Συγγραφέας:Δημητρόπουλος, Δημήτρης
 
Ολυμπίτου, Ευδοκία
 
Τίτλος:Αρχείο του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ
 
Υπότιτλος:Συλλογή Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας. Κατάλογοι και ευρετήρια
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:35
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:2000
 
Σελίδες:263
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νεανικές οργανώσεις
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1943-1945
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για τη μελέτη της ΕΠΟΝ, καθώς παρουσιάζει, με τη μορφή αναλυτικού καταλόγου, ταξινομημένο το Αρχείο του Κεντρικού Συμβουλίου της οργάνωσης, το οποίο, μετά από μακρόχρονες περιπέτειες, φυλάσσεται σήμερα στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (Α.Σ.Κ.Ι.).
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 11.95 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 2-21 από: 266
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/2.gif&w=600&h=915 03 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 2
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/3.gif&w=600&h=915

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ (ΕΠΟΝ)

Σελ. 3
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/4.gif&w=600&h=915

ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ, ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ Ε. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

© 2000, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ Αχαρνών 417, τηλ. 25 32 465, Fax 25 31 420 ISBN 960-7138-26-0

Σελ. 4
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/5.gif&w=600&h=915

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ - ΕΥΔΟΚΙΑ ΟΛΥΜΠΙΤΟΥ

ΑΡΧΕΙΟ TOΥ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΟΝ

ΣΥΛΛΟΓΗ

ΑΡΧΕΙΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΙ ΚΑΙ ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

--35-

ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.Ι.Ε. ΑΘΗΝΑ 2000

Σελ. 5
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/6.gif&w=600&h=915 03 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 6
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/7.gif&w=600&h=915

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Προλογικό σημείωμα..............................................9

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Α. Η ΕΠΟΝ για την ιστορία της..........................15

Β. Το Αρχείο του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ . . 27

1. Περιεχόμενα του Αρχείου..............................27

2. Επιμέρους χαρακτηριστικά - φυσιογνωμία .... 32

3. Ταξινόμηση..............................................36

α) Έγγραφα Κ.Σ. και τοπικών οργανώσεων -

Έγγραφα στρατιωτικών σωμάτων ..............40

- Εκθέσεις ..........................................44

- Οργανωτικές καταστάσεις......................46

- Εγκύκλιοι..........................................48

- Επιστολές ........................................49

β) Έγγραφα άλλων οργανώσεων ....................50

γ) Ποικίλο υλικό........................................52

δ) Προκηρύξεις..........................................54

ε) Περιοδικές εκδόσεις ................................60

4. Ταξινομικό δένδρο......................................66

5. Αρκτικόλεξα - Συντομογραφίες......................72

ΚΑΤΑΛΟΓΟΙ

Σημείωμα για τον αναγνώστη ................. 77

Α. Κεντρικό Συμβούλιο και Τοπικές Οργανώσεις ΕΠΟΝ 83

Β. Ένοπλα Σώματα ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ ............130

Γ. Άλλες Οργανώσεις (εκτός της ΕΠΟΝ)........167

Δ. Ποικίλα...........................172

Ε. Προκηρύξεις ........................184

ΣΤ. Περιοδικές εκδόσεις....................188

Σελ. 7
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/8.gif&w=600&h=915

8

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ

Σημείωμα για τον αναγνώστη .................217

Προσώπων ...........................219

Τόπων..............................227

Οργανώσεων - φορέων....................233

1) Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ) . . . 233

2) Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ) 239

3) Άλλες οργανώσεις και φορείς..............242

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΕΙΚΟΝΩΝ ...................245

Κατάλογος εικόνων ......................246

Resumé...............................261

Σελ. 8
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/9.gif&w=600&h=915

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΤΑ ΠΟΙΚΙΛΟΥ χαρακτήρα και προορισμού γραπτά ίχνη που άφησαν οι οργανώσεις της νεολαίας συνιστούν βασική πηγή προκειμένου να μελετηθούν οι πολιτικές επιλογές, οι ιδεολογικές κατευθύνσεις, οι κοινωνικές αναφορές και ευαισθησίες, η δράση και η νοοτροπία των ανθρώπων που εντάχθηκαν σε αυτές ή συνεργάστηκαν μαζί τους. Παράλληλα, τα τεκμήρια των οργανώσεων αυτών επιτρέπουν την ανίχνευση των σχέσεών τους με τους μητρικούς ή όμορους πολιτικούς σχηματισμούς και αναδεικνύουν όψεις της πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας της εποχής που έδρασαν.

Η βιβλιοπαραγωγή για την κρίσιμη περίοδο 1940-1950 αριθμεί σήμερα εκατοντάδες τίτλους. Η αριθμητικά πλούσια όμως αυτή βιβλιογραφία, παρά τις αυξανόμενες τα τελευταία χρόνια εξαιρέσεις, σφραγίζεται συχνά από τρόπους διαχείρισης της ιστορικής ύλης που, αν και φαίνονται αλληλοσυγκρουόμενοι, καταλήγουν τελικά στο ίδιο αποτέλεσμα: στην αδυναμία συγκρότησης ενός λόγου συνεκτικού και οπλισμένου με εννοιολογικά εργαλεία ικανά να βοηθήσουν στην κατανόηση της εποχής. Η μία πρακτική ακολουθήθηκε κυρίως από πρωταγωνιστές των γεγονότων, οι οποίοι επιχείρησαν μέσα από την προσωπική τους μνήμη και με ατελή χρήση των πηγών να αναχθούν στη συγγραφή της ιστορίας της περιόδου. Η δεύτερη πρακτική, τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερα δημοφιλής —καθότι εμπορικά αξιοποιήσιμη—, αφορά την πομπώδη, επιλεκτική δημοσιοποίηση «άγνωστων», «φοβερών» ντοκουμέντων, τα οποία υποτίθεται αλλάζουν ριζικά τις μέχρι τώρα ιστορικές γνώσεις, αναγορεύοντας τα αρχειακά τεκμήρια από συστατικό της ιστορικής έρευνας σε κλειδοκράτορα σκοτεινών θαλάμων της ιστορίας.

Σελ. 9
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/10.gif&w=600&h=915

10

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Η νηφάλια και ορθολογική αξιοποίηση των αρχειακών πηγών της περιόδου από ιστορικούς και άλλους μελετητές, παρότι αυτονόητη, εξακολουθεί να αποτελεί σε μεγάλο βαθμό αιτούμενο. Η ταξινόμηση, καταλογογράφηση και ευρετηρίαση των σχετικών τεκμηρίων είναι εργασίες που μπορούν να συνδράμουν στην αρτιότερη επεξεργασία των θεμάτων και στη διεύρυνση της θεματολογίας. Στο κείμενο που ακολουθεί επιχειρείται η σύνταξη ενός αναλυτικού καταλόγου, προσιτού σε όσους ερευνητές επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν το Αρχείο του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ, το οποίο, μετά από μακρόχρονες περιπέτειες, φυλάσσεται σήμερα στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (Α.Σ.Κ.Ι.). Η εργασία αυτή δεν συνιστά φυσικά «ιστορία της ΕΠΟΝ», αλλά όργανο δουλειάς -ελπίζουμε χρήσιμο- για το μελετητή της ιστορίας της συγκεκριμένης οργάνωσης και της χρονικής περιόδου που αφορά το συγκεκριμένο Αρχείο.

Η ταξινόμηση και καταλογογράφηση του Αρχείου του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ εντάχθηκε το 1995 στα ερευνητικά έργα του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας. Θα θέλαμε και από τη θέση αυτή να εκφράσουμε τις ευχαριστίες μας προς τα μέλη της Επιτροπής του I.A.Ε.Ν., Σπύρο Ασδραχά, Γιάννη Γιαννουλόπουλο, Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη, για την ανάθεση της σχετικής έρευνας, το ουσιαστικό τους ενδιαφέρον, όπως και για την απόφασή τους να ενταχθεί η εργασία αυτή στο εκδοτικό πρόγραμμα του I.A.Ε.Ν. Ιδιαίτερα ευχαριστούμε τον Τρ. Σκλαβενίτη για τις παρατηρήσεις και επισημάνσεις του στο κείμενο, καθώς και για την πολύπλευρη βοήθειά του. Ευχαριστούμε επίσης την Ευτυχία Λιάτα για τις υποδείξεις και τη βοήθειά της κατά την αρχική φάση ταξινόμησης του υλικού.

Η εργασία αυτή οφείλει τη σύλληψη και τη δυνατότητα πραγματοποίησής της στο Φίλιππο Ηλιού, ο οποίος σε όλη τη διάρκεια της προσπάθειας ήταν συνεχώς δίπλα μας προσφέροντας απλόχερα τις γνώσεις του. Τον ευχαριστούμε θερμά και από εδώ.

Ευχαριστίες ακόμη οφείλουμε στους Νίκο Κέντρο, Πωλίνα Ιορδανίδου, Άντα Κάπολα, Βαγγέλη Καραμανωλάκη, Άννα Ματθαίου, Ιωάννα Παπαθανασίου, Πόπη Πολέμη, Βάσω Ψιμούλη, συναδέλφους και φίλους που εργάζονται ή μετέχουν εθελοντικά στις

Σελ. 10
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/11.gif&w=600&h=915

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ταξινομικές εργασίες των Α.Σ.Κ.Ι. δημιουργώντας ένα ζεστό φιλικό περιβάλλον συνεργασίας. Ευχαριστούμε επίσης τους Σταύρο Γιαννακόπουλο (Πέτρο Ανταίο), Πάνο Δημητρίου, Σταύρο Κασιμάτη, Φώφη Λαζάρου και Ηλία Στάβερη για τη συνδρομή τους στην ταύτιση προσώπων και ψευδωνύμων. Ευχαριστούμε τέλος τη Χριστίνα Αγριαντώνη, το Λεωνίδα Καλλιβρετάκη, τον Κώστα Ευθυμίου, το Γιάννη Μωυσίδη και την Αθηνά Χατζηδημητρίου, για τη βοήθεια που μας πρόσφεραν όπου χρειάστηκε, καθώς και το Γιάννη Μαμάη και τη Διονυσία Ροσγοβά, που δούλεψαν με μεράκι και έδωσαν στο κείμενο τη μορφή πού έχει σήμερα.

Σελ. 11
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/12.gif&w=600&h=915 03 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 12
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/13.gif&w=600&h=915

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σελ. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/14.gif&w=600&h=915 03 - 0002.htm

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/15.gif&w=600&h=915

Α. Η ΕΠΟΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ

Ο ΔΕΥΤΕΡΟΣ παγκόσμιος πόλεμος, η κατάκτηση και κατοχή της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα που επακολούθησαν, δημιούργησαν τους όρους για την ενεργητικότερη παρουσία των νέων στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Η επιλογή των πολιτικών σχηματισμών της αριστεράς για τη δημιουργία μαζικών οργανώσεων νεολαίας συνδυάστηκε με τα σοβαρότατα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα και το αιτούμενο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, που άγγιξε τις ευαισθησίες των νέων και βρήκε θερμή ανταπόκριση σε αυτούς. Η δημιουργία και δράση, στα χρόνια αυτά, πολυάριθμων νεανικών οργανώσεων και κυρίως η μαζική ένταξη και η ενεργός συμμετοχή εκατοντάδων χιλιάδων νέων σε αυτές, αποτελούν μάρτυρα του σημαντικού ρόλου που διαδραμάτισαν. Δεσπόζουσα θέση ανάμεσα τους κατέχει η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ).

Η ΕΠΟΝ ιδρύθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 1943 σε μυστική σύσκεψη αντιπροσώπων νεανικών οργανώσεων της εποχής.1 Είχε προηγηθεί απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου Νέων (ΕΑΜΝ)2 και αποφάσεις των οργανώσεων Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας (ΟΚΝΕ), Λεύτερη Νέα (ΛΕΝ), Σοσιαλιστική Επαναστατική Πρωτοπορία Ελλάδας (ΣΕΠΕ) για τη δημιουργία ενιαίας οργάνωσης νέων, της ΕΠΟΝ.3 Η οργάνωση στελεχώθηκε κατά κύριο λόγο, στα πρώτα

1. Την ιδρυτική διακήρυξη της ΕΠΟΝ δημοσιεύει ο Π. Ανταίος, Συμβολή στην ιστορία της ΕΠΟΝ, τ. Α2, Αθήνα, εκδ. Καστανιώτη, 1977, σ. 406, 420-422.

2. Την απόφαση του ΕΑΜΝ δημοσιεύει ο Π. Ανταίος, Συμβολή, ό.π.,

σ. 400-404.

3. Την απόφαση των οργανώσεων δημοσιεύει ο Π. Ανταίος, Συμβολή,

Σελ. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/16.gif&w=600&h=915

τουλάχιστον βήματά της, από μέλη της Ομοσπονδίας Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας (ΟΚΝΕ),4 η οποία αφενός μεν μετείχε στη δημιουργία της ΕΠΟΝ, και αφετέρου ήταν η ισχυρότερη από τις οργανώσεις νεολαίας που συναποτέλεσαν την ΕΠΟΝ, και διέθετε μηχανισμό και εμπειρία δράσης σε συνθήκες παρανομίας.5 Η ΕΠΟΝ, σε σύντομο χρονικό διάστημα από την ίδρυσή της, έγινε η σημαντικότερη και μεγαλύτερη οργάνωση νεολαίας που έδρασε στα χρόνια της κατοχής, αλλά και η μαζικότερη, βασισμένη σε εθελοντική ένταξη, οργάνωση νέων που υπήρξε ποτέ στον ελληνικό χώρο, με εκτεταμένο δίκτυο τοπικών οργανώσεων -που κάλυπτε όχι μόνο τις μεγάλες πόλεις αλλά και το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής υπαίθρου- και με σημαντική συμμετοχή στην ένοπλη Αντίσταση μέσα από τις γραμμές του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (ΕΛΑΣ).

Αποτέλεσε τομή στις μέχρι τότε οργανώσεις γιατί συσπείρωσε στις γραμμές της χιλιάδες εφήβους και νέους-νέες υιοθετώντας το αίτημα της εθνικής απελευθέρωσης και συμμετέχοντας

ό.π., σ. 408-409. Η απόφαση αυτοδιάλυσης της ΟΚΝΕ και συγχώνευσης της στην ΕΠΟΝ δημοσιεύτηκε στο περιοδικό της Νεολαία, φ. 17 (27/2/1943) (βλ. ΑΣΚΙ, Αρχείο του Κ.Σ. της ΕΠΟΝ, ΣΤ144 και σε φωτοαντίγραφο Π. Ανταίος, Συμβολή, ό.π., σ. 411). Βλ. επίσης για τις διαδικασίες ίδρυσης της ΕΠΟΝ, Οντέτ Βαρών, Αντιστασιακές οργανώσεις νέων (1941-1944), δακτυλ. διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 1994, σ. 286-304.

4. Για την ΟΚΝΕ βλ. Χρ. Τσιντζιλώνης, ΟΚΝΕ 1922-1943. Λενινιστικό, Μαχητικό Σχολείο των Νέων, Αθήνα, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1989. Βλ. επίσης Ά. Ελεφάντης, Η επαγγελία της αδύνατης επανάστασης. Κ.Κ.Ε. και αστισμός στον μεσοπόλεμο, 2η έκδ., Αθήνα, εκδ. Θεμέλιο, 1979, σ. 293-299, Α. Λιάκος, Η εμφάνιση των νεανικών οργανώσεων. Το παράδειγμα της Θεσσαλονίκης, Αθήνα, εκδ. Λωτός, [1988], σ. 34-39 (ανατύπωση από τα Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου, Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, τ. 2, Αθήνα 1986, σ. 593-619). Μνήμες από τη συμμετοχή στην οργάνωση βλ. Αύρα Παρτσαλίδου, Αναμνήσεις από τη ζωή της ΟΚΝΕ, 4η έκδ., Αθήνα, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1983.

5. Για τη στελέχωση της ΕΠΟΝ με μέλη της ΟΚΝΕ σημειώνουμε το χαρακτηριστικό παράδειγμα της ΟΚΝΕ Πολυτεχνείου που αποτέλεσε δεξαμενή στελεχικού δυναμικού για πολλές οργανώσεις της ΕΠΟΝ, βλ. Λ. Ελευθερίου, Το Πολυτεχνείο και η ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης στην εθνική αντίσταση. Αναμνήσεις, Αθήνα, εκδ. Θεμέλιο, [1992], σ. 31.

Σελ. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/17.gif&w=600&h=915

ενεργά στην Εθνική Αντίσταση. Ταυτόχρονα στον πολιτικό τομέα πρόβαλε ένα όραμα κοινωνικής δικαιοσύνης και συμβάδισε με τις θέσεις του ΕΑΜ για τη λύση του πολιτειακού ζητήματος και τη μεταπολεμική διακυβέρνηση της χώρας, λαμβάνοντας ενεργά μέρος στα γεγονότα που διαδραματίστηκαν μετά την απελευθέρωση. Κυρίως όμως η ύπαρξη και η δράση της ΕΠΟΝ δημιούργησε νέα πρότυπα ζωής, ανέδειξε αξίες όπως η συλλογικότητα, η συντροφικότητα, η κοινωνική αλληλεγγύη και η ενεργός συμμετοχή στα κοινωνικά δρώμενα.6 Επιχείρησε επίσης να διαμορφώσει ένα συνολικό κοινωνικό όραμα, έπλασε τις συνειδήσεις όσων συμμετείχαν σε αυτήν και τελικά, δίνοντας το στίγμα των νέων της εποχής, ενσάρκωσε ένα από τα πιο ζωντανά κομμάτια της Αντίστασης.7

Σταθερή επιδίωξη του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ, από την ίδρυση σχεδόν της οργάνωσης, ήταν η συγκέντρωση πληροφοριών, εγγράφων, εντύπων, και άλλων τεκμηρίων που αφορούσαν τη δράση των κατά τόπους οργανώσεων.8 Η επιθυμία και η αναγκαιότητα συστηματικής ενημέρωσης του κεντρικού καθοδηγητικού οργάνου για τις δραστηριότητες που ανέπτυσσαν οι διάσπαρτες σε όλο τον κατακτημένο ελληνικό χώρο οργανώσεις της

6. Βλ. σχετικά και τις παρατηρήσεις της Οντέτ Βαρών, «Αντιστασιακές οργανώσεις νέων (1941-1944). Από το ατομικό στο συλλογικό», π. Μνήμων, τ. 14, 1992, σ. 126-131.

7. Το κλίμα αυτό και ο ενθουσιασμός με τον οποίο μετείχαν οι Επονίτες και οι Επονίτισσες στη ζωή της οργάνωσης αποτυπώνεται και στις μεταγενέστερες καταγραφές της μνήμης τους. Ενδεικτικά σημειώνουμε: Μαρία Καρρά, Επονίτισσα στους δρόμους και στις γειτονιές της Αθήνας, Αθήνα, εκδ. Δωρικός, 1982, Τάκης Μπενάς, Της Κατοχής. Μνήμες μικρές σαν χρέος, Αθήνα, εκδ. Θεμέλιο, [1990], σ. 65-99, Φανή Μανωλκίδου-Βέττα, Θα σε λέμε Ισμήνη. Οι αναμνήσεις είναι μεγαλύτερες απ' τη ζωή, Αθήνα, εκδ. Φιλίστωρ, 1997, σ. 33-45, Παγώνα Στεφάνου, Δύο τετράδια - Δύο τετραετίες, 2η έκδ., Αθήνα, εκδ. Θεμέλιο, [1998] σ. 31-37.

8. Για την ιδρυτική συνδιάσκεψη της ΕΠΟΝ και τη συγκρότηση του πρώτου Κεντρικού Συμβουλίου βλ. Π. Ανταίος, Συμβολή, ό.π., τ. Α2, σ. 415-426, Γ. Τρικαλινός, Δρόμος μακρύς και δύσκολος, 2η έκδ., Αθήνα, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1985, σ. 51-53, Στ. Ζορμπαλάς, ΕΠΟΝ Πολεμούσαν και τραγουδούσαν για τη λευτεριά, Αθήνα, εκδ. Δελφίνι, 1993, σ. 40-47.

Σελ. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/18.gif&w=600&h=915

ΕΠΟΝ είναι αυτονόητη. Παράλληλα όμως η συλλογή του υλικού αυτού εξυπηρετούσε και έναν ακόμη στόχο, τη διατήρηση της μνήμης των θυμάτων, των ηρώων της Αντίστασης, τη θεμελίωση υλικών και ηθικών διεκδικήσεων από το κράτος για τις οικογένειες των αγωνιστών μετά την αποχώρηση των κατακτητών, αλλά και την ανάδειξη της ΕΠΟΝ και της δράσης της ως αγωνιστικού προτύπου για τις επόμενες γενιές. Είναι χαρακτηριστικό ότι η συναίσθηση αυτής της ανάγκης υπήρξε έντονη στα μέλη του Κ.Σ. ήδη πριν την απελευθέρωση της Ελλάδας, όταν κυριαρχούσε ο ενθουσιασμός από τη μαζική ανάπτυξη και τις επιτυχίες του αντιστασιακού κινήματος.

Η μέριμνα αυτή καταγράφεται εύγλωττα στην εγκύκλιο υπ. αρ. 4, που εξέδωσε το Τμήμα Μόρφωσης και Διαφωτισμού του Κ.Σ. στις 20 Μαΐου 1944. Στην εγκύκλιο που υπογράφεται από τον Πέτρο Ανταίο και απευθύνεται προς «Όλα τα Συμβούλια Περιοχής και το Κλιμάκιο Προεδρείου Αθήνας-Πειραιά» αναφέρονται αδρά οι επιδιώξεις αυτές της οργάνωσης:

«Η Ελληνική Νεολαία μέσ' στις γραμμές της ΕΠΟΝ γράφει με το αίμα της το δικό της ηρωικό κομμάτι, απ' την ιστορία του τιτάνιου απελευθερωτικού αγώνα του Έθνους. Χιλιάδες ήρωες της Νέας μας Γενιάς, γράφουν την ιστορία αυτή με τη θυσία και το αίμα τους σε κάθε κορφή και κάθε πεζοδρόμιο, σε κάθε χωριό και σε κάθε πόλη της Ελλάδας.

Αποτελεί εθνικό χρέος για την ΕΠΟΝ η συγκέντρωση όλων των στοιχείων των ηρωικών παιδιών μας που πέσανε για τη λευτεριά της πατρίδας.

Τα περισσότερα θύματα της Νεολαίας μας, ανώνυμα τα περισσότερα ώς σήμερα δεν πρέπει να σβήσουν στην λησμονιά, αλλά να λάμψουν με τ' όνομα και τη δράση και τη λεβεντιά τους, στο Πάνθεο όλων των ηρώων του Έθνους. Τη δόξα τους αυτή την κατάχτησαν με την δράση, το αίμα και την ολοκληρωτική θυσία τους.

Δίχως τη θυσία τους λευτεριά και πολιτισμός δε θα βλάστανε ποτέ [[πολιτισμός]] σ' αυτή τη γη.

Ο καθένας απ' τους ήρωες μας ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΖΕΙ... - το δρόμο που πρέπει ν' ακολουθήσει ολόκληρη η Νεολαία μας, το δρόμο του αγώνα και της θυσίας για τη συ-

Σελ. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/19.gif&w=600&h=915

συντριβή του φασισμού, την κατάχτηση των ωραίων ιδανικών της.

Ακόμα είναι ιερή υποχρέωση της Οργάνωσής μας και θα σταθεί ένα από τα βασικώτερα αιτήματά της μετά την απελευθέρωση προς το Κράτος, η οικονομική ενίσχυση των οικογενειών των θυμάτων της Νεολαίας.

Γι' αυτούς τους λόγους είναι απαραίτητο να συγκεντρωθούν μ' όλη τη συναίσθηση της αξίας αυτής της δουλειάς όλα τα στοιχεία των θυμάτων της Νεολαίας ...».9

Η εγκύκλιος συμπληρώνεται με αναλυτικές οδηγίες σχετικά με τα στοιχεία και τις λεπτομερείς πληροφορίες που πρέπει να συγκεντρωθούν για κάθε επιμέρους πρόσωπο, καθώς και σχετικά με τη μέθοδο που πρέπει να ακολουθηθεί κατά τη συλλογή των στοιχείων.

Η καταγραφή αυτή όμως δεν αφορά μόνο τη δράση των μεμονωμένων προσώπων, ηρώων, νεκρών της Αντίστασης αλλά γενικότερα του αντιστασιακού κινήματος της ΕΠΟΝ. Η αγωνία για τη διάσωση της μνήμης των γεγονότων, την καταγραφή «των όσων έγιναν», δεν χαρακτηρίζει άλλωστε μόνο τους καθοδηγητές και τα στελέχη της οργάνωσης. Όπως φαίνεται από το υλικό του Αρχείου του Κ.Σ. -στο οποίο θα αναφερθούμε αναλυτικά παρακάτω- αποτελούσε μέλημα και ανάγκη των απλών αγωνιστών της ΕΠΟΝ και μάλιστα την ίδια την ώρα της μάχης. Η καταγραφή εδώ δεν είναι το καταστάλαγμα της θύμησης, οι αναμνήσεις που ανασύρονται και αποτυπώνονται στο χαρτί μετά από χρόνια ως αποτέλεσμα ιδεολογικοπολιτικών αποτιμήσεων. Δεν υπακούει άλλωστε στη λογική της δικαίωσης πράξεων και επιλογών, η οποία κατά κανόνα διατρέχει τα κείμενα που έχουν γραφτεί για τα γεγονότα μιας εποχής μετά την παρέλευση πολλών ετών. Είναι η καταγραφή της ιστορίας εν θερμώ, η «ζώσα» ιστορία που γράφεται σχεδόν ταυτόχρονα με τα γεγονότα.

Ενδεικτική είναι μια σειρά από χειρόγραφες «ιστορίες» αντάρτικων σωμάτων της ΕΠΟΝ, οι οποίες συντάσσονται από μέλη

9. Η εγκύκλιος έχει δημοσιευτεί από τον Π. Ανταίο, Συμβολή, ό.π., σ. 526 και σε φωτοαντίγραφο ο ίδιος, Χίλια σκοτωμένα παιδιά της ΕΠΟΝ, Αθήνα, εκδ. ΕΠΟΝ, 1986, σ. 8.

Σελ. 19
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/20.gif&w=600&h=915

τους κατά τους τελευταίους μήνες του 1944 και βρίσκονται σήμερα στο Αρχείο του Κ.Σ. της ΕΠΟΝ. Οι επιμέρους αυτές «ιστορίες» δεν έχουν μόνο ενημερωτικό χαρακτήρα, αφού άλλωστε λεπτομερής πληροφόρηση παρέχεται από τα δελτία δράσης που αποστέλλονται σε τακτά διαστήματα στο Κεντρικό Συμβούλιο. Οι τίτλοι τους είναι εύγλωττοι: «Ιστορία της υποδειγματικής διμοιρίας ΕΠΟΝ, ΕΛΑΣ 1/38 Συντάγματος Ευζώνων», «Η ΕΠΟΝ του 54ου Συντάγματος», «Η ιστορία της Υποδειγματικής Ομάδος ΕΠΟΝ ΙΙΙ/4 τάγματος», «Ιστορία του ανταρτοεπονίτικου κινήματος στο 5ο Σύνταγμα», «Ιστορία της υποδειγματικής ομάδας της ΕΠΟΝ του 1/4 Συντάγματος», «Ιστορία της ομάδος του ΙΙ/4 Τάγματος».10 Η διαφορά με τα προσωπικά ημερολόγια είναι νομίζουμε ουσιαστική, γιατί ενώ σε αυτά τα τελευταία οι συντάκτες τους θέλουν να αποτυπώσουν τα συναισθήματα της στιγμής, να διατηρήσουν τις προσωπικές τους μνήμες, να καταγράψουν τα περιστατικά που αφορούν αυτούς τους ίδιους, εδώ η καταγραφή δεν προβάλλει την ατομική περίπτωση, την προσωπική συμμετοχή των συντακτών των κειμένων στα δρώμενα, αλλά θέλει να διαφυλάξει τη συλλογική μνήμη της ομάδας, του ζωντανού αντιστασιακού κινήματος.

Την ίδια ανάγκη εξυπηρετούν και καταγραφές —συχνά συνταρακτικές- γεγονότων που οι συντάκτες τους στέλνουν για ενημέρωση στο Κ.Σ. της ΕΠΟΝ. Σκοπός εδώ δεν είναι η αποτύπωση της δράσης ενός τμήματος της οργάνωσης, αλλά η περιγραφή ενός γεγονότος στο οποίο τα μέλη της ΕΠΟΝ έχουν διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο, με τίμημα πολλές φορές την ίδια τη ζωή τους. Θα σταθούμε ενδεικτικά σε ένα παράδειγμα. Πρόκειται για ένα μικρό φύλλο χαρτιού που επιγράφεται: «Στιγμιότυπα απ' τις σφαγές της Κοκκινιάς». Σε αυτό ο ανώνυμος συντάκτης του δίνει μια συγκλονιστική περιγραφή της επιδρομής της 17ης Αυγούστου 1944 στην Κοκκινιά. Απομονώνουμε ένα μικρό απόσπασμα που αναδεικνύει την ένταση και το πάθος της στιγμής: «Η Διαμάντω του φρουραρχείου των Γερμανικών. Όλη η Κοκ-

10. Βλ. αντίστοιχα ΑΣΚΙ, Αρχείο Κ.Σ. ΕΠΟΝ, Β150, Β151, Β152, Β153, Β154, Β155.

Σελ. 20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/53/gif/21.gif&w=600&h=915

Κοκκινιά την είδε στις μάχες με το όπλο στα χέρια. Μας την σκότωσαν και αυτή οι ανθρωποφάγοι του φασισμού. Πριν την σκοτώσουν οι σαύρες, τα τσολιαδάκια, της έκαναν το σχήμα φωνάζοντάς την: καπετάνισσα. Ζει στην ψυχή μας πάντα η Διαμάντω. Καρτερούμε την ημέρα που 100 δολοφόνοι θα πληρώσουν με τη ζωή τους για τη Διαμάντω».11

Ο Πέτρος Ανταίος, σε πρόσφατη ομιλία του για το Αρχείο του Κ.Σ. της ΕΠΟΝ, έχει υποστηρίξει ότι «η γενιά μας ανέπτυσσε τη δραστηριότητα της σε μία τέτοια κοσμοϊστορική εποχή, η μέθεξή της ήταν τόσο άμεση, και τα αποτελέσματα της μέθεξης αυτής τόσο χειροπιαστά, που μας είχε δημιουργηθεί η αίσθηση ή η ψευδαίσθηση πως δημιουργούσαμε ιστορία. Γιατί στ' αλήθεια τότε συνομιλούσαμε με την ιστορία στον ενικό».12 Ίσως ο όρος γενιά, καθώς είναι ευρύς και περιγραφικός, δεν αποδίδει απολύτως πιστά τα πραγματικά δεδομένα. Γεγονός πάντως είναι ότι βρισκόμαστε μπροστά στη βούληση ενός κινήματος, ή έστω μιας νεολαιίστικης οργάνωσης που αποτελεί έκφρασή του, να συγκεντρώσει και να διασώσει τα τεκμήρια που αφορούσαν τη δράση της, με σκοπό να διαφυλάξει τη μνήμη της, να προστατεύσει και να αναδείξει τους αγώνες των μελών της και τελικά να καταγράψει η ίδια την ιστορία της.13 Αυτή η αντιμετώπιση του παρόντος από τη μεριά των πρωταγωνιστών του ως «ιστορία» που πρέπει να καταγραφεί και να διασωθεί από τους ίδιους, ενσωματώνει τη

11. Βλ. Αρχείο Κ.Σ. ΕΠΟΝ Α106. Βιογραφικά της στοιχεία βλ. Π. Ανταίος, Χίλια σκοτωμένα παιδιά, ό.π., σ. 95-99, Μ. Μάλλης, «Διαμάντω Κουμπάκη - Σοφία», π. Εθνική Αντίσταση, τχ. 80, 1993, σ. 87-88. Βλ. επίσης Νίκανδρος Κεπέσης, Ο Πειραιάς στην Εθνική Αντίσταση, έκδ. Συνδέσμου Δήμων περιοχών Πειραιά - Δυτικής Αττικής, χ.χ., σ. 380-382, 389-391.

12. Απόσπασμα από ομιλία του Π. Ανταίου, που εκφωνήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 1995 στα ΑΣΚΙ στα εγκαίνια έκθεσης σχετικής με την ΕΠΟΝ. Το χειρόγραφο της ομιλίας φυλάσσεται στα ΑΣΚΙ.

13. Είναι χαρακτηριστικό άλλωστε ότι σύμφωνα με μαρτυρία του Π. Ανταίου -που περιέχεται στο κείμενο της παραπάνω ομιλίας του- λίγο μετά την απελευθέρωση, σε μία σύσκεψη που μετείχαν 3-4 μέλη του Κ.Σ. της ΕΠΟΝ και ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης, του ανατέθηκε να συγγράψει την ιστορία της ΕΠΟΝ.

Σελ. 21
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Αρχείο του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 2
    03 - 0002.htm

    ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ