Συγγραφέας:Πάτσιου, Βίκυ
 
Τίτλος:«Η Διάπλασις των Παίδων» (1879-1922)
 
Υπότιτλος:Το πρότυπο και η συγκρότησή του
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:15
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:236
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικά έντυπα
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1879-1922
 
Περίληψη:Στη μελέτη αυτή περιγράφεται ο ρόλος και η σημασία ενός παιδικού περιοδικού, της Διαπλάσεως των παίδων, που εκδιδόταν συνεχώς για επτά περίπου δεκαετίες, περιοδικού που συνθέτει ή συμβιβάζει τις απαιτήσεις και τις προσδοκίες του συλλογικού κοινωνικού σώματος με τις αναζητήσεις και τα όνειρα ενός ορισμένου τμήματός του. Το πρώτο χρονικό όριο (1879) συμπίπτει με την έναρξη της έκδοσης του περιοδικού. Το δεύτερο (1922) είναι συμβατικό και δανείζεται τη σημασία του από την πολιτική ιστορία. Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή άλλωστε, η κυκλοφορία της Διάπλασης περιορίσθηκε κυρίως στα όρια του ελληνικού κράτους, αφού ο μεγαλύτερος αριθμός των αναγνωστών της του εξωτερικού κατοικούσε στον χώρο της Τουρκικής επικράτειας.Η θεματική οροθέτηση της εργασίας έγινε με βάση τέσσερις μεγάλες ενότητες που περιγράφονται από την ηθική, την ιστορία, την πολιτική και τη γλώσσα και ορίζονται από την πύκνωση και τη συγκέντρωση στη συνολική έκταση του περιοδικού των στοιχείων που μπορούν να ενταχθούν στις ενότητες αυτές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 9.72 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 177-196 από: 242
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/177.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Η αντανάκλαση του γλωσσικού προβλήματος στις στήλες της Διάπλασης (η σημασία της ελληνικής γλώσσας, το δίλημμα δημοτική ή καθαρεύουσα, ο ρόλος της γλώσσας στην εκπαίδευση και στη νεοελληνική κοινωνία), εντοπίζεται στην επιλογή της γλωσσικής μορφής και στη διατύπωση απόψεων σχετικών με τις εξελίξεις του γλωσσικού ζητήματος.

Η επιλογή των γλωσσικών τύπων αλλάζει όταν η Διάπλαση εγκαταλείπει το δικό της σύστημα ορθογραφίας για να υιοθετήσει την ορθογραφία της δημοτικής, μετά την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917 1. Η υιοθέτηση της δημοτικής ακολουθεί την εισαγωγή της στις πρώτες τάξεις της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και εμφανίζεται σαν διάθεση προσαρμογής στη γλώσσα του σχολείου. Οι απόψεις οι σχετικές με το γλωσσικό ζήτημα, εκτός από τη σταθερή αναφορά στην άρνηση της αρχαΐζουσας, προσαρμόζονται ανάλογα με το κλίμα της εποχής και τις πρωτοβουλίες των συντακτών του περιοδικού.

Στο θεωρητικό επίπεδο η ελληνική γλώσσα προβάλλεται σαν η "γλυκυτέρα, η ωραιοτέρα και η αρμονικωτέρα" γλώσσα, όταν μάλιστα "προφέρεται από ελληνικά χείλη". Δεν είναι κατώτερη από τις ξένες γλώσσες και μπορεί να αναπτυχθεί εξίσου μ' αυτές στον επιστημονικό και στον φιλολογικό τομέα. Η έλλειψη επίμονης διάθεσης για την καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας συνδυάζεται

——————————————

1. Βλ. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 26, αρ. 2, 8 Δεκεμβρίου 1918, σ. 11.

12

Σελ. 177
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/178.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

με την έλλειψη ισχυρού εθνικού φρονήματος1. Το μέγεθος της αγάπης προς κάθε τι ελληνικό καθορίζει και την αγάπη προς την ελληνική γλώσσα. Εκτός από την εθνική διάσταση, που σχετίζεται με την υιοθέτηση και την ενίσχυση της γλώσσας, τονίζεται και η κοινωνική διάσταση της χρήσης της: την ελληνική γλώσσα περιφρονούν ορισμένα αριστοκρατικά κοινωνικά στρώματα, τα οποία εξάλλου δεν φαίνονται να προβάλλουν έντονα τα στοιχεία της εθνικής τους ταυτότητας.

Όταν αρχίζει να εκδίδεται η Διάπλαση (Φεβρουάριος 1879), γράφεται στο γλωσσικό ιδίωμα της καθαρεύουσας, που προοδευτικά, από τη δεύτερη κυρίως περίοδο της έκδοσής της, μετατρέπεται σε απλή καθαρεύουσα, μικτή και τέλος δημοτική (από το 1919). Οι όροι αυτοί είναι διφορούμενοι, όχι μόνο για τους αναγνώστες του περιοδικού, αλλά και για τους συντάκτες του καθώς και γι' αυτούς που το κρίνουν.

Η υιοθέτηση της αρχικής, αρχαιότροπης γλώσσας (με τις υπερβολικές και ακατανόητες για την παιδική ηλικία λέξεις, όπως "εμβάδες", "οψοφυλάκιον", "βουκόλιον" κλπ.), δεν σημαίνει την ταύτισή της με την αρχαΐζουσα. Το περιοδικό επιμένει, δεν θέλει "ελληνικούρες", όχι μόνο γιατί υπερασπίζεται τη δική του επιλογή των γλωσσικών τύπων, αλλά γιατί θέλει να προφυλάξει τους νεαρούς αναγνώστες από τις ασυνταξίες και τις νοηματικές ασυναρτησίες. Το 1883 ένας συνδρομητής γράφει στο περιοδικό όταν του στέλνει τις λύσεις των πνευματικών ασκήσεων: "Φίλη Διάπλασις, αν τας αντιλήβδας της εφημερίδος σας, τολμώ να φανερώσω οίον τα εξής κάτωθεν λελυμένα...". Το περιοδικό απαντά: "Μα παιδί μου, γιατί δεν γράφεις όπως ομιλείς;"2. Η ορθογραφημένη αλλά παράλογη αυτή διατύπωση πρέπει να αποδοθεί στην οργάνωση της στοιχειώδους εκπαίδευσης, στη διάρκεια της οποίας

——————————————

1. Βλ. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 5, αρ. 16, 18 Απριλίου 1898, σ. 123.

2. Αυτ., τόμ. 5, τεύχ. 5, Μαΐου 1883, σ. 79.

Σελ. 178
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/179.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

και μέχρι το 1917 τα παιδιά δεν μαθαίνουν να γράφουν όπως "ομιλούν", άλλα όπως έγραφαν "οι αρχαίοι τους πρόγονοι"1.

Σημαντική είναι επομένως η συμβολή της Διάπλασης στην εξοικείωση των αναγνωστών της με τη γραπτή γλώσσα που πλησιάζει την προφορική της εκφορά και στην ανάπτυξη των εκφραστικών τους δυνατοτήτων μέσω της αλληλογραφίας, των διαγωνισμών σύνθεσης διηγήματος (με απαγορευτικό όρο τη χρήση της σχολαστικής καθαρεύουσας) και αργότερα της Σελίδος Συνεργασίας Συνδρομητών, αφού "είνε αδύνατον να μάθη κανείς να γράφη εύμορφα, αληθινά, όταν γυμνάζεται εις μίαν γλώσσαν, η οποία δεν γράφεται παρά εις τα σχολεία"2.

Αν η θεωρητική αποδοχή της δημοτικής ακολούθησε την κυβερνητική επίσημη πρωτοβουλία, η χρήση της και η προοδευτική επέκτασή της στις στήλες του περιοδικού διαπιστώνεται αρκετά νωρίς. Η πρώτη δειλή εμφάνισή της γίνεται με τη δημοσίευση του παιδικού μυθιστορήματος του Γρ. Ξενόπουλου Η Αδελφούλα μου το 1891. Ακολουθεί δύο χρόνια αργότερα η δημοσίευση αποσπάσματος από τη ραψωδία Ζ' της Οδύσσειας σε μετάφραση Δημ. Βικέλα (η μετάφραση είχε εκδοθεί το 1872), συνοδευμένη με σχόλια για την αφέλεια και τη χάρη "της δημώδους γλώσσης" και την εκφραστική γλώσσα των "δημοτικών ασμάτων". Το 1905 η δημοσίευση στίχων του Δ. Σολωμού προκαλεί μεγάλη εντύπωση στους συνδρομητές. Το περιοδικό επαινεί την ικανότητά τους να εκτιμήσουν την αληθινή ποίηση και τη γλώσσα στην οποία γράφεται, τη ζωντανή, φυσική γλώσσα, τη γλώσσα του αισθήματος.

Η δημοσίευση των παιδικών ποιημάτων του Αλ. Πάλλη (το

——————————————

1. Σύμφωνα με το σχετικό Διάταγμα του 1856, "Γραμματική της ελληνικής γλώσσης διά τα δημοτικά σχολεία ορίζεται η της αρχαίας και μόνη, συντεταγμένη όμως επί το απλούστατον, και περιέχουσα μόνους τους εις το καθαρώς γραφόμενον και λαλούμενον ύφος συνήθεις τύπους, εκτός των δυϊκών, των Αττικών, των εις -μι, και των μήπω εν χρήσει ανωμάλων ονομάτων και ρημάτων", Αλ. Δημαράς (επιμ.), Η μεταρρύθμιση που δεν έγινε, τόμ. Α', 'Αθήνα 1983, σ. 136.

2. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 16, αρ. 16, 21 Μαρτίου 1909, σ. 135.

Σελ. 179
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/180.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

1890 και το 1908) προϋποθέτει περισσότερη τόλμη για λόγους που αφορούν όχι μόνο τη γλώσσα αλλά και το περιεχόμενο. Το 1908 το περιοδικό χρειάζεται να αποδείξει πως τα ποιήματα του Αλ. Πάλλη δεν είναι "μαλλιαρά", όπως τρία χρόνια αργότερα θα χρειασθεί να υποστηρίξει τη γλώσσα στην οποία γράφονται τα ποιήματα του Ιω. Πολέμη. Αν η δημοτική υιοθετείται πιο εύκολα σαν η φυσική γλώσσα της ποίησης, όταν πρόκειται για την πεζογραφία, οι αντιστάσεις είναι μεγαλύτερες. Τα διηγήματα του Αδάμ, που δημοσιεύονται από το 1910 έως το 1918, γράφονται σε ιδιωματική γλώσσα και αποτελούν τη μεγαλύτερη παραχώρηση προς την πλευρά της δημοτικής. Σύμφωνα με το περιοδικό, η αγνή και καθαρή γλώσσα του χωριού ταιριάζει απόλυτα στα ηθογραφικά "χωριάτικα" διηγήματα· το περιεχόμενο δικαιολογεί τη μορφή1. Το 1917, με αφορμή τη δημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Γ. Βλαχογιάννη, Τα πρώτα ταχυδρομεία, η δημοτική δικαιολογείται όχι μόνο σαν η γλώσσα της ποίησης και της πεζογραφίας, αλλά και σαν η γλώσσα στην οποία μπορεί να γραφεί ιστορική μελέτη.

Η σημασία της Διάπλασης στην προβολή της δημιουργικής παραγωγής που έχει γραφεί στη δημοτική, αλλά και γενικότερα η συμβολή της στη γνωριμία των αναγνωστών της με το νεοελληνικό λογοτεχνικό έργο, διαπιστώνεται όχι μόνο σε σχέση με την εξέλιξη του γλωσσικού ζητήματος, αλλά και σε σύγκριση με τη σπουδαιότητα την οποία αποδίδει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα στη νέα ελληνική φιλολογία. Οι μαθητές δεν διαβάζουν Έλληνες πεζογράφους, γιατί δεν καταλαβαίνουν τη γλώσσα τους και αγνοούν τα

——————————————

1. Το 1911 η Διάπλαση θεωρείται "μαλλιαρή" επειδή δημοσιεύει και τα διηγήματα του Φαιδρού Αδάμαντος (Αδάμ από το 1914). Το περιοδικό απαντά: "Ο Φαιδρός Αδάμας δεν κατασκευάζει γλώσσαν, δεν πλάττει λέξεις, αλλά γράφει αγνήν και καθαράν την γλώσσαν του χωριού του. Αυτό επιτρέπεται εις ένα ηθογραφικόν χωριάτικον διηγηματάκι", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 18, αρ. 13, 26 Φεβρουαρίου 1911, σ. 102. Τα διηγήματα του Αδάμ που έχουν δημοσιευθεί στη Διάπλαση την περίοδο 1910-1913, θα εκδοθούν το 1913 στη σειρά της Βιβλιοθήκης του Εκπαιδευτικού Ομίλου.

Σελ. 180
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/181.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

έργα των Ελλήνων ποιητών, αφού έχουν κατηγορηθεί ότι γράφουν σε γλώσσα χυδαία και βάρβαρη1. Το 1884, όταν προβλέπεται για πρώτη φορά η διδασκαλία των νέων ελληνικών στα ελληνικά σχολεία, οι μαθητές της τρίτης τάξης, από το σύνολο της νεοελληνικής πνευματικής παραγωγής, σύμφωνα με το πρόγραμμα, θα πρέπει να γνωρίσουν το πεζό έργο των Σπ. Ζαμπέλιου, Κ. Ασώπιου, Σπ. Βασιλειάδη, Κ. Παπαρρηγόπουλου, Μ. Ρενιέρη, Π. Καλλιγά και το ποιητικό έργο των Ιω. Ζαμπέλιου, Αλ. Σούτσου, Ηλ. Τανταλίδη, Δ. Παπαρρηγόπουλου, Αλ. Ραγκαβή και Δ. Βερναρδάκη. Γενικότερα η διδασκαλία των νέων ελληνικών στα ελληνικά σχολεία και από το 1909 και στις πρώτες τάξεις του γυμνασίου, καλύπτει τη χρονιά 1884-85 το 15,73 % των συνολικών διδακτικών ωρών, το 1888-89 προβλέπεται να καλύψει το 8,89 %, το 1897-98 το 8,60 % το 1906-07 το 9,52 %, το 1914-15 το 16,20 % των συνολικών διδακτικών ωρών στο ελληνικό σχολείο και το 4,29 % των αντίστοιχων ωρών στο γυμνάσιο2. Με εξαίρεση τη χρονιά 1914-15, οι ώρες που αφιερώνονται στη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών είναι σχεδόν τριπλάσιες από εκείνες που αφιερώνονται στη διδασκαλία των νέων. Η Διάπλαση θα συμπληρώσει το κενό που αφήνει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα στην ολοκληρωμένη παρουσίαση των Ελλήνων ποιητών και πεζογράφων, θα πολεμήσει τις προκαταλήψεις που βαραίνουν ορισμένους ποιητές (όπως τον Δ. Σολωμό)3 και θα προβάλλει εκείνους που δεν είχαν "αναγνωρισθεί" (όπως τον Κ. Π. Καβάφη).

——————————————

1. Τα όρια ανάμεσα στη χυδαία και στη μη χυδαία γλώσσα δεν είναι αυστηρά προσδιορισμένα. Το 1912 δασκάλα συνδρομήτριας θεωρεί το "θα σε σκοτώσω" μαλλιαρό και προτιμά την έκφραση "θα σε φονεύσω", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 19, αρ. 7, 14 Ιανουαρίου 1912, σ. 63.

2. Αλ. Δημαράς (επιμ.), ό.π., τόμ. Α', Αθήνα 1983, σ. 259 - 260. Τις ποσοστιαίες συγκρίσεις υπολογίσαμε με βάση τα ωρολόγια προγράμματα μαθημάτων των ελληνικών σχολείων και των γυμνασίων που συγκέντρωσε ο Αλ. Δημαράς. Βλ. αυτ., σ. 255, 267 και τόμ. Β', σ. 15, 48, 115.

3 "Ο Σολωμός δεν είναι Όμηρος· δεν είνε δηλαδή αρχαίος, κλασικός, επίσημος και αναμφισβήτητος. Εις μερικά σχολεία π.χ. διδάσκουν, ότι ήτο

Σελ. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/182.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Ο ρόλος της Διάπλασης στην εξέλιξη του γλωσσικού ζητήματος είχε ήδη επισημανθεί τέσσερα χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου της φύλλου. Ο Δημ. Βικέλας θεωρεί σαν το μεγαλύτερο προτέρημα του περιοδικού το γεγονός ότι γράφεται στην ομιλούμενη γλώσσα, απαλλάσσοντας έτσι τα παιδιά από το να διαβάζουν μια γλώσσα που ούτε ακούν τους άλλους να μιλούν, ούτε τα ίδια μπορούν να χειριστούν. Αφού υπενθυμίσει ότι στα σχολεία διδάσκεται η αρχαία ελληνική γλώσσα, διατυπώνει την άποψη ότι η Διάπλαση αποτελεί όργανο κρυφής προπαγάνδας στη διαμάχη δημοτικιστών και αρχαϊστών1. Ανάλογες εκτιμήσεις διατυπώνονται και στα μεταγενέστερα χρόνια. Η Γεωργία Ταρσούλη γράφει ότι η Διάπλαση διαμόρφωσε τη γλωσσική συνείδηση των αναγνωστών της και τους έδωσε τη δυνατότητα να εξασκηθούν πρακτικά και προοδευτικά στη ζωντανή γλώσσα2. Η Κατίνα Παπά σημειώνει ότι το περιοδικό βοήθησε "ν' απλωθεί σε όλο τον ελληνισμό και να επικρατήσει οριστικά η δημοτική της Αθήνας και να γίνει πανελλήνια"3.

——————————————

μεν μεγάλος ποιητής... αλλ' ότι αγνοών την ελληνικήν, την οποίαν έγραφαν τότε ο Ραγκαβής και οι Σούτσοι, έγραψεν εις γλώσσαν χυδαίαν και βάρβαρον! Με αυτήν την προκατάληψιν, η οποία βαρύνει τους μαθητάς, ο Σολωμός θαυμάζεται κάπως δυσκολώτερα", γράφει ο Γρ. Ξενόπουλος, Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 12, αρ. 21, 23 Απριλίου 1905, σ. 163. "Την αποξένωση όμως του σχολείου από τα πραγματικά μορφωτικά στοιχεία την έχετε πιο τραγική, όταν θυμηθείτε ότι με τη γλωσσική πρόληψη είχε μείνει αποκλεισμένη από τα σχολικά προγράμματα η έντεχνη δημιουργική λογοτεχνία... Αρκεί ν' αναφέρω μόνο το Σολωμό...", παρατηρεί και ο Αλ. Δελμούζος στην Ομιλία του στους δημοδιδασκάλους της Αθήνας το 1918. Αλ. Δελμούζος, "Προς την εκπαιδευτική Αναγέννηση", Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου, τόμ. 1 (1917 - 19), Αθήνα 1919, σ. 9.

1. Βλ. Δ. Βικέλας "A propos d'un journal d'enfants en grec", Ανάτυπο από το Annuaire de l'Association pour l'encouragement des études grecques en France, Παρίσι 1883.

2. Γ. Ταρσούλη, "Ο Ξενόπουλος της Διαπλάσεως", Ελληνική δημιουργία, τόμ. 7, τεύχ. 72, 1 Φεβρουαρίου 1951, σ. 215.

3. Κ. Παπά, "Ο παιδαγωγός", Νέα Εστία, τόμ. 50, τεύχ. 587, Χριστούγεννα 1951, σ. 158.

Σελ. 182
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/183.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Το 1900 αρχίζουν να διατυπώνονται από την πλευρά των συνδρομητών οι πρώτες απορίες σχετικά με τη σημασία του όρου "μαλλιαρός", απορίες που εμφανίζονται σταθερά μέχρι το τέλος της περιόδου που εξετάζουμε εδώ. Οι διαδοχικοί και διαφορετικοί ορισμοί της επίμαχης λέξης από την πλευρά του περιοδικού, εκφράζουν τους ανάλογους και καμιά φορά αντιφατικούς προσανατολισμούς των συντακτών του. Ο προβληματισμός γύρω από το γλωσσικό ζήτημα εμφανίζεται αρκετά νωρίς, αφού, όπως γράφει ο Γρ. Ξενόπουλος, οι δημοτικιστές ονομάσθηκαν για πρώτη φορά "μαλλιαροί" από την εφ. Εστία στο φύλλο της της 26ης Νοεμβρίου 1898. Τη λέξη είχε επινοήσει ο Ιω. Κονδυλάκης και η χρήση της επεκτάθηκε στη ζωγραφική και στο θέατρο1. Η πρώτη ερμηνεία που δίνει η Διάπλαση στον όρο, αφορά τους ποιητές που γράφουν πράγματα "τρελά" και ακατανόητα, έχει επομένως σχέση περισσότερο με το ύφος και την τεχνοτροπία και λιγότερο με την επιλογή γλωσσικών τύπων2.

Τέσσερα χρόνια αργότερα σύμφωνα με το περιοδικό, "μαλλιαροί" μπορεί να είναι και οι συγγραφείς πεζών κειμένων που μαζί με τους ποιητές αποτελούν τους "σχολαστικούς" δημοτικιστές3. "Μαλλιαροί" ποιητές θεωρούνται από τους συνδρομητές και εκείνοι που δημιουργούν νέες λέξεις, γεγονός που για τον Γρ. Ξενόπουλο αποτελεί δικαίωμά τους και χαρακτηριστικό στοιχείο της ποιητικής λειτουργίας της γλώσσας4. Το 1908 υποστηρίζεται ο 

——————————————

1. Γρ. Ξενόπουλος, Η λέξη "μαλλιαρός", Αθήνα 1921, σ. 11-12. "Μαλλιαρές" χαρακτηρίσθηκαν οι πρώτες προσπάθειες των ιμπρεσσιονιστών και συμβολιστών ζωγράφων που παρουσιάστηκαν στην καλλιτεχνική έκθεση του Ζαππείου, βλ. αυτ., σ. 23. Το 1908 η Δεσποινίς Τζούλια του Στρίντμπεργκ, όπως παλαιότερα και τα έργα των Ίψεν και Χάουπτμαν, κατακρίθηκε σαν "μαλλιαρή" και εξωφρενική όταν ανέβηκε στο "Πανελλήνιον". Βλ. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 15, αρ. 37, 9 Αυγούστου 1908, σ. 291.

2. Αυτ., τόμ. 7, αρ. 35, 26 Αυγούστου 1900, σ. 295.

3. Αυτ., τόμ. 11, αρ. 3, 17 Ιανουαρίου 1904, σ. 23 και αρ. 45, 16 Οκτωβρίου 1904, σ. 359.

4. Αυτ., τόμ. 14, αρ. 20, 14 Απριλίου 1907, σ. 159.

Σελ. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/184.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

γλωσσικός συμβιβασμός, αφού και οι αρχαϊστές και οι δημοτικιστές χαρακτηρίζονται σχολαστικοί και παράλογοι: "η γλώσσα μας είνε μικτή", σχολιάζει το περιοδικό1. Τρία χρόνια αργότερα και ένα χρόνο μετά την ίδρυση με πρωτοβουλία του Γ. Μιστριώτη της "Επιτροπείας προς έννομον προστασίαν της εθνικής γλώσσης" (το 1910), η διγλωσσία νομιμοποιείται. Η καθαρεύουσα θα είναι η γλώσσα του κράτους και η δημοτική η γλώσσα της ποίησης και κατά μεγάλο μέρος της φιλολογίας2. Η λέξη "μαλλιαρός" αποκτά δύο σημασίες, μία υβριστική και μία τιμητική. Η πρώτη αναφέρεται στον διαφθορέα της γλώσσας και στον "προδότη της πατρίδας", η δεύτερη σ' εκείνον που γράφει στη δημοτική. Η θετική συνδήλωση της λέξης ενισχύεται από το γεγονός ότι "μαλλιαροί" θεωρήθηκαν ο Κ. Παλαμάς και ο Δ. Σολωμός.

Το 1916 η δημοτική έχει επικρατήσει. Η Διάπλαση δεν χρειάζεται πλέον να υπερασπισθεί τη χρήση της δημοτικής στην ποίηση και στη λογοτεχνία. Οι συνδρομητές που διαφωνούν είναι περιορισμένοι, οι διαθέσεις έχουν μάλλον αντιστραφεί. Το περιοδικό υπενθυμίζει σε όσους "το παραρρίχνουν στην μαλλιαροσύνη" και νομίζουν περιττή την εκμάθηση της καθαρεύουσας και των αρχαίων ελληνικών, ότι επίσημη γλώσσα του κράτους θα είναι πάντοτε η καθαρεύουσα.

Η εισαγωγή της δημοτικής γλώσσας στις τέσσερις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου που αποφασίσθηκε το 1917 3, χαρακτηρίζεται από το περιοδικό μεγάλη πρόοδος και μεγάλο ευτύχημα4. Τα επιχειρήματα που εμφανίζονται από την πλευρά των

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 15, αρ. 26, 24 Μαΐου 1908, σ. 203.

2. Αυτ., τόμ. 18, αρ. 13, 26 Φεβρουαρίου 1911, σ. 102

3. Το σχετικό Διάταγμα της 11ης Μαΐου 1917 προέβλεπε: "Τα διά τας τέσσαρας πρώτας τάξεις των δημοτικών σχολείων προοριζόμενα αναγνωστικά, ως και τα βιβλία των αριθμητικών ασκήσεων διά την γ', δ', ε', και στ' τάξιν των αυτών σχολείων, οφείλουσι να είναι γεγραμμένα εις την κοινήν ομιλουμένην (δημοτικήν) γλώσσαν, απηλλαγμένην παντός αρχαϊσμού ή ιδιωτισμού..." Αλ. Δημαράς (επιμ.), ό.π., τόμ. Β', Αθήνα 1984, σ. 121.

4. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 24, αρ. 30, 24 Ιουνίου 1917, σ. 243.

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/185.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

συνδρομητών, σαν αντίδραση στην εισαγωγή της δημοτικής γλώσσας στα σχολεία, είναι τα συνηθέστερα χρησιμοποιούμενα εκείνη την εποχή: η δημοτική δεν έχει κανόνες, ούτε γραμματική και δεν είναι ενιαία, αφού η ύπαρξη πολλών τοπικών ιδιωμάτων επιτρέπει διαφορετικές λεκτικές διατυπώσεις του ιδίου πράγματος. Τα επιχειρήματα αυτά δεν είναι καινούρια ούτε πρωτότυπα. Αποτελούν αντανάκλαση των αντιρρήσεων και των ανησυχιών εκείνων που θεωρούσαν ότι η γλώσσα και η "φυλή" κινδύνευαν από τους δημοτικιστές1.

Η Διάπλαση θα υποστηρίξει τις προσπάθειες της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης και θα επιδοκιμάσει την υιοθέτηση της δημοτικής, όχι μόνο σαν γλώσσα της δημιουργικής γραπτής έκφρασης αλλά και σαν όργανο διδασκαλίας στη στοιχειώδη εκπαίδευση. Το 1919 το αναγνωστικά της γ' δημοτικού Τα ψηλά βουνά χαρακτηρίζεται μεγάλος σταθμός στην "εκπαιδευτική αναγέννηση"2. Ο Γρ. Ξενόπουλος είχε από νωρίς επισημάνει την ανάγκη να γραφούν "φιλολογικά" αναγνωστικά βιβλία για παιδιά. Το 1908 διαβάζουμε στη στήλη των Αθηναϊκών επιστολών: "Εδώ μόνον οι αληθινοί συγγραφείς δεν γράφουν βιβλία αναγνωστικά, και αν έγραψε και κανείς από αυτούς διά παιδιά, ή αν έχη όρεξιν να 

——————————————

1. Ήδη το 1899 η εφημερίδα Καιροί έγραφε: "Τίς είναι αυτή η νέα ελληνική γλώσσα... πόθεν κατάγεται και πόθεν έρχεται ; Έχει γραμματικήν, έχει συντακτικόν; Θα δημιουργήσωσι και θα διδάξωσιν αυτήν οι Μαλλιαροί ή θα φέρωμεν διδασκάλους Βουλγάρους, διδάσκοντας γλώσσαν άνευ γραμματικής και συντακτικού;", Αλ. Δημαράς (επιμ.), ό.π., σ. 22.

2. Ο Γρ. Ξενόπουλος γράφει: "Το αναγνωστικό αυτό διαφέρει από κάθε άλλο που μπήκε ως τώρα στο δημοτικά σχολείο, όσο η αυγή από τη νύχτα. Πρώτο, γιατ' είναι έργο ενός από τους καλύτερους λογοτέχνες μας, δεύτερο, γιατί το έργο αυτό του κ. Παπαντωνίου το επεξεργάσθηκε στις λεπτομέρειες μια συντακτική επιτροπή από τους κ.κ. Ανδρεάδη, Δελμούζο, Νιρβάνα και Τριανταφυλλίδη, όλους σοφούς παιδαγωγούς και φιλολόγους με καινούργιες ιδέες· και τρίτο, γιατί κι' η εξωτερική του μορφή, κάνει ένα βιβλίο καθαρό, κομψό, όμορφο", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 26, αρ. 7, 12 Ιανουαρίου 1919, σ. 52. Την ίδια χρονιά το περιοδικό δημοσιεύει ορισμένα αποσπάσματα από Τα ψηλά βουνά.

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/186.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

γράψη, βεβαίως το βιβλίον του δεν θα εισαχθή εύκολα εις τα σχολεία"1.

Το περιοδικό θα παρακολουθήσει ακόμα την εξέλιξη του γλωσσικού ζητήματος, αποσιωπώντας κατά περίπτωση ή παρουσιάζοντας ορισμένες κρίσιμες συγκρούσεις μεταξύ δημοτικιστών και αρχαϊστών. Το 1905 (δύο χρόνια μετά τα "Ορεστειακά") η παράσταση της Αντιγόνης στο Παναθηναϊκό στάδιο, που οργανώθηκε από την εταιρεία "προς διδασκαλίαν των αρχαίων δραμάτων" (με πρόεδρο τον Γ. Μιστριώτη), θεωρήθηκε εξαιρετική. Διατυπώνεται μόνο η μικρή επιφύλαξη ότι απλούστερη γλώσσα θα προκαλούσε μεγαλύτερη εντύπωση: «Βεβαίως, η εντύπωσις θα ήτο ακόμη μεγαλητέρα... αν η παράστασις εγίνετο εις γλώσσαν πλέον καταληπτήν εις τον λαόν. Αλλά και ούτω η παράστασις της "Αντιγόνης" ήτο θαυμασία»2. Τρία χρόνια αργότερα περιγράφεται μια νέα όξυνση του γλωσσικού ζητήματος με αφορμή τον διαγωνισμό των διδακτικών βιβλίων. Ο Γ. Μιστριώτης ισχυρίζεται ότι στον διαγωνισμό συμμετέχουν και "μαλλιαροί", που αγωνίζονται να εισάγουν τα "κορακίστικά" τους στα σχολεία και ο τότε υπουργός Παιδείας (Α. Στεφανόπουλος) κατηγορεί σαν "μαλλιαρούς" και καλεί σε απολογία καθηγητές και ανώτερους υπαλλήλους. Η όξυνση κρίνεται αποφευκτέα και οι δύο πλευρές χαρακτηρίζονται από το περιοδικό υπερβολικές3.

Οι δραστηριότητες των αρχαϊστών θα καταδικασθούν έμμεσα όταν οι διαμαρτυρίες και οι απαιτήσεις τους γίνουν πιο αποτελεσματικές, όταν συμπεριληφθούν δηλαδή στις αρχές που 

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 15, αρ. 16, 15 Μαρτίου 1908, σ. 123-124. Η επιστολή δημοσιεύθηκε με αφορμή τον θάνατο του Ιταλού Ed. de Amicis (1864-1908), του οποίου το έργο Cuore χρησιμοποιήθηκε σαν αναγνωστικό στα δημοτικά σχολεία της Ιταλίας. Ο Γρ. Ξενόπουλος θα γράψει αργότερα και ο ίδιος αναγνωστικά. Μαζί με τον Γ. Κονιδάρη τον Καλό δρόμο (1924), αναγνωστικό β' δημοτικού, μαζί με τους Γ. Κονιδάρη και Αρ. Κουρτίδη τον Πύργο του Βοσπόρου και άλλες ιστορίες (1927), αναγνωστικό ε' δημοτικού κλπ.

2. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 12, αρ. 19 - 20, 9 και 16 Απριλίου 1905, σ. 156.

3. Αυτ., τόμ. 15, αρ. 26, 24 Μαΐου 1908, σ. 203.

Σελ. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/187.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

ρυθμίζουν τη λειτουργία του πολιτεύματος. Το σύνταγμα του 1911 θα προβλέψει για την κατοχύρωση της γλώσσας της Αγίας Γραφής και θα ορίσει την επίσημη γλώσσα του κράτους1· η "επιβουλή" εναντίον της γλώσσας έχει πια επίσημα αντιμετωπισθεί. Η ανασύσταση της Φοιτητικής Συντροφιάς (τον Δεκέμβριο του 1920) με σκοπό την υπεράσπιση της εθνικής γλώσσας και την πνευματική καλλιέργεια των νέων, χαρακτηρίζεται σαν ευοίωνο σημείο στην πορεία ενός έθνους "που τόσο γρήγορα, καθώς φαίνεται, θ' αποτινάξη τον ζυγό του σχολαστικισμού", αφού οι φοιτητές του (πλην της Φιλοσοφικής) ήταν τότε οι περισσότεροι δημοτικιστές2. Από τα ιδρυτικά μέλη της Φοιτητικής Συντροφιάς, οι Τέλλος Άγρας, Πέτρος Χάρης και Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος υπήρξαν συνδρομητές και συνεργάτες της Διάπλασης. Η τελευταία αναφορά στο γλωσσικό ζήτημα την περίοδο που εξετάζουμε, γίνεται το 1921, όταν διαπιστώνεται η κυβερνητική πρόθεση να αποκλεισθεί η δημοτική από την εκπαίδευση3.

——————————————

1. Το Σύνταγμα του 1911 προέβλεπε: "Το κείμενον των Αγίων Γραφών τηρείται αναλλοίωτον· η εις άλλον γλωσσικόν τύπον απόδοσις τούτου, άνευ της προηγουμένης εγκρίσεως και της εν Κωνσταντινουπόλει Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας απαγορεύεται απολύτως... Επίσημος γλώσσα του Κράτους είναι εκείνη, εις την οποίαν συντάσσονται το πολίτευμα και της ελληνικής νομοθεσίας τα κείμενα· πάσα προς παραφθοράν ταύτης επέμβασις απαγορεύεται ", Αλ. Δημαράς (επιμ.), ό.π., σ. 307.

2. Ένας από τους ιδρυτές της Φοιτητικής Συντροφιάς που ανασυστήθηκε, υποστηρίζει ότι οι δημοτικιστές φοιτητές είναι περισσότεροι από τους "καθαρευουσιάνους" και επιχειρηματολογεί: «Μα πώς μπορούσε νάταν διαφορετικά; Οι φοιτηταί, όλοι σχεδόν, είναι παιδιά που διαβάζουν νέα φιλολογία. Κι' η νέα φιλολογία, από χρόνια, γράφεται πέρα-πέρα στη δημοτική. Κι' η "Διάπλασις" το ίδιο. Υπάρχει φοιτητής που να μην πέρασε μια φορά από τη Διάπλασι;», Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 28, αρ. 7, 16 Ιανουαρίου 1921, σ. 52.

3. Οι συνδρομητές, μετά την πολιτική επικράτηση του αντιβενιζελισμού, ανησυχούν για την τύχη της δημοτικής. Ο Γρ. Ξενόπουλος σε διάλεξή του στη Φοιτητική Συντροφιά τον Φεβρουάριο του 1921 δήλωσε: «Οι νεαροί αναγνώστες του περιοδικού "Διάπλασις των παίδων" τρέμουν μήπως με καμμιά απαγόρευση του Υπουργείου, αναγκαστή ναλλάξη τη ζωντανή γλώσσα που

Σελ. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/188.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Η στάση των συνδρομητών απέναντι στο γλωσσικό πρόβλημα δεν είναι ενιαία. Ύστερα από τη διατύπωση αποριών σχετικών με τη δημιουργία του γλωσσικού ζητήματος, ακολουθεί η συμπαράταξη με μια από τις αντιπαρατιθέμενες απόψεις. Το 1907 τα συμπτώματα της διάδοσης των απόψεων για τη γλώσσα των οπαδών της δημοτικής πυκνώνουν. Ο Εθνομάρτυς θέλει να γράφεται Εθνομάρτυρας, ο Λευκοκύμαντος Αιγιαλός, Ασπροκυματούσα Θάλασσα (η πρόταση αλλαγής ψευδωνύμου δεν γίνεται δεκτή από το περιοδικό)1, η Μυριέλλα ονομάζει το ψευδώνυμο, ψευτόνομα κλπ. Από την άλλη μεριά, δεν υπάρχει σύμφωνα με τον Δικηγόρο της νεολαίας μεγαλύτερη προσβολή και ύβρις για έναν ποιητή από το να χαρακτηρισθεί "μαλλιαρός".

Λίγα χρόνια αργότερα οι τάσεις σχηματοποιούνται. Ο Φάων και ο Τέλλος Άγρας, οπαδοί της καθαρεύουσας, έρχονται σε αντιπαράθεση με άλλους συνδρομητές, οπαδούς της δημοτικής. Ο Φάων γράφει στο περιοδικό: "Είμαι φανατικός κατά της δημοτικής, της κατ' εμέ μαλλιαρής, ώστε τα διηγήματα του Αδάμ τα σιχαίνομαι"2. Οι αντιδράσεις είναι άμεσες και τα επιχειρήματα υπέρ της δημοτικής τυπικά: η δημοτική είναι η γλώσσα της ποίησης και της πεζογραφίας, οι δημοτικιστές γράφουν, όπως και ο Όμηρος στο παρελθόν, τη γλώσσα των συγχρόνων τους3. Η

——————————————

μεταχειρίζεται, αφότου η δημοτική μπήκε στο σχολείο», Γρ. Ξενόπουλος, Η λέξη "μαλλιαρός", Αθήνα 1921, σ. 6-7.

1. Στην πρόταση του συνδρομητή το περιοδικό απαντά: «Πώς σου ήλθε αυτό, να γίνης δημοτικιστής Λευκοκύμαντε Αιγιαλέ... Γράφε την γλώσσαν που έγραφες ως τώρα και άφισε κατά μέρος τα "εξόν" και τα "έχταχτα"», Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 14, αρ. 34, 21 Ιουλίου 1907, σ. 271.

2. Το περιοδικό σχολιάζει: "Ποίος νομίζετε μου τα γράφει αυτά; ο κ. Μιστριώτης; Όχι διόλου· ένα παιδί της Διαπλάσεως", Αυτ., τόμ. 21, αρ. 21, 26 Απριλίου 1914, σ. 171.

3. Η Βάρκα του Κανάρη [=Κ. Παπά] γράφει: "Ο Φάων σιχαίνεται την γλώσσα του Αδάμ!; την πιο γνήσια ελληνική γλώσσα; την γλώσσα της καρδιάς του έθνους μας; πώς είνε δυνατόν; Όταν ένα ελληνόπουλο σιχαίνεται την γλώσσα με την οποία ομιλούσαν και τραγουδούσαν οι πιο ένδοξοι από τους

Σελ. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/189.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Βαλκανική Συμμαχία θα αντιμετωπίσει τα επιχειρήματα υπέρ της επιστροφής στη γλώσσα των προγόνων με χιουμοριστική διάθεση: "Αφού ο Φάων, θέλει να επανέλθωμεν εις την γλώσσαν του Θουκυδίδου, ας δώσω πρώτος το παράδειγμα. Τότε θα εβαπτιζόμην Ουαλκάνειος Ξυμμαχία, τι φρίκη!"1. Ο Γρ. Ξενόπουλος θα υποδείξει στους αμετανόητους υποστηρικτές της καθαρεύουσας την ανάγνωση των Ειδώλων, του Εμμ. Ροΐδη, της Φιλολογικής μας γλώσσας, του Ι. Πολυλά, του Προβλήματος της γραφομένης νεοελληνικής, του Krumbacher και του Διαλόγου, του Δ. Σολωμού.

Τα βιβλία αυτά θα έπρεπε να συντελέσουν στη μεταστροφή των πνευμάτων και στην υιοθέτηση πιο μετριοπαθών απόψεων για τη γλώσσα. Οι μεμονωμένες αντιστάσεις όμως δεν εξαφανίζονται ποτέ εντελώς2. Το 1921 ένας καινούριος συνδρομητής γράφει στο περιοδικό: "λαβών το πρώτο φύλο, παρετήρησα ότι εγράφεσο εις την Δημοτικήν. Ων όμως λάτρης της καθαρευούσης πολύ δισηρεστήθην, αλλά αφ' ετέρου η ύλη σας μου αρέσει τόσον ώστε να εξουδετερή την γλώσσαν"3. Τα ορθογραφικά και τα συντακτικά λάθη

——————————————

προγόνους του και την οποίαν διετήρησαν και μεταχειρίζονται ακόμη οι πιο Έλληνες από τους συγχρόνους του, κάνει αμαρτία και μάλιστα μεγάλη. Γι' αυτό ελπίζω, ότι γρήγορα θ' ανακαλέση και θα ζητήση και συχώρεσι", αυτ., τόμ. 21, αρ. 24, 17 Μαΐου 1914, σ. 195.

1. Η Διάπλασης των παίδων, τόμ. 22, αρ. 10, 7 Φεβρουαρίου 1915, σ. 82.

2. Οι αντιστάσεις δεν προβάλλονται μόνο από τους μαθητές, συνδρομητές της Διάπλασης, αλλά και από τους καθηγητές τους. Το 1920 συνδρομητής γράφει στο περιοδικά ότι ένας καθηγητής τούς συμβούλευε να μην προσπαθήσουν να γράψουν ποτέ στη δημοτική, γιατί θα θεωρηθούν "ηλίθιοι" και "αγράμματοι" από τη κοινωνία. Βλ. αυτ., τόμ. 27, αρ. 35, 1 Αυγούστου 1920, σ. 279. Η πλειοψηφία πάντως των συνδρομητών δέχεται τη δημοτική στην οποία γράφεται η Διάπλαση, αφού σύμφωνα με τις δηλώσεις του Γρ. Ξενόπουλου στον Νουμά, από 6.000 συνδρομητές μόνο πέντε επέστρεψαν τα φυλλάδιά της επειδή τους ενοχλούσε η γλώσσα της. Βλ. Ο Νουμας, αρ. 672, 24 Φεβρουαρίου 1920, σ. 125.

3. Η Διάπλαση απαντά: "Δεν το πιστεύω ότι είσαι λάτρης της καθαρευούσης, αφού, μαθητής του γυμνασίου την γράφεις με τόσα λάθη... Αυτή που

Σελ. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/190.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

μάς γυρίζουν έναν αιώνα πίσω και μας οδηγούν στη διαπίστωση ότι η εμμονή σε απαρχαιωμένους τύπους γίνεται σε βάρος της σαφήνειας και της ακριβολογίας.

Οι διαφωνίες σχετικά με τη γλώσσα του περιοδικού δεν προέρχονται μόνο από την πλευρά των οπαδών της καθαρεύουσας. Μετά την εισαγωγή της δημοτικής γλώσσας στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου, ένας συνδρομητής απορεί γιατί η Διάπλαση δεν γράφεται ολόκληρη στη δημοτική. Το περιοδικό δέχεται ότι η γλώσσα του τίτλου, της προκήρυξης και των όρων του αποτελούν μεγάλη αντίθεση με την άκρα τους καθαρεύουσα, θεωρεί ωστόσο υπερβολικές τις διατυπώσεις Η Διάπλαση των παιδιών, συντρομή χρονιάτικη, κλπ.1. Ανάλογες παρατηρήσεις εκφράζει το 1919 ο συνδρομητής και αργότερα συνεργάτης της Διάπλασης Μ. Δ. Στασινόπουλος, από τις στήλες του λογοτεχνικού περιοδικού ο Βωμός: «Ίσα με τώρα δα, [η Διάπλαση] δεν είχε καθαρεύουσα ούτε δημοτική, παρά ανάμικτη, γιατί ο εκδότης της που είναι συντηρητικός δεν ήθελε να έλθη σε αντίθεση με τη γλώσσα του σκολειού... Σήμερα όμως πέταξε απ' επάνω του τη ψευτιά και δίνει στα παιδιά την αληθινή γλώσσα. Είναι όμως διστακτικός ακόμη στη γλώσσα του τίτλου και των άλλων που είναι έξω απ' τη λογοτεχνία της... Η επανάσταση είναι πρόοδος κι' η "Διάπλασις" πρέπει να γίνη γλήγορα και χωρίς κανένα φόβο "Διάπλαση" -ή καμμιά άλλη λέξη πιο εκφραστική»2.

Ο Γρ. Ξενόπουλος έχει με διάφορες αφορμές διατυπώσει, και

——————————————

γράφω εγώ, είναι η γλώσσα των "ενδόξων προγώνων μας". Γιατί γράφω όπως μιλούμε σήμερα όλοι· και αυτό το ίδιο έκαναν τότε κι' εκείνοι", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 28, αρ. 25, 22 Μαΐου 1921, σ. 199.

1. "Η Διάπλασις των παίδων ιδρύθη τω 1879...[και] τα παληά σιγά - σιγά φεύγουν. Και είνε και κάποια παληά, που μένουν αιώνια...", σχολιάζει το περιοδικό. Αυτ., τόμ. 25, αρ. 41, 8 Σεπτεμβρίου 1918, σ. 239.

2. Μ. Σ[τασινόπουλος], "Η Διάπλασις των παίδων και η δημοτική", Βωμός, χρ. Α', αρ. 6, Ιανουάριος 1919, σ. 64.

Σελ. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/191.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

από τις στήλες της Διάπλασης, τις απόψεις του για τη γλώσσα, απόψεις που προκάλεσαν έντονα σχόλια, ιδίως από την πλευρά των δημοτικιστών. Στην ερώτηση των Πανηθηναίων σε ποιον από τους τρεις κυριότερους γλωσσικούς τρόπους ("δογματική αρχαιοτροπία", "δογματική δημοτική", "ελευθέρα μικτή") γράφει, απαντά ότι γενικά γράφει σε γλώσσα ελεύθερη μικτή, στα διηγήματα και στα θεατρικά του έργα επικρατεί η δογματική δημοτική, ενώ όταν γράφει κριτική ή χρονογράφημα χρησιμοποιεί κυρίως τη "δογματική αρχαιοτροπία"1. Την ίδια διάκριση -η δημοτική επικρατεί στα δημιουργικά έργα- επαναλαμβάνει από τις στήλες των Αθηναϊκών επιστολών2 και του Νουμα3.

Οι σχέσεις του Γρ. Ξενόπουλου με τον Νουμά καθορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό από την κριτική που άσκησε στον Γ. Ψυχάρη και τις γλωσσικές του υπερβολές. Οι διαφωνίες, οι σχετικές με το γλωσσικό ζήτημα, οδήγησαν στην απόρριψη από την πλευρά των συντακτών του Νουμά σχεδόν ολόκληρης της πνευματικής παραγωγής του Γρ. Ξενόπουλου. Το 1905 αφορμή της αντιπαράθεσης γίνεται ο Γ. Σουρής. Ο Ψυχάρης στην Κριτική μελέτη του για τον Σουρή, αναφέρει τον Γρ. Ξενόπουλο σαν "θιασώτη και πιστό λιβανιστή του"4. Ο Γρ. Ξενόπουλος απαντά με την Αντικριτική

——————————————

1. "Δυστυχώς, ο γλωσσικός μου τρόπος δεν με ικανοποιεί. Επιθυμούσα πολύ το κράμα μου να ήτο πάντοτε το ίδιον, δηλαδή να μην επικρατούσεν εις αυτό πότε η δογματική αρχαιοτροπία και πότε η δογματική δημοτική. Αυτό συμβαίνει, πρώτον διότι η ανάγκη με κάμνει να μη γράφω πάντοτε πράγματα του γούστου μου... και δεύτερον, διότι η φυσική μου τεμπελιά μ' εμποδίζει ν' απαλλαχθώ από την σύμβασιν, την οποίαν θα έλεγα καλλίτερα ρουτίναν... αν ήμουν ανεξάρτητος όπως ο Πάλλης, η αν είχα ισχυρότερον χαρακτήρα όπως ο Καρκαβίτσας, ποιος ξεύρει! ίσως κ' εγώ θα καταντούσα σιγά - σιγά εις την δογματικήν δημοτικήν", συμπληρώνει ο Γρ. Ξενόπουλος, Παναθήναια, έτος Γ', τόμ. ΣΤ', 15 Απριλίου 1903, σ. 388.

2. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 23, αρ. 12, 20 Φεβρουαρίου 1916, σ. 95.

3. "Με συμφέρει ή όχι, το ρομάντσο μου και το θεατρικό μου έργο θα το γράψω στη δημοτική. Τάλλα όπως τύχει, όπως βολεί και όπως χρειάζεται", γράφει ο Γρ. Ξενόπουλος στον Νουμά, αρ. 586, 12 Μαρτίου 1916, σ. 54.

4. Ο Νουμάς, αρ. 130, 9 Ιανουαρίου 1905, σ. 1.

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/192.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

μελέτη Ο άλλος Σουρής, όπου εκτός από την υπεράσπιση του Σουρή εξηγεί και τις γλωσσικές του επιλογές, δηλώνοντας ότι γράφει στη γλώσσα που καταλαβαίνει εκείνος που τον διαβάζει1. Οι σχέσεις ανάμεσα στον ποιητή και τον λογοτέχνη-κριτικό είναι αμοιβαίες. Ο Γ. Σουρής, του οποίου ποιήματα δημοσιεύθηκαν στα πρώτα τεύχη της Διάπλασης, γράφει με διάφορες αφορμές επαινετικά λόγια για το περιοδικό και παράλληλα παρακολουθεί με ενδιαφέρον τις συγγραφικές δραστηριότητες του αρχισυντάκτη της. Το 1901 π.χ. προαναγγέλλει την έκδοση των διηγημάτων του Γρ. Ξενόπουλου με στίχους:

Διηγήματα θα βγούνε τεχνικώτατα γραμμένα

κι' εξαιρέτως τυπωμένα

Τα συνέγραψεν εκείνο το καλέμι το γνωστό

Ξενοπούλου του Γρηγόρη, και θερμώς τα συνιστώ2.

Το 1906 ο Γρ. Ξενόπουλος επανέρχεται πιο αναλυτικά στο θέμα της γλώσσας (με τα ίδια επιχειρήματα). Αναφέρει ότι γι' αυτόν η γλώσσα δεν είναι σκοπός αλλά όργανο και επομένως γράφει ανάλογα με την περίπτωση, εκείνη τη γλώσσα που ο ακροατής ή ο αναγνώστης του καταλαβαίνει καλύτερα. Έτσι μπορεί να γράψει σύμφωνα με τις προτιμήσεις του κοινού στο οποίο απευθύνεται "αθηναϊκά, παναθηναϊκά, διαπλασιακά, νουμικά κλπ."3. Την αποκατάσταση πάντως του Σουρή απέναντι στους οπαδούς του Ψυχάρη αναλαμβάνει από τη στήλη των Αθηναϊκών επιστολών, όπου ο Ψυχάρης εμφανίζεται σαν αρχηγός κόμματος με μέλη τους οπαδούς

——————————————

1. Ο Νουμάς, αρ. 133, 30 Ιανουαρίου 1905, σ. 2-10.

2. Ο Ρωμηός, έτος 17, αρ. 724, 10 Φεβρουαρίου 1901, σ. 4. Οι στίχοι δημοσιεύονται και στη Διάπλαση των παίδων, τόμ. 8, αρ. 7, 17 Φεβρουαρίου 1901, σ. 59.

3. «Δεν κοροϊδεύω ούτε τη Διάπλαση, ούτε τα Παναθήναια, ούτες τας "Αθήνας", ούτε το Νουμά, ούτε κανένα. Κι' αν σε καθένα σχεδόν απ' αυτά τα φύλλα γράφω και γλώσσα χωριστή... αυτό σημαίνει πως τα σέβομαι και τα τιμώ...», δηλώνει ο Γρ. Ξενόπουλος στη "Μικρή Απολογία" του που δημοσιεύεται στο Νουμά, αρ. 226, 17 Δεκεμβρίου 1906, σ. 6 - 7.

Σελ. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/193.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

της ακραίας δημοτικής· το κόμμα αυτό όταν δεν μπορεί να προσηλυτίσει, τους αντιπάλους του, τους κατηγορεί χωρίς ενδοιασμούς1.

Το 1916 ο Γρ. Ξενόπουλος, σχολιάζοντας την κριτική του πρώην συνεργάτη της Διάπλασης Ν. Ποριώτη, ισχυρίζεται από τις στήλες της Διάπλασης και του Νουμά ότι, αφού ο ίδιος δεν είναι παρά απλός συντάκτης της Διάπλασης, την τελική έγκριση και επομένως την ευθύνη για ό,τι δημοσιεύεται την έχει ο ιδιοκτήτης και διευθυντής του περιοδικού Ν. Παπαδόπουλος. Απαντώντας στην κατηγορία του Ν. Ποριώτη ότι είναι δημοτικιστής μόνο όταν τον συμφέρει, δηλώνει ότι γράφει σε όποια γλώσσα του ζητήσουν άρθρα, όχι όμως και έργα δημιουργικά. Αν είχε μια περιουσία που να του επέτρεπε να ζει χωρίς να εξαρτάται από τις συγγραφικές του δραστηριότητες, δεν θα έγραφε στη δημοτική ούτε "μισή αράδα"2.

Τρία χρόνια αργότερα, ο Γρ. Ξενόπουλος, απογοητευμένος, θεωρεί τον εαυτό του αντικείμενο μιας "μεγάλης" και "επίσημης" αδικίας, της άρνησης του Αριστείου των Γραμμάτων. Διαμαρτύρεται για τον θεσμό της απονομής αυτής της διάκρισης, γράφοντας ότι οι συγγραφείς δεν κρίνονται αντικειμενικά και σύμφωνα με την προσωπική τους αξία3. Εγκαταλείπει τη στήλη των Αθηναϊκών

——————————————

1. Ο Γρ. Ξενόπουλος γράφει στην Αθηναϊκή επιστολή με τίτλο "Ο Σουρής και το κόμμα" αναφερόμενος στους οπαδούς του Ψυχάρη: "είδαμε, τα τελευταία τριάντα χρόνια, αληθινές δόξες των Ελληνικών γραμμάτων -ένα Σουρή, έναν Παράσχο, ένα Βερναρδάκη, έναν Παπαδιαμάντη,- να μη βρίσκουν ούτε τόση-δα χάρη μπροστά τους κι' απεναντίας να ανακηρύχνονται μεγάλοι άνδρες κάτι μετριώτατοι γραφιάδες, μόνο και μόνο γιατί ακολουθούσαν πιστά την ψυχαρική ορθογραφία!", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 26, αρ. 41, 7 Σεπτεμβρίου 1919, σ. 323. Ο Γρ. Ξενόπουλος έχει αναγνωρίσει δύο χρόνια πριν το ρόλο του Ψυχάρη στην εισαγωγή της δημοτικής στην πεζογραφία, βλ. αυτ., τόμ. 24, αρ. 35, 29 Ιουλίου 1917, σ. 279. Ο ίδιος είχε δηλώσει στο Νουμά το 1916: "Το Ψυχάρη τον τιμώ, αυτός μου άνοιξε τα μάτια με το Ταξίδι του", Ο Νουμάς, αρ. 586, 12 Μαρτίου 1916, σ. 50.

2. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 23, αρ. 20, 16 Απριλίου 1916, σ. 162, και Ο Νουμάς, αρ. 586, 12 Μαρτίου 1916, σ. 53 - 54.

3. "Ο κ. Ξενόπουλος, ο αγαπητός σας Φαίδων, δεν θα ξαναγράψη. Με την απομάκρυνσή του αυτή από τη φιλολογία κι' από το θέατρο, διαμαρτύρεται

13

Σελ. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/194.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

επιστολών και δηλώνει ότι δεν πρόκειται να ασχοληθεί με τη συγγραφή πρωτότυπων έργων, αλλά με την έκδοση παλαιότερων. Μετά την έκδοση του έργου του Πετριές στον ήλιο από τον Ν. Παπαδόπουλο, αρχίζει και μέσα από τις στήλες της Διάπλασης η διαμάχη Γρ. Ξενόπουλου και Νουμά, που καταλήγει στην ειρωνεία και στην προσωπική επίθεση. Ο Νουμάς επιχειρηματολογεί αντιγράφοντας αποσπάσματα από τη στήλη της αλληλογραφίας της Διάπλασης, και ο Γρ. Ξενόπουλος σχολιάζει πάλι από την ίδια στήλη τη στάση του Νουμά. Ο συνδρομητής της Διάπλασης Βασιληάς Ανήλιαγος, αναρωτιέται σχετικά με την πικρή κριτική που έγραψε στον Νουμά ο Κ. Παρορίτης για τις Πετριές στον ήλιο1. Ο Γρ. Ξενόπουλος θεωρεί την εξήγηση απλούστατη, την κριτική έγραψε ένας άνθρωπος "που μπορεί να ξέρη πολλά πράγματα σα δάσκαλος -είναι καθηγητής νομίζω,- μα που δεν έχει γούστο κουκούτσι! Γι' αυτό γράφει κάτι διηγήματα που δεν διαβάζονται από κανένα, και κάτι κριτικές, σαν αυτή που εξέπληξε τον Βασιληά Ανήλιαγο"2. Ο Νουμάς μεταφέρει στις στήλες του αποσπάσματα από τις επαινετικές κρίσεις των συνδρομητών της Διάπλασης για το φιλολογικό έργο του Γρ. Ξενόπουλου3 και η Διάπλαση

——————————————

για κάποιο θεσμό της πολιτείας, (το Αριστείον των Γραμμάτων), που κατά την ιδέα του, χωρίζει τους λογίους σε καλούς και σε κακούς, όχι με δικαιοσύνη, κατά την αξία τους, αλλά κατά τα μέσα που διαθέτει καθένας", διαβάζουμε στη στήλη της αλληλογραφίας. Σύμφωνα με τον Γρ. Ξενόπουλο, το 1918 το Αριστείο δεν δόθηκε σε κανένα, επειδή οι κριτές "δεν συμφώνησαν ως το τέλος σε ποιον απ' τους δικούς τους να το δώσουν", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 26, αρ. 12, 16 Φεβρουαρίου 1919, σ. 95 και αρ. 13, 23 Φεβρουαρίου 1919, σ. 103.

1. Ο Κ. Παρορίτης έγραφε: "Μέσα σε εκατό δώδεκα (αριθμ. 112) μακριές, κουραστικές σελίδες αποτελματόνεται μια κοινότατη ιστορία... Το ύφος [του Γρ. Ξενόπουλου] μπορεί να ενθουσιάζη τους αναγνώστες της Διάπλασης, μα είναι από τα κουραστικώτερα. Ένα ύφος καθαρά δημοσιογραφικό", Ο Νουμάς, αρ. 23 (632), 18 Μαΐου 1919, σ. 339.

2. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 26, αρ. 27, 1 Ιουνίου 1919, σ. 215.

3. Οι συνδρομητές της Διάπλασης είναι ενθουσιασμένοι με τις Πετριές στον ήλιο. Ένας συνδρομητής γράφει σχετικά: "Δεν αρκεί η λέξις αριστούργημα.

Σελ. 194
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/195.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

"για να γελάσουν τα παιδιά", δημοσιεύει ένα από τα σατιρικά επιγράμματα που γράφτηκαν στον Νουμά, το "Επιτύμβιον Φαίδωνος" :

Σ' αυτό εδώ το κρύο μνήμα

του Αριστείου μαύρο θύμα

δεν αναπαύεται ο Φαίδων

της "Διαπλάσεως των παίδων"

και κάποιων άλλων παλιμπαίδων

Και μεσ' ςτο χώμα που ετάφη

με τσακισμένη τη γραφίδα

- το σάββανό του εφημερίδα -

ακόμα γράφει, γράφει, γράφει1.

Η αντιπαράθεση λήγει προσωρινά τον Ιούνιο του 1919 με τη δήλωση του Γρ. Ξενόπουλου ότι δεν θα ασχοληθεί στο μέλλον με

——————————————

Είναι Ήλιος που λάμπει στο φιλολογικό στερέωμα του κ. Φαίδωνος Να ιδούμε όμως ποιος θα ρίξη κριτικές πετριές σ' αυτό τον Ήλιο; Μπα, δεν θα βρεθεί κανείς". Η Διάπλαση σχολιάζει: "Και όμως πόσοι θα βρεθούν! Όσο βλέπουν πως διαβάζεται τόσο ο Ξενόπουλος, τόσο λυσσούν οι αδιάβαστοι διηγηματογράφοι και του ρίχνουνται...", αυτ., τόμ. 26, αρ. 26, 25 Μαΐου 1919, σ. 207. Εκτός από τις επαινετικές κρίσεις των συνδρομητών της Διάπλασης, ο Νουμάς δημοσιεύει και το ακόλουθο επίγραμμα: (αρ. 25 (634), 1 Ιουνίου 1919, σ. 372)

Όταν κανείς, Γρηγόριε, πάρη τον "Κακό δρόμο"

μόνο στην άκρη όταν βγη κυττάζει μπρος με τρόμο.

Κι' αφού εσύ το έργο σου άξιο για φως το κρίνεις,

γιατί, Γρηγόρη, έπειτα "Πετριές στον ήλιο" ρίχνεις;

1. Ο Νουμάς, αρ. 26 (635), 8 Ιουνίου 1919, σ. 385. «Στο τελευταίο του φύλλο, ο καλός μας "Νουμάς" αναδημοσιεύει πάλιν από την αλληλογραφία μου την απάντησή μου προς τον Βααιληά Ανήλιαγο. Δημοσιεύει επίσης δύο σατυρικά επιγράμματα εναντίον του κ. Ξενόπουλου. Και όμως ο καλός μας "Νουμάς" θεωρεί τον κ. Ξενόπουλο... πεθαμένο! Τι θάκανε λοιπόν αν τον θεωρούσε και ζωντανό;", γράφει Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 26, αρ. 29, 15 Ιουνίου 1919, σ. 231.

Σελ. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/196.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

τον Νουμά, ο οποίος δημοσιεύει το ακόλουθο σατιρικό επίγραμμα, που είναι αφιερωμένο στον "Ήλιο της Διάπλασης":

Στη γη το φως σ' αρνήθηκες την πέννα παρατώντας

και πέτρες πήρες απ' αυτήν το φως της απειλώντας

και στο σκοτάδι βάλθηκες να ρίξης και τους δύο

Γιατί, Ξενόπουλε; Γιατί; Για μόνο τ' Αριστείο1.

Την επόμενη χρονιά η Διάπλαση εμπλέκεται πάλι στις διαφωνίες Νουμά και Γρ. Ξενόπουλου. Αφορμή αυτή τη φορά ήταν η προσωπικότητα και οι δραστηριότητες του Γ. Ψυχάρη. Ο Γρ. Ξενόπουλος, απαντώντας σε ερώτηση συνδρομητή, γράφει: «Όχι, ο Ψυχάρης δεν είναι γερουσιαστής. Το "Σενάς", υποθέτω, είναι όνομα τόπου. Ίσως "Σενάρ"». Ο Νουμάς σχολιάζει: "Τόνε σκαντάλισε [τον Ξενόπουλο] το Sénat πούναι τυπωμένο στα γράμματα και στους φακέλλους του Ψυχάρη και σκοτώθηκε να διαβεβαιώσει τους λιλιπούτειους θαυμαστές του πως ο Ψυχάρης, ο Θεός να φυλάξει! δεν είναι γερουσιαστής". Ο Γρ. Ξενόπουλος, πάντα από τη στήλη της αλληλογραφίας, γράφει ακόμα ότι ο Ψυχάρης δίνει ένα καλό μάθημα στους οπαδούς του, αφού τον αναφέρει (σε γράμμα του προς τον Μ. Φιλήντα που δημοσιεύθηκε στον Νουμά) ανάμεσα στους συγγραφείς που πλούτισαν τη νεοελληνική γλώσσα2. Ο Νουμάς, θεωρώντας το αναγνωστικό κοινό της Διάπλασης αφελές και ευκολόπιστο, σπεύδει να διαβεβαιώσει πως σε γράμμα του στους εκδότες του περιοδικού, ο Ψυχάρης κάθε άλλο παρά την

——————————————

1. Ο Ψυχάρης έγραφε στο Χαμόγελο (γράμμα προς το Φιλήντα): "Γεννήματα θρέμματα του Παρνασσού είναι ο Παλαμάς, ο Ταγκόπουλος, ο Παρορίτης, ο Ποριώτης, ο Γκόλφης, ο Έρμονας, ο Ξενόπουλος, Εσύ που για το καμάρι της Ρωμιοσύνης γεννήθηκες συνάμα και γλωσσολόγος και ποιητής...", Ο Νουμάς, αρ. 671, 15 Φεβρουαρίου 1920, σ. 100. Το γράμμα αυτό του Ψυχάρη σχολίασε ο Γρ. Ξενόπουλος σε συνέντευξή του στο Νουμά, αρ. 672, 24 Φεβρουαρίου 1920, σ. 124 - 125. Ο Ψυχάρης έγραψε σε γράμμα του στους εκδότες του Νουμά σχετικά με τη συνέντεξη του Γρ. Ξενόπουλου: "ακόμα ένας και του λόγου του που δεν νιώθει από χαμόγελα", Ο Νουμάς, αρ. 676, 21 Μαρτίου 1920, σ. 187.

2. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 27, αρ. 14, 7 Μαρτίου 1920, σ. 111.

Σελ. 196
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: «Η Διάπλασις των Παίδων» (1879-1922)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 177
    15. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

    ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄

    ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

    Η αντανάκλαση του γλωσσικού προβλήματος στις στήλες της Διάπλασης (η σημασία της ελληνικής γλώσσας, το δίλημμα δημοτική ή καθαρεύουσα, ο ρόλος της γλώσσας στην εκπαίδευση και στη νεοελληνική κοινωνία), εντοπίζεται στην επιλογή της γλωσσικής μορφής και στη διατύπωση απόψεων σχετικών με τις εξελίξεις του γλωσσικού ζητήματος.

    Η επιλογή των γλωσσικών τύπων αλλάζει όταν η Διάπλαση εγκαταλείπει το δικό της σύστημα ορθογραφίας για να υιοθετήσει την ορθογραφία της δημοτικής, μετά την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917 1. Η υιοθέτηση της δημοτικής ακολουθεί την εισαγωγή της στις πρώτες τάξεις της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και εμφανίζεται σαν διάθεση προσαρμογής στη γλώσσα του σχολείου. Οι απόψεις οι σχετικές με το γλωσσικό ζήτημα, εκτός από τη σταθερή αναφορά στην άρνηση της αρχαΐζουσας, προσαρμόζονται ανάλογα με το κλίμα της εποχής και τις πρωτοβουλίες των συντακτών του περιοδικού.

    Στο θεωρητικό επίπεδο η ελληνική γλώσσα προβάλλεται σαν η "γλυκυτέρα, η ωραιοτέρα και η αρμονικωτέρα" γλώσσα, όταν μάλιστα "προφέρεται από ελληνικά χείλη". Δεν είναι κατώτερη από τις ξένες γλώσσες και μπορεί να αναπτυχθεί εξίσου μ' αυτές στον επιστημονικό και στον φιλολογικό τομέα. Η έλλειψη επίμονης διάθεσης για την καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας συνδυάζεται

    ——————————————

    1. Βλ. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 26, αρ. 2, 8 Δεκεμβρίου 1918, σ. 11.

    12