Συγγραφέας:Πάτσιου, Βίκυ
 
Τίτλος:«Η Διάπλασις των Παίδων» (1879-1922)
 
Υπότιτλος:Το πρότυπο και η συγκρότησή του
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:15
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:236
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικά έντυπα
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1879-1922
 
Περίληψη:Στη μελέτη αυτή περιγράφεται ο ρόλος και η σημασία ενός παιδικού περιοδικού, της Διαπλάσεως των παίδων, που εκδιδόταν συνεχώς για επτά περίπου δεκαετίες, περιοδικού που συνθέτει ή συμβιβάζει τις απαιτήσεις και τις προσδοκίες του συλλογικού κοινωνικού σώματος με τις αναζητήσεις και τα όνειρα ενός ορισμένου τμήματός του. Το πρώτο χρονικό όριο (1879) συμπίπτει με την έναρξη της έκδοσης του περιοδικού. Το δεύτερο (1922) είναι συμβατικό και δανείζεται τη σημασία του από την πολιτική ιστορία. Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή άλλωστε, η κυκλοφορία της Διάπλασης περιορίσθηκε κυρίως στα όρια του ελληνικού κράτους, αφού ο μεγαλύτερος αριθμός των αναγνωστών της του εξωτερικού κατοικούσε στον χώρο της Τουρκικής επικράτειας.Η θεματική οροθέτηση της εργασίας έγινε με βάση τέσσερις μεγάλες ενότητες που περιγράφονται από την ηθική, την ιστορία, την πολιτική και τη γλώσσα και ορίζονται από την πύκνωση και τη συγκέντρωση στη συνολική έκταση του περιοδικού των στοιχείων που μπορούν να ενταχθούν στις ενότητες αυτές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 9.72 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 69-88 από: 242
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/69.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

συντροφιάς με φιλολογικούς διαγωνισμούς και συζητήσεις για το γλωσσικό πρόβλημα1. Ο Στράτης Μυριβήλης (ψευδώνυμο του Ευστράτιου Σταματόπουλου) γράφει για την πρώτη του γνωριμία με το περιοδικό: "Είταν Τουρκία ακόμα το νησί μου, κ' εμείς σχολιαρούδια οχτώ ή δέκα χρονώ, όταν γνωρίσαμε τη Διάπλαση. Το σχολειό μας είχε δύο δασκάλους. Ο ένας απ' αυτούς, ο Σχολάρχης μας... έπερνε τη Διάπλαση, μας έφερνε τα φρέσκα φυλλάδιά της στο σχολειό, και τα διαβάζαμε τις ώρες που δεν είχαμε μάθημα. Εκειμέσα μας άρεζε να χαιρόμαστε τα παραμύθια της Κυρα-Μάρθας, κατόπι τις επιστολές του Φαίδωνα"2.

5. Τα πρότυπα - οι μεταφράσεις

Η Διάπλαση ήδη στη διακήρυξη των προγραμματικών της στόχων, δηλώνει ότι τα πρότυπα της θα είναι ευρωπαϊκά. Στόχος της είναι να γίνει εφάμιλλη των ευρωπαϊκών παιδικών περιοδικών "κατά τε την φιλοκαλίαν και την αποτελεσματικότητα". Στη Διάπλαση μεταφράζεται και μεταφέρεται αφηγηματική ύλη από τα περιοδικά Le petit Français illustré, Figaro de la jeunesse, Saint Nicolas. Το περιοδικό από το οποίο η Διάπλαση αντλεί το μεγαλύτερο μέρος της ύλης που μεταφράζεται, είναι το γαλλικό δεκαπενθήμερο παιδικό περιοδικό Magasin d' éducation et de récréation (1864 - 1915), που εκδίδεται στο Παρίσι από τους Jean Macé, P.-J. Stahl (ψευδώνυμο του Pierre - Jules Hetzel, 1814 - 1886, ιδρυτή του περιοδικού και της Βιβλιοθήκης του) και τον Jules Verne, από το 1867 3. Από τις στήλες της Διάπλασης

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 26, αρ. 39, 24 Αυγούστου 1919, σ. 312.

2. Στρ. Μυριβήλης, "Η πρώτη μου γνωριμία", Ελληνική δημιουργία, τόμ. 7, τεύχ. 72, 1 Φεβρουαρίου 1951, σ. 193.

3. Το Magasin, d' éducation et de récréation αντικατέστησε το 1876 το περιοδικό La semaine des enfants και το 1916 αντικαταστάθηκε από το περιοδικό Journal de la jeunesse. Στη σύνταξή του μετείχαν οι M. Block, Ch. Dickens, H. Malot, L. Ratisbonne, J. Lemoinne κ.ά.

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/70.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

έχουν δημοσιευθεί μεταφρασμένοι ή διασκευασμένοι, χωρίς να δηλώνεται πάντοτε το όνομα του συγγραφέα, παιδικοί διάλογοι, μονόλογοι, δράματα, μυθιστορήματα και συντομότερα αφηγήματα, που είχαν τυπωθεί στο γαλλικό περιοδικό.

Στον Πίνακα 1, που ακολουθεί, αναφέρουμε κατά χρονολογική σειρά δημοσίευσης στο γαλλικό περιοδικό, τον γαλλικό και τον ελληνικό τίτλο, τον συγγραφέα και τον μεταφραστή (όταν δηλώνονται) των διδακτικών και ψυχαγωγικών αφηγημάτων που δημοσιεύθηκαν στα δύο περιοδικά.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

MAGASIN D'ÉDUCATION ET DE RÉCRÉATION   H ΔΙΑΠΛΑΣΙΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΩΝ
Histoire d'une planche carrée (d'après l'anglais, Léon de Wailly et P.-J. Stahl, τόμ. 8, 1867-68, σ. 84-90).   Ιστορία μιας τετραγώνου σανίδος (Φ. Θαλερός, τόμ. 2, αρ. 39, 30 Σεπτεμβρίου 1895, σ. 310 και αρ. 40-41, 7 και 14 Οκτωβρίου 1895, σ. 318-9).
Le travail et la douleur (E. Legouvé, τόμ. 8, 1867-68, σ. 236-8).   Η εργασία και ο πόνος (Λ. Ξενότιμος, κατά τον Ε. Legouvé, τόμ. 2, αρ. 44 - 45. 4 και 11 Νοεμβρίου 1895, σ. 334-5).
     
Voyage dans l'île des plaisirs (Fénelon, τόμ. 8, 1867-68, σ. 244-7).   Περιοδεία ανά την νήσον των απολαύσεων (Π. Πυργωτός, εκ των του Fénelon, τόμ. 2, αρ. 46-47, 18 και 25 Νοεμβρίου 1895, σ. 341-2).
Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/71.gif&w=600&h=915 15. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Les choses que tante Lucie n'aime pas (F. Dupin de Saint-André, τόμ. 28, 1878, σ. 63).   Τι δεν αγαπά η θεία Σοφία (Βασιλ. Κ. Κυριακίδου, τόμ. 1, αρ. 20, 2 Ιουλίου 1894, σ. 158-9).
     
Je le dirai à maman (F. Dupin de Saint-André, τόμ. 28, 1878, σ. 247-8).   Θα το είπω της μαμμάς (Ν. Αρίφρων, τόμ. 1, αρ. 21, 9 Ιουλίου 1894, σ. 164-5).
     
Le rouet (imité d' Andersen, Th. Bentzon, τόμ. 33, 1881, σ. 149-50).   Το ροδάνι (Αιμ. Ειμαρμένος, κατά Άνδερσεν, τόμ. 5, τεύχ. 2, Φεβρουάριος 1883, σ. 24).
     
Encore une averse! (M. Bertin, τόμ. 35, 1882, σ. 54-7).   Πάλι κλάμματα! (Κ. Αλκίδης, τόμ. 2, αρ. 44-45, 4 και 11 Νοεμβρίου 1895, σ. 333-4).
     
Une faute (A. Gennevraye, τόμ. 35, 1882, σ. 79-84).   Το σφάλμα (Γρ. Ξενόπουλος, κατά την A. Gennevraye, τόμ. 2, αρ. 39, 30 Σεπτεμβρίου 1895, σ. 307 - 8 και αρ. 40-41, 7 και 14 Οκτωβρίου 1985, σ. 316).
     
La maladie de Marie (F. Dupin de Saint-André, τόμ. 35, 1882, σ. 145-7).   Η ασθένεια της Μαρίας (Κ. Αλκίδης, τόμ. 2, αρ. 42-43, 21 και 28 Οκτωβρίου 1895, σ. 326-7).
     
Les tiroirs de Suzanne (F. Dupiu de Saint-André, τόμ. 35, 1882, σ. 173-5).   Τα συρτάρια της Χαρίκλειας (Κ. Αλκίδης, τόμ. 2, αρ. 39, 30 Σεπτεμβρίου 1895, σ. 306-7).
     
Un ami fidèle (C. Lemonnier, τόμ. 35, 1882, σ. 182-4).   Φίλος πιστός (Π. Πυργωτός, τόμ. 2, αρ. 42 - 43, 21 και 28 Οκτ. 1895, σ. 325-6).
Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/72.gif&w=600&h=915 15. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Le préféré de Maman (F. Dupin de Saint-André. τόμ. 36, 1882, σ. 21- 4).   Τον αγαπά περισσότερον (Υπ. Φιλανθρωπίνου, τόμ. 2, αρ. 34, 26 Αυγούστου 1895, σ. 268 και αρ. 35, 2 Σεπτεμβρίου 1895, σ. 275-6).
Robert sait (F. Dupin de Saint-André, τόμ. 37, 1883, σ. 57-8).   Ο Θεόφιλος ειξεύρει (τόμ. 10, αρ. 18, 30 Σεπτεμβρίου 1886, σ. 94).
     
Biographie d' un merle (P.-J. Stahl, τόμ. 45, 1887, σ. 250-3).   Βιογραφία κοσσύφου (Π. Ι. Φ., εκ των του P.-J. Stahl, τόμ. 14, τεύχ. 21, 15 Νοεμβρίου 1888, σ. 131-3).
     
L'école buissonnière (B. Vadier, τόμ. 45, 1887, σ. 222-8).   Τα παθήματα, μαθήματα (Π. Ι. Φέρμπος, παράφρασις, τόμ. 14, τεύχ. 19, 15 Οκτωβρίου 1888, σ. 97-101).
     
L'histoire du coucou (C. Lemonnier, τόμ. 46, 1887, σ. 49-53).   Το παραμύθι του κούκκου (Π. Ι. Φ., τόμ. 14, τεύχ. 17, 15 Σεπτεμβρίου 1888, σ. 65-8).
     
Le truc de Maurice (B. Vadier, τόμ. 46, 1887, σ. 31-37).   Όπως στρώσης θα πλαγιάσης (Π.Ι. Φέρμπος, παράφρασις, τόμ. 14, τεύχ. 18, 30 Σεπτεμβρίου 1888, σ. 84-8).
     
Inséparables (J. Lermont, τόμ. 46, 1887, σ. 380 - 8).   Αχώριστοι (Π.Ι.Φ., κατά το γαλλικόν, τόμ. 14, τεύχ. 15, 15 Αυγούστου 1888, σ. 336 και τεύχ. 16, 31 Αυγούστου 1888, σ. 52-4).
Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/73.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"
L'héritage (B. Vadier, τόμ. 47, 1888, σ. 11-5).   Η κληρονομιά (Ν. Αρίφρων, τόμ. 1, αρ. 27, 20 Αυγούστου 1894, σ. 212-3 και αρ. 28, 27 Αυγούστου 1894, σ. 219-20).
     
Le petit chamelier (G. Nicole, τόμ. 50, 1889, σ. 247-54).   Ο μικρός καμηληλάτης (Φ**, τόμ. 1, αρ. 17, 11 Ιουνίου 1894, σ. 134-5 και αρ. 18, 18 Ιουνίου 1894, σ. 139-40).
     
Les fleurs de Mademoiselle Hautmont (Th. Bentzon, τόμ. 51, 1890, σ. 40-7, 73-7).   Τα άνθη της δεσποινίδος Ιουλίας (Νίνα, τόμ. 19, τεύχ. 10, 31 Μαΐου 1891, σ. 150-2· τεύχ. 11, 15 Ιουνίου 1891, σ. 166-8 και τεύχ. 12, 30 Ιουνίου 1891, σ. 181-2).
     
Miss Tempête (B. Vadier, τόμ. 51, 1890, σ. 115-8).   Η Κυρά Φουρτούνα (Αρ. Πολύτροπος, κατά την Β. Vadier, τόμ. 1, αρ. 11, 30 Απριλίου 1894, σ. 83-4).
     
La guérison de Jessy (d' après J.R. Coryell, M. Courtin, τόμ. 51, 1890, σ. 330 - 5).   Η ιατρεία της Φιλομήλας (Σ. Δήμου, τόμ. 1, αρ. 29, 3 Σεπτεμβρίου 1894, σ. 229-30 και αρ. 30, 10 Σεπτεμβρίου 1894, σ. 236-8).
     
Une étude dépose (M. Cassan, τόμ. 51, 1890, σ. 363-4).   Θα είμαι εγώ! (Γρ. Ξενόπουλος, μίμησις, τόμ. 3, αρ. 40, 5 Οκτωβρίου 1896, σ. 316).
     
Autour d' une jambe de bois (E. Legouvé, τόμ. 52,   Το ξύλινο πόδι (Κ. Αλκίδης κατά τον Ε. Legouvé, τόμ.
Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/74.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"
1890, σ. 155 - 8).   3, αρ. 27, 13 Ιουλίου 1896, σ. 214-5 και αρ. 28, 20 Ιουλίου 1896, σ. 220).
     
Le souhait de Fanchette (Y. Kerampoix, τόμ. 52, 1890, σ. 297-9).   Η επιθυμία της Αγγέλως (Λ. Χαρμόσυνος, τόμ. 3, αρ. 34, 24 Αυγούστου 1896, σ. 267-8).
     
Un drame dans une cheminée (Suzanne de Taizé, τόμ. 52, 1890, σ. 328-9.)   Μέσα εις την καπνοδόχον (Κ. Αλκίδης, τόμ. 3, αρ. 31, 3 Αυγούστου 1896, σ. 246-7).
     
Idées de B. Franklin sur la reconnaissance (τόμ. 61, 1895, σ. 287).   Η ευγνωμοσύνη (εκ της αλληλογραφίας του Β. Φραγκλίνου, τόμ. 4, αρ. 11-12, 15 Μαρτίου 1897, σ. 94).
     
Les dix cadeaux de Suzanne (M. Courtin, d'après J. F. Cooper, τόμ. 67, 1898, σ. 240-3).   Τα δέκα δώρα της Φιφής (Λ. Χαρμόσυνος, κατά το αγγλικόν του J.F. Cooper, τόμ. 8, αρ. 7, 17 Φεβρουαρίου 1901, σ. 58 και αρ. 8, 24 Φεβρουαρίου 1901, σ. 66-7).
     
 Le prix d'histoire (Β. Vadier, τόμ. 71, 1900, σ. 182-7).   Το βραβείον (Γρ. Ξενόπουλος, κατά το γαλλικόν της Β. Βαδιέ, τόμ. 8, αρ. 13, 31 Μαρτίου 1901, σ. 106-7· αρ. 14, 7 Απριλίου 1901, σ. 111-2 και αρ. 15, 14 Απριλίου 1901, σ. 122-3).
Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/75.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"
Antigone au village (F. Dupin de Saint-André, τόμ. 80, 1904, σ. 76-9, 107-9).   Η Αντιγόνη (Φ. Θαλερός, κατά το γαλλικόν του Dupin de Saint-André, τόμ. 16, αρ. 9, 31 Ιανουαρίου 1909, σ. 74-5· αρ. 10, 7, Φεβρουαρίου 1909, σ. 78-9 και 11, αρ. 14 Φεβρουαρίου 1909, σ. 90- 1).

Από τα παιδαγωγικά μυθιστορήματα (ιστορικά, περιπετειώδη, οικογενειακά, κάποτε και αστυνομικά), που δημοσιεύθηκαν στο Magasin d'éducation et de récréation και αργότερα μεταφράστηκαν στη Διάπλαση των παίδων, σημειώνουμε τα ακόλουθα. (Βλ. Πίνακα 2).

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

MAGASIN D'ÉDUCATION ET DE RÉCRÉATION   H ΔΙΑΠΛΑΣΙΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΩΝ
L'île mystérieuse (J. Verne, 1874-75).   Η μυστηριώδης νήσος (Ι. Βερν, Γρηγ. Ξενόπουλος. 1917-19).
     
Maroussia (P.-J. Stahl, 1878).   Μαρουσία (P.-J. Stahl, Π.Ι. Φέρμπος, 1900).
     
Sans famille (H. Malot, 1880, έκδοση Βιβλιοθήκης).   Χωρίς Οικογένεια (Η. Malot, Γρ. Ξενόπουλος, 1919-20).
     
Un petit héros ([M.] Génin, 1883).   Ο μικρός ήρως (Ζενέν, Ν. Αρίφρων, 1886).
     
L' héritier de Robinson (A. Laurié, 1884).   Ο κληρονόμος του Ροβινσώνος (Α. Laurié, Γρ. Ξενόπουλος, 1893).
Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/76.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"
Jean Casteyras (A. Badin, 1886).   Ιωάννης Καστέρας (Α. Badin, Π.Ι. Φέρμπος, 1887-88).
     
Blanchette, histoire d'une chèvre (B. Vadier, 1886).   Η Ασπρούλα, ιστορία μιας γίδας (Β. Βαδιέ, Κ. Αλκίδης, 1897).
     
Deux ans de vacances (J. Verne, 1888).   Διετείς διακοπαί (Ι. Βερν, Π. Ι. Φέρμπος, 1889).
     
César Cascabel (J. Verne, 1890).   Καίσαρ Κασκαμπέλ (Ι. Βερν, Γρ. Ξενόπουλος, 1896).
     
Les petits Robinsons du rocher (A. Gennevraye, 1895).   Οι μικροί Ροβινσώνες του βράχου (Α. Ζεννεβραίη, Φ. Θαλερός, 1898).
     
La famille de la Marjolaine (A. Giron, 1895).   Η οικογένεια Ματζουράνα (Α. Ζιρών, Φ. Θαλερός, 1897).
     
Le sphinx des glaces (J. Verne, 1897).   Η σφίγξ των πάγων (Ι. Βερν, Γρ. Ξενόπουλος, 1898).
     
Le superbe Orénoque (J. Verne, 1898).   Ο θαυμάσιος Ορενόκος (Ι. Βερν, Γρηγ. Ξενόπουλος, 1901).
     
La bande Arlequin (O. Le Roy, 1900).   Η συμμορία του Αρλεκίνου (Ο. Le Roy, Κ. Αλκίδης, 1919).
     
Les nièces de M. Burke (R. de Beauchêne, d'après l'anglais, 1900).   Αι ανεψιαί του Κου Βώρκε (αγγλικόν μυθιστόρημα, Κ. Αλκίδης, 1901).
     
Seconde patrie (J. Verne, 1900).   Δεύτερη Πατρίδα (Ι. Βερν, Γρ. Ξενόπουλος, 1920-21).
     
Alexandre le grand (1900).   Ο Μέγας Αλέξανδρος (κ. Μάρθα, 1920).
Σελ. 76
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/77.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"
Les Histoires de Jean - Marie Cabidonlin (J. Verne, 1901).   Τα παραμύθια τον Καβιδουλίνου (Ι. Βερν, Ν. Ποριώτης,  1903).
     
La grande forêt (J. Verne, 1901).   Το μέγα δάσος (Ι. Βερν, Γρ. Ξενόπουλος, 1902).
     
Maître du monde (J. Verne, 1904).   Κοσμοκράτωρ (Ι. Βερν, Γρ. Ξενόπουλος, 1909).
     
Les cousins Korpanof (Ε. Fornel, 1904).   Οι εξάδελφοι Κορπανώφ (Ε. Fornel, Γρ. Ξενόπουλος, 1909).

Παρατηρούμε ότι στη Διάπλαση, όταν δεν πρόκειται για μυθιστορήματα, το όνομα του (ευρωπαίου) συγγραφέα σημειώνεται σπανιότερα από το όνομα του (έλληνα) μεταφραστή, ο οποίος θα μπορούσε να θεωρηθεί συγγραφέας των κειμένων που μεταφράζει. Οι λέξεις "μίμησις", "παράφρασις", "κατά το γαλλικόν", "κατά το αγγλικόν" (δηλ. τη γαλλική του μετάφραση), υπενθυμίζουν ότι δεν πρόκειται για πρωτότυπα κείμενα. Με τα διδακτικά αφηγήματα που μεταφράζονται, μεταφέρεται και υιοθετείται η ηθική που στηρίζεται στη βράβευση της αρετής (Η Κληρονομιά), που υπογραμμίζει τις αρνητικές συνέπειες των ελαττωμάτων (Μέσα εις την καπνοδόχον) και προβάλλει την εργατικότητα (Η εργασία και ο πόνος) και την υπακοή (Η ασθένεια της Μαρίας). Οι τίτλοι μεταφράζονται τις περισσότερες φορές κατά λέξη, η προσαρμογή για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό αφορά κυρίως τα ονόματα: ο Maurice γίνεται Γιαννάκης, ο Robert Θεόφιλος, η Suzanne Χαρίκλεια, η Jessy Φιλομήλα κλπ. Η εξέλιξη της δράσης και ιδίως το διδακτικό περιεχόμενο, δεν χρειάζεται να αλλάξουν για να αφομοιωθούν από το παιδικό αναγνωστικό κοινό μιας άλλης εθνικής κοινότητας.

Από τους μυθιστοριογράφους, ο συχνότερα εμφανιζόμενος

Σελ. 77
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/78.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

είναι ο Ιούλιος Βερν1. Πρέπει να ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στους αναγνώστες της Διάπλασης, αφού το περιοδικό απαντά σε ερώτηση συνδρομητή το 1906: "Φυσικά... ειμπορεί έν μυθιστόρημα να μην είνε του Ιουλίου Βερν και να είνε θαυμάσιον"2. Η διδακτική σημασία των έργων του (από την άποψη της παροχής γνώσεων) θεωρείται μεγάλη, αφού σύμφωνα με τη Διάπλαση με τον Ι. Βερν, "τα σπουδαιότερα ζητήματα, τα δυσκολώτερα φυσικά ή αστρονομικά προβλήματα, γίνονται καταληπτά, ευχάριστα, διασκεδαστικά· μανθάνει κανείς χωρίς να το έννοή"3. Τα περισσότερα μυθιστορήματα έχουν ήρωες παιδιά και ακολουθούν τους ηθικούς προσανατολισμούς των διδακτικών αφηγημάτων· μετά τις περιπέτειες, τις δοκιμασίες και την ανυπακοή, η μεταμέλεια: "Η Ρόζα, η οποία άλλως τε είχε μετανοήση και προσευχηθή, ανεγνώρισε το άδικόν της, συνησθάνθη την αχάριστον διαγωγήν της απέναντι του θείου της και τω εζήτησε συγχώρησιν εκ βάθους καρδίας"4 (Αι ανεψιαί του Κου Βώρκε).

Από το 1884, στις δύο σελίδες κάθε τεύχους της Διάπλασης δημοσιεύεται ένα (μερικές φορές και δύο) εικονογραφημένο μυθιστόρημα σε συνέχειες, για ένα εξάμηνο ή για ένα έτος. Μεταφρασμένα και όχι πρωτότυπα είναι τα μυθιστορήματα που δημοσιεύει το περιοδικό με εξαίρεση την Αδελφούλα μου του Γρ. Ξενόπουλου -και κυρίως γαλλικά (για την ελληνική μετάφραση των 

——————————————

1. Η Διάπλαση έχει δημοσιεύσει μεταφρασμένα μυθιστορήματα του Ι. Βερν τα έτη 1889, 1896, 1898, 1901, 1902, 1903, 1904, 1908, 1909, 1917-19, 1920-21. Σύμφωνα με τη Γ. Ταρσούλη, ο Ν. Παπαδόπουλος (ιδρυτής, εκδότης και διευθυντής της Διάπλασης) δεν ήθελε να δημοσιεύσει στο περιοδικό του τα έργα επιστημονικής φαντασίας του Ι. Βερν, που τα θεωρούσε παράτολμα για ένα παιδικό και οικογενειακό περιοδικό, προτιμώντας τα έργα που αναφέρονται σε περιπετειώδη ταξίδια και εξερευνήσεις. Βλ. Γ. Ταρσούλη, "Η Διάπλασις των παίδων και ο Ιούλιος Βερν", Νέα Εστία, τόμ. 105, τεύχ. 1243, 15 Απριλίου 1979, σ. 511.

2. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 13, αρ. 9, 28 Ιανουαρίου 1906, σ. 71.

3. Αυτ., τόμ. 17, αρ. 35, 31 Ιουλίου 1910, σ. 288.

4. Αυτ., τόμ. 8, αρ. 25, 23 Ιουνίου 1901, σ. 198.

Σελ. 78
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/79.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

αγγλικών μυθιστορημάτων χρησιμοποιείται συνήθως η γαλλική τους απόδοση).

Το πρώτο μυθιστόρημα που δημοσιεύθηκε ήταν Ο Ανοικτόκαρδος της A. Piazzi σε μετάφραση Σ. Δήμου το 1884. Ακολουθούν, εκτός από τα μυθιστορήματα που αναφέραμε πιο πάνω, Η Κόρη του γερο-Θωμά (J. Colomb, Π. Ι. Φέρμπος, 1887), Ο Πυρειοπώλης (A. Gennevraye, Π. Ι. Φέρμπος, 1890), Ο Πλοίαρχος (P. de Nanteuil, Αρ. Κουρτίδης, 1890), Η Γυφτοπούλα (J. Colomb, Π. Ι. Φέρμπος, 1891), Οι Καλοί άνθρωποι (J. Girardin, Γρ. Ξενόπουλος, 1892), Ο Μικρός λόρδος (Fr. Hodgson-Burnett, Γρ. Ξενόπουλος, 1892), Η Πριγκήπισσα Ροζάλβα (Σ. Δελαβρυγιέρ, Γρ. Ξενόπουλος, 1894), Τα Παθήματα του Γιαννάκη Σωππάρ (L. Denoyer, Γρ. Ξενόπουλος, 1894), Εν Οικογενεία (Η. Malot, Π. Ι. Φέρμπος, 1895), Ο Ακόλουθος του Μεγάλου Ναπολέοντος (Ε. Dupuis, Γρ. Ξενόπουλος, 1897), Οι Χρυσοθήραι της Αφρικής (A. Laurié, Γρ. Ξενόπουλος, 1899), Ο Πετρομαζευτής (A. Giron, Γρ. Ξενόπουλος, 1900), Ο Έγγονος του αυτοκράτορας (A. Dourliac, Γρ. Ξενόπουλος, 1900), Η Χρυσοφόρος φλεψ (A. Laurié, Αρ. Κουρτίδης, 1900), Αιμιλία Χωβ (S. May, Γρ. Ξενόπουλος, 1903), Το Ναυτόπουλο (Alf. de Bréhat, Γρ. Ξενόπουλος, 1903), Οι Αριστείς ταξιδεύουν (Ι. Βερν, Ν. Ποριώτης, 1904), Το τροχόσπιτο (A. Latouche, Ν. Ποριώτης, 1905), Οι τρεις μικροί ακόλουθοι του Αρτανιάν (Ε. δε Αρμ, Γρ. Ξενόπουλος, 1905), Τ αγύριστα κεφάλια (Σ. Ε. Μπουκάιμ, Γρ. Ξενόπουλος, 1905), Ο Ναυτόπαις του Σουρκούφ (P. Maël, Γρ. Ξενόπουλος, 1906), Το Φεγγαρόπαιδο (Ιω. Μαιρέ, Ν. Ποριώτης, 1906), Τα δίδυμα του Τρανσβάαλ (P. Roland, Ν. Ποριώτης, 1907), Η Φαντασμένη (Ε. Pech, Γρ. Ξενόπουλος, 1907), Ο Μαθητής του λοχία Φλογέρα (L. Hameau, Γρ. Ξενόπουλος, 1907), Ο Χρήστος (R. Maygrier, Γρ. Ξενόπουλος, 1908), Το Μυστηριώδες έγκλημα (Ι. Βερν, Γρ. Ξενόπουλος, 1908), Η πατρίς εν κινδύνω (Ε. Pech, Γρ. Ξενόπουλος, 1909), Η Μικρή μαύρη βασιλοπούλα (A. Latouche, Γρ. Ξενόπουλος, 1909), Τιάρκος και Ζιννέτα (L Chancel, Γρ. Ξενόπουλος, 1910),

Σελ. 79
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/80.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Λουδοβίκος Κορμάς (J. Chancel, Γρ. Ξενόπουλος, 1911), Η περιπέτεια του Νικόλα Καράκα (M. Champagne, Γρ. Ξενόπουλος, 1911), Πέτρος Ριονσαί (A. Valdés, Γρ. Ξενόπουλος, 1912), Δον Κιχώτης (Β. Gausseron, Γρ. Ξενόπουλος, 1912), Ο μικρός τζόκεϋ (J. Chancel, Γρ. Ξενόπουλος, 1913), Κρινιώ (Ε. Laumann, Γρ. Ξενόπουλος, 1913), Ο Λουλού εις το Μαρόκον (J. Chancel, Γρ. Ξενόπουλος, 1914), Έρβελιν κατά Πλοκ (Rob. Lightone, Γρ. Ξενόπουλος, 1914), Ο Μικρός μετανάστης (J. Chancel, Γρ. Ξενόπουλος, 1915), Η Αρπαγή της Ναδίας (Η. de Gorsse, Γρ. Ξενόπουλος, 1916), Ο Μικρός Ερρίκος Δαλλινύ (J. Chancel, Γρ. Ξενόπουλος, 1916), Η Βεντέττα (A. Ferguson, Γρ. Ξενόπουλος, 1917), Έξω απ' τη φωλιά (M. Girardet, Γρ. Ξενόπουλος, 1917), Στα βουνά (Ο' Neves, Γρ. Ξενόπουλος, 1918), Ο Μικρός εθελοντής (Danrit, Γρ. Ξενόπουλος, 1921), Διονυσία (A. Latouche, Γρ. Ξενόπουλος, 1922), Το παιδί της μαύρης μάσκας (J. Chancel, Γρ. Ξενόπουλος, 1922).

Η δημοσίευση μυθιστορημάτων (που διακρίνονται σε οικογενειακά-απευθύνονται κυρίως στα κορίτσια και περιπετειώδη-απευθύνονται κυρίως στα αγόρια) σε συνέχειες, προκαλεί το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού, που αγωνιά για την εξέλιξη της δράσης1 και ταυτίζεται με τους θετικούς ήρωες. Η επιλογή του μυθιστορήματος διαφημίζεται από τις στήλες του περιοδικού και θεωρείται σημαντικός λόγος για την ανανέωση των συνδρομών. Στα Νέα του 1898 διαβάζουμε: Η Σφιγξ των πάγων είνε περιπετειώδες και δραματικώτατον ταξείδιον, το οποίον επιχειρεί ο γενναίος πλοίαρχος Λαν Γκυ διά να εύρη και να σώση τον αδελφόν

——————————————

1. Το 1897 δημοσιεύεται Ο ακόλουθος του Μεγάλου Ναπολέοντος, με ήρωα τον νεαρό Έκτορα. Την ίδια χρονιά στην στήλη της αλληλογραφίας διαβάζουμε: "Μαρίδα του Φαλήρου, θα περάσης λοιπόν ήσυχον Πάσχα, που εκόπηκε το αίμα σου μήπως δεν ξαναπάρη ο Αυτοκράτωρ τον Έκτορα. Ιδού ότι τον εξαναπήρε. Μα τι ενδιαφέρον που κινεί αυτό το μυθιστόρημα! Φαντασθήτε ότι ήρχοντο επίτηδες να μ' ερωτήσουν περί της τύχης του Έκτορος!", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 4, αρ. 16, 12 Απριλίου 1897, σ. 127.

Σελ. 80
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/81.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

του, επιχειρήσαντα άλλοτε παρόμοιον ταξείδιον και αποκλεισθέντα επί οκτώ όλα έτη εις τους πάγους του Πόλου!... Αλλά και όσοι από σας εντρυφούν εις τα οικογενειακά μυθιστορήματα, εις τας περιπετείας, κατά τας οποίας δοκιμάζεται και εξέρχεται νικήτρια η Αρετή... ας μάθουν ότι το δεύτερον εικονογραφημένον μυθιστόρημα ονομάζεται Οι Μικροί Ροβινσώνες του βράχου... Οι ήρωές του, δύο αδελφάκια, έρημα και ορφανά, διά ναποφύγουν κάτι κακούς ανθρώπους, οι οποίοι μετά τον θάνατον των γονέων των τα καταδιώκουν, καταφεύγουν εις το απρόσιτον σπήλαιον ενός μεγάλου βράχου της παραλίας... Ποίος τώρα τα ανακαλύπτει, τι ευρίσκουν εκεί μέσα, πώς φεύγουν, πού πηγαίνουν και τι απογίνονται -αυτά πλέον θα τα μάθετε αναγινώσκοντες το μυθιστόρημα"1.

Τα μυθιστορήματα για παιδιά προκαλούν το ενδιαφέρον γιατί έχουν πολλά πρόσωπα, γρήγορη εξέλιξη της πλοκής και διαδραματίζονται σε πολλούς τόπους (μακρινούς). Αφθονούν τα ιστορικά μυθιστορήματα, στα οποία η δράση κυρίως τοποθετείται στην

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 4, αρ. 53 - 54, 20 και 27 Δεκεμβρίου 1897, σ. 428. Η σημασία της δημοσίευσης μυθιστορημάτων τονίζεται και από την εφ. Εστία, η οποία σχολιάζει παράλληλα τη σύνθεση ενός ιστορικού μυθιστορήματος για παιδιά (και για ενηλίκους). Στις στήλες της διαβάζουμε το 1897: «Μία από τας μεγαλειτέρας έλξεις της εφετεινής "Διαπλάσεως των παίδων" είνε και το μυθιστόρημα το οποίον δημοσιεύει, "Ο Ακόλουθος του Μεγάλου Ναπολέοντος". Το μυθιστόρημα τούτο, του οποίου ο ήρως είνε νεαρός ακόλουθος του Αυτοκράτορος και εις το οποίον εμπερικλείεται όλη η ιστορία του Ναπολέοντος, έχει μαγεύσει τα παιδία, παρακολουθούντα αυτό μετά του ζωηρότερου ενδιαφέροντος. Είνε δε και λαμπρώς εικονογραφημένον. Εις το σημερινόν 31ον φυλλ. π.χ. βλέπομεν τον Ναπολέοντα ως πατέρα τρυφερόν και φιλόστοργον, παίζοντα εν απλότητι αστού με το μικρόν τέκνον του, τον ατυχή εκείνον "Βασιλέα της Ρώμης", τον ουδέποτε βασιλεύσαντα Ναπολέοντα Β'. Και η σκηνή είνε τόσον χαριτωμένη, ώστε και μεγάλοι δύνανται να σταματήσουν προ αυτής μετ' ευχαριστήσεως», Εστία., 26 Ιουλίου 1897. Στο Μεσολογγιτάκι [=Σπ. Τρικούπη] δεν αρέσει αντίθετα γαλλικό παιδικό περιοδικό, γιατί δεν δημοσιεύει μυθιστορήματα σε συνέχειες, Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 8, αρ. 34, 25 Αυγούστου 1901, σ. 275

6

Σελ. 81
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/82.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

περίοδο της γαλλικής επανάστασης και της ναπολεόντειας εποποιίας, άλλα επιλέγονται γιατί μπορούν να εξυπηρετήσουν την εθνική υπόθεση. Το 1906 δημοσιεύεται Ο Ναυτόπαις τον Σουρκούφ και προαναγγέλλεται ως εξής: «"Ο Ναυτόπαις του Σουρκούφ" είνε έργον εξόχως πατριωτικόν. Θα διαβάζετε τα κατορθώματα του ήρωος Σουρκούφ, και θάναπολήτε τα κατορθώματα των ιδικών μας θαλασσινών, θα είνε το χάρμα και η απόλαυσις όλων των νέων πατριωτών, και προπάντων εκείνων που ονειροπολούν να υπηρετήσουν την πατρίδα των διά του πολεμικού ναυτικού, όπως ο μικρός Γουλιέλμος»1.

Τα μυθιστορήματα που γράφονται για να διαβαστούν από παιδιά, έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και στη μορφή και στο περιεχόμενο, που μπορούν να τα ξεχωρίσουν από το λογοτεχνικό τους γένος. Η δημοσίευση της διασκευής του Δον Κιχώτη για παιδιά, θα μας δώσει ένα αντίστροφο παράδειγμα μετατροπής ενός μυθιστορήματος που αρχικά απευθυνόταν σε ενήλικο αναγνωστικό κοινό, σε παιδαγωγικό. Ο τρόπος είναι απλός. Αφαιρείται ό,τι καθυστερεί την εξέλιξη της δράσης και ό,τι μπορεί να θεωρηθεί (από τον διασκευαστή) σαν μη ηθικό: «Έφθασε ο "Δον Κιχώτης"! Ετοιμασθήτε!... Μία από τας ωραιοτέρας, τας παιδαγωγικωτέρας διασκευάς είνε αυτή που θα δημοσιεύση τώρα η Διάπλασις. Θα γνωρίσουν όλοι τον Δον Κιχώτην, θα διασκεδάσουν, θα γελάσουν, θα ωφεληθούν. Αλλ' ούτε θα κουρασθούν πουθενά από εκτενή επεισόδια και περιγραφάς, ούτε θα συναντήσουν σκηνάς, που θα ήσαν επιβλαβείς διά την τρυφεράν ηλικίαν»2.

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 13, αρ. 1-2,3 και 10 Δεκεμβρίου 1905, σ. 15.

2. Αυτ., τόμ. 19, αρ. 10, 4 Φεβρουαρίου 1912, σ. 87. Η αφαίρεση θα χρησιμοποιηθεί και για τον "εξαγνισμό" της ποίησης. Σαν παράδειγμα αναφέρουμε τη δημοσίευση του ποιήματος του Λ. Παλαμά, "Τα λόγια του ήλιου" (αυτ., τόμ. 14, αρ. 38, 18 Αυγούστου 1907, σ. 299). Σε αγκύλες σημειώνονται οι στίχοι που δεν τυπώθηκαν στο περιοδικό:

Εγώ την φέρνω την Αυγή, τη Νύχτα εγώ την φέρνω

Όταν προβαίνω απ' το βουνό, κι' απ το βουνό όταν γέρνω.

Εγώ, γυρμένα απ' το χιονιά, τα λούλουδ' ανασταίνω

Σελ. 82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/83.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Η δημοσίευση μυθιστορημάτων σε συνέχειες προκαλεί αντιδράσεις. Ο Γρ. Ξενόπουλος θα υπερασπίσει τα μυθιστορήματα στο ηθικό επίπεδο, διακρίνοντάς τα σε ωφέλιμα και βλαβερά και στο αισθητικό επίπεδο, συνδέοντάς τα με την ποίηση, την "ευγενεστέραν των τεχνών", αφού κατά βάθος δεν πρόκειται παρά για "επικά ποιήματα εις πεζόν"1. Για την υιοθέτηση του παιδαγωγικού μυθιστορήματος, χρειάζεται να τονισθεί η ηθική του διάσταση2 και η

——————————————

Εγώ, με το λιοπύρι μου, τα λούλουδα μαραίνω.

[Κι' είχ' αγαπήσει μια φορά και πάρει τη Σελήνη,

Αλλά την άφησα γιατί μ' αρνήθηκε κ' εκείνη.

Όμως μετάνοιωσε γι' αυτό, χλωμή την όψη έχει

Και μέσ' στα βάθη της νυχτιάς να μ' εύρη πάντα τρέχει].

Προς τα παλάτια μου γυρνώ, μέσα σε μύρια θάμπη...

1. Ο Γρ. Ξενόπουλος απαντά σε γράμμα μαθητή γυμνασίου, που του γράφει ότι σύμφωνα με τα θρησκευτικά συγγράμματα και τους ιεροκήρυκες, τα μυθιστορήματα είναι "πηγή φθοροποιών δηλητηρίων διά την νεολαίαν". Βλ. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 7, αρ. 40, 30 Σεπτεμβρίου 1900, σ. 341-342. Η άποψη ότι τα μυθιστορήματα είναι "φθοροποιά" έχει υποστηριχθεί αρκετά χρόνια νωρίτερα. Στον Γεροστάθη διαβάζουμε: "Αι μυθιστορίαι συνήθως... εμψυχόνουν την αργία και οκνηρίαν· εξάπτουν προσέτι την φαντασίαν των νέων, και επομένως ελαττόνουν την κρίσιν αυτών· διεγείρουν τα φθοροποιά πάθη, και διαφθείρουν ούτω την καρδίαν· κακοσυνειθίζουν τον νουν εις την ελαφράν και ζωηράν ανάγνωσιν, και καθιστώσιν αυτόν ανίκανον σπουδαίας και ωφελίμου αναγνώσεως και μελέτης", Α. Μελάς, Ο Γεροστάθης ή Αναμνήσεις της παιδικής μου ηλικίας, Αθήνα 1860 2, σ. 134.

2. Η ηθική πρόθεση είναι σαφής και για τον συγγραφέα παιδικών μυθιστορημάτων. Στα Παθήματα του Γιαννάκη Σωππάρ, η τριτοπρόσωπη αφήγηση διακόπτεται από το ηθικό δίδαγμα που απευθύνεται -σε προστακτική- στους αναγνώστες: "Ιδέτε, μικροί μου αναγνώσται, οποίας φοβεράς συνεπείας ειμπορεί να έχη διά το μέλλον έν σφάλμα, και το ελάχιστον! Εις έν χονδρόν βιβλίον -βιβλίον από χαρτίον εσφραγισμένον, το οποίον θα διατηρηθή επί αιώνας- εγράφη ότι ο Γιαννάκης Σωππάρ διέπραξε κλοπήν... Έχετε υπ' όψει σας το παράδειγμα αυτό και αποφεύγετε πάντοτε το κακόν, ώστε το παρελθόν σας να μείνη ακηλίδωτον." Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 1, αρ. 23, 23 Ιουλίου 1894, σ. 178. Ένα άλλο παιδικό περιοδικό, το Περιοδικόν των μαθητών, γράφει σχετικά: "Το περιοδικόν θα δημοσιεύση και μυθιστόρημα, αλλά μη ταράξη υμάς η λέξις, διότι το μυθιστόρημα έσται παιδαγωγικόν και 

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/84.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

συγγένειά του με τον ποιητικό λόγο. Ανάλογες απορίες, από την πλευρά των συνδρομητών, σχετικά με την ηθική τους σκοπιμότητα, θα προκαλέσει και η δημοσίευση αστυνομικών μυθιστορημάτων (από το 1914). Το περιοδικό απαντά ότι το παιδαγωγικό μυθιστόρημα "ειμπορεί εξαίρετα να έχη και αστυνόμους και κακοποιούς και εγκλήματα. Αλλά θα έχη μίαν ηθικήν βάσιν, θα δείχνη τον θρίαμβον της αρετής και της τιμιότητος, θα είνε διδακτικόν και μορφωτικόν και συγχρόνως θα είνε ωραίον και καλογραμμένον"1. Η επιλογή των ηρώων έχει δευτερεύουσα σημασία σε σχέση με το ηθικό περιεχόμενο και το αισθητικό αποτέλεσμα. Η αναγγελία της δημοσίευσης του Μικρού εθελοντή το 1920, συναντά ιδεολογικές αυτή τη φορά αντιρρήσεις συνδρομητών, που διαφωνούν με τη δημοσίευση πολεμικού μυθιστορήματος. Ένας απ' αυτούς γράφει στη Διάπλαση: "γιατί τα παιδιά να σπρώχνουνται στο στρατιωτικό, αφού στο μέλλον οι πόλεμοι θα καταργηθούν και στρατοί δεν θα υπάρχουν;"2.

6. Η ελληνική λογοτεχνία

Όταν αρχίζει να εκδίδεται η Διάπλαση, η ελληνική λογοτεχνική παραγωγή που απευθύνεται στα παιδιά, ή κυρίως στα παιδιά,

——————————————

διδακτικόν", Περιοδικόν των μαθητών, έτος α', αρ. 1, 15 Ιουνίου 1891, σ. 1. Θα επιλεγεί ο Δεκαπενταετής πλοίαρχος του Ι. Βερν. Από τις στήλες της Διάπλασης, προβάλλεται και η Μαργαρίτα Στέφα του Γρ. Ξενόπουλου σαν "λευκόν μυθιστόρημα, που ειμπορούν να το διαβάσουν ακόμη και κορίτσια", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 13, αρ. 8, 21 Ιανουαρίου 1906, σ. 62.

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 21, αρ. 8, 25 Ιανουαρίου 1914, σ. 67.

2. Αυτ., τόμ. 28, αρ. 2, 12 Δεκεμβρίου 1920, σ. 12. Οι αντιδράσεις θα πρέπει να ήταν αρκετές, αφού τους λόγους της δημοσίευσης του μυθιστορήματος αναλαμβάνει να εξηγήσει ο ίδιος ο Ξενόπουλος από την στήλη των Αθηναϊκών επιστολών: πρόκειται για ένα μυθιστόρημα όχι μόνο πολεμικό αλλά και "ανθρώπινο". Ο Μικρός εθελοντής μπορεί να μη κάνει τους αναγνώστες "στρατιώτες, εθελοντές, πολεμιστές καθαυτό· θα τους κάμη όμως πιο γενναίους, πιο άφοβους, πιο ηρωικούς στη ζωή".

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/85.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

είναι ελάχιστη και στο μεγαλύτερο της μέρος ηθικοπλαστική. Αν και οι ιστορικοί της παιδικής λογοτεχνίας με τον όρο "παιδική λογοτεχνία" φαίνεται να εννοούν όχι μόνο ό,τι γράφεται για παιδιά αλλά και ό,τι τα παιδιά θα μπορούσαν να διαβάζουν1, θα περιοριστούμε στα έργα, πεζά και ποιητικά, που έχουν γραφεί ειδικά για το παιδικό αναγνωστικό κοινό και τους νέους.

Το 1834 είχαν εκδοθεί στην Οδησσό αι Αλληγορίαι και μύθοι προς χρήσιν της των Ελλήνων νεολαίας (ο τίτλος περιγράφει το αναγνωστικό κοινό και προβάλλει τη χρησιμότητα του αναγνώσματος) του Αλ. Στούρζα, το 1839 στη Σμύρνη τα Παίγνια ή Ποιημάτια διάφορα του Ηλ. Τανταλίδη, το 1858 Ο Γεροστάθης ή Αναμνήσεις της παιδικής μου ηλικίας του Λ. Μελά, το 1865 οι Μύθοι έμμετροι του Π. Σούτσου (οι μύθοι αποτελούν σταθερή αναφορά για την παιδική διδακτική λογοτεχνία)2, το 1869 οι Μύθοι του Αλ. Κατακουζηνού, το 1873 στη Λειψία τα Παραμύθια δανικά εκ των του Άνδερσεν του Δ. Βικέλα ("μεταφρασθέντα χάριν των ανεψιών του")3, το 1881 οι Μύθοι και διάλογοι προς χρήσιν των ανήβων του Δημ. Καμπούρογλου, το 1883 οι Παιδικοί διάλογοι (έκδοση της Διαπλάσεως των παίδων)4 και τα Παιδικά 

——————————————

1. Ή ακόμα τα πεζά και τα ποιητικά κείμενα, των οποίων θέμα ή ήρωας είναι το παιδί ή ο έφηβος. Έτσι εξηγείται η παρουσία συγγραφέων και ποιητών όπως ο Αλ. Παπαδιαμάντης ή ο Γ. Ζαλοκώστας σε έργα που αφορούν την παιδική λογοτεχνία. Βλ. Δ. Γιάκος, Ιστορία της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα 19813· Ν. Κοντράρου, Νεοελληνική παιδική λογοτεχνία, Αθήνα 1978· Χ. Σακελλαρίου, Ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα 19842.

2. Οι μύθοι του Αισώπου αποτέλεσαν πηγή για τους Π. Σούτσο, Αλ. Κατακουζηνό, Γ. Περγιαλίτη, Π. Φέρμπο και Βλ. Παρασκευα, και οι μύθοι του Ιβάν Κριλώφ πηγή για τον Αλ. Στούρζα, τον Γ. Περγαλίτη κ.ά.

3. Η δεύτερη έκδοση γίνεται στην Αθήνα το 1884 και η τρίτη το 1902.

4. Η Διάπλαση γράφει το 1892: "Πριν γράψη διαλόγους ο Αιμίλιος Ειμαρμένος [=Αρ. Κουρτίδης] και τους εκδώση η Διάπλασις, οι διάλογοι εις την Ελλάδα ήσαν καθ' ολοκληρίαν άγνωστοι", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 21, τεύχ. 1, 15 Ιανουαρίου 1892, σ. 15.

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/86.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

διηγήματα του Αρ. Κουρτίδη1, το 1884 η Μούσα των παίδων του Αλ. Κατακουζηνού (έκδοση της Διαπλάσεως των παίδων), το 1889 τα Τραγουδάκια για παιδιά του Αλ. Πάλλη2 (ξεχωρίζουν για τη μη διδακτική τους πρόθεση), το 1896 το Παιδικόν θέατρον του Γρ. Ξενόπουλου (πρώτος τόμος, έκδοση της Διαπλάσεως των παίδων)3, το 1899 τα Διά τα παιδιά ελληνικά ποιημάτια του Ιω. Καμπούρογλου, το 1904 οι Στίχοι και μύθοι διά τα παιδιά, του Δημ. Καμπούρογλου και η ποιητική συλλογή Τα πρώτα βήματα του Ιω. Πολέμη4, το 1909 το Για την πατρίδα, το 1910 το Παραμύθι χωρίς όνομα και το 1911 Τον Καιρό του Βουλγαροκτόνου της Π. Σ. Δέλτα (που διακρίνεται από τους άλλους συγγραφείς γιατί ασχολείται συστηματικά με την παιδική λογοτεχνία)5, το 1914 η

——————————————

1. Η Διάπλαση θεωρεί ότι η συλλογή αυτή είναι η πρώτη συλλογή πρωτότυπων ελληνικών διηγημάτων για παιδιά. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 5, τεύχ. 10, Οκτώβριος 1883, σ. 158.

2. Γραμμένα αρχικά για τα παιδιά του, ξανατυπώθηκαν στις συλλογές Ταμπουράς και κόπανος (1907) και Κούφια Καρύδια (1915). Ένα χρόνο μετά την πρώτη τους κυκλοφορία, ορισμένα απ' αυτά δημοσιεύονται στη Διάπλαση.

3. «Βιβλίον κομψότατον εκ σελίδων 128, απαραίτητον διά τα Σχολεία και τας Οικογενείας, θερμώς συνιστώμενον εις τους αναγνώστας της "Διαπλάσεως των παίδων" ως παράρτημα αυτής, βιβλίον διδακτικώτατον και τερπνότατον...», γράφει η Διάπλαση αναγγέλλοντας την έκδοση του Παιδικού θεάτρου, αυτ., τόμ. 3, αρ. 16, 27 Απριλίου 1896, σ. 128.

4. Ο Ιω. Πολέμης εμφανίζεται από τις στήλες της Διάπλασης. "Τους πρώτους - πρώτους στίχους του, ο Πολέμης, παιδί σχεδόν τότε ακόμη, αλλά πάντα, με φλέβα ποιητική πρωιμώτατη, στη Διάπλαση τους πρωτοδημοσίευσε " αυτ., τόμ. 25, αρ. 23, 5 Μαΐου 1918, σ. 166. Στη Διάπλαση δημοσιεύει και ο Γ. Βιζυηνός το πρώτο του παιδικό διήγημα, με τίτλο Ο Άραψ και η κάμηλος αυτού, με τα αρχικά Γ. Β., Βλ. αυτ., τόμ. 1, αρ. 8, Σεπτέμβριος 1879, σ. 123 - 124.

5. Η Π. Σ. Δέλτα ασχολείται με την παιδική λογοτεχνία έχοντας παράλληλους παιδαγωγικούς και εθνικούς στόχους και επαναπροσδιορίζοντας τον όρο του ιστορικού μυθιστορήματος για παιδιά, που αυτή τη φορά αναφέρεται στην ελληνική ιστορία. Η Π. Σ Δέλτα θα κρατήσει αρνητική στάση απέναντι στη Διάπλαση αμφισβητώντας τον παιδαγωγικό της ρόλο (βλ. και σ. 105 - 106).

Σελ. 86
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/87.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Παιδική λύρα του Ιω. Πολέμη, το 1916 οι Παιδαγωγικοί μύθοι του Γ. Περγιαλίτη (πρώτος τόμος) και το 1920 η ποιητική συλλογή Τα χελιδόνια του Ζ. Παπαντωνίου. Γνωρίζοντας ότι από τους συγγραφείς οι οποίοι ασχολήθηκαν και με την παιδική λογοτεχνία, οι Αλ. Κατακουζηνός, Δημ. Καμπούρογλου, Ιω. Πολέμης, Αρ. Κουρτίδης, Γρ. Ξενόπουλος και Γ. Περγιαλίτης ήταν συνεργάτες του περιοδικού, διαπιστώνουμε ότι η Διάπλαση δημοσίευσε ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονής της παιδικής λογοτεχνικής παραγωγής1 εκδίδοντας παράλληλα παιδικά λογοτεχνικά έργα στη σειρά της Βιβλιοθήκης της.

——————————————

Το περιοδικό θα γράψει για τις συγγραφικές της δραστηριότητες μετά από σχετικές ερωτήσεις συνδρομητών: "Χαιρετισμέ της Ηλιογέννητης, έχω ακούση ότι η κ. Δέλτα γράφει πολύ εύμορφα διηγήματα για παιδιά. Αλλά ούτε το βιβλίον της μου έστειλε, ούτε την διεύθυνσίν της ξεύρω διά να της γράψω", αυτ., τόμ. 17, αρ. 39, 28 Αυγούστου 1910, σ. 323. Όταν της ζητούν να δημοσιεύσει έργα της, απαντά: "Τα βιβλία της κ. Δέλτα έχουν διαβασθή πολύ και θα ήταν περιττό να τα περάσω λίγο - λίγο στη Διάπλασι. Αν έγραφε κανένα καινούργιο, επίτηδες για τα παιδιά της Διαπλάσεως, μάλιστα", αυτ., τόμ. 19, αρ. 41, 8 Σεπτεμβρίου 1912, σ. 363. Τριάντα έξι χρόνια αργότερα, Ο Γρ. Ξενόπουλος στην Ομιλία του στην Α' Έκθεση του "Βιβλίου του Παιδιού" αναφέρει την Π. Σ. Δέλτα σαν μία από τις σημαντικότερες συγγραφείς παιδικής λογοτεχνίας: "Για το Παιδί δεν εργάσθηκα με πρόγραμμα, με σκοπό, εκ προμελέτης... Οι άλλοι όμως εργάσθηκαν με πρόγραμμα, μ' επίγνωση, με σκοπό. Κι' όταν εργάζονται έτσι συγγραφείς ταλαντούχοι σαν την Πηνελόπη Δέλτα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι παράγουν τελειότερα... Παιδική Λογοτεχνία... που έχει έναν πεζογράφο σαν την Δέλτα κι' έναν ποιητή σαν το Βιζυηνό - για να μην αναφέρω παρά νεκρούς - δεν μπορεί να μην είναι σημαντική και να μην έχη μέλλον", "Η Ομιλία του ακαδημαϊκού κ. Γρ. Ξενοπούλου", Νεοελληνική Παιδεία, Χρ. Γ.' αρ. φ. 36, Δεκέμβριος 1948, σ. 415 - 416. (Την Ομιλία διάβασε η Γ. Ταρσούλη). Για την Π. Σ. Δέλτα βλ. Τ. Πεσμαζόγλου, La littérature pour la jeunesse en Grèce: P.S. Delta et ses précurseurs, Παρίσι 1983 (ανέκδοτη διδακτορική διατριβή).

1 Πριν εκδοθούν, η Διάπλαση δημοσίευσε το 1879 παιδικά ποιήματα του Δημ. Καμπούρογλου από τη συλλογή του Μύθοι και διάλογοι προς χρήσιν των ανήβων (1881), το 1895 - 96 ποιήματα του Γ. Βιζυηνού, που επρόκειτο να συμπεριληφθούν στη συλλογή του Ο φίλος των Ελληνοπαίδων, από το 1896 Παιδαγωγικούς μύθους του Γ. Περγιαλίτη (εκδίδονται ο πρώτος 

Σελ. 87
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/88.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Στο περιοδικό δημοσίευσαν ακόμη έργα τους συγγραφείς, οι οποίοι δεν είναι γνωστοί για την ενασχόλησή τους με την παιδική λογοτεχνία. Αναφέρουμε στίχους του Γ. Σουρή (Να ήμουν παππούς, Ο στρατάρχης 1882), του Μ. Μαλακάση (Τραγουδάκι για τα καλά παιδιά 1896), του Χ. Άννινου (Ο Φαντασμένος γάιδαρος 1896), του Αργ. Εφταλιώτη (Ο μικρός πολεμιστής 1897), του Ν. Χατζιδάκη (Καληνύχτα, Η κούκλα μου 1897), του Μ. Σιγούρου (Τραγούδι για τα παιδάκια 1907) και πεζά κείμενα του Χ. Άννινου (Το οκνηρόν γατάκι 1882), του Μ. Χατζόπουλου (Το ποδήλατον 1893), του Αρ. Ρούκη (Τα άνθη της αμυγδαλής 1901)1.

Η σημασία της Διάπλασης των παίδων δεν περιορίζεται στον χώρο της παιδικής λογοτεχνίας. Το περιοδικό θα γνωρίσει στους νεαρούς του αναγνώστες το έργο ποιητών και πεζογράφων, όταν

——————————————

τόμος το 1916 και ο δεύτερος το 1928), από το 1901 ποιήματα του Αντ. Κυριακίδη από τη συλλογή του Μικροτράγουδα, το 1906 ποιήματα από τα Πρώτα τραγούδια του Λ. Παλαμά (1907), το 1910-11 μερικά από τα Παιδικά ποιήματα του Αν. Μωραΐτη (1911), από το 1911-12 ποιήματα από τη συλλογή του Τέλλου Άγρα Καθημερινές (1939), το 1920-21 ποιήματα από τη συλλογή του Μιχ. Δ. Στασινόπουλου Αρμονία, ποιήματα για παιδιά (1956). Το 1884 η Διάπλαση δημοσίευσε το παιδικό διήγημα του Γ. Βιζυηνού Ο Τρομάρας (1948), το 1919-20 διηγήματα από τα Μικρά - μικρά και τα Διηγήματα και Σκέψεις της Στ. Μαρκέτου (1920), το 1920-22 παιδικές κωμωδίες και δράματα από τους Παιδικούς διαλόγους του Πέτρου Χάρη (1925). Ο Γρ. Ξενόπουλος σε άρθρο του στην εφ. Καθημερινή, σχολιάζοντας τη λογοτεχνική παραγωγή του 1922 σημειώνει το ρόλο της Διάπλασης στην ανάπτυξη της παιδικής λογοτεχνίας: «Αλλά και έργα διά την νεολαίαν, διά τα παιδιά ακόμη, όταν είνε λογοτεχνήματα, δεν έχουν βέβαια μικροτέραν αξίαν από τάλλα, τα "δια μεγάλους". Ειμπορώ ν' αναφέρω εδώ κάποιαν ώθησιν παιδικής λογοτεχνίας, την οποίαν αντιπροσωπεύουν, με ποιήματα ή διηγήματα εις την "Διάπλασιν" κυρίως η δ. Στ. Μαρκέτου, και οι κ.κ. Τέλλος Άγρας, Ι. Κακριδής, Μιχ. Στασινόπουλος, Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος κ.ά.», Γρ. Ξενόπουλος, "Το Λογοτεχνικόν 1922", Η Καθημερινή, 1 Ιανουαρίου 1923.

1. Ο Αριστείδης Ρούκης, δημοσιογράφος και αργότερα διευθυντής των Ταχυδρομείων, έγραφε στη Διάπλαση με το ψευδώνυμο Καλλίβουλος Πολυάσχολος. Βλ. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 10, αρ. 7, 10 Φεβρουαρίου 1903, σ. 54.

Σελ. 88
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: «Η Διάπλασις των Παίδων» (1879-1922)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 69
    15. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

    συντροφιάς με φιλολογικούς διαγωνισμούς και συζητήσεις για το γλωσσικό πρόβλημα1. Ο Στράτης Μυριβήλης (ψευδώνυμο του Ευστράτιου Σταματόπουλου) γράφει για την πρώτη του γνωριμία με το περιοδικό: "Είταν Τουρκία ακόμα το νησί μου, κ' εμείς σχολιαρούδια οχτώ ή δέκα χρονώ, όταν γνωρίσαμε τη Διάπλαση. Το σχολειό μας είχε δύο δασκάλους. Ο ένας απ' αυτούς, ο Σχολάρχης μας... έπερνε τη Διάπλαση, μας έφερνε τα φρέσκα φυλλάδιά της στο σχολειό, και τα διαβάζαμε τις ώρες που δεν είχαμε μάθημα. Εκειμέσα μας άρεζε να χαιρόμαστε τα παραμύθια της Κυρα-Μάρθας, κατόπι τις επιστολές του Φαίδωνα"2.

    5. Τα πρότυπα - οι μεταφράσεις

    Η Διάπλαση ήδη στη διακήρυξη των προγραμματικών της στόχων, δηλώνει ότι τα πρότυπα της θα είναι ευρωπαϊκά. Στόχος της είναι να γίνει εφάμιλλη των ευρωπαϊκών παιδικών περιοδικών "κατά τε την φιλοκαλίαν και την αποτελεσματικότητα". Στη Διάπλαση μεταφράζεται και μεταφέρεται αφηγηματική ύλη από τα περιοδικά Le petit Français illustré, Figaro de la jeunesse, Saint Nicolas. Το περιοδικό από το οποίο η Διάπλαση αντλεί το μεγαλύτερο μέρος της ύλης που μεταφράζεται, είναι το γαλλικό δεκαπενθήμερο παιδικό περιοδικό Magasin d' éducation et de récréation (1864 - 1915), που εκδίδεται στο Παρίσι από τους Jean Macé, P.-J. Stahl (ψευδώνυμο του Pierre - Jules Hetzel, 1814 - 1886, ιδρυτή του περιοδικού και της Βιβλιοθήκης του) και τον Jules Verne, από το 1867 3. Από τις στήλες της Διάπλασης

    ——————————————

    1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 26, αρ. 39, 24 Αυγούστου 1919, σ. 312.

    2. Στρ. Μυριβήλης, "Η πρώτη μου γνωριμία", Ελληνική δημιουργία, τόμ. 7, τεύχ. 72, 1 Φεβρουαρίου 1951, σ. 193.

    3. Το Magasin, d' éducation et de récréation αντικατέστησε το 1876 το περιοδικό La semaine des enfants και το 1916 αντικαταστάθηκε από το περιοδικό Journal de la jeunesse. Στη σύνταξή του μετείχαν οι M. Block, Ch. Dickens, H. Malot, L. Ratisbonne, J. Lemoinne κ.ά.