Συγγραφέας:Πάτσιου, Βίκυ
 
Τίτλος:«Η Διάπλασις των Παίδων» (1879-1922)
 
Υπότιτλος:Το πρότυπο και η συγκρότησή του
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:15
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:236
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικά έντυπα
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1879-1922
 
Περίληψη:Στη μελέτη αυτή περιγράφεται ο ρόλος και η σημασία ενός παιδικού περιοδικού, της Διαπλάσεως των παίδων, που εκδιδόταν συνεχώς για επτά περίπου δεκαετίες, περιοδικού που συνθέτει ή συμβιβάζει τις απαιτήσεις και τις προσδοκίες του συλλογικού κοινωνικού σώματος με τις αναζητήσεις και τα όνειρα ενός ορισμένου τμήματός του. Το πρώτο χρονικό όριο (1879) συμπίπτει με την έναρξη της έκδοσης του περιοδικού. Το δεύτερο (1922) είναι συμβατικό και δανείζεται τη σημασία του από την πολιτική ιστορία. Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή άλλωστε, η κυκλοφορία της Διάπλασης περιορίσθηκε κυρίως στα όρια του ελληνικού κράτους, αφού ο μεγαλύτερος αριθμός των αναγνωστών της του εξωτερικού κατοικούσε στον χώρο της Τουρκικής επικράτειας.Η θεματική οροθέτηση της εργασίας έγινε με βάση τέσσερις μεγάλες ενότητες που περιγράφονται από την ηθική, την ιστορία, την πολιτική και τη γλώσσα και ορίζονται από την πύκνωση και τη συγκέντρωση στη συνολική έκταση του περιοδικού των στοιχείων που μπορούν να ενταχθούν στις ενότητες αυτές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 9.72 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 18-37 από: 242
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/18.gif&w=600&h=91215. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Το εξώφυλλο του πρώτου τεύχους της Διαπλάσεως των Παίδων

Σελ. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/19.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α'

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΣΕΙΣ

1. Τα πρόσωπα

Δύο τουλάχιστον λόγοι ξεχωρίζουν τη Διάπλαση των παίδων από τα υπόλοιπα παιδικά περιοδικά: η μακροβιότητά της (εκδίδεται από το 1879 έως το 1948 -έτος κατά το οποίο ο Γρηγόριος Ξενόπουλος παύει να είναι διευθυντής του περιοδικού)1 και η συμμετοχή των αναγνωστών στη διαμόρφωση των θεματικών ενοτήτων της (από το 1910, στις οκτώ σελίδες κάθε τεύχους, οι δύο εκφράζουν ή αντανακλούν τις αναζητήσεις της παιδικής ηλικίας και της νεότητας).

Διευθυντής και εκδότης του περιοδικού ήταν ο ιδρυτής του Νικόλαος Π. Παπαδόπουλος, Υδραίος (1858-1941)1, μετά τον θάνατο του οποίου (στις 26 Ιουνίου 1941), τη διεύθυνση ανέλαβε

——————————————

1. Βλ. Ε. Νάτσιου-Ξενοπούλου, "Παραλείψεις", Νέα Εστία, τόμ. 116, τεύχ. 1368, 1 Ιουλίου 1984, σ. 885. Για τη σημασία του χρονικού ορίου του 1948 γράφει και ο Μιχ. Δ. Στασινόπουλος, στα "Στεφάνια των συγχρόνων", Νέα Εστία, τόμ 50, τεύχ. 587, Χριστούγεννα 1951,σ. 164: «Η κοσμαγάπητη "Διάπλαση των παίδων" ύστερα από ένα βραδύ ψυχορράγημα... έσβυσε οριστικά πριν από τρία - τέσσερα χρόνια». Τη σημασία και την προσωπική συμβολή του Γρ. Ξενόπουλου στην ιστορία του περιοδικού επισημαίνει και ο Δ. Γιάκος, στην Ιστορία της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα 1981 3, σ. 44.

2. Την προγραμματική διακήρυξη του περιοδικού υπογράφει και ο Ν. Σπυλιόπουλος, Κορίνθιος.

Σελ. 19
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/20.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

ο Γρηγόριος Ξενόπουλος (1867-1951). Την απόφαση του Νικολάου Π. Παπαδόπουλου, φοιτητή της Νομικής και απόφοιτου του Ωδείου, να ιδρύσει ένα περιοδικό για παιδιά, ενίσχυσε οικονομικά ο Αντώνιος Κονοπισόπουλος, βιομήχανος του Πειραιά1. Η συμπαράσταση και η ανοχή του ιδρυτή του περιοδικού απέναντι στους αρχισυντάκτες του, εξασφάλισαν την κυκλοφορία και τη διάδοση της Διάπλασης. Ο Αριστοτέλης Κουρτίδης (1858-1928) ήταν αρχισυντάκτης του περιοδικού μέχρι το 1894 και υπέγραφε με το ψευδώνυμο Αιμίλιος Ειμαρμένος. Από τις στήλες της Διάπλασης δημοσιεύθηκαν ορισμένα από τα Παιδικά Διηγήματά του και από τους Παιδικούς Διαλόγους του. Οι σχέσεις του με τον διάδοχό του Γρ. Ξενόπουλο, του οποίου τις πρωτοβουλίες θεωρούσε αντιπαιδαγωγικές και τολμηρές, δεν ήταν αρμονικές. Ο Γρ. Ξενόπουλος γράφει στην Αυτοβιογραφία του: «Δεν τα πηγαίναμε καθόλου καλά στην αρχή. [Ο Αρ. Κουρτίδης] με ζήλευε και νόμιζε πως τον ζηλεύω. Και μόνο μετά από χρόνια, όταν γύρισε από τη Γερμανία κι έγινε καθηγητής και διευθυντής διδασκαλείου... κι' άρχισε να βλέπει με αδιαφορία και τη "Διάπλασι"... εγίναμε και καλοί φίλοι»2.

Ο Γρ. Ξενόπουλος υπήρξε συνδρομητής της Διάπλασης με τα ψευδώνυμα Εύοσμον Μυριάνθεμον και Κόμης Μοντεχρίστος3. Το όνομά του σαν λύτη άσκησης συναντάμε στο τεύχος του Ιουλίου του 1879. Όπως γράφει ο ίδιος, το πρώτο του έργο που 

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 11, αρ. 51 - 52, 27 Νοεμβρίου 1904, σ. 166. Ο Αντ. Κονοπισόπουλος διέθεσε στον ιδρυτή του περιοδικού δέκα χιλιάδες δραχμές. Λίγο πριν γίνει η Διάπλαση δεκαπενθήμερη, ιδρύθηκε Ανώνυμη Εταιρεία με εταιρικό κεφάλαιο εξήντα χιλιάδες δραχμές, η οποία ανέλαβε την έκδοση του περιοδικού από τον Ιανουάριο του 1885. Βλ. αυτ., τόμ. 6, αρ. 9, Σεπτέμβριος 1884, σ. 142.

2. Γρ. Ξενόπουλος, Αυτοβιογραφία, δημοσιεύεται στα "Άπαντα", τόμ. 1ος, Αθήνα 1958, σ. 276.

3. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 4, αρ. 25, 14 Ιουνίου 1897, σ. 196 και τόμ. 45, αρ. 1, 4 Δεκεμβρίου 1937, σ. 3.

Σελ. 20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/21.gif&w=600&h=915 15. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

ΕΙΚΟΝΑ

2. Νικόλαος Π. Παπαδόπουλος

ΕΙΚΟΝΑ

3. Αριστοτέλης Π. Κουρτίδης

ΕΙΚΟΝΑ

4. Γρηγόριος Ξενόπουλος

Σελ. 21
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/22.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

τυπώθηκε, ήταν ένα έμμετρο αίνιγμα στη Διάπλαση του 1880 1. Από το 1891, με τη δημοσίευση του παιδικού του μυθιστορήματος Η Αδελφούλα μου, γίνεται έκτακτος συνεργάτης του περιοδικού, για ν' αναλάβει τη σύνταξή του από το 1895. "Το έτος 1895 ήτο έτος κρίσιμον διά την Διάπλασιν. Η συνδρομή της ήτο μικρά, τα έξοδά της μεγάλα, και κατ' έτος εζημιόνετο σημαντικώς. Έπρεπε να γίνη κάτι γενναίον, να ληφθή έν μέτρον σωτηρίας ριζικόν"2. Η τιμή της συνδρομής αυξάνεται και κυρίως υιοθετούνται οι καινοτομίες που εισηγήθηκε και καθιέρωσε ο Γρ. Ξενόπουλος. Η Γεωργία Ταρσούλη, συνδρομήτρια, συνεργάτρια και για ένα διάστημα αρχισυντάκτις του περιοδικού, γράφει: "Η Διάπλασις των παίδων... ήταν ένα σεμνό τριανταφυλλί φυλλαδιάκι, δεκαεξασέλιδο, που έβγαινε κάθε δεκαπέντε μέρες και δημοσίευε ψυχωφελή διηγήματα του Αριστοτέλη Κουρτίδη σε άψογη καθαρεύουσα, αρχαιότροπα ποιήματα του Αλέξανδρου Κατακουζηνού και νηπιακά αναγνώσματα, που είχαν για τίτλο Η Εύχαρις και το κυνάριόν της... Κι' ο νεαρός λογοτέχνης... Γρηγόριος Ξενόπουλος, δεν είχε κλείσει ακόμη τα εικοσιτρία, σπούδαζε φυσικομαθηματικά, που τα παράτησε στη μέση, κι' ερχόταν... να τινάξει στον αέρα όλο το συντηρητικό οικοδόμημα της Διαπλάσεως των παίδων"3.

Ο Γρ. Ξενόπουλος, του οποίου το όνομα σαν διευθυντή του περιοδικού γράφεται για πρώτη φορά στην προμετωπίδα του φύλλου της 26ης Ιουλίου 1941 (τόμ. 48, αρ. 34), ασχολείται ουσιαστικά με τη σύνταξη της Διάπλασης από πολύ νωρίς, αφού γράφει

——————————————

1. Βλ. Γρ. Ξενόπουλος, "Σύντομη αυτοβιογραφία", Νέα Εστία, τόμ. 50, τεύχ. 587, Χριστούγεννα 1951, σ. 6. Για τη συμμετοχή του στον πρώτο διαγωνισμό διηγήματος του 1881 και τη βεβαιότητά του ότι θα βραβευθεί, βλ. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 13, αρ. 15, 11 Μαρτίου 1906, σ. 115

2. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 11, αρ. 51 - 52, 27 Νοεμβρίου 1904, σ. 404.

3. Γ. Ταρσούλη, "Ο Ξενόπουλος της Διαπλάσεως", Ελληνική Δημιουργία, τόμ. 7, τεύχ. 72, 1 Φεβρουαρίου 1951, σ. 213.

Σελ. 22
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/23.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

σχεδόν μόνος του τις περισσότερες σελίδες του κάθε φύλλου της: "Γι' άλλους συνεργάτες λεπτά δεν περίσσευαν, κι' εγώ έπρεπε να γράφω όλο το φυλλάδιο -οχτασέλιδο, εβδομαδιαίο, σαν το σημερινό- εκτός από την Αλληλογραφία, τις Πνευματικές Ασκήσεις και τα Παιδικά Πνεύματα, που τα έκανε ο Παπαδόπουλος. Αλλά σιγά - σιγά έμαθα να τα κάνω κι' αυτά. Διάβαζα κι' απαντούσα στα γράμματα των παιδιών... διόρθωνα και συναρμολογούσα τις Ασκήσεις... και διάλεγα τα Παιδικά Πνεύματα. Έτσι τα έκανα όλα"1. Ο Γρ. Ξενόπουλος εκτός από το όνομά του, με το οποίο υπέγραφε κυρίως τις μεταφράσεις των μυθιστορημάτων που δημοσίευε η Διάπλαση, χρησιμοποίησε διαδοχικά τα ψευδώνυμα Κίμων Αλκίδης, Ερανιστής, Πέτρος Πυργωτός, Φωκίων Θαλερός, Λέανδρος Ξενότιμος, Λουκιανός Χαρμόσυνος, Φαίδων, η κυρά Μάρθα, Ανανίας, Άννα Πυργωτού, ο Μαθουσάλας, Αζαρίας, Τρισεύγενη, Έψιλον, Μαρία Θαλερού. Το πρώτο ψευδώνυμο συναντάμε στα τέλη του 1894 και τα τέσσερα επόμενα το 1895 (χρονιά κατά την οποία ο Γρ. Ξενόπουλος γίνεται τακτικός συνεργάτης της Διάπλασης). Με τα ψευδώνυμα Φαίδων και η κυρά Μάρθα, υπέγραφε αντίστοιχα τις Αθηναϊκές επιστολές και τα αναγνώσματα για μικρά παιδιά. Ο Γρ. Ξενόπουλος, βασικός συντελεστής της επιτυχίας και της απήχησης του περιοδικού, έγραψε την τελευταία Αθηναϊκή επιστολή του στο φύλλο της 20ής Δεκεμβρίου 1947, με αφορμή τα εβδομήντα χρόνια της Διάπλασης.

Εκτός από τους αρχισυντάκτες του περιοδικού (Αρ. Κουρτίδη και Γρ. Ξενόπουλο), από τα πρώτα κιόλας φύλλα του εμφανίζονται πολλοί και αξιόλογοι συνεργάτες. Σημειώνουμε τον Ιάκωβο Χ. Δραγάτση (1853 - 1934), που έγραψε σειρά μυθολογικών άρθρων, τον Αλέξανδρο Κατακουζηνό (1824 - 1892), που δημοσίευσε πολλά από τα παιδικά ποιήματα και τους έμμετρους μύθους του, τον Δημήτριο Καμπούρογλου (1852 - 1942), του οποίου ορισμένα από τα δημοσιευμένα παιδικά ποιήματα θ' αποτελέσουν τη συλλογή

——————————————

1. Γρ. Ξενόπουλος, Αυτοβιογραφία, δημοσιεύεται στα "Άπαντα", τόμ. 1ος, Αθήνα 1958, σ. 296 - 297.

Σελ. 23
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/24.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Μύθοι και διάλογοι προς χρήσιν των ανήβων, τον Παναγιώτη Φέρμπο (1851 - 1932), που μεταφράζει ξένα παιδικά μυθιστορήματα και γράφει έμμετρες αποδόσεις των μύθων του Αισώπου, την Σταματίνα Αρ. Κουρτίδη, που κυρίως μεταφράζει διδακτικά αφηγήματα, τον Χριστόφορο Σαμαρτσίδη (1843 - 1900), του οποίου οι ποιητικές συνεργασίες δημοσιεύονται από το 1885, τον Μιχαήλ Γιαννουκάκη (1868 - 1944), που γράφει με το ψευδώνυμο Αίσωπος, τον Γεώργιο Φακίρη, του οποίου οι ποιητικές συνεργασίες δημοσιεύονται με το ψευδώνυμο ΦΑΚ. Από το 1895, δημοσιεύονται στη Διάπλαση οι παιδαγωγικοί μύθοι του Ιωάννη Γιαννούκου (1866 - 1942), που έγινε γνωστός με το ψευδώνυμο Γιάννης Περγιαλίτης. Από το 1897, συνεργάζεται με το περιοδικό ο Νικόλαος Χατζιδάκης (1872 - 1942), που υπογράφει με το όνομά του και με το ψευδώνυμο Ζέφυρος Βραδυνός. Ο Αγαθοκλής Κωνσταντινίδης (1854 - 1920) μεταφράζει μύθους και παραμύθια και ο Σέργιος Μαυρίδης διηγήματα.

Παιδικά δράματα και κωμωδίες μεταφράζει ο Κωνσταντίνος Πατριαρχόπουλος. Το 1901 ο Δημήτριος Ταγκόπουλος (1867-1926) "τέρπει και διδάσκει" τους αναγνώστες με την Ζωήν του μικροκόσμου. Ο Νικόλαος Ποριώτης (1870-1945) εγκαινιάζει τη συνεργασία του το 1903 μεταφράζοντας Ιούλιο Βερν. Ο Π.Δ. Παναγόπουλος μεταφράζει διηγήματα και γράφει διδακτικά αφηγήματα. Ο Ευστράτιος Ευστρατιάδης (1875-1946) δημοσιεύει πολεμικές αναμνήσεις και ο Αθανάσιος Παπαχαρίσης "ηπειρωτικά διηγήματα". Ο Ιωάννης Χέλμης γίνεται συνεργάτης του περιοδικού το 1913, όταν γράφει τον Βατραχοποντικοπόλεμο. Ο Τέλλος Άγρας (ψευδώνυμο του Ευάγγελου Ιωάννου, 1899-1944), συνεργάτης από το 1916, δημοσιεύει τακτικά πεζά και ποιητικά κείμενα. Από το 1919 συνεργάζονται με το περιοδικό η Σταυρούλα Μαρκέτου, που δημοσιεύει παιδικά διηγήματα και ο Πέτρος Χάρης (ψευδώνυμο του Ιωάννη Μαρμαριάδη, γενν. το 1902), που δημοσιεύει παραμύθια, παιδικά δράματα και κωμωδίες. Το 1920 εμφανίζεται ο Ιωάννης Κακριδής γράφοντας ποιήματα και σύντομα αφηγήματα. Την επόμενη χρονιά, η Διάπλαση παρουσιάζει

Σελ. 24
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/25.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

τους συνεργάτες της Μιχαήλ Δ. Στασινόπουλο (γενν. το 1903) και Ιωάννη Μ. Παναγιωτόπουλο (1909 - 1982), των οποίων δημοσιεύει πεζά και ποιητικά κείμενα. Η Φούλα Χατζιδάκη υπογράφει μεταφράσεις κειμένων από τα δανέζικα το 1917 και το 1920 με τα αρχικά της και το 1922 με το όνομά της.

2. Το περιοδικό

Η Διάπλαση γράφεται για παιδιά και εφήβους, τη διαβάζουν ακόμα μαθητές των τελευταίων τάξεων του Γυμνασίου, φοιτητές Πανεπιστημίου και οι συγγενείς τους1.

Οι προγραμματικοί στόχοι του περιοδικού εξηγούνται στους "φιλόστοργους γονείς", στη δεύτερη σελίδα του φύλλου του Φεβρουαρίου 1879 2. Αυτοί είναι "το μεγαλείον και η ευημερία του έθνους" και επιτυγχάνονται "δια της διαπλάσεως των παίδων". Οι παιδαγωγικοί στόχοι συνδέονται με τους κοινωνικούς και τους εθνικούς στόχους της αποκατάστασης και της προόδου. Το περιοδικό απευθύνεται σε "αμφότερα τα γένη" και παρέχει "ύλην ηθικήν και διδακτικήν, συγκεκραμένην μετά του τερπνού". Μεταδίδει γνώσεις, διδάσκει συμπεριφορά και υποδεικνύει ηθικά πρότυπα αναζητώντας τη διατύπωση που προκαλεί το παιδικό ενδιαφέρον. Στην επιδίωξη των σκοπών του το περιοδικό, του οποίου οι εκδότες θεωρούν ότι συμπληρώνει ένα μεγάλο κενό, θα ακολουθήσει "το σύστημα της μεταδόσεως" (την οργάνωση και την επιλογή της ύλης) που έχουν υιοθετήσει τα ευρωπαϊκά περιοδικά, και ιδιαίτερα τα αγγλικά και τα γαλλικά.

——————————————

1. Στη στήλη της αλληλογραφίας διαβάζουμε: "Η μητέρα του μικρού Ευρυτάνος περνά, μερικάς ώρας αναγινώσκουσα τα διηγήματά μου και ευχαριστείται", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 2, αρ. 7, 18 Φεβρουαρίου 1895, σ. 55

2. Ένα μήνα αργότερα, το Υπουργείον των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως με εγκύκλιό του συστήνει την εγγραφή συνδρομητών. Βλ. αυτ., τόμ. 1, αρ. 2, Μάρτιος 1879, σ. 32.

Σελ. 25
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/26.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Ο πρώτος συνδρομητής της Διάπλασης ήταν ο Κωνσταντίνος Ρακτιβάν, που έγινε αργότερα δικηγόρος, βουλευτής, πρόεδρος της Βουλής, υπουργός, πρόεδρος του Συμβουλίου Επικρατείας και Ακαδημαϊκός. "Ο πρώτος αυτός συνδρομητής αποτελεί ίσως το καλύτερο σύμβολο της σταδιοδρομίας του περιοδικού", γράφει ο Μιχ. Δ. Στασινόπουλος1.

Η έκδοση του περιοδικού καλύπτει επτά περίπου δεκαετίες και χωρίζεται σε τέσσερις περιόδους. Η πρώτη περίοδος με αρχισυντάκτη τον Αρ. Κουρτίδη, αρχίζει το 1879, η δεύτερη, με αρχισυντάκτη τον Γρ. Ξενόπουλο, το 1894, η τρίτη τον Μάιο του 1945 και η τέταρτη το 1947. Στην πρώτη περίοδο του περιοδικού (1879-1894), το κάθε τεύχος με διαστάσεις 24x17 είχε δεκαέξι σελίδες δίστηλες και στη δεύτερη (1894 - 1945), το κάθε τεύχος με διαστάσεις 28x21 είχε οκτώ σελίδες τρίστηλες2.

Στην αρχή η Διάπλαση εκδίδεται κάθε μήνα, από το 1885 κάθε δεκαπέντε μέρες και τέλος από το 1894 κάθε βδομάδα (το Σάββατο). Οι συνδρομές αρχίζουν από την 1η Ιανουαρίου κάθε έτους και είναι προπληρωτέες για ένα χρόνο, στη δεύτερη περίοδο του περιοδικού, αρχίζουν από την πρώτη κάθε μήνα και είναι πάλι προπληρωτέες για ένα χρόνο και από το 1904 γίνεται δεκτή η κατά φύλλο πληρωμή. Στην Αθήνα, οι αναγνώστες μπορούν ν' αγοράζουν τη Διάπλαση απ' ευθείας από τα γραφεία της, στις επαρχίες και στο εξωτερικό μέσω πρακτόρων, δηλαδή συνδρομητών που

——————————————

1. Μιχ. Δ Στασινόπουλος, "Νικόλαος Π. ΙΙαπαδόπουλος", Νέα Εστία, τόμ. 29, τεύχ. 348, 1 Ιουνίου 1941, σ. 512· αναδημοσιεύεται στο ίδιο περιοδικό, τόμ. 105, τεύχ. 1243, 15 Απρ. 1979, σ. 498. Βλ. και Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 38, αρ. 24, 16 Μαΐου 1931, σ. 285.

2. Ο τίτλος και ο υπότιτλος του περιοδικού στην αρχή ήταν : Η Διάπλασις των παίδων άπαξ του μηνός εκδιδομένη μετά εικόνων τεσσάρων, και από το 1894: Η Διάπλασις των παίδων Εικονογραφημένον περιοδικού διά παιδία, εφήβους και νεάνιδας Συνιστώμενον υπό του Υπουργείου της Παιδείας ως το κατ' εξοχήν παιδικόν περιοδικόν σύγγραμμα, αληθείς παρασχόν εις την χώραν ημών υπηρεσίας· και υπό του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως ως ανάγνωσμα άριστον και χρησιμώτατον εις τους παίδας.

Σελ. 26
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/27.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

έχουν προπληρώσει τα τεύχη που θα διανείμουν στους αναγνώστες. "Οι συνδρομηταί οι ευρίσκοντες αγοραστάς εβδομαδιαίους και αναλαμβάνοντες την εις αυτούς διανομήν του φύλλου, την είσπραξιν του αντιτίμου και την αποστολήν αυτού εις το Γραφείον μας... ονομάζονται Πράκτορες της Διαπλάσεως"1. Η βασική επομένως διακίνηση του περιοδικού γίνεται με τις συνδρομές, οι οποίες από το 1905 εκτός από ετήσιες, γίνονται και εξάμηνες ή τρίμηνες. Από την ίδια χρονιά, ο κάθε τόμος περιλαμβάνει τα τεύχη από 1ης Δεκεμβρίου του προηγούμενου έτους μέχρι 30 Νοεμβρίου του επόμενου και όχι από αρχές Ιανουαρίου μέχρι τέλη Δεκεμβρίου του ίδιου έτους, όπως γινόταν μέχρι τότε. "Όταν το έτος μας θα τελειόνη την 30 Νοεμβρίου, θα έχω καιρόν να ετοιμάζω, να χρυσοδένω και να εκθέτω εις τα βιβλιοπωλεία τον τόμον του έτους, διά να ειμπορούν να τον έχουν εγκαίρως όσοι θέλουν να τον κάμουν δώρον την Πρωτοχρονιάν"2.

Το περιοδικό δημοσιεύει αναγνώσματα για μικρά παιδιά, μυθιστορήματα σε συνέχειες (από το 1884), διηγήματα, ποιήματα, ευθυμογραφικά σκίτσα3, παιδικούς μονολόγους, διαλόγους, κωμωδίες και δράματα, διαγωνισμούς διηγήματος, ποίησης, σύνθεσης και λύσης πνευματικών ασκήσεων και μετάφρασης (συνήθως από τα γαλλικά). Με τη σταθερή στήλη της "Αλληλογραφίας της Διαπλάσεως", που αρχικά απευθυνόταν σε ολόκληρη την οικογένεια4, το περιοδικό καλλιεργεί την εικόνα της μητέρας, της αρχηγού μιας μεγάλης οικογένειας, "τα τέκνα της οποίας συνδέει και αδελφόνει η προς την κοινήν μητέρα αγάπη". Το οικογενειακό κλίμα και η προσωπική σχέση που θέλει ν' αποκαταστήσει το 

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 13, αρ. 1-2, 3-10 Δεκεμβρίου 1905, σ. 13.

2. Αυτ., τόμ. 11, αρ. 12, 20 Μαρτίου 1904, σ. 95.

3. Το 1899 δημοσιεύεται η "Μηνιαία γελοιογραφική επιθεώρησις" του Δημητρίου Γαλάνη.

4. Βλ. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 1, αρ. 5, Ιούνιος 1879. σ. 80. Οι γονείς γράφουν στο περιοδικά και ζητούν συμβουλές για την ανατροφή των παιδιών τους.

Σελ. 27
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/28.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

περιοδικό με τους αναγνώστες του, δημιουργεί ένα πνεύμα φιλίας, εμπιστοσύνης και εξομολόγησης1. Για τη στήλη των "Πνευματικών Ασκήσεων" το περιοδικό γράφει: "Ο σκοπός των Πνευματικών Ασκήσεων δεν είνε να διδάσκουν αποκλειστικώς ιστορίαν, γεωγραφίαν και μυθολογίαν. Αυτός είναι σκοπός έμμεσος. Ο άμεσος, ο κύριος σκοπός είνε να οξύνουν, να γυμνάζουν το πνεύμα, και να προξενούν την ευχαρίστησιν εκείνην, την οποίαν αισθάνεταί τις όταν μετά πολλούς αγώνας εύρη την λύσιν"2. Με το "Παιδικόν Πνεύμα" συνδυάζεται η ψυχαγωγική διάθεση με την άσκηση της ευφυΐας: "ο δυνάμενος να εννοήση μίαν ευφυολογίαν, ο ευρίσκων τέρψιν εν αυτή είνε ήδη ευφυής"3.

Καινοτομίες θεωρούνται αι "Κυριακαί της Διαπλάσεως" (ερωτήσεις του περιοδικού, στις οποίες απαντούν με γράμματά τους οι συνδρομητές) και αι "Αθηναϊκαί επιστολαί" του Φαίδωνα (ψευδώνυμο του Γρ. Ξενόπουλου), που δημοσιεύονται από το 1896. "Αι λεγόμεναι Κυριακαί της Διαπλάσεως είνε είδος Διαγωνισμού. Δίδεται υπό της Διαπλάσεως μία Ερώτησις, εις την οποίαν οι φίλοι της απαντούν δι' επιστολών εντός ωρισμένης προθεσμίας. Η κρίσις των απαντήσεων... δημοσιεύεται εικονογραφημένη πλουσίως"4. Αι "Αθηναϊκαί επιστολαί" απευθύνονται στους μαθητές των τελευταίων τάξεων του Γυμνασίου, στους φοιτητές και γενικότερα στους εφήβους5. Η θεματολογία τους αντλείται από την 

——————————————

1. Σημειώνουμε ορισμένες χαρακτηριστικές απαντήσεις του περιοδικού από τη στήλη της αλληλογραφίας: "Βεβαιότατα θα σε αγαπώ, Π.Δ., θα ενδιαφέρωμαι διά τας προόδους σου... θα είμαι φίλη σου", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 21, τεύχ. 9, 15 Μαΐου 1892, σ. 142· "Ναι, θέλω να είμαι οδηγός σου και φίλη σου και παρήγορός σου", αυτ., τεύχ. 11, 15 Ιουνίου 1892, σ. 175· "Βέβαια, Σ.Ν., χαράς και λύπας, σκέψεις και πράξεις, σφάλματα και επιτυχίας, όλα ειμπορείς να μου τα λέγης, όπως εις την μητέρα σου", αυτ., τόμ. 8, αρ. 34, 25 Αυγούστου 1901, σ. 275.

2. Αυτ., τόμ. 12, αρ. 25, 21 Μαΐου 1905, σ. 199.

3. Αυτ., τόμ. 23, τεύχ. 2, 31 Ιανουαρίου 1893, σ. 30.

4. Αυτ., τόμ. 14, αρ. 1-2, 2 και 9 Δεκεμβρίου 1906, σ. 10.

5 Αυτ., τόμ. 15, αρ. 38, 16 Αυγούστου 1908, σ. 300.

Σελ. 28
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/29.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

επικαιρότητα (ιστορική, πολιτική, κοινωνική, πολιτιστική) και συνοδεύεται από ένα ηθικό συμπέρασμα με τη μορφή διδάγματος, προτροπής ή προβολής ενός θετικού παραδείγματος. Ο Γρ. Ξενόπουλος γράφει σχετικά: "Έπαιρνα αφορμή από ένα οποιοδήποτε περιστατικό της εβδομάδας... κι αφού το διηγόμουν ή το περιέγραφα, ή το εξέθετα, προσπαθούσα να δώσω στο νεαρό μου αναγνώστη μερικές σχετικές γνώσεις και στο τέλος μια συμβουλή, ένα ηθικό δίδαγμα. Άλλοτε πάλι... απαντούσα σε μίαν απορία ή έδινα πληροφορίες που μου ζητούσαν ή έλεγα τη γνώμη μου για ζητήματα φιλολογικά, κοινωνικά, παιδαγωγικά, φιλοσοφικά, ζητήματα που άρχιζαν πια να ενδιαφέρουν και τους εφήβους"1. Αθηναϊκές επιστολές δεν δημοσιεύονται το 1897, όταν αντικαθίστανται "εκ του ημερολογίου του Φαίδωνος", το 1900, όταν αντικαθίστανται από τους "Αθηναϊκούς περιπάτους" και το 1919, όταν ο Γρ. Ξενόπουλος απογοητευμένος από την άρνηση του Αριστείου των Γραμμάτων και των Τεχνών, αποφασίζει να μην ασχοληθεί με τη συγγραφή πρωτότυπου έργου2.

——————————————

1. Η Αθηναϊκή επιστολή αναδημοσιεύεται στο Ε.Ν. Μόσχος, "Το χρονογράφημα της Διαπλάσεως", Νέα Εστία, τόμ. 105, τεύχ. 1243, 15 Απριλίου 1979, σ. 515. Ο Γρ. Ξενόπουλος γράφει για τις αντιδράσεις του Αρ. Κουρτίδη απέναντι στις καινοτομίες που προσπαθούσε να καθιερώσει: «Ο τέως αρχισυντάκτης, ζηλόφθονος, και μη συγχωρώντας με που τόλμησα να πάρω τη θέση που είχε αφήσει, κατηγορούσε στον Παπαδόπουλο ό,τι έκανα, του έλεγε πως "εχάλασα" τη Διάπλασι, έβρισκε "αντιπαιδαγωγικές" κι' αυτές τις επιστολές μου, και προσπαθούσε να μας φέρει σε ρήξη». Γρ. Ξενόπουλος, Αυτοβιογραφία, δημοσιεύεται στα "Άπαντα", τόμ. 1ος, Αθήνα 1958, σ. 299.

2. Βλ. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 26, αρ. 8, 19 Ιανουαρίου 1919, σ. 63. Το 1914 θεσπίσθηκε με νόμο το Βασιλικόν Μετάλλιον των Γραμμάτων και των Τεχνών για τη διάκριση λογίων και καλλιτεχνών, που το 1917 μετονομάζεται σε Εθνικόν Αριστείον των Γραμμάτων και των Τεχνών. Το 1915 δόθηκε στους Κ. Παλαμά, Αρ. Προβελέγγιο, Γ. Σουρή, Άγγ. Βλάχο, Μπ. Άννινο, το 1916 στον Γ. Δροσίνη, τα 1917 στον Ιω. Πολέμη, το 1918 σε κανένα και το 1919 στον Ιω. Γρυπάρη. Για το θέμα αυτό, βλ. Νόμος 1001 περί Εθνικού Αριστείου των Γραμμάτων και των Τεχνών, Αθήνα 1917 και Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 25, αρ. 19, 7 Απριλίου 1918, σ. 150· τόμ. 29,

Σελ. 29
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/30.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Τα "μικρά μυστικά" (λεύκωμα ερωτήσεων που διακινείται μεταξύ των συνδρομητών μέσω του γραφείου του περιοδικού, το οποίο δέχεται ή απορρίπτει τις απαντήσεις) και το δημοψήφισμα των συνδρομητών για την ανάδειξη του καλύτερου ψευδωνύμου, αποτελούν τις καινοτομίες για το 1897. Η διάδοση των "μικρών μυστικών" ήταν πολύ μεγάλη. Σύμφωνα με το περιοδικό, στο διάστημα 1897 - 1901 είχαν περάσει από το γραφείο του είκοσι χιλιάδες τετράδια "μικρών μυστικών"1. Η Διάπλαση δεν εγκρίνει απαντήσεις "προσωπικάς, απρεπείς, πειρακτικάς, τολμηράς, αισθηματολογικάς". Με το δημοψήφισμα για τη βράβευση του καλύτερου ψευδωνύμου, προετοιμάζεται η εκλογική συμπεριφορά και υπενθυμίζεται έμμεσα ο αποκλεισμός των γυναικών από το εκλογικό δικαίωμα: "Δια πρώτην φοράν δίδεται [τοις μικροίς φίλοις] αφορμή να εξασκήσουν το ιερόν δικαίωμα της ψήφου. Μόνον διά τα κοράσια η πρώτη αυτή φορά θα είνε ίσως και η τελευταία, διότι αι γυναίκες δεν έχουν ψήφον... ειμή μόνον εφ' όσον είνε μικραί και συνδρομήτριαι της Διαπλάσεως"2.

Το 1897 αρχίζει και το "ξεσπάθωμα" των συνδρομητών για τη διάδοση του περιοδικού. "Ξεσπάθωμα λέγεται η φροντίς και η ενέργεια, την οποίαν καταβάλλουν οι φίλοι της Διαπλάσεως προς εγγραφήν νέων συνδρομητών ή αγοραστών κατά φύλλον"3. Τη λέξη

——————————————

26, αρ. 12, 16 Φεβρουαρίου 1919, σ. 95 αρ. 16, 16 Μαρτίου 1919, σ. 127 και αρ. 52, 23 Νοεμβρίου 1919, σ. 415. Βλ. επίσης, Ρήγας Γκόλφης, "Ο Ξενόπουλος και ο Νουμάς," Νέα Εστία, τόμ. 50, τεύχ. 587, Χριστούγεννα 1951, σ. 36. Ο Ξενόπουλος θεωρεί ότι η άρνηση της βράβευσής του οφείλεται σε λόγους πολιτικούς: "ο κ. Φαίδων δεν θα είναι βέβαια βενιζελικός, γιατί αν ήταν, θα τούδιναν και το Αριστείο... αλήθεια, το Αριστείο, κατά σύμπτωση, δεν το πήραν ως τώρα, παρά λόγιοι του κόμματος", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 27, αρ. 51, 21 Νοεμβρίου 1920, σ. 403. Ένα χρόνο αργότερα δημοσιεύει την Κωμωδία του Αριστείου (Αθήνα 1921).

1. Αυτ., τόμ. 8, αρ. 41, 13 Οκτωβρίου 1901, σ. 330.

2. Αυτ., τόμ. 4, αρ. 13, 22 Μαρτίου 1897, σ. 102.

3. Αυτ., τόμ. 14, αρ. 1 - 2, 2 και 9 Δεκεμβρίου 1906, σ. 12.

Σελ. 30
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/31.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

πρότεινε συνδρομητής και υιοθέτησε το περιοδικό1. Οι ενέργειες για την ανεύρεση νέων συνδρομητών, συντελούν στην αύξηση των εσόδων του περιοδικού και μερικές φορές επιτρέπουν την έκδοση δωδεκασέλιδων τευχών, όπως συμβαίνει το 1912 2. Οι προσπάθειες για τη διάδοση του περιοδικού συμπληρώνονται την ίδια χρονιά με την ίδρυση των "μικρών συλλόγων". Ο πρώτος, με τυπωμένες εκκλήσεις, διπλώματα μελών και σχέδιο κανονισμού, ιδρύθηκε στη Χαλκίδα χάρη στις πρωτοβουλίες δύο συνδρομητών3.

Τα "Εύσημα", διακρίσεις που συνοδεύουν τις πιο ικανοποιητικές συμμετοχές στη στήλη της αλληλογραφίας, απονέμονται από το 1901, πέντε χρόνια αργότερα καταργούνται γιατί προκαλούν αντιζηλίες και τελικά μετατρέπονται σε ετήσια βράβευση απάντησης σε διαγωνισμό, σύνθεσης Παιδικού Πνεύματος ή δραστηριότητας για την εγγραφή νέων συνδρομητών. Το "Σήμα της Διαπλάσεως" είναι "μικρά καρφίς εξ αργύρου επίχρυσος, την οποίαν φέρουν [από το 1904] προς διάκρισιν και αναγνώρισιν οι συνδρομηταί και αι συνδρομήτριαι"4. Η επιθυμία για διάκριση προβάλλεται από τους συνδρομητές5 και από το περιοδικό: το σήμα σφραγίζει "το ευγενέστερον,

——————————————

1. "Εύγε εις τον φίλον μου Ορφέα! Μου γράφει ότι θα ξεσπαθώση -είνε η ιδία του λέξις...", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 3, αρ. 28, 20 Ιουλίου 1896, σ. 223.

2. Αντίθετα, τα τεύχη του περιοδικού κυκλοφορούν με λιγότερες σελίδες, όταν εξαιτίας δυσμενών εξωτερικών συνθηκών η τιμή του χαρτιού ανεβαίνει, όπως το 1914 (τεύχη 36-45, 9 Αυγ. - 11 Οκτ.), λόγω του πρώτου Παγκοσμίου πολέμου και το 1918 (τεύχη 19-52, 7 Απρ. - 24 Νοεμ.), όταν η Διάπλαση τυπώνεται τετρασέλιδη. Σύμφωνα με το περιοδικό, το 1918 η τιμή του χαρτιού από 45 δρχ. η δεσμίδα έφτασε τις 90. Βλ. αυτ., τόμ. 25, αρ. 19, 1 Απριλίου 1918, σ. 151.

3. Αυτ., τόμ. 4, αρ. 35, 23 Αυγούστου 1897, σ. 278-279.

4. Αυτ., τόμ. 14, αρ. 1-2, 2 και 9 Δεκεμβρίου 1906, σ. 13.

5. "Ο αγαπητός μου Κυματοθραύστης του Ευξείνου έλαβε το Σήμα, το εφόρεσε την περασμένην Κυριακήν, και πρώτα - πρώτα επήγε με αυτό εις την Εκκλησίαν, διά να ευχαριστήση τον Θεόν που τον αξίωσε να είνε συνδρομητής της Διαπλάσεως, και να φορή Σήμα, και να διακρίνεται από τα άλλα παιδιά", όχι βέβαια κατά το Σήμα αλλά κατά την ιδέα που συμβολίζει, προσθέτει το

Σελ. 31
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/32.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

το εκλεκτότερον τμήμα της πανελληνίου νεότητος"1.

Με την "Μετοχήν της Διαπλάσεως"2 (από το 1905), οι πρώτοι χίλιοι συνδρομητές που γράφονται για ένα χρόνο, μπορούν ν' αγοράσουν τεύχη της επόμενης χρονιάς ή βιβλία ορισμένης αξίας από τη Βιβλιοθήκη της3. Το 1908 προκηρύσσεται ο "μικρός διαγωνισμός λευκών λέξεων": οι αναγνώστες καλούνται να συμπληρώσουν τα κενά που αφήνουν οι συντάκτες του περιοδικού. Δύο χρόνια αργότερα, ολοκληρώνονται οι καινοτομίες στη διάρθρωση της ύλης, που επινόησε και εγκαινίασε ο αρχισυντάκτης του περιοδικού Γρ. Ξενόπουλος, με τα "Νέα και Περίεργα από όλον τον κόσμον" (που αντικαθιστά την παλαιότερη στήλη "Ολίγον απ' όλα") και κυρίως με τη "Σελίδα Συνεργασίας Συνδρομητών". Για τα "Νέα και Περίεργα από όλον τον κόσμον" το περιοδικό απευθυνόμενο στους αναγνώστες του, γράφει: "θα είνε μία σελίς μοναδική δι' ελληνικόν περιοδικόν, και θα σας παρέχη την μεγαλητέραν τέρψιν, ενώ συγχρόνως πολλά πράγματα θα σας μανθάνη"4. Η

——————————————

περιοδικό. Αυτ., τόμ. 13, αρ. 10, 4 Φεβρουαρίου 1906, σ. 79.

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 11, αρ. 1-2, 3 και 10 Ιανουαρίου 1904, σ. 6.

2. Βλ. αυτ., τόμ. 12, αρ. 47, 22 Οκτωβρίου 1905, σ. 374-375.

3. "Η διεύθυνσις της Διαπλάσεως των παίδων εκδίδει εκάστοτε και τόμους, ανεξαρτήτους του περιοδικού, περιέχοντας έκαστος από έν τερπνόν και ηθικόν ανάγνωσμα, -ως επί το πλείστον μυθιστόρημα εικονογραφημένον. Οι τόμοι ούτοι τιτλοφορούνται Βιβλιοθήκη της Διαπλάσεως", αυτ., τόμ. 11, αρ. 1-2, 3 και 10 Ιανουαρίου 1904, σ. 13. Η Βιβλιοθήκη της Διάπλασης ιδρύεται το 1883, και ο πρώτος τόμος που εκδίδει είναι οι Παιδικοί διάλογοι του Αρ. Κουρτίδη. Ακολουθούν σε μετάφραση Σ. Δήμου, Ο αγροτικός οικίσκος και το Βαϊτάν Ζεράη· σε μετάφραση Αρ. Κουρτίδη, το Εις την θάλασσαν, Η Ανθούλα και Οι μαθηταί του Ενσεβίου σε μετάφραση Π.Ι. Φέρμπου, Τα θύμα του φθόνου, Η Μαρουσία, Ο πυρειοπώλης, Η Νίνα, και σε μετάφραση Κ. Παλαμά, ο Πρόας ο Νικίου. Εκδόθηκαν ακόμα το Παιδικόν πνεύμα συλλεγέν υπό Ν. Παπαδοπούλου, Η Μούσα των παίδων, του Αλ. Κατακουζηνού, το Παιδικόν θέατρον του Γρ. Ξενόπουλου και ο Φώτης του Χρ. Σαμαρτσίδη.

4. Αυτ., τόμ. 16, αρ. 48, 31 Οκτωβρίου 1909, σ. 395.

Σελ. 32
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/33.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

"Σελίς Συνεργασίας Συνδρομητών" είναι μια σελίδα "ποικίλη και διασκεδαστικότατη, η οποία θα περιλαμβάνη σύντομα διηγηματάκια, πρωτότυπα ή μεταφρασμένα, ποιηματάκια, περιγραφάς, ανέκδοτα, παντός είδους περίεργα, Παιδικά Πνεύματα..."1. Στη "Σελίδα Συνεργασίας" που φιλοξενεί μεταφράσεις και πρωτότυπα έργα, πεζά και ποιητικά, των συνδρομητών του περιοδικού, επιθυμούν να προβληθούν με συχνές δημοσιεύσεις μελλοντικοί λόγιοι και μη2. Η σελίδα αυτή θα προκαλέσει εκτός από τις διαμαρτυρίες συνδρομητών των οποίων τα έργα δεν δημοσιεύονται και τις αντιδράσεις ορισμένων γονέων, που θεωρούν ότι καλλιεργεί ανόητες φιλοδοξίες3.

Άλλες δημοσιεύσεις είναι οι "ασπασμοί" και οι πληροφορίες (που από το 1903 τυπώνονται μόνον επί πληρωμή), οι προτάσεις "μικρών μυστικών" (επί πληρωμή από το 1908) και αι "Μικραί Αγγελίαι, "όπου έκαστος δύναται να δημοσιεύση πάσαν πληροφορίαν, ή ερώτησιν, ή πρότασιν, ή αγγελίαν, -τη εγκρίσει πάντοτε της Διαπλάσεως- προκαταβάλλων το αντίτιμον". "Μικρές Αγγελίες"

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 16, αρ. 47, 24 Οκτωβρίου 1909, σ. 387.

2. Ο Μυστηριώδης Ιππότης γράφει στο περιοδικό, ότι κλαίει, κλαίει πολύ, επειδή δεν δημοσιεύονται τα κομμάτια του στη Σελίδα, βλ. αυτ., τόμ. 26, αρ. 17, 23 Μαρτίου 1919, σ. 135· η Διάπλαση απαντά σε γράμμα του Τέλλου Άγρα: "Πάλι παράπονα; Συχνότερα δεν δύνασαι να φαίνεσαι. Να μη δημοσιεύω κανενός άλλου ποίημα, παρά μόνον τα δικά σου;" αυτ., τόμ. 20, αρ. 18, 30 Μαρτίου 1913, σ. 147. Οι συνδρομητές στην προσπάθειά τους να εξασφαλίσουν τη δημοσίευση των συνεργασιών τους, αντιγράφουν γνωστούς ποιητές, όπως τον Γ. Δροσίνη και τον Ζ. Παπαντωνίου (το 1920), βλ. αυτ., τόμ. 27, αρ. 39, 29 Αυγούστου 1920, σ. 311.

3. Πατέρας συνδρομητή γράφει στο περιοδικό: "Τι τα θέλετε, αυτά τα φιλολογικά γυμνάσματα στη Διάπλασι; Δεν το εννοείτε λοιπόν ότι με την άμιλλα, με το παράδειγμα, ξεσηκώνετε τα μυαλά των παιδιών και δημιουργείτε μέλλοντας λογίους, δηλαδή ανθρώπους ανωφελείς και δυστυχισμένους;", αυτ., τόμ. 27, αρ. 37, 15 Αυγούστου 1920, σ. 292. Για το ίδιο θέμα βλ. και Γ. Ταρσούλη, "Ο Ξενόπουλος της Διαπλάσεως", Ελληνική δημιουργία, τόμ. 7, τεύχ. 72, 1 Φεβρουαρίου 1951, σ. 215.

3

Σελ. 33
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/34.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

προσβλητικές, υβριστικές και απρεπείς δεν δημοσιεύονται. Μέσω της στήλης αυτής γίνονται και οι προτάσεις αλληλογραφίας μεταξύ ομοφύλων (και μόνο) συνδρομητών. Το "Ταμείον υπέρ των απόρων επιμελών μαθητών και μαθητριών" ιδρύθηκε το 1883, με σκοπό τη δωρεάν παροχή τόμων της Διάπλασης και της Βιβλιοθήκης της στους αριστεύσαντες μαθητές και μαθήτριες των σχολείων "της Ελευθέρας Ελλάδος και όλων των άλλων μερών όπου υπάρχουσιν ελληνικαί κοινότητες". Η εθνική διάσταση της ίδρυσης του Ταμείου, συμπληρώνεται από την κοινωνική σημασία που του αποδίδεται το 1891 με την ανασύστασή του. Οι προσφορές των συνδρομητών για την αγορά και τη διανομή των τόμων της Διάπλασης, θα είναι ευεργετικές αφού: "των απόρων παιδιών οι γονείς παιδεύονται και συλλογίζονται πώς να κερδίσωσι τον άρτον της οικογενείας των και δεν έχουσι πολύν καιρόν να ενασχοληθώσιν εις την ανατροφήν των και την ηθικοποίησίν των"1.

Η Διάπλαση απευθύνεται αλλά δεν αγοράζεται από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Όπως γράφει το περιοδικό, οι περισσότεροι φίλοι του ανήκουν σε εύπορες οικογένειες2. Πρόκειται για παιδιά των οποίων οι γονείς (ο πατέρας) είναι "ηγεμόνες, υπουργοί, νομάρχες, δήμαρχοι, βουλευτές, στρατηγοί, ναύαρχοι, τραπεζίτες, μεγαλέμποροι αλλά και έμποροι απλοί, μικροϋπάλληλοι, εργάτες"3. Η αντιπροσώπευση των ανωτέρων κοινωνικών τάξεων στην κοινωνική διαστρωμάτωση που περιγράφει το περιοδικό, είναι πιο ισχυρή. Τα μη εύπορα παιδιά είτε δανείζονται τα φυλλάδια της Διάπλασης, είτε γράφονται συνδρομητές χάρη στην ευεργεσία των

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 19, τεύχ. 2, 31 Ιανουαρίου 1891, σ. 30.

2. Βλ. αυτ., τόμ. 11, αρ. 21, 15 Μαΐου 1904, σ. 163. Η οικονομική και κοινωνική προέλευση των συνδρομητών της Διάπλασης, δηλώνεται και έμμεσα. Στη στήλη της αλληλογραφίας διαβάζουμε: "Ο Ολυμπιονίκης μου γράφει ένα σωρό πράγματα από την εν Κηφισσία έπαυλίν του. Μεταξύ των άλλων, λυπείται ότι δεν ημπορεί να ξεσπαθώση, διότι εκεί μόνον παιδιά καλών οικογενειών κατοικούν, τα οποία όλα είνε συνδρομηταί μου", αυτ., τόμ. 4, αρ. 35, 23 Αυγούστου 1897, σ. 279.

3. Αυτ., τόμ. 12, αρ. 25, 21 Μαΐου 1905, σ. 195.

Σελ. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/35.gif&w=600&h=915 15. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

ΕΙΚΟΝΑ

5. «Οι βραβευθέντες εις τον Η΄ Διαγωνισμόν ξεσπαθώματος»

Σελ. 35
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/36.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

πλουσιοτέρων παιδιών- μέσω του Ταμείου υπέρ των απόρων αλλά επιμελών μαθητών, είτε δεν τη διαβάζουν καθόλου. Την περιγραφή και τον ορισμό του Διαπλασιόπουλου θα μας δώσει ο Γρ. Ξενόπουλος από τη στήλη των Αθηναϊκών επιστολών: "Διαπλασιόπουλο είναι το παιδί της καλής ελληνικής οικογενείας, που είτε πλούσιο, είτε απλώς εύπορο, είτε καμμία φορά και φτωχό, ανατρέφεται με την μεγαλύτερη προσοχή και επιμέλεια· το παιδί που οι καλοί του γονείς και συγγενείς, ξέροντας καλά τι θα πη Διάπλασις και ανατροφή, δεν του αφίνουν στα χέρια του, όσο είναι μικρό, παρά το περιοδικό μας, τις εκδόσεις του και τα βιβλία του Σχολείου· το παιδί που διακρίνεται τόσο στη Διάπλασι όσο και στο Σχολείο, που διαπρέπει στους διαγωνισμούς, που προβιβάζεται με άριστα ή με λίαν καλώς· το παιδί που δεν κάνει παρά το καθήκον του και δεν δείχνει παντού παρά την σεμνότερη και κοσμιώτερη συμπεριφορά, ας είναι κάποτε και κακοντυμένο· το παιδί τέλος που γίνεται ύστερα ένας λαμπρός επιστήμονας, ένας διαπρεπής λόγιος ή καλλιτέχνης, ένας τίμιος έμπορος, τραπεζίτης ή βιομήχανος, ένας τέλειος άνθρωπος του κόσμου μορφωμένος και καλαίσθητος, ένας καλός οικογενειάρχης, ένας χρήσιμος πολίτης"1. Το Διαπλασιόπουλο λοιπόν έχει ορισμένη καταγωγή, ανατροφή, συμπεριφορά και επαγγελματικό μέλλον, διακρίνεται για την επιμέλειά του και έχει συγκεκριμένα ηθικά, πνευματικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά.

Εκτός από τη μελλοντική κοινωνική ένταξη των αναγνωστών του, το περιοδικό ασχολείται και με τους χώρους που τους αφορούν άμεσα: το σπίτι και το σχολείο. Τα διδακτικά αφηγήματα και οι απαντήσεις στη στήλη της αλληλογραφίας ορίζουν την πρέπουσα συμπεριφορά των παιδιών μέσα στην οικογένεια, την οποία υποστηρίζουν ηθικά και συναισθηματικά2. Το περιοδικό ενθαρρύνει

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 29, αρ. 33, 16 Ιουλίου 1922, σ. 260.

2. "Ο δε Κωστάκης... εξηκολούθησε να μανθάνη ωραία τα μαθήματά του, θεωρών ως μεγίστην του αμοιβήν την ευχαρίστησιν του πατρός του", διαβάζουμε

Σελ. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/37.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

τις μαθητικές δραστηριότητες και προσπάθειες των αναγνωστών του, επαινεί εκείνους που αρίστευσαν και παρακινεί όλους να επιτύχουν1. Από την άλλη μεριά, οι συντάκτες του περιοδικού προσπαθούν να καλύψουν το εκπαιδευτικό κενό που προκαλείται από την εκμάθηση μιας γλώσσας δύσχρηστης, που δεν επιτρέπει την ελεύθερη καλλιέργεια της έκφρασης και τη συσσώρευση γνώσεων περιττών και ίσως άχρηστων. Το περιοδικό συμπληρώνει ή διορθώνει τον διαπαιδαγωγητικό ρόλο της οικογενείας και του σχολείου2. Οι αναγνώστες του πρέπει να διασκεδάζουν, να εμπνέονται και να καθοδηγούνται με τα κατάλληλα αναγνώσματα. Τον ορισμό του παιδαγωγικού έργου μάς τον δίνει πάλι ο Γρ. Ξενόπουλος: έργα παιδαγωγικά "είνε εκείνα που εμπνέουν την χαράν, την ελπίδα, την αγάπην της ζωής και δείχνουν αμέσως ή εμμέσως, ότι ο κόσμος αυτός είνε ένας κόσμος ωραίος, καλός, τον οποίον κυβερνά μία υπερτάτη Δικαιοσύνη και εις τον οποίον διά τούτο

——————————————

στο αφήγημα "Πώς Ο Κωστάκης έγινεν επιμελής" αυτ., τόμ. 5, τεύχ. 8, Αύγουστος 1883, σ. 120.

1. "Μελετάτε! Με θάρρος, με αγάπην, με ειλικρίνειαν, με πεποίθησιν", γράφει ο Γρ. Ξενόπουλος την περίοδο των σχολικών εξετάσεων, Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 17, αρ. 27, 5 Ιουνίου 1910, σ. 223.

2. Αγγελίες για την έκδοση της Διάπλασης είχαν σταλεί στους δασκάλους των δημοτικών και ελληνικών σχολείων, οι οποίοι μπορούσαν να γράψουν συνδρομητές (στις πόλεις όπου δεν είχαν ορισθεί από το περιοδικό αντιπρόσωποί του). Η θέση όμως του περιοδικού απέναντι στη λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος είναι σαφής. Η Διάπλαση απαντά σε γράμμα γονέα συνδρομητή: "Βεβαίως πάντα τα παιδαγωγικά συστήματα τούτο υποστηρίζουσιν ότι: η ανατροφή των παίδων δεν έγκειται εις το να πλουτίσωμεν την διάνοιαν αυτών διά γνώσεων αίτινες μετ' ολίγον δύνανται να εξαλειφθώσιν από της μνήμης των, αλλ' εις το να ενισχύσωμεν την κρίσιν αυτών, ήτις είνε διαρκής και σταθερά. Απατάσθε όμως, εάν φρονήτε ότι εις τούτο τείνει και το μέχρι τούδε διέπον την κατωτέραν παίδευσιν σύστημα εν τη πατρίδι μας", αυτ., τόμ. 1, αρ. 5, Ιούνιος 1879, σ. 80. Πρόθεσή της είναι να συμπληρώσει τα κενά που αφήνει το διδακτικό πρόγραμμα. Σε γράμμα συνδρομητή απαντά: "Διατί να δημοσιεύσω εγώ Ιστορίαν της Ελληνικής Επαναστάσεως; Εγώ προσπαθώ να δημοσιεύσω ό,τι δεν είνε δυνατόν να μάθετε εις το Σχολείον", αυτ , τόμ. 16, αρ. 31, 4 Ιουλίου 1909, σ. 260.

Σελ. 37
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: «Η Διάπλασις των Παίδων» (1879-1922)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 18
    15. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

    Το εξώφυλλο του πρώτου τεύχους της Διαπλάσεως των Παίδων