Συγγραφέας:Πάτσιου, Βίκυ
 
Τίτλος:«Η Διάπλασις των Παίδων» (1879-1922)
 
Υπότιτλος:Το πρότυπο και η συγκρότησή του
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:15
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:236
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικά έντυπα
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1879-1922
 
Περίληψη:Στη μελέτη αυτή περιγράφεται ο ρόλος και η σημασία ενός παιδικού περιοδικού, της Διαπλάσεως των παίδων, που εκδιδόταν συνεχώς για επτά περίπου δεκαετίες, περιοδικού που συνθέτει ή συμβιβάζει τις απαιτήσεις και τις προσδοκίες του συλλογικού κοινωνικού σώματος με τις αναζητήσεις και τα όνειρα ενός ορισμένου τμήματός του. Το πρώτο χρονικό όριο (1879) συμπίπτει με την έναρξη της έκδοσης του περιοδικού. Το δεύτερο (1922) είναι συμβατικό και δανείζεται τη σημασία του από την πολιτική ιστορία. Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή άλλωστε, η κυκλοφορία της Διάπλασης περιορίσθηκε κυρίως στα όρια του ελληνικού κράτους, αφού ο μεγαλύτερος αριθμός των αναγνωστών της του εξωτερικού κατοικούσε στον χώρο της Τουρκικής επικράτειας.Η θεματική οροθέτηση της εργασίας έγινε με βάση τέσσερις μεγάλες ενότητες που περιγράφονται από την ηθική, την ιστορία, την πολιτική και τη γλώσσα και ορίζονται από την πύκνωση και τη συγκέντρωση στη συνολική έκταση του περιοδικού των στοιχείων που μπορούν να ενταχθούν στις ενότητες αυτές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 9.72 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 84-103 από: 242
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/84.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

συγγένειά του με τον ποιητικό λόγο. Ανάλογες απορίες, από την πλευρά των συνδρομητών, σχετικά με την ηθική τους σκοπιμότητα, θα προκαλέσει και η δημοσίευση αστυνομικών μυθιστορημάτων (από το 1914). Το περιοδικό απαντά ότι το παιδαγωγικό μυθιστόρημα "ειμπορεί εξαίρετα να έχη και αστυνόμους και κακοποιούς και εγκλήματα. Αλλά θα έχη μίαν ηθικήν βάσιν, θα δείχνη τον θρίαμβον της αρετής και της τιμιότητος, θα είνε διδακτικόν και μορφωτικόν και συγχρόνως θα είνε ωραίον και καλογραμμένον"1. Η επιλογή των ηρώων έχει δευτερεύουσα σημασία σε σχέση με το ηθικό περιεχόμενο και το αισθητικό αποτέλεσμα. Η αναγγελία της δημοσίευσης του Μικρού εθελοντή το 1920, συναντά ιδεολογικές αυτή τη φορά αντιρρήσεις συνδρομητών, που διαφωνούν με τη δημοσίευση πολεμικού μυθιστορήματος. Ένας απ' αυτούς γράφει στη Διάπλαση: "γιατί τα παιδιά να σπρώχνουνται στο στρατιωτικό, αφού στο μέλλον οι πόλεμοι θα καταργηθούν και στρατοί δεν θα υπάρχουν;"2.

6. Η ελληνική λογοτεχνία

Όταν αρχίζει να εκδίδεται η Διάπλαση, η ελληνική λογοτεχνική παραγωγή που απευθύνεται στα παιδιά, ή κυρίως στα παιδιά,

——————————————

διδακτικόν", Περιοδικόν των μαθητών, έτος α', αρ. 1, 15 Ιουνίου 1891, σ. 1. Θα επιλεγεί ο Δεκαπενταετής πλοίαρχος του Ι. Βερν. Από τις στήλες της Διάπλασης, προβάλλεται και η Μαργαρίτα Στέφα του Γρ. Ξενόπουλου σαν "λευκόν μυθιστόρημα, που ειμπορούν να το διαβάσουν ακόμη και κορίτσια", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 13, αρ. 8, 21 Ιανουαρίου 1906, σ. 62.

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 21, αρ. 8, 25 Ιανουαρίου 1914, σ. 67.

2. Αυτ., τόμ. 28, αρ. 2, 12 Δεκεμβρίου 1920, σ. 12. Οι αντιδράσεις θα πρέπει να ήταν αρκετές, αφού τους λόγους της δημοσίευσης του μυθιστορήματος αναλαμβάνει να εξηγήσει ο ίδιος ο Ξενόπουλος από την στήλη των Αθηναϊκών επιστολών: πρόκειται για ένα μυθιστόρημα όχι μόνο πολεμικό αλλά και "ανθρώπινο". Ο Μικρός εθελοντής μπορεί να μη κάνει τους αναγνώστες "στρατιώτες, εθελοντές, πολεμιστές καθαυτό· θα τους κάμη όμως πιο γενναίους, πιο άφοβους, πιο ηρωικούς στη ζωή".

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/85.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

είναι ελάχιστη και στο μεγαλύτερο της μέρος ηθικοπλαστική. Αν και οι ιστορικοί της παιδικής λογοτεχνίας με τον όρο "παιδική λογοτεχνία" φαίνεται να εννοούν όχι μόνο ό,τι γράφεται για παιδιά αλλά και ό,τι τα παιδιά θα μπορούσαν να διαβάζουν1, θα περιοριστούμε στα έργα, πεζά και ποιητικά, που έχουν γραφεί ειδικά για το παιδικό αναγνωστικό κοινό και τους νέους.

Το 1834 είχαν εκδοθεί στην Οδησσό αι Αλληγορίαι και μύθοι προς χρήσιν της των Ελλήνων νεολαίας (ο τίτλος περιγράφει το αναγνωστικό κοινό και προβάλλει τη χρησιμότητα του αναγνώσματος) του Αλ. Στούρζα, το 1839 στη Σμύρνη τα Παίγνια ή Ποιημάτια διάφορα του Ηλ. Τανταλίδη, το 1858 Ο Γεροστάθης ή Αναμνήσεις της παιδικής μου ηλικίας του Λ. Μελά, το 1865 οι Μύθοι έμμετροι του Π. Σούτσου (οι μύθοι αποτελούν σταθερή αναφορά για την παιδική διδακτική λογοτεχνία)2, το 1869 οι Μύθοι του Αλ. Κατακουζηνού, το 1873 στη Λειψία τα Παραμύθια δανικά εκ των του Άνδερσεν του Δ. Βικέλα ("μεταφρασθέντα χάριν των ανεψιών του")3, το 1881 οι Μύθοι και διάλογοι προς χρήσιν των ανήβων του Δημ. Καμπούρογλου, το 1883 οι Παιδικοί διάλογοι (έκδοση της Διαπλάσεως των παίδων)4 και τα Παιδικά 

——————————————

1. Ή ακόμα τα πεζά και τα ποιητικά κείμενα, των οποίων θέμα ή ήρωας είναι το παιδί ή ο έφηβος. Έτσι εξηγείται η παρουσία συγγραφέων και ποιητών όπως ο Αλ. Παπαδιαμάντης ή ο Γ. Ζαλοκώστας σε έργα που αφορούν την παιδική λογοτεχνία. Βλ. Δ. Γιάκος, Ιστορία της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα 19813· Ν. Κοντράρου, Νεοελληνική παιδική λογοτεχνία, Αθήνα 1978· Χ. Σακελλαρίου, Ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα 19842.

2. Οι μύθοι του Αισώπου αποτέλεσαν πηγή για τους Π. Σούτσο, Αλ. Κατακουζηνό, Γ. Περγιαλίτη, Π. Φέρμπο και Βλ. Παρασκευα, και οι μύθοι του Ιβάν Κριλώφ πηγή για τον Αλ. Στούρζα, τον Γ. Περγαλίτη κ.ά.

3. Η δεύτερη έκδοση γίνεται στην Αθήνα το 1884 και η τρίτη το 1902.

4. Η Διάπλαση γράφει το 1892: "Πριν γράψη διαλόγους ο Αιμίλιος Ειμαρμένος [=Αρ. Κουρτίδης] και τους εκδώση η Διάπλασις, οι διάλογοι εις την Ελλάδα ήσαν καθ' ολοκληρίαν άγνωστοι", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 21, τεύχ. 1, 15 Ιανουαρίου 1892, σ. 15.

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/86.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

διηγήματα του Αρ. Κουρτίδη1, το 1884 η Μούσα των παίδων του Αλ. Κατακουζηνού (έκδοση της Διαπλάσεως των παίδων), το 1889 τα Τραγουδάκια για παιδιά του Αλ. Πάλλη2 (ξεχωρίζουν για τη μη διδακτική τους πρόθεση), το 1896 το Παιδικόν θέατρον του Γρ. Ξενόπουλου (πρώτος τόμος, έκδοση της Διαπλάσεως των παίδων)3, το 1899 τα Διά τα παιδιά ελληνικά ποιημάτια του Ιω. Καμπούρογλου, το 1904 οι Στίχοι και μύθοι διά τα παιδιά, του Δημ. Καμπούρογλου και η ποιητική συλλογή Τα πρώτα βήματα του Ιω. Πολέμη4, το 1909 το Για την πατρίδα, το 1910 το Παραμύθι χωρίς όνομα και το 1911 Τον Καιρό του Βουλγαροκτόνου της Π. Σ. Δέλτα (που διακρίνεται από τους άλλους συγγραφείς γιατί ασχολείται συστηματικά με την παιδική λογοτεχνία)5, το 1914 η

——————————————

1. Η Διάπλαση θεωρεί ότι η συλλογή αυτή είναι η πρώτη συλλογή πρωτότυπων ελληνικών διηγημάτων για παιδιά. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 5, τεύχ. 10, Οκτώβριος 1883, σ. 158.

2. Γραμμένα αρχικά για τα παιδιά του, ξανατυπώθηκαν στις συλλογές Ταμπουράς και κόπανος (1907) και Κούφια Καρύδια (1915). Ένα χρόνο μετά την πρώτη τους κυκλοφορία, ορισμένα απ' αυτά δημοσιεύονται στη Διάπλαση.

3. «Βιβλίον κομψότατον εκ σελίδων 128, απαραίτητον διά τα Σχολεία και τας Οικογενείας, θερμώς συνιστώμενον εις τους αναγνώστας της "Διαπλάσεως των παίδων" ως παράρτημα αυτής, βιβλίον διδακτικώτατον και τερπνότατον...», γράφει η Διάπλαση αναγγέλλοντας την έκδοση του Παιδικού θεάτρου, αυτ., τόμ. 3, αρ. 16, 27 Απριλίου 1896, σ. 128.

4. Ο Ιω. Πολέμης εμφανίζεται από τις στήλες της Διάπλασης. "Τους πρώτους - πρώτους στίχους του, ο Πολέμης, παιδί σχεδόν τότε ακόμη, αλλά πάντα, με φλέβα ποιητική πρωιμώτατη, στη Διάπλαση τους πρωτοδημοσίευσε " αυτ., τόμ. 25, αρ. 23, 5 Μαΐου 1918, σ. 166. Στη Διάπλαση δημοσιεύει και ο Γ. Βιζυηνός το πρώτο του παιδικό διήγημα, με τίτλο Ο Άραψ και η κάμηλος αυτού, με τα αρχικά Γ. Β., Βλ. αυτ., τόμ. 1, αρ. 8, Σεπτέμβριος 1879, σ. 123 - 124.

5. Η Π. Σ. Δέλτα ασχολείται με την παιδική λογοτεχνία έχοντας παράλληλους παιδαγωγικούς και εθνικούς στόχους και επαναπροσδιορίζοντας τον όρο του ιστορικού μυθιστορήματος για παιδιά, που αυτή τη φορά αναφέρεται στην ελληνική ιστορία. Η Π. Σ Δέλτα θα κρατήσει αρνητική στάση απέναντι στη Διάπλαση αμφισβητώντας τον παιδαγωγικό της ρόλο (βλ. και σ. 105 - 106).

Σελ. 86
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/87.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Παιδική λύρα του Ιω. Πολέμη, το 1916 οι Παιδαγωγικοί μύθοι του Γ. Περγιαλίτη (πρώτος τόμος) και το 1920 η ποιητική συλλογή Τα χελιδόνια του Ζ. Παπαντωνίου. Γνωρίζοντας ότι από τους συγγραφείς οι οποίοι ασχολήθηκαν και με την παιδική λογοτεχνία, οι Αλ. Κατακουζηνός, Δημ. Καμπούρογλου, Ιω. Πολέμης, Αρ. Κουρτίδης, Γρ. Ξενόπουλος και Γ. Περγιαλίτης ήταν συνεργάτες του περιοδικού, διαπιστώνουμε ότι η Διάπλαση δημοσίευσε ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονής της παιδικής λογοτεχνικής παραγωγής1 εκδίδοντας παράλληλα παιδικά λογοτεχνικά έργα στη σειρά της Βιβλιοθήκης της.

——————————————

Το περιοδικό θα γράψει για τις συγγραφικές της δραστηριότητες μετά από σχετικές ερωτήσεις συνδρομητών: "Χαιρετισμέ της Ηλιογέννητης, έχω ακούση ότι η κ. Δέλτα γράφει πολύ εύμορφα διηγήματα για παιδιά. Αλλά ούτε το βιβλίον της μου έστειλε, ούτε την διεύθυνσίν της ξεύρω διά να της γράψω", αυτ., τόμ. 17, αρ. 39, 28 Αυγούστου 1910, σ. 323. Όταν της ζητούν να δημοσιεύσει έργα της, απαντά: "Τα βιβλία της κ. Δέλτα έχουν διαβασθή πολύ και θα ήταν περιττό να τα περάσω λίγο - λίγο στη Διάπλασι. Αν έγραφε κανένα καινούργιο, επίτηδες για τα παιδιά της Διαπλάσεως, μάλιστα", αυτ., τόμ. 19, αρ. 41, 8 Σεπτεμβρίου 1912, σ. 363. Τριάντα έξι χρόνια αργότερα, Ο Γρ. Ξενόπουλος στην Ομιλία του στην Α' Έκθεση του "Βιβλίου του Παιδιού" αναφέρει την Π. Σ. Δέλτα σαν μία από τις σημαντικότερες συγγραφείς παιδικής λογοτεχνίας: "Για το Παιδί δεν εργάσθηκα με πρόγραμμα, με σκοπό, εκ προμελέτης... Οι άλλοι όμως εργάσθηκαν με πρόγραμμα, μ' επίγνωση, με σκοπό. Κι' όταν εργάζονται έτσι συγγραφείς ταλαντούχοι σαν την Πηνελόπη Δέλτα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι παράγουν τελειότερα... Παιδική Λογοτεχνία... που έχει έναν πεζογράφο σαν την Δέλτα κι' έναν ποιητή σαν το Βιζυηνό - για να μην αναφέρω παρά νεκρούς - δεν μπορεί να μην είναι σημαντική και να μην έχη μέλλον", "Η Ομιλία του ακαδημαϊκού κ. Γρ. Ξενοπούλου", Νεοελληνική Παιδεία, Χρ. Γ.' αρ. φ. 36, Δεκέμβριος 1948, σ. 415 - 416. (Την Ομιλία διάβασε η Γ. Ταρσούλη). Για την Π. Σ. Δέλτα βλ. Τ. Πεσμαζόγλου, La littérature pour la jeunesse en Grèce: P.S. Delta et ses précurseurs, Παρίσι 1983 (ανέκδοτη διδακτορική διατριβή).

1 Πριν εκδοθούν, η Διάπλαση δημοσίευσε το 1879 παιδικά ποιήματα του Δημ. Καμπούρογλου από τη συλλογή του Μύθοι και διάλογοι προς χρήσιν των ανήβων (1881), το 1895 - 96 ποιήματα του Γ. Βιζυηνού, που επρόκειτο να συμπεριληφθούν στη συλλογή του Ο φίλος των Ελληνοπαίδων, από το 1896 Παιδαγωγικούς μύθους του Γ. Περγιαλίτη (εκδίδονται ο πρώτος 

Σελ. 87
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/88.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Στο περιοδικό δημοσίευσαν ακόμη έργα τους συγγραφείς, οι οποίοι δεν είναι γνωστοί για την ενασχόλησή τους με την παιδική λογοτεχνία. Αναφέρουμε στίχους του Γ. Σουρή (Να ήμουν παππούς, Ο στρατάρχης 1882), του Μ. Μαλακάση (Τραγουδάκι για τα καλά παιδιά 1896), του Χ. Άννινου (Ο Φαντασμένος γάιδαρος 1896), του Αργ. Εφταλιώτη (Ο μικρός πολεμιστής 1897), του Ν. Χατζιδάκη (Καληνύχτα, Η κούκλα μου 1897), του Μ. Σιγούρου (Τραγούδι για τα παιδάκια 1907) και πεζά κείμενα του Χ. Άννινου (Το οκνηρόν γατάκι 1882), του Μ. Χατζόπουλου (Το ποδήλατον 1893), του Αρ. Ρούκη (Τα άνθη της αμυγδαλής 1901)1.

Η σημασία της Διάπλασης των παίδων δεν περιορίζεται στον χώρο της παιδικής λογοτεχνίας. Το περιοδικό θα γνωρίσει στους νεαρούς του αναγνώστες το έργο ποιητών και πεζογράφων, όταν

——————————————

τόμος το 1916 και ο δεύτερος το 1928), από το 1901 ποιήματα του Αντ. Κυριακίδη από τη συλλογή του Μικροτράγουδα, το 1906 ποιήματα από τα Πρώτα τραγούδια του Λ. Παλαμά (1907), το 1910-11 μερικά από τα Παιδικά ποιήματα του Αν. Μωραΐτη (1911), από το 1911-12 ποιήματα από τη συλλογή του Τέλλου Άγρα Καθημερινές (1939), το 1920-21 ποιήματα από τη συλλογή του Μιχ. Δ. Στασινόπουλου Αρμονία, ποιήματα για παιδιά (1956). Το 1884 η Διάπλαση δημοσίευσε το παιδικό διήγημα του Γ. Βιζυηνού Ο Τρομάρας (1948), το 1919-20 διηγήματα από τα Μικρά - μικρά και τα Διηγήματα και Σκέψεις της Στ. Μαρκέτου (1920), το 1920-22 παιδικές κωμωδίες και δράματα από τους Παιδικούς διαλόγους του Πέτρου Χάρη (1925). Ο Γρ. Ξενόπουλος σε άρθρο του στην εφ. Καθημερινή, σχολιάζοντας τη λογοτεχνική παραγωγή του 1922 σημειώνει το ρόλο της Διάπλασης στην ανάπτυξη της παιδικής λογοτεχνίας: «Αλλά και έργα διά την νεολαίαν, διά τα παιδιά ακόμη, όταν είνε λογοτεχνήματα, δεν έχουν βέβαια μικροτέραν αξίαν από τάλλα, τα "δια μεγάλους". Ειμπορώ ν' αναφέρω εδώ κάποιαν ώθησιν παιδικής λογοτεχνίας, την οποίαν αντιπροσωπεύουν, με ποιήματα ή διηγήματα εις την "Διάπλασιν" κυρίως η δ. Στ. Μαρκέτου, και οι κ.κ. Τέλλος Άγρας, Ι. Κακριδής, Μιχ. Στασινόπουλος, Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος κ.ά.», Γρ. Ξενόπουλος, "Το Λογοτεχνικόν 1922", Η Καθημερινή, 1 Ιανουαρίου 1923.

1. Ο Αριστείδης Ρούκης, δημοσιογράφος και αργότερα διευθυντής των Ταχυδρομείων, έγραφε στη Διάπλαση με το ψευδώνυμο Καλλίβουλος Πολυάσχολος. Βλ. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 10, αρ. 7, 10 Φεβρουαρίου 1903, σ. 54.

Σελ. 88
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/89.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

το κοινό που αγοράζει και διαβάζει ελληνικά βιβλία είναι περιορισμένο. "Η νεοελληνική φιλολογία είνε ήδη σημαντική... αλλά δεν είνε ούτε όσον έπρεπε γνωστή ούτε όσον ήξιζε δημοφιλής. Οι φίλοι, οι αγορασταί των ελληνικών βιβλίων δεν είνε ακόμη πολλοί. Άλλοι προτιμούν να διαβάζουν ξένα, άλλοι δεν διαβάζουν τίποτε", γράφει ο Γρ. Ξενόπουλος από τη στήλη των Αθηναϊκών επιστολών. Από την ίδια στήλη ή με συντομότερα σχόλια προβάλλεται το έργο των Γ. Βιζυηνού1, Γ. Μαρτινέλη, Δ. Σολωμού2, Α. Λασκαράτου3, Δ. Βικέλα4, Α. Κάλβου5, Αλ. Παπαδιαμάντη6, Βλ. Γαβριηλίδη, Άγγ. Βλάχου7, Κ. Π. Καβάφη. "Κάθε 

——————————————

1. Για τον Γ. Βιζυηνό διαβάζουμε: "Ο Γεώργιος Βιζυηνός μας αφήκε ολίγα θαυμάσια διηγήματα και πολλά έξοχα ποιήματα. Είνε ποιητής από τους γνωριμωτέρους εις την νεολαίαν... Εν γένει, παν ό,τι έγραψεν ο Βιζυηνός φέρει την σφραγίδα μιας ιδιορρύθμου ωραιότητος", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 24, αρ. 35, 29 Ιουλίου 1917, σ. 280.

2. Ο Δ. Σολωμός θεωρείται ο "θεμελιωτής της νεοελληνικής φιλολογίας". «Διότι όπως ο Δάντης εις την Ιταλίαν, και ο Σολωμας εκαλλιέργησε την γλώσσαν του λαού και την ανεβίβασεν εις περιωπήν γλώσσης φιλολογικής, οι δε δοκιμώτεροι των κατόπιν Ελλήνων ποιητών και πεζογράφων ηκολούθησαν τον δρόμον, που τους άνοιξεν ο ποιητής του "Ύμνου εις την Ελευθερίαν"», αυτ., αρ. 10, 4 Φεβρουαρίου 1917, σ. 80.

3. "Ο Λασκαράτος ήτο ποιητής, κυρίως σατυρικός, με πολλήν δύναμιν, ιδιορρυθμίαν και χάριν. Ήτο επίσης ένας κοινωνικός φιλόσοφος και παρατηρητής με οξύ βλέμμα και με πολύ γενικάς αντιλήψεις", αυτ., αρ. 18, 1 Απριλίου 1917, σ. 144.

4. Ο Δ Βικέλας χαρακτηρίζεται σαν ο "γενάρχης" του νεοελληνικού διηγήματος. Αυτ., τόμ. 15, αρ. 34, 19 Ιουλίου 1908, σ. 267.

5. Για τον Α. Κάλβο διαβάζουμε: "Μόνον εις την Ελλάδα μέχρι τινός ο Κάλβος ήτο σχεδόν άγνωστος. Αλλά τελευταίως ανεσύρθη από την λήθην, εμελετήθη, κατενοήθη -διότι είνε δύσκολος- και σήμερον θεωρείται ένας από τους μεγαλητέρους ποιητάς της Ελλάδος, συγκρινόμενος με τον Πίνδαρον", αυτ., τόμ. 24, αρ. 11, 11 Φεβρουαρίου 1917, σ. 88.

6. Ο Γρ. Ξενόπουλος γράφει: "Τον Αλέξανδρον Παπαδιαμάντην αμφιβάλλω αν τον γνωρίζετε. Ίσως οι περισσότεροι από σας πρώτη φοράν ακούουν το όνομά του. Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είνε διηγηματογράφος, διά τους ολίγους, τους πολύ εκλεκτούς και πολύ μορφωμένους", αυτ., τόμ. 15, αρ. 17, 22 Μαρτίου 1908, σ. 131.

7 Βλ. αυτ., τόμ. 27, αρ. 34, 25 Ιουλίου 1920, σ. 268-269.

Σελ. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/90.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

νεωτερισμός, κάθε πρόοδος που σημειώθηκε στην Ελλάδα από το 1880 κι' εδώθε, έχει την πηγή της στο πνεύμα του Γαβριηλίδη", γράφει το περιοδικό το 1920 1. Ένα χρόνο αργότερα, λίγο πριν από την επίσημη καθιέρωση του Κ. Π. Καβάφη στους αθηναϊκούς κύκλους, διαβάζουμε: «Ο Καβάφης, που πρώτος ο κ. Ξενόπουλος τον επρόσεξε προ ετών κι' έγραψε γι' αυτόν έν άρθρο στα "Παναθήναια", είναι σήμερα ένας από τους κορυφαίους μας ποιητάς»2.

7. Τα άλλα παιδικά περιοδικά

Η σύγκριση της Διαπλάσεως των παίδων με τα υπόλοιπα παιδικά περιοδικά που εκδίδονται στην Αθήνα, θα υπογραμμίσει τη σημασία της σαν ψυχαγωγικό περιοδικό (η ηθική διάσταση θεωρείται δεδομένη και σταθερή για όλα τα παιδικά περιοδικά), που έχει αναγνωρίσει την ιδιαιτερότητα της παιδικής ηλικίας και έχει ανταποκριθεί στις ανάγκες της. Μέχρι το 1879 (όταν αρχίζει η έκδοση της Διάπλασης) έχουν εκδοθεί τρία παιδικά περιοδικά, τα οποία θεωρούν τους αναγνώστες τους αντικείμενα ηθικής και θρησκευτικής αγωγής ή τους παρέχουν γνώσεις: η Παιδική Αποθήκη (1836), η Εφημερίς των μαθητών (1852 - 1855), και Η Φιλόστοργος μήτηρ (1862)3. Παράλληλα με τη Διάπλαση μέχρι το 1893 κυκλοφορεί μόνο η Εφημερίς των παίδων (από το 1868).

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 27, αρ. 20, 18 Απριλίου 1920, σ. 156.

2. Αυτ., τόμ. 28, αρ. 19, 10 Απριλίου 1921, σ. 151. Ο Γρ. Ξενόπουλος έγραψε επαινετική κριτική για το έργο του Κ. Π. Καβάφη το 1903 (βλ. Γρ. Ξενόπουλος, "Ένας ποιητής", Παναθήναια, τόμ. Ζ', 30 Νοεμβρίου 1903, σ. 97-102). Η επίσημη καθιέρωσή του γίνεται το 1924, μετά από τις επικρίσεις ποιητών και κριτικών. Βλ. Κ. Θ. Δημαράς, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Αθήνα 1975, σ. 456 και Χ. Α. Καράογλου, Η αθηναϊκή κριτική και ο Καβάφης (1918-1924), Θεσσαλονίκη 1985.

3. Τα άλλα περιοδικά που έχουν εκδοθεί μέχρι το 1879 δεν μπορούν να θεωρηθούν παιδικά. Η Νέα Γενεά, Εφημερίς πολιτική και των ειδήσεων εκδίδεται από τις 20 Ιανουαρίου 1862 έως τις 7 Ιανουαρίου 1869 (583 

Σελ. 90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/91.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Το πρώτο περιοδικό που χαρακτηριστικά δηλώνει ότι εκδίδεται "διά τα παιδία" είναι η Παιδική Αποθήκη, περιοδικόν σύγγραμμα εκδιδόμενον δις του μηνός διά τα παιδία της Ελλάδος1. Εκδότης του είναι ο Δημήτριος Πανταζής, ο οποίος πιθανώς συντάσσει και το μεγαλύτερο μέρος του περιοδικού, αφού όλα τα άρθρα που δημοσιεύονται είναι ανυπόγραφα. Το πρώτο και το δεύτερο τεύχος, δεκαεξασέλιδα και σε σχήμα 8ο, κυκλοφορούν τον Σεπτέμβριο του 1836 (αρ. 1, 6 Σεπτεμβρίου 1836· αρ. 2, 30

——————————————

φύλλα) δύο φορές την εβδομάδα, τετρασέλιδη και σε σχήμα 4ο. Συντάκτης της είναι ο Δήμος Π. Αθανασίου. Το περιοδικό θεωρεί χρήσιμη και καθοριστική τη συμμετοχή της νέας γενιάς στις πολιτικές αναμετρήσεις, αφού "των μεγάλων μεταρρυθμίσεων, των ριζικών των πολιτειών αναπλάσεων, αρχηγός και σημαιοφόρος υπήρξε παρά πάσι τοις έθνεσιν η νέα γενεά" (Η Νέα Γενεά, έτος Α', αρ. 1, 20 Ιανουαρίου 1862, σ. 1). Η νέα γενιά είναι εκείνη που εισήγαγε τις αρχές της ισότητας, της ελευθερίας και της κυριαρχίας των λαών. Το 1869 (28 Ιουνίου - 4 Οκτωβρίου) κυκλοφόρησαν 15 τουλάχιστον φύλλα του Φοιτητή, Εφημερίδος των συμφερόντων τω έθνει, που εκδιδόταν τετρασέλιδη σε σχήμα 2ο από τον Ευάγγελο Β. Παναγιωτόπουλο και δημοσίευε άρθρα σχετικά με το Πανεπιστήμιο και την πολιτική κατάσταση. Η Ήβη, Εφημερίς των Νέων εκδίδεται κάθε μήνα από τον Μάρτιο μέχρι τον Σεπτέμβριο 1874 (7 φύλλα), οκτασέλιδη και σε σχήμα 4ο. Η Ήβη δηλώνει ότι "θα απέχη πάσης ύλης πολιτικής και θα δέχεται εις τας στήλας της παν ιστόρημα ηθικόν" (Ήβη, έτος Α', αρ. 1, Μάρτιος 1874, σ. 1). Η Αθηναΐς, Εφημερίς των Νέων (και από την 1 Απριλίου 1878 Εφημερίς μετά εικονογραφιών] εκδίδεται από τον Ιανουάριο 1876 έως τις 15 Δεκεμβρίου 1882 (156 τεύχη) στην αρχή μηνιαία και από το δεύτερο έτος δεκαπενθήμερη και σε σχήμα 4ο. Ο χαρακτήρας των άρθρων που δημοσιεύει (στα περιεχόμενα του τέταρτου έτους π.χ. διαβάζουμε τους τίτλους: "Η δικαιοσύνη παρά τοις Αφρικανοίς", "Θεραπεία των μεθύσων", "Το τηλέφωνον", "Ο Δούναβις", "Ο Βίκτωρ Εμμανουήλ", "Το Αγγλικόν εμπόριον" κλπ.) δεν επιτρέπει να συμπεριληφθεί και αυτή στα παιδικά περιοδικά.

1. Τον Σεπτέμβριο του 1831 είχε εκδοθεί στη Σμύρνη Ο Φίλος των Νέων με πρωτοβουλία των μισσιονάριων Βρούερ και Λούις. Ο Φίλος των Νέων τυπωνόταν στο τυπογραφείο της Ευαγγελικής σχολής και κυκλοφορούσε κάθε Σάββατο, τετρασέλιδος. Βλ. Χρ. Σολομωνίδης, Η δημοσιογραφία στη Σμύρνη (1821 -1922), Αθήνα 1959, σ. 10-14 και Αθ. Δ. Χατζηδήμου, Βιβλία της Σμύρνης, Αθήνα 1948, σ. 37. 

Σελ. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/92.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Σεπτεμβρίου 1836). Παρά την πρώτη λέξη του τίτλου και τον προσδιορισμό του αναγνωστικού κοινού, ο εκδότης της Παιδικής Αποθήκης δεν φαίνεται να αναγνωρίζει την παιδική ηλικία σαν αυτόνομη περίοδο της ζωής του ανθρώπου, αφού ενδιαφέρεται κυρίως για την μετά θάνατον ζωή. "Τα παιδιά της Ελλάδος" θεωρούνται ετοιμοθάνατα· η παρουσία του θανάτου είναι σταθερή και έμμονη στα αφηγήματα που δημοσιεύει το περιοδικό. Στο διάλογο Μέλισσα και παιδίον διαβάζουμε: "Αι ωραίαι ημέραι της τωρινής ηλικίας σας θέλουν περάσει· ακόμη ολίγον και το τρυφερόν σας πρόσωπον θέλει αρχίσει να μαραίνεται και να ζαρώνη· ακόμη ολίγον και η καρδία σας θέλει αρχίσει να βυθίζεται εις τας λύπας και τας δυστυχίας, από τας οποίας είναι γεμάτη η παρούσα προσωρινή ζωή. Μεταχειρισθήτε καλώς, παιδία αγαπητά, τον καιρόν σας... σπείρετε τώρα, διά να θερίσετε όταν μεγαλώσητε... Κάμετε ούτως και θέλεται ζήσει και εις την παρούσαν προσωρινήν ζωήν ευχαριστημένα και εις την μέλλουσαν παντοτεινήν Μακάρια"1. Η παιδική ηλικία είναι προσωρινή, όπως άλλωστε και η ζωή γενικά, δεν έχει αξία παρά μόνον σαν περίοδος προετοιμασίας της μέλλουσας ζωής. Η θρησκευτική αυτή θεώρηση της ζωής σαν ένα μεταβατικό στάδιο, που μέσω του θανάτου οδηγεί στην αιωνιότητα, επιβάλλει και την ανάλογη εκτίμηση της παιδικής ηλικίας. Η κυριαρχία του θανάτου διαπιστώνεται και σε ένα άλλο παιδικό περιοδικό αντίστοιχης ιδεολογικής κατεύθυνσης, την Εφημερίδα των παίδων. Με αφορμή τη γιορτή της Πρωτοχρονιάς, ο συντάκτης του περιοδικού απευθύνει τον ακόλουθο χαιρετισμό στους αναγνώστες: "Μικροί μου φίλοι, με πολλήν ευχαρίστησιν ο συντάκτης σας χαιρετά... εκείνους εκ των μικρών αναγνωστών, όσοι κατά την θείαν ευδοκίαν υπάρχουσιν εισέτι εις την ζωην"2. Τα υπόλοιπα άρθρα της Παιδικής Αποθήκης αφορούν τη γραμματική και τη φυσική ιστορία. Γνώσεις και θρησκευτική διαπαιδαγώγηση χαρακτηρίζουν το πρώτο

——————————————

1. Παιδική Αποθήκη, αρ. 2, 30 Σεπτεμβρίου 1836, σ. 28 - 29.

2. Εφημερίς των παίδων, έτος Δ', αρ. 1, Ιανουάριος 1871, σ. 145.

Σελ. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/93.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

ελληνικό παιδικό περιοδικό, περιοδικό που αντιμετωπίζει την παιδική ηλικία από το τέρμα της.

Η Εφημερίς των μαθητών, φιλολογική και των ειδήσεων, συντάσσεται και εκδίδεται κάθε Σάββατο τετρασέλιδη και σε σχήμα 4ο από τον Δημήτριο Πανταζή, στο χρονικό διάστημα 19 Οκτωβρίου 1852 - 26 Ιανουαρίου 1855 (104 τεύχη). Το 1855 μετονομάζεται σε Εφημερίδα των φιλομαθών, φιλολογική και της δημοσίας εκπαιδεύσεως και απευθύνεται πλέον σε ενήλικο αναγνωστικό κοινό. Η πλειοψηφία των συνεργασιών καταχωρίζεται ανώνυμα. "Η Εφημερίς των μαθητών είναι κυψέλη, εν η θέλομεν εναποθέτει το από ευώδεις ανθώνας συλλεγόμενον μέλι, προς γλυκασμόν της μεγάλα και ένδοξα υπισχνουμένης Ελληνικής νεότητος", σημειώνει ο εκδότης της1. Στη νεότητα επιφυλάσσεται το μέλλον, που θα πρέπει να είναι λαμπρό. Το περιοδικό θέλει να ικανοποιήσει την επιθυμία για γνώση και παράλληλα να ενημερώσει σχετικά με τις κυριότερες εσωτερικές και εξωτερικές εξελίξεις, δημοσιεύοντας μεταφράσεις άρθρων που είχαν γραφεί σε ευρωπαϊκά συγγράμματα και περιοδικά. Διδακτικού, πληροφοριακού και ειδησεογραφικού χαρακτήρα σύμφωνα με τις προθέσεις του εκδότη της, η Εφημερίς των μαθητών δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι απευθύνεται αποκλειστικά στην παιδική ηλικία, όταν μάλιστα τρία χρόνια μετά την έκδοσή της, το αναγνωστικό της κοινό διευρύνεται από τους μαθητές στους φιλομαθείς γενικά2.

Η Φιλόστοργος μήτηρ3 εκδίδεται από τον Μάρκο Δ. Σακκορράφο

——————————————

1. Εφημερίς των μαθητών, έτος Α', αρ. 1, 19 Οκτωβρίου 1852, σ. 1.

2. Στα 52 τεύχη του πρώτου έτους (από 19 Οκτωβρίου 1852 έως 21 Οκτωβρίου 1853) της Εφημερίδος των μαθητών, δημοσιεύθηκαν 68 αρχαιολογικά και φιλολογικά άρθρα, 19 βιογραφίες, 10 μυθολογικά άρθρα, 25 άρθρα που αφορούν τη φυσική ιστορία, 39 άρθρα σχετικά με την ιστορία και τη γεωγραφία, 13 άρθρα που αφορούν την επιστήμη και την τέχνη και 13 άρθρα ποικίλου περιεχομένου. Την επόμενη χρονιά οι αντίστοιχοι αριθμοί είναι 60, 18, 0, 16, 36, 5, 13. Η παροχή γνώσεων είναι λοιπόν η βασική φροντίδα του περιοδικού.

3. Στην εύλογη απορία των αναγνωστών σχετικά με την εικόνα του 

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/94.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

κάθε Πέμπτη, σε σχήμα 8ο με δεκαέξι σελίδες, από 1 Ιανουαρίου 1862 έως 1 Απριλίου 1866 (τουλάχιστον 129 τεύχη). Ένα χρόνο αργότερα το περιοδικό γίνεται δεκαπενθήμερο. Το 1864-1865 με το περιοδικό συνεργάζεται ο Π. Ι. Φέρμπος, συνεργάτης αργότερα της Διάπλασης. Απευθυνόμενος στους αναγνώστες του, ο εκδότης της Φιλοστόργου μητρός δηλώνει: "το κύριον αντικείμενον της ομιλίας ημών θα ήναι η ιερά ιστορία, η φυσική ιστορία, διάφορα τερπνά διηγήματα, τέχναι και επιστήμαι... γεωγραφικά, γεωπονικά, σύντομοι βιβλιογραφίαι, περιγραφαί, μυθολογία και αλλά διάφορα μετά ηθικών εφαρμογών και παρατηρήσεων"1. Σκοπός του περιοδικού είναι η δημιουργία "τέκνων ευπειθών, εναρέτων πολιτών και ευσεβών χριστιανών". Ο πληροφοριακός, ηθικός και διδακτικός του χαρακτήρας, δεν ξεχωρίζει το περιοδικό αυτά από τα προηγούμενά του. Σημειώνουμε ωστόσο την εμφάνιση της ψυχαγωγικής πρόθεσης με τη δημοσίευση "τερπνών" διηγημάτων.

Όταν αρχίζει να εκδίδεται Η Διάπλασις των παίδων, κυκλοφορεί ένα μόνο ελληνικό παιδικά περιοδικό, η Εφημερίς των παίδων (Ιανουάριος 1868 - Δεκέμβριος 1893), που αγοράζεται από ικανοποιητικό αριθμό συνδρομητών και με σχετικά χαμηλή τιμή. Οι εκδότες της Διάπλασης είναι σαφείς ως προς τις σχέσεις τους με την Εφημερίδα των παίδων: "Φρονούντες ότι σπουδαίον κενόν πληρούμεν διά της Διαπλάσεως των παίδων, καθόσον ουδέν τοιούτον περιοδικόν εν Ελλάδι εκδίδοται, -δεν λαμβάνομεν δ' υπ' όψιν την Εφημερίδα των παίδων, ουδέ τάλλα συγγράμματα του κ. 

——————————————

εμβλήματος στην προμετωπίδα του περιοδικού "διατί η φιλόστοργος μήτηρ δεν στεφανώνει και τα άλλα τέκνα της, αλλά το έν μόνον εξ αυτών;", ο εκδότης απαντά: "διότι αυτό εφάνη επιμελέστερον εις τα μαθήματά του, αυτό ήτο ευπειθέστερον εις τους γονείς του, αυτόν δεν παρέλειψεν από του να κάμη την προσευχήν του το πρωί...", Η Φιλόστοργος μήτηρ, έτος Α', αρ. 1, 1 Ιανουαρίου 1892, σ. 1-2. Η μητέρα δεν είναι επομένως φιλόστοργη απέναντι σε όλα της τα παιδιά, η στοργή είναι η ανταμοιβή μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς.

1. Αυτ., σ. 1.

Σελ. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/95.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Καλαποθάκη, διότι ταύτα εισίν απηγορευμένα υπό τε της ιεράς Συνόδου και του επί των εκκλησιαστικών υπουργείου"...1. Ο διάλογος ανάμεσα στα δύο περιοδικά σχετικά με τη νομιμότητα της κυκλοφορίας της Εφημερίδος των παίδων, θα κρατήσει από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1879.

Η Εφημερίς των παίδων εκδίδεται από τον Μ. Δ. Καλαποθάκη κάθε μήνα και για 26 χρόνια σε σχήμα 4ο, τετρασέλιδη και από το 1874 οκτασέλιδη (312 τεύχη). Το 1871 σύμφωνα με τις δηλώσεις της είχε 2.000 συνδρομητές. Ο Μ. Καλαποθάκης, απευθυνόμενος στα "Ελληνόπαιδα", γράφει ότι το περιοδικό του εκδίδεται για να ανταποκριθεί στην ανάγκη για γνώση που επικρατεί σε όλες τις τάξεις της κοινωνίας, για να καλύψει το κενό που οφείλεται στην έλλειψη καταλλήλων ελληνικών παιδικών αναγνωσμάτων και για να περιορίσει την αυξάνουσα κυκλοφορία των "εξαχρειωτικών" μυθιστορημάτων που μεταφράζονται στα ελληνικά χάριν κερδοσκοπίας2. Στην προμετωπίδα του περιοδικού, η εικόνα του Χριστού που υποδέχεται τα παιδιά με τη συνοδευτική φράση "των τοιούτων είναι η βασιλεία των ουρανών", μας προετοιμάζει για το περιεχόμενό του. "Στοργή θείας Προνοίας", "Τιμιότης και ανταπόδοσις", "Φιλοφροσύνη", "Ο Χριστός ο κάλλιστος οδηγός των παίδων", "Ιερογραφικές ερωτήσεις", είναι ορισμένοι ενδεικτικοί τίτλοι αφηγημάτων που δημοσιεύει το 

——————————————

1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 1, αρ. 1, Φεβρουάριος 1879, σ. 2. Τέτοια απαγόρευση δεν φαίνεται να υπάρχει. Βλ. Εφημερίς των παίδων, έτος ΙΒ', αρ. 138, Ιούνιος 1879, σ. 816 και Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 1, αρ. 5, Ιούνιος 1879, σ. 80. Στη Στατιστική του ελληνικού Τύπου κατά τους έξ πρώτους μήνας του έτους 1892 (Αθήνα 1892, σ. 16) διαβάζουμε: Η Εφημερίς των παίδων "αναγινώσκεται ου μόνον υπό ευαγγελικών Ελλήνων αλλά και ορθοδόξων και καθολικών και εβραίων και οθωμανών ομιλούντων την Ελληνικήν, ου μόνον εν Ελλάδι και Τουρκία, αλλά και εις διάφορα κέντρα της Ευρώπης, Ασίας, Αμερικής και ακόμη της Αυστραλίας. Δεν αναμιγνύεται εις δογματικά, αλλά δημοσιεύεται επί ταις θεμελιώδεσιν αρχαίς του ευαγγελίου". 

2. Βλ. Εφημερίς των παίδων, έτος Α', αρ. 1, Ιανουάριος 1868, σ. 1.

Σελ. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/96.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

περιοδικό. Απόκτηση γνώσεων, ηθική καλλιέργεια και θρησκευτική διαπαιδαγώγηση, γίνονται οι σχεδόν αποκλειστικοί στόχοι της Εφημερίδος των παίδων1. Με το περιοδικό συνεργάζονται οι Π. Ι. Φέρμπος, 1868 - 1875· 1882 - 1886), Αλ. Κατακουζηνός (1882 1886), Δ. Γρ. Καμπούρογλου (1882 - 1886), Αλ. Βυζάντιος, Ν. Γ. Ιγγλέσης, Ι. Κ. Καρασούτσας, Γ. Μαρτινέλης, Θ. Ορφανίδης, Αχ. Παράσχος, Κ. Σκόκος, κ.ά. Οι τρεις πρώτοι συνεργάστηκαν και με τη Διάπλαση.

Αν η Διάπλαση δεν ακολούθησε τους προσανατολισμούς και το παράδειγμα κανενός ελληνικού παιδικού περιοδικού, η ίδια υπήρξε το πρότυπο πολλών παιδικών περιοδικών που εκδόθηκαν μετά απ' αυτήν. Ο Γρ. Ξενόπουλος, με αφορμή το 44ο έτος κυκλοφορίας του περιοδικού, διαπιστώνει: "Ο λόγος που στάθηκε η Διάπλασις είναι που όταν πρωτοβγήκε, δεν μιμήθηκε κανένα. Εκαινοτόμησε, άνοιξε δρόμο δικό της, παρουσιάσθηκε με ψυχή και μορφή ιδιότυπη. Ψευδώνυμα, διαγωνισμοί, αλληλογραφίες... και χίλια δυο που τα βλέπουμε σήμερα και 'ς άλλα περιοδικά, και για μεγάλους ακόμα, αυτή πρώτη τα εισήγαγε"2. Χωρίς πολλές 

——————————————

1. Η Γ. Καζαντζάκη ("Τι διαβάζουν τα παιδιά μας", Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου, τόμ. 3 (1913), σ. 221) παρατηρεί: "Η Εφημερίς των Παίδων άρχισε να εκδίνεται με θαυμάσιο μορφωτικό πρόγραμμα, αν λογαριάση κανείς το υλικό που πλούτιζε τις σελίδες της, ήθελε δηλ. να μπάση το παιδί πρώτα απ' όλα στο φυσικό κόσμο. Ν' ανοίξη τα μάτια του παιδιού στα φυτικά και τα ζωικά βασίλεια, να φέρη την ψυχή του να συγκοινωνήση άμεσα με όλα τα πάντα... Το κατάφερε όμως; όχι. Γιατί; γιατί όλα αυτά δίνουνταν ξερότατα, κομμάτια παρμένα από συγγράμματα φυσιογνωσίας, φυσικής ιστορίας, ζωολογίας, κοσμογραφίας. Γιατί το παιδί διαβάζοντας όλα εκείνα τα περίεργα, δεν αισθανόταν καμιά συγκίνηση, δεν έβλεπε μπροστά του ζωντανά και κινούμενα τα ζώα, τα λουλούδια και τα φυτά... Δεν έδωσε όμως ούτε από τη μεριά την εθνική τίποτα στα παιδιά, και η λέξη Ελλάδα δε φάνηκε ποτέ στις σελίδες της. Έκανε μόνο κατάχρηση στη συμβουλή να προσεύχωνται τα παιδιά, κι έφερνε για επιχείρημα την υλική αμοιβή που φτάνει πάντα κι αλάθευτα απ' αυτήν".

2. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 29, αρ. 1, 4 Δεκεμβρίου 1921, σ. 3.

Σελ. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/97.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

εξαιρέσεις, τα παιδικά περιοδικά που εκδίδονται μετά το 1879 και όχι μόνο στην Αθήνα1, μιμούνται την οργάνωση της ύλης της Διάπλασης, επαναλαμβάνουν τις πρωτοβουλίες της και διεκδικούν τους συνδρομητές της.

Η Παιδική Βιβλιοθήκη (1880, 1882) του Νικολάου Γ. Ιγγλέση δεν αποτελεί παρά την έκδοση δικών του ποιημάτων δημοσιευμένων σε άλλα περιοδικά (στίχοι του δημοσιεύθηκαν και στη Διάπλαση). Τα ποιήματα αυτά εκδόθηκαν για να μεταδοθεί "εις την αθώαν του παιδός καρδίαν το αίσθημα της ειλικρινούς αγάπης και της υψηλής λατρείας του Θεού".

Το Παιδικόν Περιοδικόν (Ιανουάριος 1889 - Δεκέμβριος 1891), μηνιαίο και εικονογραφημένο, οκτασέλιδο και το 1891 δεκαεξασέλιδο, σε σχήμα 4ο και το 1891 σε σχήμα 8ο, εκδίδεται από τους Μιχαήλ Ε. Κανακάκη και Νίκο Α. Κοτσελόπουλο (36 τεύχη) και απευθύνεται, όπως σημειώνουν οι εκδότες του, και στους γονείς και στα "τέκνα των". Οι γονείς προτρέπονται, αφού διαβάσουν το περιοδικό, να υποβάλλουν ερωτήσεις και να συζητήσουν με τα παιδιά τους σχετικά με τα "τερπνά" και "διδακτικά" αναγνώσματα που δημοσιεύονται. Έτσι τα παιδιά, "ποδηγετούμενα" μέσα στην ίδια την οικογένεια, με τη βοήθεια του περιοδικού, θα διαμορφώσουν χαρακτήρα "ηθικό" και "χριστιανικό". Τα δύο πρώτα χρόνια της κυκλοφορίας του είχε, όπως δηλώνουν οι εκδότες, 3.000-4.000 συνδρομητές2. Οι συνεργάτες είναι πολλοί και επώνυμοι: Δημ. Βαρδουνιώτης, Βασ. Βέργος, Μιχαήλ Γαλανός, Κωνστ. 

——————————————

1. Ο Παιδικός Κόσμος Κωνσταντινουπόλεως (15 Οκτωβρίου 1898 -15 Σεπτεμβρίου 1903) δημοσιεύει διαλόγους, μονολόγους και νηπιακά αναγνώσματα, έχει στήλη αλληλογραφίας, προκηρύσσει διαγωνισμούς διηγήματος, μετάφρασης "εκ του γαλλικού", σύνθεσης Γυμναστικής του πνεύματος (Πνευματικών ασκήσεων)· ο Φάρος Κωνσταντινουπόλεως (20 Ιανουαρίου 1909 - 17 Μαρτίου 1912) δημοσιεύει και αυτός διαλόγους και μονολόγους και προκηρύσσει διαγωνισμούς διηγήματος, σύνθεσης και λύσης ασκήσεων.

2. Βλ. Υπουργείον Εσωτερικών, Γραφείον Στατιστικής, Στατιστική του Ελληνικού Τύπου κατά τους έξ πρώτους μήνας του έτους 1892, Αθήνα 1892, σ. 17.

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/98.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Διαλεισμάς, Ιω. Καβάσιλας, Ιωσήφ Κινδύνης, Κατίνα Κορνίδου, Ναπ. Λαμπελέτ, Σπυρ. Μπεκατώρος, Νικ. Μπενάκης, Αχ. Παράσχος, Ι. Ισιδωρίδης Σκυλίτσης, Δημ. Ταγκόπουλος (συνεργάτης της Διάπλασης το 1901), Παντ. Τσιτσεκλής, κ.ά.

Το περιοδικό θα δημοσιεύσει έργα μεταφρασμένα από γαλλικά, ιταλικά, γερμανικά, αγγλικά και ρωσικά παιδικά περιοδικά, αλλά και πρωτότυπη ύλη (διηγήματα που θα γράψουν οι συνδρομητές του)1. Η μίμηση της Διάπλασης είναι προφανής: το Παιδικόν Περιοδικόν δημοσιεύει μυθιστορήματα σε συνέχειες (το πρώτο ήταν ο Πέτρος Βαντάελ της J. Colomb μεταφρασμένο από την Ειρ. Κανακάκη), παιδικά πνεύματα, πνευματικές ασκήσεις, διαλόγους, ονόματα λυτών, εικόνες βραβευμένων, προκηρύσσει διαγωνισμούς προς σύνθεσιν διηγήματος και λύσιν πνευματικών ασκήσεων, έχει στήλη αλληλογραφίας με τον τίτλο "Αντί επιστολών", καλεί τους συνδρομητές να πάρουν ψευδώνυμα.

Το Περιοδικόν των μαθητών (15 Ιουνίου - 1 Οκτωβρίου 1891) είναι εικονογραφημένον περιοδικόν της παιδικής και της εφηβικής ηλικίας αμφοτέρων των φύλων2, που εκδίδεται δεκαεξασέλιδο, σε σχήμα 4ο δύο φορές τον μήνα από τον Γεώργιο Ηλιάδη (8 τεύχη). Ο κύριος σκοπός του είναι "να ενσπείρη γνώσεις ωφελίμους μετά του τερπνού" και να αποτελέσει "κέντρον πνευματικής

——————————————

1. Βλ. Παιδικόν Περιοδικόν, έτος Α', αρ. 1, Ιανουάριος 1889, σ. 1. Το περιοδικό, όπως διαβάζουμε στον υπότιτλο, συστήνει το Υπουργείο Παιδείας "ως τερπνόν και ωφέλιμον ανάγνωσμα διά παιδία, εφήβους και νεανίδας". Τον Δεκέμβριο 1889, με χρονολογία 1890, κυκλοφορεί επί "τω νέω έτει" και το Λεύκωμα Παιδικού Περιοδικού, σαν παράρτημα του ομώνυμου περιοδικού.

2. Η σημασία της εικονογράφησης υπογραμμίζεται από τον εκδότη: "Εικόνες πολλαί θα κοσμώσι το Περιοδικόν των μαθητών εν τη Εσπερία κατασκευαζόμεναι. Αι εικόνες προσδίδουσι ζωήν εις τας λέξεις. Η εικών απεικονίζει κάλλιον επί παραδείγματι τον σκίουρον και αυτού του Βύρωνος, όστις τόσον θαυμασίως περιέγραψε το περίεργον τούτο ζώον", Περιοδικόν των μαθητών, έτος Α', αρ. 1, 15 Ιουνίου 1891, σ. 1.

Σελ. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/99.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

εργασίας και ενασχολήσεως, προς πραγμάτωσιν των εν τοις σχολείοις θεωρητικώς διδαχθέντων δι' αγωνισμάτων μετά βραβείων προς εξέγερσιν του ζήλου"1. Το Περιοδικόν των μαθητών επιδιώκει λοιπόν να γίνει συμπλήρωμα της σχολικής εκπαιδευτικής δραστηριότητας και μάλιστα προς την κατεύθυνση της συσσώρευσης γνώσεων. Με το περιοδικό συνεργάζονται οι Μ. Βρατσάνος, Κ. Α. Διαλεισμάς, Ιάκ. Χ. Δραγάτσης (συνεργάζεται με τη Διάπλαση από το 1879), Κ. Γ. Ζήσιος, Σ. Μηλιαράκης, Φ. Α. Οικονομίδης, Αθ. Πετρίδης, κ.ά. Το Περιοδικόν των μαθητών δημοσιεύει μυθιστορήματα, ευφυολογήματα, προβλήματα και αινίγματα (είναι αντίστοιχα το Παιδικό πνεύμα και οι Πνευματικές ασκήσεις της Διάπλασης), προκηρύσσει διαγωνισμούς σύνθεσης διηγήματος και βραβεία για τους λύτες των ασκήσεων, οι αναγνώστες του ανταλλάσσουν χαιρετισμούς και ασπασμούς, χρησιμοποιούν ψευδώνυμα.

Η Παιδική Εφημερίς (Ιανουάριος - Φεβρουάριος 1896) εκδίδεται τετρασέλιδη, σε σχήμα 4ο (σώζονται δύο τεύχη). Ιδιοκτήτης και συντάκτης της εμφανίζεται ο ενδεκαετής Θεόδωρος Καβαλιέρος - Μαρκουΐζος. Το περιοδικό του θα περιέχει "ύλην εκλεκτήν διά παιδία, τερπνήν και ποικίλην".

Ο Παιδικός Αστήρ (1 Οκτωβρίου 1911 - 20 Δεκεμβρίου 1913), δεκαπενθήμερο (από 1 Ιανουαρίου 1913 κυκλοφορεί κάθε δέκα μέρες) παιδικό και οικογενειακό περιοδικό, εκδίδεται οκτασέλιδος, σε σχήμα 4ο από το βιβλιοπωλείο Δ. Δημητράκου (66 τεύχη). Οι στόχοι του είναι ψυχαγωγικοί και διδακτικοί2. Το περιοδικό δημοσιεύει διηγήματα, μυθιστορήματα, ποιήματα, 

——————————————

1. Περιοδικόν των μαθητών, έτος Α', αρ. 1, 15 Ιουνίου 1891, σ. 1.

2. Για τη Γ. Καζαντζάκη το περιοδικό δεν προσφέρει τίποτα καινούριο: "Ο Παιδικός Αστήρ είναι το γνήσιο παιδί της Διάπλασης. Όλα δανεισμένα, όλα ξένα. Κατάχρηση στις πνευματικές ασκήσεις, και δω, στους διαγωνισμούς και στην αλληλογραφία... Τρία πράματα το χαρακτηρίζουν γενικά: η τέλεια απομίμηση της Διάπλασης, η φριχτή του καθαρεύουσα, και η έλλειψη σχεδόν ποιημάτων". Γ. Καζαντζάκη, ό.π , σ. 227.

Σελ. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/100.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

πνευματικές ασκήσεις, μαγικές εικόνες αλλά και άρθρα που αφορούν την πραγματογνωσία, τη γεωγραφία, την ιστορία και τη φυσική. Με τον Παιδικό Αστέρα συνεργάζονται οι: Δ. Αγγελακόπουλος, Στέφ. Βασιλόπουλος·, Πέτρος Γ. Λουκάκος, Γ. Μανωλόπουλος, Ιω. Πολέμης, Γ. Σουρής, Πέτρος Ν. Τσαγκαλάκης, κ.ά. Στο περιοδικό δημοσιεύουν συνεργασίες τους και οι: Ευ. Ιωάννου (Τέλλος Άγρας), Μ. Παπανικολάου και Κ. Γ. Καρυωτάκης.

Ο Ελληνόπαις (4 Ιανουαρίου 1912 - 28 Δεκεμβρίου 1914), εβδομαδιαίο εικονογραφημένο περιοδικό, εκδίδεται οκτασέλιδος, σε σχήμα 4ο (112 τεύχη). Διευθυντής είναι ο Σπυρίδων Δ. Δουκάκης. Σκοπός του περιοδικού είναι "η παροχή αφ' ενός μεν υγιών θρησκευτικών, εθνικών και ηθικών αρχών, αφ' ετέρου δε των αναγκαίων πρακτικών γνώσεων"1. Ο Ελληνόπαις δημοσιεύει μυθιστορήματα, ποιήματα, πνευματικές ασκήσεις και άρθρα με θέματα ιστορικά και θρησκευτικά. Οι περισσότερες συνεργασίες καταχωρίζονται ανώνυμα.

Η Νέα Γενεά ή Γενεά των προσκόπων (21 Ιανουαρίου 1916 - 25 Μαΐου 1917), εκδίδεται κάθε Πέμπτη δεκαεξασέλιδη, σε σχήμα 4ο, Τύποις Ακροπόλεως (71 τεύχη)2. Διευθυντής είναι ο Βλ. Γαβριηλίδης. Δημοσιεύει ποιήματα, διηγήματα, μυθιστορήματα σε συνέχειες και γνώσεις χρήσιμες για τους προσκόπους. Ο τίτλος του περιοδικού είναι ενδεικτικός· οι πρόσκοποι θέλουν να 

——————————————

1. Ελληνόπαις, έτος Α', αρ. 1, 4 Ιανουαρίου 1912, σ. 2. Για τη Γ. Καζαντζάκη ο Ελληνόπαις είναι ένα περιοδικό "αντιπαθητικό", που δεν έχει καμιά σχέση με τη λογοτεχνία με "μια ξερότατη αρθρογραφία, μια περιγραφή από γεγονότα δίχως ψυχή και τρυφερότητα, που θα σταθή στο παιδί εντελώς αδύνατο να βρη έστω και το παραμικρό ενδιαφέρον". Γ. Καζαντζάκη", ό.π. σ. 228.

2. Το περιοδικό αυτό θεωρείται η συνέχεια του Περιοδικού της "Νέας Γενεάς" η Γενεάς των προσκόπων (1915), το οποίο εξέδιδε ο Βλ. Γαβριηλίδης και του οποίου δεν σώζεται πλήρες σώμα. (Κ. Τσικνάκης, Ελληνικός νεανικός τύπος (1915-1936). Καταγραφή, ΙΑΕΝ 5, Αθήνα 1986, σ. 44). Από το τεύχος 11 (1916) το περιοδικό τιτλοφορείται Η Νέα Γενεά και από προσκοπικό γίνεται λογοτεχνικό.

Σελ. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/101.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

αποτελέσουν τη νέα γενεά, αυτή που διαφέρει από τις προηγούμενες και διακρίνεται από τα εξωτερικά της χαρακτηριστικά, την οργάνωση, την τάξη, την πειθαρχία, την προθυμία να αγωνισθεί για τα εθνικά ιδανικά και για την πραγματοποίηση της Μεγάλης Ιδέας, αυτή που αναγνωρίζεται στο πρόσωπο του βασιληά. Στο πρώτο τεύχος του περιοδικού διαβάζουμε την περιγραφή του προσκόπου:

Με τη λιτή στολή τους τη χακί

ωσάν στρατιώτες από πάν' ως κάτω

σ' όλους και σ' όλες είν' αγαπητοί

οι Πρόσκοποι

Χαρούμενοι, γεροί, καθαροί

μικροί - μικροί αρχίζουν τον αγώνα,

για την Πατρίδα πάντα τολμηροί

οι Πρόσκοποι

Έτοιμοι πάντα τρέχουνε γοργά

εις τη φωνή της Μάννας της Μεγάλης

και το κεφάλι το κρατούν ψηλά

οι Πρόσκοποι

[...]

Μπρος στο Ναό, που καρτερεί κλειστός

χρόνια και χρόνια τώρα μεσ' στη θλίψι

σε κείνο το κατώφλι θα σταθούν

οι Πρόσκοποι

Και θα ξυπνήση τότε ο Βασιληάς

πούνε μαρμαρωμένος και θα κράξη

πώς στη ζωή τον έφεραν ξανά

οι Πρόσκοποι1.

——————————————

1. Η Νέα Γενεά ή Γενεά των προσκόπων, έτος Α', αρ. 1, 21 Ιανουαρίου 1916, σ. 1.

Σελ. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/102.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

Ο Παιδικός Κόσμος (5 Μαΐου - 12 Ιουλίου 1918), εβδομαδιαίον εικονογραφημένον περιοδικόν, εκδίδεται κάθε Πέμπτη (το πρώτο τεύχος κυκλοφόρησε Σάββατο) τετρασέλιδος, σε σχήμα 4ο (τουλάχιστον 10 τεύχη). Ιδιοκτήτης και διευθυντής είναι ο Σόλων Γ. Βλαστός. Το περιοδικό δημοσιεύει ποιήματα, μυθιστορήματα, μικρές αγγελίες και πνευματικές ασκήσεις.

Η Παιδική Χαρά εκδίδεται δεκαπενθήμερη (το 1927 εβδομαδιαία και το 1927 - 1929 κάθε δέκα μέρες), με δεκαέξι σελίδες και σε σχήμα 4ο, από το 1921 έως το 1931 και από το 1935 έως το 1936. Διευθυντής και ιδιοκτήτης είναι ο Αρ. Ι. Ράλλης. Το περιοδικό δημοσιεύει διηγήματα, μυθιστορήματα και ποιήματα, έχει Σελίδα συνεργασίας αναγνωστών (κατά τη Σελίδα συνεργασίας συνδρομητών της Διάπλασης) και συνεργάζεται με γνωστούς έλληνες ποιητές και πεζογράφους. Στον πρώτο τόμο της (5 Οκτωβρίου 1921 - 20 Σεπτεμβρίου 1922) δημοσιεύθηκαν έργα των Κ. Παλαμά, Γ. Καζαντζάκη, Γ. Σπαταλά, Π. Πικρού, Μ. Φιλήντα, Π. Σ. Δέλτα, Κ. Γ. Καρυωτάκη, Στ. Σπεράντσα, Τέλλου Άγρα, Δ. Βουτυρά, κ.ά. Σημειώνουμε τη λογοτεχνική σημασία του περιοδικού, που θέλει κυρίως να είναι ψυχαγωγικό. Η Παιδική Χαρά είναι ένα από τα πρώτα περιοδικά που φαίνεται να ενδιαφέρεται για τη χαρά των παιδιών -ήδη από τον τίτλο1.

——————————————

1. Άλλα περιοδικά είναι: Ο Πρόσκοπος που εκδίδεται δεκαπενθήμερος από 1 Μαρτίου έως τουλάχιστον 1 Απριλίου 1915 από τον Μιχαήλ Δ. Ψαρρά και Η ζωή των προσκόπων, Επίσημον όργανον του Σώματος των Ελλήνων προσκόπων που κυκλοφορεί από τον Ιούνιο 1917 έως τον Δεκέμβριο 1921 κάθε μήνα (ή κάθε δεκαπέντε μέρες) με σκοπό τη διάδοση των προσκοπικών ιδεών. Η Ελληνική νεότης, εβδομαδιαία ποικίλη επιθεώρηση, που κυκλοφορεί από τις 25 Δεκεμβρίου 1917 έως 1 Μαρτίου 1918 με διευθυντή τον Γ. Καρδαρά και με πρόθεση να συμβάλλει στην πρόοδο της νεοελληνικής λογοτεχνίας και τέλος, Οι Νέοι, μηνιαία φιλολογική έκδοση που κυκλοφορεί από τον Μάρτιο 1919 έως τον Μάιο 1920 με διευθυντή τον Γ. Δ Κοκκινάκη και φιλοξενεί νεανικές ή παιδικές προσπάθειες που θα μπορούσαν να παρουσιαστούν και σ' ένα φιλολογικό κοινό. Η Εθνική Αγωγή του Γ. Δροσίνη (1898 1904) αναφέρεται στην ανατροφή, στην εκπαίδευση, στα γράμματα, στις 

Σελ. 102
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/25/gif/103.gif&w=600&h=91515. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

8. Οι αντιδράσεις

Η απήχηση και η αποδοχή της Διαπλάσεως των παίδων, από τα πρώτα κιόλας χρόνια της έκδοσής της είναι αναμφισβήτητη. Το 1880, ένα χρόνο μετά την έκδοση του πρώτου της φυλλαδίου, ο Βύρων (περιοδικό του ομώνυμου φιλολογικού συλλόγου) γράφει: "Το περιοδικόν τούτο είνε τοσούτον γνωστόν και τοσούτον εκρατύνθη εν τη κοινή εκτιμήσει, ώστε θέλομεν είπει μόνον τόσα, όσα επιτρέπεται να λεχθώσι περί πράγματος γνωστού". Ο Βύρων επιμένει στην πρόθεση του περιοδικού να καλλιεργήσει και να αναπτύξει τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα του παιδιού, αποφεύγοντας τον υπερβολικό διδακτισμό. Η Διάπλαση "δεν ζητεί να πληρώση την κεφαλήν του παιδός με ονόματα βράχων της Αμερικής και βοτάνων της Αυστραλίας και οθνείων άλλων γνώσεων, αλλά ζητεί να διαπλάση τον παίδα Έλληνα ιδία, και άνθρωπον εν γένει"1.

Από τις στήλες του ημερήσιου και του περιοδικού τύπου σχολιάζεται επαινετικά η ποικιλία του περιεχομένου, η καλλιτεχνική εικονογράφηση2, το καινούριο παιδαγωγικό πνεύμα που 

——————————————

επιστήμες, στις καλές τέχνες και στη βιομηχανία· είναι επομένως ανάγνωσμα γενικότερου ενδιαφέροντος και όχι αποκλειστικά παιδικού. Από τα περιοδικά που αφορούν την εκπαίδευση, σημειώνουμε την Εφημερίδα των σχολείων (1880-1881), που εκδίδεται κάθε μήνα από τον Μ. Βρατσάνο και τον Θ. Μιχαλόπουλο "υπέρ των δημοτικών και ελληνικών σχολείων" και το Παιδαγωγικόν σχολείον (1883 - 1887), που εκδίδεται κάθε μήνα από τον Μ. Βρατσάνο "προς αναμόρφωσιν της των παίδων αγωγής και παιδείας".

1. Βύρων, τόμ. 5, φ 15, 30 Μαΐου 1880, σ. 120.

2. Τα πρώτα εικονογραφημένα ελληνικά περιοδικά θεωρούνται τα οικογενειακά - φιλολογικά. Με την Ευτέρπη (1847 - 1855) η χρήση της εικόνας γίνεται συστηματική. Στη Διάπλαση η εικονογράφηση κυρίως συνοδεύει τα μυθιστορήματα περιγράφοντας τους ήρωες ή αναπαριστώντας αποφασιστικές στιγμές για την εξέλιξη της δράσης. Η εικόνα δεν έχει αυτόνομη λειτουργία, αλλά επεξηγεί ή σχολιάζει το κείμενο. Πολλές φορές η εικόνα προκαλεί την αφηγηματική διατύπωση. Το περιοδικό εικονογραφεί ο χαράκτης Δημ. Γαλάνης και αργότερα ο Αντ. Βώττης που διακρίθηκε σαν γελοιογράφος και

Σελ. 103
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: «Η Διάπλασις των Παίδων» (1879-1922)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 84
    15. Πάτσιου, "Διάπλασις των Παίδων"

    συγγένειά του με τον ποιητικό λόγο. Ανάλογες απορίες, από την πλευρά των συνδρομητών, σχετικά με την ηθική τους σκοπιμότητα, θα προκαλέσει και η δημοσίευση αστυνομικών μυθιστορημάτων (από το 1914). Το περιοδικό απαντά ότι το παιδαγωγικό μυθιστόρημα "ειμπορεί εξαίρετα να έχη και αστυνόμους και κακοποιούς και εγκλήματα. Αλλά θα έχη μίαν ηθικήν βάσιν, θα δείχνη τον θρίαμβον της αρετής και της τιμιότητος, θα είνε διδακτικόν και μορφωτικόν και συγχρόνως θα είνε ωραίον και καλογραμμένον"1. Η επιλογή των ηρώων έχει δευτερεύουσα σημασία σε σχέση με το ηθικό περιεχόμενο και το αισθητικό αποτέλεσμα. Η αναγγελία της δημοσίευσης του Μικρού εθελοντή το 1920, συναντά ιδεολογικές αυτή τη φορά αντιρρήσεις συνδρομητών, που διαφωνούν με τη δημοσίευση πολεμικού μυθιστορήματος. Ένας απ' αυτούς γράφει στη Διάπλαση: "γιατί τα παιδιά να σπρώχνουνται στο στρατιωτικό, αφού στο μέλλον οι πόλεμοι θα καταργηθούν και στρατοί δεν θα υπάρχουν;"2.

    6. Η ελληνική λογοτεχνία

    Όταν αρχίζει να εκδίδεται η Διάπλαση, η ελληνική λογοτεχνική παραγωγή που απευθύνεται στα παιδιά, ή κυρίως στα παιδιά,

    ——————————————

    διδακτικόν", Περιοδικόν των μαθητών, έτος α', αρ. 1, 15 Ιουνίου 1891, σ. 1. Θα επιλεγεί ο Δεκαπενταετής πλοίαρχος του Ι. Βερν. Από τις στήλες της Διάπλασης, προβάλλεται και η Μαργαρίτα Στέφα του Γρ. Ξενόπουλου σαν "λευκόν μυθιστόρημα, που ειμπορούν να το διαβάσουν ακόμη και κορίτσια", Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 13, αρ. 8, 21 Ιανουαρίου 1906, σ. 62.

    1. Η Διάπλασις των παίδων, τόμ. 21, αρ. 8, 25 Ιανουαρίου 1914, σ. 67.

    2. Αυτ., τόμ. 28, αρ. 2, 12 Δεκεμβρίου 1920, σ. 12. Οι αντιδράσεις θα πρέπει να ήταν αρκετές, αφού τους λόγους της δημοσίευσης του μυθιστορήματος αναλαμβάνει να εξηγήσει ο ίδιος ο Ξενόπουλος από την στήλη των Αθηναϊκών επιστολών: πρόκειται για ένα μυθιστόρημα όχι μόνο πολεμικό αλλά και "ανθρώπινο". Ο Μικρός εθελοντής μπορεί να μη κάνει τους αναγνώστες "στρατιώτες, εθελοντές, πολεμιστές καθαυτό· θα τους κάμη όμως πιο γενναίους, πιο άφοβους, πιο ηρωικούς στη ζωή".