Συγγραφέας:Κουλούρη, Χριστίνα
 
Τίτλος:Αθλητισμός και όψεις της αστικής κοινωνικότητας
 
Υπότιτλος:Γυμναστικά και αθλητικά σωματεία (1870-1922)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:32
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1997
 
Σελίδες:447
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1870-1922
 
Περίληψη:Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να συνθέσει μία ιστορία του νεότερου ελληνικού αθλητισμού. Επιθυμεί, πρώτον, να αναδείξει την ιστορικότητα των σπορ και να διαφοροποιηθεί από προσεγγίσεις που αντιμετωπίζουν το παιχνίδι και κατ’ επέκταση τα σπορ (μια μορφή παιχνιδιού) ως διαχρονικό δομικό στοιχείο του ανθρώπινου πολιτισμού. Ενδιαφέρεται, δεύτερον, να ελέγξει το ερευνητικό δίλημμα της συνέχειας ή ασυνέχειας από τα παραδοσιακά παιχνίδια στα σύγχρονα σπορ κατά τη μετάβαση από την παραδοσιακή στη σύγχρονη κοινωνία. Η συγγραφέας παρακολουθεί την εξέλιξη των αντιλήψεων σχετικά με τη σωματική άσκηση μετά τη δημιουργία του ελληνικού κράτους ώστε να δείξει τη μετάβαση από την αδιαφορία και την αμφισβήτηση στην αποδοχή και την εδραίωση. Η επισκόπηση αυτή επιτρέπει και τη διάκριση ανάμεσα στη γυμναστική και τα σπορ, μια διάκριση απαραίτητη και για την κατανόηση της λειτουργίας των αθλητικών σωματείων αλλά και, ευρύτερα, της ιστορίας του αθλητισμού. Στη συνέχεια αναζητούνται τα πρώτα ίχνη της παρουσίας των σύγχρονων σπορ στην Ελλάδα, τόσο μέσα από τις πρώιμες, μη οργανωμένες πρακτικές όσο και μέσα από τους πρώτους αθλητικούς θεσμούς, δηλ. τους αγώνες και τα γυμναστήρια. Μελετώνται επίσης τα αθλητικά σωματεία: μέσα από την ανάλυση των σκοπών τους οι κοινωνικές λειτουργίες της σωματικής άσκησης και οι διασυνδέσεις της με την εθνικιστική ιδεολογία. Τέλος, επιχειρείται να φωτισθούν οι πτυχές της σωματειακής ζωής που είναι κρυμμένες από το ορθολογικό κανονιστικό πρότυπο του καταστατικού, δηλαδή οι ανθρώπινες επαφές με τις αρμονικές η συγκρουσιακές τους όψεις, οι φιλικές σχέσεις, τα οικογενειακά δίκτυα, τα ερωτοτροπήματα ενδεχομένως που επιτρέπει η συναναστροφή όχι μόνο σε αθλητικές αλλά και σε έξω-αθλητικές συναντήσεις στο πλαίσιο πάντα του σωματείου.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 23.64 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 123-142 από: 450
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/123.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

οπωσδήποτε με τους μετασχηματισμούς που υφίσταται, ο ελληνικός αθλητισμός μετά το 1922: κυρίως, τη μαζικότητα του που επιτρέπει -και μέσω του Τύπου- την ανάδειξη αθλητικών ειδώλων. Οι άθλοι των νέων αυτών ηρώων είναι τα ρεκόρ.

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΙΩΞΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ

Στην Ελλάδα η καταγραφή των ρεκόρ εισάγεται από το 1896. Στο εξής οι επιδόσεις των αθλητών μετρώνται τόσο σε πανελλήνιο όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο139. Η έννοια του ρεκόρ συνδέεται με μια από τις όψεις των νεότερων σπορ που τα διακρίνουν από τα παραδοσιακά παιχνίδια, την ακριβή μέτρηση, την ποσοτικοποίηση, θα μπορούσαμε να πούμε με αδέξια ελληνικά. "Record" σημαίνει άλλωστε "καταγράφω". Η ακριβής μέτρηση της επίδοσης με αριθμούς (δευτερόλεπτα, μέτρα, βάρος κλπ.) με στόχο τη βελτίωσή της γίνεται ένα είδος μανίας που διατρέχει τόσο τους ίδιους τους αγώνες όσο και την περιγραφή τους.

Η λέξη δεν εξελληνίστηκε παρά τις προσπάθειες που έγιναν στα τέλη του περασμένου αιώνα. Ο Βερναρδάκης πρότεινε τη λέξη "κρατιστεύματα"140, ο Σπ. Λάμπρος, με βάση τον Λουκιανό, τη λέξη "μέτρον"141 ενώ και το "υπερβατόν" και το "υπέρωρον" θεωρήθηκαν ότι θα μπορούσαν να αποδώσουν την έννοια142. Εν τέλει επικράτησε η λέξη "επίδοσις" αλλά παράλληλα με την αγγλική "record", η οποία χρησιμοποιήθηκε και στις άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες.

Οι αντιδράσεις απέναντι στο σύστημα της καταγραφής των επιδόσεων ήταν ποικίλες και αντανακλούσαν τη διαμάχη ανάμεσα στους υποστηρικτές του αγγλικής προέλευσης αθλητισμού και τους, κατ' επάγγελμα συνήθως, υποστηρικτές της γερμανικής ή σουηδικής γυμναστικής με παιδαγωγικούς στόχους. Η Ποδηλατική και Αθλητική Επιθεώρησις της Ανατολής, έντυπο αθλητικού (δηλ.

————————————

1907 ("Πρακτικά Ε.Ο.Α.", Γ ', 66η συνεδρίαση, Απρίλιος - Μάιος 1907· πβ. και Ελ. Σκιαδάς, 100 χρόνια νεώτερη ελληνική ολυμπιακή ιστορία..., ό.π., σ. 223-224). Η νέα Ένωση σκόπευε, όπως φαίνεται, στην αποστολή όσο το δυνατόν περισσότερων αθλητών στους Ολυμπιακούς της Αμβέρσας, παρακάμπτοντας τους αρμόδιους για την επιλογή φορείς, κυρίως την Ε.Ο.Α. αλλά και τον Σ.Ε.Α.Γ.Σ. Προκήρυξε μάλιστα και Παναθηναϊκούς Αθλητικούς Αγώνες για τις 30 και 31 Μαρτίου (έγγραφο προς Πανελλήνιο Γ.Σ., 29 Φεβρ. 1920 και απάντηση του Πανελληνίου, 14 Μαρτίου 1920, Αρχείο Π.Γ.Σ.). Οι αγώνες δεν έγιναν, και σύντομα, λόγω των προφανών αντιδράσεων, η Ένωση περιήλθε σε αφάνεια για να επανεμφανιστεί, με νέα διοίκηση, στην απεργία του 1924. Βλ. Π. Ν. Μανιτάκης, 100 χρόνια..., ό.π., σ. 347-349, 428.

139. Εισάγεται τότε η έννοια του ρεκόρ αλλά δεν αρχίζει αμέσως η συστηματική καταγραφή των επιδόσεων των ελλήνων αθλητών.

140. Κ. Μ. Κατσαράς, Η Ελλάς κατά τους διεθνείς Ολυμπιακούς αγώνας 1906, Αθήνα 1906, σ. 53.

141. Π. Σ. Σαββίδης, Λεύκωμα ... Ολυμπιακών αγώνων 1906, ό.π., σ. 12.

142. ΠΑΕΑ 1 (1898-9), σ. 263.

Σελ. 123
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/124.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

sportif) σωματείου, προτείνει ως μέσο για την "αναζωπύρωσιν της γυμναστικής και του αθλητισμού" την "σύστασιν εν Ελλάδι επιδόσεων (records) αίτινες εν άπαντι τω πεπολιτισμένω κόσμω προ πολλού έχουσι συσταθή εις όλα τα αθλητικά αγωνίσματα"143. Στο ανώνυμο άρθρο, τα ρεκόρ και η αναγνώριση ελλήνων πρωταθλητών (recordmen), με τις απαραίτητες τιμές εκ μέρους των αρμόδιων αρχών, θεωρούνται ότι θα ενισχύσουν την άμιλλα και θα ενθαρρύνουν τους αθλητές να βελτιωθούν. Αντίθετα, οι γυμναστές -με κύριο εκφραστή τον Ι. Χρυσάφη- υποστηρίζουν ότι ο ανταγωνισμός και η άμιλλα με στόχο το ρεκόρ λειτουργούν καταστρεπτικά για την ανάπτυξη της σωματικής αγωγής. Από το 1896, γράφει ο Χρυσάφης, "ο νεώτερος αθλητισμός, ήτοι η εις το έπακρον επίδοσις εις έν και μόνον αθλητικόν αγώνισμα, ο άγνωστος παρ' ημίν μέχρι της εποχής εκείνης, εισήλασεν ακάθεκτος εις τα Ελληνικά γυμναστήρια, συνεισαγαγών πάσαν την αθλητικήν αμετρίαν και την υπερβολήν", που οδήγησε στην "αγοραπωλησίαν των αθλητών, τον περιορισμόν της όλης δράσεως των Συλλόγων εις την παντί τρόπω συγκρότησιν και συντήρησιν ενός μικροθιάσου αθλητών, ο οποίος εις τους ετησίους Πανελληνίους αγώνας ν' ασφαλίζη το έπαθλον και όλην εν γένει την άλογον αυτήν παρεκτροπήν από του κυρίου σκοπού της σωματικής αγωγής"144.

Παρά τις αντιρρήσεις του Χρυσάφη και των συναδέλφων του εντούτοις, η διεξαγωγή αγώνων, η προπόνηση των αθλητών γι' αυτούς και η διεκδίκηση της νίκης όχι μόνο για την ατομική τους δόξα αλλά και για το γόητρο της ομάδας τους, αποτέλεσαν βασικά στοιχεία του ελληνικού αθλητισμού από τις αρχές του 20ού αιώνα. Αποτέλεσμα, ένας οξύς ανταγωνισμός ανάμεσα στους συλλόγους και κυρίως ανάμεσα στους δύο σημαντικότερους εκείνη την εποχή, τον Πανελλήνιο και τον Εθνικό145.

Αγώνες αρχίζουν να οργανώνονται συστηματικά στην Ελλάδα στην ουσία μετά το 1899. Τη συλλογική μέθη του 1896 την είχε διαδεχθεί το αίσθημα της εθνικής ταπείνωσης το 1897. Αδράνεια χαρακτηρίζει τη "σκοτεινή" χρονιά της ήττας, παρά τη σημαντική για την εξέλιξη του αθλητισμού ίδρυση του Συνδέσμου των Ελληνικών Αθλητικών και Γυμναστικών Σωματείων (Σ.Ε.Α.Γ.Σ.). Θα

————————————

143. Στο ίδιο, σ. 185.

144. [Ι. Ε. Χρυσάφης], Η σωματική αγωγή και η στρατιωτική προπαίδευσις της νεότητος..., ό.π., σ. 28-29. Η υπογράμμιση, του συγγραφέα.

145. Για τις μορφές που πήρε αυτός ο ανταγωνισμός, βλ. εδώ, σ. 282-3. Στα καταστατικά του 1900 (άρθρο 27) και του 1912 (άρθρο 29) του Πανελληνίου Γ.Σ. αναγράφονται οι απαιτούμενες επιδόσεις τις οποίες αν επιτύχει ένας αθλητής βραβεύεται από τον σύλλογο με αργυρό μετάλλιο και ανακηρύσσεται πρωταθλητής του συλλόγου. Καταστατικόν του Πανελληνίου Γυμναστικού Συλλόγου..., Αθήνα 1900 και Καταστατικόν του Πανελληνίου Γυμναστικού Συλλόγου..., Αθήνα 1912. Με στόχο την προετοιμασία αθλητών κυκλοφορούν εξάλλου εγχειρίδια προπονητικής, όπως για παράδειγμα εκείνο που εξέδωσε η Χ.Α.Ν.: Α. Ε. Marriott, Οδηγός αθλητού, Αθήνα 1920.

Σελ. 124
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/125.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

χρειαστεί η επέμβαση του κράτους με το νόμο ,ΒΧΚΑ' για να δοθεί κανονική και επαναλαμβανόμενη, δηλ. θεσμική, μορφή στις αθλητικές συναντήσεις. Αν εξαιρέσουμε, βεβαίως, τους αγώνες που γίνονταν στο πλαίσιο των αθλητικών συλλόγων, οι οποίοι όμως είχαν περιορισμένη εμβέλεια και περιορισμένη παρουσία θεατών.

Από τη στιγμή της δημιουργίας του Σ.Ε.Α.Γ.Σ. αλλά και με δεύτερο πόλο την Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων, η τυπική επαφή μεταξύ των αθλητικών και γυμναστικών σωματείων μέσω των αγώνων αποκτά επίσημη και θεσμοθετημένη μορφή, που περιορίζει και την πρωτοβουλία των επιμέρους συλλόγων. Τα είδη των αγώνων (πανελλήνιοι, διεθνείς, τοπικοί, interclubs, match κλπ.), ο χρόνος και ο τρόπος διεξαγωγής τους, η συγκρότηση της ελλανόδικης επιτροπής, τα βραβεία, τα ρεκόρ, οι προϋποθέσεις συμμετοχής σωματείων και αθλητών και μια σειρά από άλλα ζητήματα προσδιορίζονται με ακρίβεια146. Απονέμεται εξάλλου από τον Σ.Ε.Α.Γ.Σ. τόσο το βραβείο της συλλογικής εργασίας στους Πανελλήνιους Αγώνες (από το 1910)147 όσο και το έπαθλο της Νίκης στο σωματείο που συγκέντρωσε τις περισσότερες πρώτες νίκες (από το 1897)148. Η αυστηρή αυτή οργάνωση που διέπεται από λεπτομερή νομοθεσία, καταστατικά και κανονισμούς αγώνων προσδίδει σ' αυτόν το μοντέρνο τρόπο ψυχαγωγίας που λέγεται σπορ όλα αυτά τα διακριτικά γνωρίσματα που τον διαφοροποιούν από το παραδοσιακό παιχνίδι. Η αναζήτηση της νίκης αποτελεί άλλωστε επίσης ένα χαρακτηριστικό των σπορ που τα διακρίνει από τα παραδοσιακά παιχνίδια όπου και μόνη η συμμετοχή συνιστούσε στοιχείο διασκέδασης.

Με το νόμο ,ΒΧΚΑ' αναγνωρίζεται ο κεντρικός ρόλος του Σ.Ε.Α.Γ.Σ., εφόσον στους ετήσιους πανελλήνιους αγώνες που θεσπίζεται να γίνονται τις τρεις τελευταίες ημέρες της Διακαινησίμου στο Παναθηναϊκό Στάδιο επιτρέπεται να μετέχουν μόνο τα σωματεία που έχουν ενταχθεί στο Σύνδεσμο. Ο Σ.Ε.Α.Γ.Σ. προσδιορίζει εξάλλου το ήμισυ περίπου των μελών που συγκροτούν τις ελλανόδικες επιτροπές τόσο των πανελλήνιων όσο και των σχολικών αγώνων. Τέλος, τα σωματεία δεν επιτρέπεται να διοργανώσουν δικούς τους αγώνες τρεις μήνες πριν και τρεις μήνες μετά τους Πανελλήνιους Αγώνες. Τα σωματεία που 

————————————

146. Ο Σ.Ε.Α.Γ.Σ. κατατάσσει τους αγώνες σε έξι κατηγορίες ανάλογα με το είδος και το φορέα που τους οργανώνει. Σ.Ε.Α.Γ.Σ., Εσωτερικός κανονισμός και γενικοί κανονισμοί αγώνων, Αθήνα 1910, άρθρο 26.

147. "Καταστατικόν Σ.Ε.Α.Γ.Σ." (30 Σεπτ. 1910), ΦΕΚ Α' 86, 15 Απρ. 1911, άρθρο 37.

148. "Καταστατικόν Σ.Ε.Α.Γ.Σ." (25 Ιαν. 1897), ΦΕΚ Β' 25, 27 Φεβρ. 1897, άρθρο 17. Το έπαθλο άρχισε να απονέμεται από τους Πανελλήνιους του 1904 και αθλοθέτης ήταν ο Πέτρος Καλλιγάς. Σ.Ε.Α.Γ.Σ., Ημερολόγιον 1910..., Αθήνα 1910, σ. 128. Το βραβείο της Νίκης καταργήθηκε το 1920 και το χάλκινο άγαλμα της Νίκης παρέμεινε πλέον μόνιμα στον Πανελλήνιο που το είχε κατακτήσει επί 13 συνεχείς αγώνες. Εφ. Καιροί, 5 Φεβρ. 1920, σ. 2· "Πρακτικά ... Σ.Ε.Α.Γ.Σ.", σ. 85.

Σελ. 125
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/126.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

διακρίνονται κατά τους Πανελλήνιους Αγώνες απολαμβάνουν χρηματικής επικουρίας αντί για άλλο βραβείο149.

Από το 1900, με το διάταγμα "περί πανελληνίων αγώνων" ρυθμίζεται λεπτομερώς ο τρόπος τέλεσης των ετήσιων πανελλήνιων αγώνων και οι αντίστοιχες αρμοδιότητες Σ.Ε.Α.Γ.Σ. και Ε.Ο.Α.150. Η προκήρυξη, το πρόγραμμα και ο προϋπολογισμός των αγώνων υπάγονταν στη δικαιοδοσία του Σ.Ε.Α.Γ.Σ. αλλά η τελική έγκριση ανήκε στην Ε.Ο.Α. που μπορούσε να επιφέρει τις τροποποιήσεις που ήθελε στο αρχικό σχέδιο του Συνδέσμου. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο καταστατικό του Σ.Ε.Α.Γ.Σ. το 1900, οριζόταν επίσης η διοργάνωση κάθε δύο χρόνια των " Ολυμπίων" στην αρχαία Ολυμπία151, αγώνων όμως που δεν τελέστηκαν ποτέ. Αλλά και ο θεσμός της Μεσολυμπιάδας, που καθιερώθηκε μετά την άρνηση της Δ.Ο.Ε. για μόνιμη τέλεση των Ολυμπιακών στην Ελλάδα152, ατόνησε μετά την πρώτη και μοναδική Ολυμπιάδα του 1906. Παρόλο που το θέμα επανερχόταν στις συνεδριάσεις της Ε.Ο.Α. κατά τις προβλεπόμενες χρονιές (1910, 1914 και 1922) και συντάσσονταν προγράμματα και προϋπολογισμοί, καμία Μεσολυμπιάδα δεν έγινε στην Αθήνα μετά το 1906 153.

Εκτός από τους Πανελλήνιους που διοργανώθηκαν για πρώτη φορά το 1901, άλλοι αγώνες που θεσμοθετήθηκαν κατά την ίδια περίοδο ήταν οι σχολικοί αγώνες (στην ουσία γυμναστικές επιδείξεις και εξετάσεις στη γυμναστική)154, τα

————————————

149. Νόμος ,ΒΧΚΑ' "Περί γυμναστικής και γυμναστικών και αθλητικών αγώνων" (10 Ιουλ. 1899), ΦΕΚ Α' 141, 12 Ιουλ. 1899, άρθρα 29, 31, 34, 43.

150. Β.Δ. "Περί Πανελληνίων Αγώνων" (3 Ιαν. 1900), ΦΕΚ Α' 3, 5 Ιαν. 1900.

151. "Καταστατικόν του Συνδέσμου των Ελληνικών Αθλητικών και Γυμναστικών Σωματείων", ΦΕΚ Ε' 17, 8 Απρ. 1900, άρθρο 1β'.

152. Κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του 1896, ο Γεώργιος Α' πρότεινε να καθιερωθεί η Αθήνα ως μόνιμος τόπος τέλεσης των αγώνων. Το 1899 μάλιστα ο νόμος ,ΒΧΚΑ' (άρθρο 37) όριζε ότι η Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων "μεριμνά περί της ανά τετραετίαν εξακολουθήσεως των Ολυμπιακών Αγώνων, των τελεσθέντων εν έτει 1896". Ο Coubertin ωστόσο επέμενε στην αρχική απόφαση της Δ.Ο.Ε. για περιοδική τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων σε διαφορετικές πόλεις του κόσμου. Ήδη άλλωστε είχε ορισθεί το Παρίσι ως τόπος τέλεσης της δεύτερης Ολυμπιάδας, το 1900, και ο ελληνικός νόμος αντιμετωπίσθηκε με δυσφορία αλλά και ειρωνεία στο εξωτερικό. Τότε ο διάδοχος Κωνσταντίνος πρότεινε ως συμβιβαστική λύση την τέλεση μεσολυμπιάδων στην Αθήνα.

153. Για τις σχετικές συζητήσεις, βλ. "Πρακτικά της Ε.Ο.Α.", συνεδρ. 10 Μάρτ., 25 Μάρτ., 15 Σεπτ., 22 Οκτ. 1909, 9 Μαΐου, 19 Μαΐου, 7 Νοεμ., 14 Νοεμ., 10 Δεκ. 1913 και 22 Μαΐου, 23 Οκτ. 1921.

154. Σχολικούς αγώνες διοργάνωνε από το 1901 και ως το 1922 και ο Πανιώνιος στη Σμύρνη με τη συμμετοχή των εκεί ελληνικών σχολείων. Βλ. Χ. Σωκρ. Σολομωνίδης - Ν. Εμμ. Λωρέντης, Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος, Αθήνα 1967, σ. 50-54. Στην Ελλάδα, τα σχολεία της μέσης εκπαίδευσης θεωρούνταν φίλαθλα γυμναστικά σωματεία και οι μαθητές τους που είχαν συμπληρώσει το 17ο έτος μπορούσαν να μετέχουν στους Πανελλήνιους Αγώνες ως αθλητές.

Σελ. 126
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/127.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Ελευθέρια (ετήσιοι σκοπευτικοί αγώνες από το 1910)155, τα Σωτήρια (από το 1899)156, οι παιδικοί και εφηβικοί αγώνες του Εθνικού Γ.Σ. (από το 1898), αγώνες για την απόκτηση ειδικών βραβείων (όπως ο αγώνας ανωμάλου δρόμου 12 χλμ. προς τιμήν του βασιλέως της Ιταλίας ή το κύπελλο που πρόσφερε ο πρίγκηπας Γεώργιος για αθλητικούς αγώνες μεταξύ των Σχολών του Πανεπιστημίου)157 καθώς και διασωματειακοί (inter-clubs) αγώνες για ειδικά σπορ που οργανώνονται περιοδικά από αθλητικούς συλλόγους (ιππικοί, ναυτικοί, σκοπευτικοί κλπ.). Εκτός ελληνικού κράτους, οι γνωστότερες αθλητικές διοργανώσεις, στις οποίες μετέχουν και σύλλογοι από την Ελλάδα, είναι οι Πανιώνιοι στη Σμύρνη, οι Αιολικοί στις Κυδωνίες, οι Παγκύπριοι στη Λευκωσία και τη Λεμεσό, τα Σάμια στη Σάμο και οι Παναιγύπτιοι στην Αλεξάνδρεια. Εξάλλου, οι σημαντικότεροι από τους ελληνικούς αθλητικούς συλλόγους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μετείχαν τόσο στους Πανελλήνιους όσο και σε άλλες αθλητικές διοργανώσεις των ελλαδικών συλλόγων. Αντίστοιχα, βεβαίως, σύλλογοι από το ελληνικό κράτος -κυρίως ο Πανελλήνιος και ο Εθνικός- μετείχαν στους εκτός κράτους αθλητικούς αγώνες.

Η καταγραφή που επιχειρείται στον Πίνακα 1 δεν είναι οπωσδήποτε εξαντλητική. Γνωρίζουμε τους αγώνες που τελούνταν στους χώρους που βρίσκονταν υπό τη δικαιοδοσία της Ε.Ο.Α. (Στάδιο, Ποδηλατοδρόμιο, Σκοπευτήριο Καλλιθέας, Μπελλένειος Σκοπευτική Σχολή), στο Κεντρικό Γυμναστήριο, στο Ζάππειο, καθώς και με την πρωτοβουλία των μεγαλύτερων συλλόγων. Τοπικοί αγώνες, μακριά από την πρωτεύουσα, και εσωτερικοί αγώνες μεταξύ των μελών ενός ή δύο γυμναστικών και αθλητικών συλλόγων είναι λιγότερο γνωστοί.

Οι σημαντικότερες αθλητικές συναντήσεις (σημαντικότερες από άποψη συμμετοχής συλλόγων, αθλητών και θεατών) γίνονται βεβαίως χωρίς αμφιβολία στην πρωτεύουσα158. Και σε άλλες πόλεις (Βόλο, Λάρισα, Τρίκαλα, Πάτρα, Σπάρτη,

————————————

Νόμος 2476 "Περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως των νόμων ,ΒΧΚΑ', ,ΓΥΛΗ' "περί γυμναστικής κλπ."", ΦΕΚ Α' 199, 4 Σεπτ. 1920.

155. Τα Ελευθέρια ιδρύθηκαν με το νόμο ,ΓΧΛς' (16 Μαρ. 1910, ΦΕΚ Α' 106, 19 Μαρτίου 1910) για να τιμάται η επέτειος της Ελληνικής Παλιγγενεσίας. Οι αγώνες θα τελούνταν σε διαφορετική πόλη κάθε χρόνο και δικαίωμα συμμετοχής είχαν μόνο Έλληνες έως 30 ετών (από το 1912, έως 40). Βλ. νόμος ,Γ^ΠΓ ' "Περί τροποποιήσεως διατάξεων τίνων του ,ΓΧΛς' νόμου "περί Ελευθερίων"" (13 Ιαν. 1912), ΦΕΚ Α΄ 12, 14 Ιαν. 1912. Τα βραβεία ήταν χρηματικά: 10.000 δρχ. για τον πρώτο νικητή, 2.000 για τον δεύτερο και 1.000 για τον τρίτο. Τα πρώτα Ελευθέρια έγιναν στο Ρίο και τα επόμενα στο Βόλο και τα Τρίκαλα.

156. Από τον Πανελλήνιο Γ.Σ. για τον εορτασμό της διάσωσης του Γεωργίου Α' και της κόρης του Μαρίας από δολοφονική απόπειρα. Βλ. εδώ, σ. 217.

157. Οι αγώνες μεταξύ των Σχολών του Πανεπιστημίου προκηρύχτηκαν για πρώτη φορά το 1908. "Πρακτικά Ε.Ο.Α.", τ. Γ', συνεδρ. 14 Φεβρ. 1908.

158. Οι σημαντικότεροι αγώνες που γίνονται εκτός ελληνικού κράτους είναι οι Πανιώνιοι στη

Σελ. 127
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/128.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Τρίπολη) οργανώνονται, αγώνες όπου προσκαλούνται και σύλλογοι της πρωτεύουσας αλλά δεν έχουν την αίγλη και την απήχηση των πανελλήνιων συναντήσεων. Μια περίπτωση αγώνων με ετήσια περιοδικότητα που δεν οργανώνονται από μεγάλο σύλλογο ούτε σε ένα από τα μεγάλα αστικά κέντρα είναι οι αγώνες του Αθλητικού Συλλόγου του χωρίου Βούρβουρα Κυνουρίας. Εντούτοις, δεν θα πρέπει να προβούμε σε βιαστικά συμπεράσματα ως προς τη διάδοση του αθλητισμού στην επαρχία ή σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Η πρωτοβουλία για την ίδρυση του συλλόγου δεν προήλθε από τους κατοίκους του χωριού αλλά από "ομάδα νέων παραθεριζόντων", οι οποίοι είδαν τον αθλητισμό ως μέσο εκπαίδευσης των χωρικών:

"Επειδή ο παλληκαριζόμενος νέος των χωρίων μας εννοεί καλώς ότι αι διά ψύλλου πήδημα ανδραγαθίαι κατά της ζωής του πλησίον δεν είναι το μόνον μέσον, όπως ακουσθή το όνομά του και ικανοποιηθή η φιλοδοξία του, αφ' ου και ο ρίπτων τον δίσκον και ο πηδών καλώς τόσον πολύ τιμώνται και ακουστοί γίνονται εις τα πέριξ. Εντεύθεν η φιλοδοξία των νέων μας θέλει τραπή επί τα ευγενέστατα ιδεώδη της περί το σώμα επιμελείας και αι δάφναι του παλληκαρισμού ταχέως θέλουσι μαρανθή"159.

Οι Πανελλήνιοι Αγώνες είναι κυρίως αθλητικοί και γυμναστικοί, στην παράδοση των Ολυμπιακών Αγώνων και περιλαμβάνουν πολλά αγωνίσματα. Ενδεικτικά, οι Πανελλήνιοι του 1906 περιλάμβαναν 26 αγωνίσματα: δρόμοι 100 μ., 5 αγγλικών μιλίων, 400 μ., 800 μ., 110 μ. μετ' εμποδίων, άλμα επί κοντώ, άρσις αμφισφαίρου δ' αμφοτέρων των χειρών, πάλη ελληνορωμαϊκή, δισκοβολία ελληνική, άλμα τριπλούν, λιθοβολία, άλμα εις ύψος μετά φοράς, άρσις αλτήρος δι' εκατέρας χειρός, ακοντισμός, σφαιροβολία, άλμα εις μήκος μετά φοράς, αγών πορείας βάδην 1.500 μ., διελκυστίνδα, άλμα απλούν άνευ φοράς, γυμναστικόν πένταθλον, αθλητικόν πένταθλον, μαραθώνιος δρόμος, αγών ομάδων, αναρρίχησις επί κάλω, άλμα εις ύψος άνευ φοράς.

Εκτός από τους πανελλήνιους αθλητικούς αγώνες, διοργανώνονται κάθε χρόνο μετά το 1904 160 οι πανελλήνιοι αγώνες σκοποβολής, οπλομαχίας, αντισφαίρισης,

————————————

Σμύρνη, τους οποίους οργανώνει κάθε χρόνο ο Πανιώνιος και όπου μετέχουν τα σημαντικότερα ελληνικά αθλητικά σωματεία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Ελλάδας. Υπολείπονται πάντως, από άποψη συμμετοχής αθλητών, των Πανελληνίων.

159. ΠΑΕΑ (1898-9), σ. 19. Πβ. και στο ίδιο, σ. 323.

160. Οι Πανελλήνιοι συνεχίζονταν και κατά τα χρόνια του πολέμου και του διχασμού. Δεν έγιναν μόνο το 1915 και το 1916, ενώ το 1919 αναβλήθηκαν μεν αλλά έγιναν αντ' αυτών αθλητικοί αγώνες στο Στάδιο "ίνα μη νεκρωθή πάσα αθλητική κίνησις". "Πρακτικά ... Ε.Ο.Α.", τ. ΣΤ, συνεδρ. 21 Μάρτ. 1919. Ο λόγος της αναβολής των αγώνων του 1919 ήταν ότι υπήρχαν ελάχιστοι μη στρατευμένοι αθλητές. "Πρακτικά... Σ.Ε.Α.Γ.Σ.", σ. 82. Αντίστοιχα, και το 1916 υπήρχαν μόνο 79 μη στρατεύσιμοι αθλητές που θα μπορούσαν να μετάσχουν στους προγραμματιζόμενους Πανελλήνιους: Στο ίδιο, σ. 67.

Σελ. 128
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/129.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

ποδηλασίας και οι ναυτικοί πανελλήνιοι αγώνες (κολύμβηση και κωπηλασία). Πανελλήνιοι ποδοσφαίρου θα γίνουν πρώτη φορά το 1906 ενώ, αντίθετα, η ποδηλασία παρακμάζει και οι τελευταίοι πανελλήνιοι αγώνες ποδηλασίας κατά την περίοδο που εξετάζουμε γίνονται το 1911 και μάλιστα με τη συμμετοχή ενός μόνο αθλητή. Η ακμή του ποδοσφαίρου τοποθετείται από τη δεύτερη δεκαετία του 20ού αιώνα. Νέοι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι ιδρύονται τότε στην Αθήνα και στον Πειραιά (καθώς και στη Θεσσαλονίκη αλλά και σε μικρότερα επαρχιακά κέντρα), ενώ ήδη το ποδόσφαιρο αποτελεί κεντρική δραστηριότητα πολλών εκτός ελληνικού κράτους συλλόγων, όπως ο Πανιώνιος και ο Απόλλων Σμύρνης, ο Ηρακλής Θεσσαλονίκης και το Πέρα Κλουμπ Κωνσταντινουπόλεως161. Στα χρόνια του πολέμου και του διχασμού, όταν μειώνεται γενικά η αθλητική κίνηση, οι μόνοι αγώνες που καταγράφονται στο αρχείο της Ε.Ο.Α. είναι ποδοσφαιρικοί αγώνες μεταξύ των ήδη ιδρυμένων ποδοσφαιρικών συλλόγων της πρωτεύουσας αλλά και με ομάδες του αγγλικού ναυτικού. Για παράδειγμα, το 1918, όταν δεν καταγράφεται κανένας άλλος αγώνας, στην Αθήνα τουλάχιστον, διοργανώνονται αποκλειστικά ποδοσφαιρικοί αγώνες. Το 1920 στους Ολυμπιακούς της Αμβέρσας θα μετάσχει για πρώτη φορά και ελληνική ποδοσφαιρική ομάδα που συγκροτήθηκε από αθλητές αθηναϊκών, πειραϊκών και σμυρναϊκών σωματείων. Ποδοσφαιρικοί, αλλά και αθλητικοί, αγώνες διοργανώνονταν τα χρόνια 1921-1922 στο μέτωπο της Μ. Ασίας μεταξύ των στρατευμένων αθλητών από το ελληνικό κράτος και των αθλητών της Σμύρνης και άλλων μικρασιατικών πόλεων162.

Το Ποδηλατοδρόμιο αποτελούσε για πολλά χρόνια το μοναδικό γήπεδο ποδοσφαίρου στο ελληνικό κράτος. Εκεί γινόταν η προπόνηση των παικτών, επίσημοι και ανεπίσημοι αγώνες. Εκτός από τους αγώνες μεταξύ ομάδων συλλόγων που οργάνωνε ο Σ.Ε.Α.Γ.Σ., γίνονταν επίσης αγώνες μεταξύ σχολείων και μεταξύ πανεπιστημιακών σχολών. Τα ιδιωτικά σχολεία και η Νομική Σχολή φαίνεται πως είχαν εκείνη την εποχή τις υψηλότερες ποδοσφαιρικές επιδόσεις. Διοργανωτές ποδοσφαιρικών αγώνων ήταν επίσης οι πρόσκοποι163 και η Χ.Α.Ν., που είχε θεσμοθετήσει ειδικό κύπελλο για το "ωραίον και ανδρικώτατον αυτό παιχνίδιον"164. Οι ποδοσφαιρικές αναμετρήσεις είναι εξάλλου οι πρώτες που 

————————————

161. Για τον αθλητισμό της Σμύρνης και της Θεσσαλονίκης διαθέτουμε δύο πλούσια σε στοιχεία βιβλία: Ν. Κ. Χριστοδούλου, Ο Γυμναστικός Σύλλογος Θεσ/νίκης "Ο Ηρακλής" και η εξέλιξις του αθλητισμού εν Θεσσαλονίκη, Θεσσαλονίκη 1927 και Χ. Σ. Σολομωνίδης - Ν. Εμμ. Λωρέντης, Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος, Αθήνα 1967. Αντίθετα, για τον αθλητισμό της Κωνσταντινούπολης, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής κάποια παρόμοια μελέτη.

162. Βλ. περιγραφές στο περ. Η Νίκη (1922).

163. Η. Ησαΐας, Ιστορία του ελληνικού προσκοπισμού, τ. Α', Αθήνα 1949, σ. 81.

164. περ. Σύντροφος 19, Ιαν. 1921, σ. 5. Στο ίδιο περιοδικό, έκδοση της Χ.Α.Ν., δημοσιεύονται περιγραφές και αποτελέσματα των αγώνων.

Σελ. 129
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/130.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

χρωματίζονται από τις τοπικές ταυτότητες. Ήδη το 1908 γίνεται ματς μεταξύ των μικτών ομάδων Σμύρνης και Αθηνών165. Ωστόσο, μορφή ανταγωνισμού προσλαμβάνει μόνο η ποδοσφαιρική αναμέτρηση Αθήνας και Πειραιά, που ξεκινά αρχικά ως σύγκρουση τοπικών τους ομάδων για να προσλάβει το χαρακτήρα της σύγκρουσης των δύο πόλεων. Το 1922, η Ένωσις Ποδοσφαιρικών Σωματείων Ελλάδος διοργανώνει αγώνες μεταξύ των μικτών ομάδων Αθήνας και Πειραιά166. Η διεκδίκηση της "κούπας" από τις δύο αντίπαλες πόλεις χρωματίζεται με πάθος και φανατισμό, τόσο που ο ποδοσφαιριστής του Πειραϊκού Συνδέσμου Μήτσος Βλαστός, από το μέτωπο, να αναφέρεται συνεχώς σ' αυτή την αναμέτρηση167.

Τα υπόλοιπα σπορ γνωρίζουν ανάπτυξη αλλά δεν έχουν ούτε την απήχηση ούτε την ταχύτατη και μαζική διάδοση του ποδοσφαίρου, παρόλο που η εμφάνισή τους προηγείται στην Ελλάδα. Μόλις τρεις έως πέντε σύλλογοι μετέχουν στους πανελλήνιους αγώνες της οπλομαχίας, της ποδηλασίας και της κωπηλασίας και κολύμβησης. Λίγο υψηλότερη είναι η συμμετοχή στους σκοπευτικούς αγώνες ενώ, αντίθετα, το τέννις διατηρεί τον αποκλειστικό του χαρακτήρα. Σχεδόν όλοι οι πανελλήνιοι αγώνες αντισφαίρισης γίνονται στις εγκαταστάσεις του Lawn Tennis Club Αθηνών και μεταξύ των μελών του. Αλλά και οι πανελλήνιοι αγώνες οπλομαχίας γίνονται στην αίθουσα του Συλλόγου Οπλομαχητικής "το Ξίφος" (τουλάχιστον τα χρόνια 1909-1911)168. Σπανιότερα, εμφανίζονται αγώνες για άλλα σπορ, όπως το κρίκετ (μόνο στην Κέρκυρα), το water-polo (πρώτοι αγώνες το 1908)169, το hockey (πρώτος αγώνας το 1911). Αγώνες μπάσκετ και βόλεϋ γίνονται για πρώτη φορά το 1921 στα Παναθήναια, που οργάνωσαν από κοινού ο Πανελλήνιος και ο Εθνικός170. Η μεγαλύτερη συμμετοχή συλλόγων και 

————————————

165. Η ομάδα των Αθηνών αποτελούνταν από αθλητές των συλλόγων Πανελληνίου Γ.Σ., Εθνικού Γ.Σ. και Πειραϊκού Συνδέσμου και η ομάδα της Σμύρνης από αθλητές του Πανιωνίου. Νίκησε η Σμύρνη με 3-1.

166. Από την Αθήνα μετείχαν οι σύλλογοι Γουδή, Πανελλήνιος και Αθηναϊκός και από τον Πειραιά, ο Πειραϊκός Σύνδεσμος, η Πειραϊκή Ένωσις και ο Όμιλος Φιλάθλων. Η Νίκη, έτος Γ', περ. Β', τχ. 9-10, Σεπτ.-Οκτ. 1922, σ. 167.

167. Γ. Ζεβελάκης, "Γράμματα από το μέτωπο του ποδοσφαιριστή Μήτσου Βλαστού (29.10.1920 - 9.5.1921)", Η Λέξη 112 (Νοέμ.-Δεκ. 1992), σ. 830-841. Βλ. επίσης και Β. Καρδάσης, "Ολυμπιακός Πειραιώς: ένα αρχείο, μια ιστορία", Ίστωρ 9 (Δεκ. 1996), σ. 59-86.

168. Αρχείο Ε.Ο.Α.

169. Στη Μεσολυμπιάδα του 1906 είχε γίνει εκτός συναγωνισμού επίδειξη στο άγνωστο σπορ από τη σουηδική ομάδα. Π. Σ. Σαββίδης, Λεύκωμα... 1906, ό.π., σ. 117. Τα περισσότερα αθλήματα δεν μεταφράζονται αμέσως μόλις εισάγονται στην Ελλάδα αλλά διατηρούν την ξενική ονομασία τους - κάποια, μέχρι σήμερα άλλωστε. Το water-polo δεν συναντάται καθόλου ως "υδατοσφαίριση" κατά την περίοδο που εξετάζω και το ίδιο ισχύει για το basket-ball, το volley-ball, το cricket, το hockey και το boxe. Γι' αυτό το λόγο, χρησιμοποιώ τις ξένες ονομασίες στις οικείες θέσεις.

170. Αρχείο Πανελληνίου Γ.Σ. Οι κανονισμοί για τα περισσότερα σπορ (ποδόσφαιρο, χόκεϋ,

Σελ. 130
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/131.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

αθλητών παρατηρείται σταθερά στους ετήσιους πανελλήνιους αθλητικούς αγώνες στο Παναθηναϊκά Στάδιο, οι οποίοι και παρουσιάζουν πλεόνασμα στον οικονομικό τους απολογισμό.

Πράγματι, τα διαθέσιμα στοιχεία για τις εισπράξεις των χρόνων 1904-1911 από τους Πανελλήνιους Αγώνες επιβεβαιώνουν τη σημαντική, αν και κυμαινόμενη, προσέλευση του κοινού171. Το πλεόνασμα κυμαίνεται από 709,1 δρχ. το 1910 (χαμηλότερη τιμή) ως 10.607,1 δρχ. το 1905 (υψηλότερη τιμή). Η διακύμανση των εισπράξεων παρακολουθεί τη συγκυρία και η σημαντική άνοδος κατά το 1905 θα πρέπει να αποδοθεί στην προετοιμασία της Μεσολυμπιάδας και την αντίστοιχη ενίσχυση της αθλητικής κίνησης. Οι τιμές των εισιτηρίων στις αρχές του 20ού αιώνα παρουσιάζονται σταθερές, με μέσο όρο τη 1 δρχ., ενώ στους Πανελλήνιους Αγώνες γίνονται εκπτώσεις για τους φοιτητές και τους αξιωματικούς. Συχνά μάλιστα ολόκληρες κερκίδες και μεγάλος αριθμός εισιτηρίων παραχωρούνται δωρεάν από την Ε.Ο.Α. για μαθητές, στρατιώτες, ορφανοτροφεία, τους "εργάτας της θαλάσσης" κλπ.172 επειδή προφανώς, παρά τη σχετικά μεγαλύτερη προσέλευση, το Στάδιο παρέμενε πάντα κατά ένα μεγάλο μέρος άδειο. Οι κατώτερες τάξεις δεν φαίνεται να διέθεταν ακόμη χρήματα για την παρακολούθηση αγώνων και η παρουσία τους ως θεατών σε αθλητικές συναντήσεις συνδέεται με την απλή περιέργεια και εφόσον δεν χρειάζεται να πληρώσουν το αντίτιμο ενός, ακόμη και φθηνού, εισιτηρίου. Είναι χαρακτηριστικό το σχόλιο για τους ετήσιους αγώνες του Ποδηλατικού Συλλόγου Αθηνών στο Ποδηλατοδρόμιο όπου στη β' θέση "η είσοδος είχεν αφεθή ελευθέρα εις πάντας, ένεκα δε τούτου πλήθος πολύ είχε συρρεύσει και ουχί ολίγαι γυναίκες των κατωτέρων τάξεων": "Άριστον το μέτρον τούτο διότι παρέχεται η ευκαιρία εις τον λαόν όπως παρακολουθών τους αγώνας να αναπτύσσεται και αγαπά πλειότερον τον αθλητισμόν"173.

Η μαζική προσέλευση του κοινού στο Στάδιο για την παρακολούθηση γυμναστικών και αθλητικών αγώνων, σε αντίθεση με τη μικρή του προσέλευση σε άλλα είδη αγώνων, και η σχετική εκλαΐκευση του κλασικού αθλητισμού σε σχέση με τα σπορ, που παραμένουν ακόμη το αποκλειστικό δικαίωμα μιας αστικής ελίτ, θα πρέπει να αποδοθούν στο ιδιαίτερο εθνικό περιεχόμενο που αποδίδεται στον αθλητισμό του στίβου και την εκγύμναση της νεολαίας. Όπως σε ολόκληρη την

————————————

γκολφ, μπάσκετ, κρίκετ, τέννις) είχαν μεταφραστεί από τον Ι. Χρυσάφη και δημοσιευθεί στην ΠΑΕΑ ήδη στα χρόνια 1898-1900.

171. Βλ. τα στοιχεία που παρατίθενται στο: Υπουργείον των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, Γυμναστική Τεύχος Α', Αθήνα 1912, σ. 129. Ενδεικτικά αναφέρω ότι στους Πανελλήνιους του 1904 τα έσοδα ανέρχονταν σε 34.589,95 δρχ. και τα έξοδα σε 30.835,95 δρχ. "Πρακτικά Ε.Ο.Α.", συνεδρ. 14 Δεκ. 1904.

172. Πολλά σχετικά έγγραφα για τους αγώνες του 1907, 1908, 1909, 1920 στο Αρχείο της Ε.Ο.Α.

173. ΠΑΕΑ 2 (1899-1900), σ. 211.

Σελ. 131
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/132.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Ευρώπη «η άνοδος των σπορ πρόσφερε νέες εκφράσεις του εθνικισμού μέσα από την επιλογή ή την εφεύρεση ιδιαίτερων "εθνικών" σπορ»174, στην Ελλάδα η σύνδεση του εθνικού παρόντος με το εθνικό παρελθόν και η επιβεβαίωση της εθνικής ιδιαιτερότητας έγιναν μέσω του κλασικού αθλητισμού. Ο νέος θεσμός των αναβιωμένων Ολυμπιακών Αγώνων υπήρξε καθοριστικός προς αυτή την κατεύθυνση.

Οι αγώνες διεξάγονται μεταξύ φιλάθλων, όπως καθόρισαν οι κανονισμοί των Ολυμπιακών του 1896. Αγώνες μεταξύ επαγγελματιών δεν καταγράφονται στα επίσημα αρχεία, γι' αυτό το λόγο γνωρίζουμε μέχρι στιγμής μόνο τους ποδηλατικούς και τους λεμβοδρομικούς επαγγελματικούς αγώνες, οι οποίοι εντάχθηκαν στον Πίνακα 1. Οι πληροφορίες είναι όμως ελλιπείς και άνισες, δεδομένου ότι ειδικά για την ποδηλασία διαθέτουμε πλούτο στοιχείων για την περίοδο 1898-1901, χάρη στην Ποδηλατική και Αθλητική Επιθεώρηση της Ανατολής, ενώ δεν συμβαίνει το ίδιο με άλλα αθλήματα.

Σύμφωνα με τους κανόνες του ερασιτεχνισμού, τα βραβεία που δίνονταν στους αγώνες δεν μπορούσαν να είναι χρηματικά. Εκτός από στεφάνια ελιάς και δάφνης, οι νικητές λάμβαναν επίσης ως έπαθλα διάφορα αντικείμενα αξίας, όπως ασημένια κύπελλα ή μετάλλια, ρολόγια, χρονόμετρα, όπλα (στους σκοπευτικούς αγώνες) κ.ά. Για να διαφυλαχθεί ο ερασιτεχνικός χαρακτήρας των αγώνων απαγορευόταν στους αθλητές να πουλήσουν τα αντικείμενα που είχαν λάβει ως έπαθλα και να πάρουν χρήματα μ' αυτό τον τρόπο. Χρηματικά βραβεία επιτρέπονταν μόνο σε ιππικούς και σκοπευτικούς αγώνες175. Σύμφωνα με τον κανονισμό του Σ.Ε.Α.Γ.Σ. θεωρούνταν φίλαθλος "πας όστις ουδέποτε ηγωνίσθη αντί χρηματικού βραβείου, εκτός εις Σκοπευτικούς και Ιππικούς Αγώνας, ή χρημάτων εξ οιασδήποτε πηγής και αν προέρχωνται ταύτα, ή προς αθλητάς εξ επαγγέλματος, και όστις ουδέποτε ημείφθη χρηματικώς διά σωματικήν του άσκησιν, εξήσκησεν ή προεπόνησεν άλλους επί μισθώ ή επρομηθεύθη καθ' οιονδήποτε τρόπον χρήματα εκ των επάθλων των αγωνισμάτων εις α διεκρίθη, και ουδέποτε μετεχειρίσθη όργανα και είδη αγωνιστικά επί σκοπώ διαφημίσεως του οικείου εργοστασίου. Ο φίλαθλος δικαιούται να δεχθή μόνον κατ' έγκρισιν και υπό τον έλεγχον του οικείου Συνδέσμου τα χάριν του ταξειδίου και της διαμονής εν τη ξένη πόλει έξοδα, αλλά και ταύτα ουχί ως αποζημίωσιν, διά τον απολεσθέντα εργάσιμον χρόνον, αλλά διά την έκτακτον δαπάνην εις ην υποβάλλεται μεταβαίνων εις Αγώνας μακράν του τόπου της διαμονής του"176.

————————————

174. Ε. Hobsbawm - T. Ranger (εκδ.), ό.π., σ. 300.

175. Σ.Ε.Α.Γ.Σ, . Εσωτερικός κανονισμός και γενικοί κανονισμοί αγώνων, Αθήνα 1910, άρθρο 24. Για τη διάκριση των σκοπευτικών αγώνων πβ. και εγκύκλιο 4/49 (10 Μαρτίου 1901 ) του Σ.Ε.Α.Γ.Σ. στο Δελτίον του Σ.Ε.Α.Γ.Σ. 2, 1 Αυγ. 1901, σ. 1.

176. Στο ίδιο, άρθρο 13. Η υπογράμμιση δική μου.

Σελ. 132
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/133.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Οι κανόνες του ερασιτεχνισμού που διέπουν τη συμμετοχή στους αγώνες σε συνδυασμό με ένα σύνολο κωδικοποιήσεων που καθορίζουν την πρακτική της αθλητικής αναμέτρησης συγκροτούν ένα σώμα κανονισμών όλο και πιο λεπτομερές και ακριβές δίνοντας έτσι εν τέλει ενιαία και, δυνάμει, παγκόσμια μορφή στα σύγχρονα σπορ177. Η Ελλάδα ακολουθεί τους διεθνείς κανόνες -άλλωστε όλοι οι κανονισμοί διεξαγωγής των επιμέρους σπορ μεταφράζονται είτε από τα αγγλικά είτε από τα γαλλικά- ενώ η οργάνωση του ελληνικού αθλητισμού υπάγεται σε μια σειρά από νεότευκτους θεσμούς και ρυθμίζεται από μια νέα ad hoc νομοθεσία. Κεντρικοί αθλητικοί θεσμοί στις αρχές του 20ού αιώνα, και μέχρι σήμερα, η Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων και ο Σύνδεσμος Ελληνικών Αθλητικών και Γυμναστικών Σωματείων, οι οποίοι ήρθαν συχνά σε σύγκρουση ως προς τα όρια των αρμοδιοτήτων τους αλλά σε σχέση με την εκάστοτε πολιτική εξουσία, κυβέρνηση και παλάτι.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Αγώνες στο ελληνικό κράτος 1898-1922

Έτος Μήνας Αγώνας Οργανωτής Σωματεία
1898     Παίδων και εφήβων Ε.Γ.Σ. [90]
    Παναχαϊκοί Παν.Γ.Σ.  
    Ποδηλατικοί επαγγελματιών  Ιδιώτες  
     4 Ποδηλατικοί φιλάθλων Π.Σ.Α.  
     5 Ποδηλατικοί επαγγελματιών Εταιρεία Τροχιοδρόμων  
      7 Ποδηλατικοί φιλάθλων Π.Σ.Α. 1
    8 Αθλητικοί Βουρβούρων Α.Σ.Β.  
    9 Αθλητικοί (Λάρισα)    
   11 Ποδηλατικοί και δρόμου επαγγελματιών Εταιρεία  Τροχιοδρόμων [12]

————————————

Σημ. Δεν καταγράφονται οι αγώνες που έγιναν εκτός ελληνικού κράτους, όπως π.χ. οι Πανιώνιοι, οι Παναιγύπτιοι και οι Παγκύπριοι. Δεν καταγράφονται επίσης μεμονωμένοι ποδοσφαιρικοί αγώνες μεταξύ ελληνικών ή ξένων ομάδων που γίνονται στο Ποδηλατοδρόμιο. -Τα ονόματα των αγώνων δεν ενοποιήθηκαν αλλά διατηρήθηκε ο τύπος που χρησιμοποιείται σε κάθε περίπτωση. - Στην πέμπτη στήλη καταγράφεται ο αριθμός των σωματείων που έλαβαν μέρος στον αγώνα. Εάν ο αριθμός είναι μέσα σε αγκύλες, δηλώνει αριθμό αθλητών που μετείχαν. Στις περιπτώσεις που υπάρχει διαφορά ανάμεσα στις δηλώσεις για συμμετοχή και τις πραγματικές εντέλει συμμετοχές, προτιμήθηκαν τα στοιχεία των πραγματικών συμμετοχών. Σε περίπτωση, τέλος, διαφωνίας των πηγών, υιοθετείται εκείνη που θεωρείται ως η πλέον αξιόπιστη.

————————————

177. Πβ. R. Chartier, "Le sport ou la libération contrôlée des émotions", πρόλογος στο Ν. Elias - Ε. Dunning, Sport et civilisation. La violence maîtrisée, Παρίσι, Fayard, 1994, σ. 16.

Σελ. 133
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/134.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Έτος

Μήνας

Αγώνας

Οργανωτής 

Σωματεία

12

Κρίκετ (Κέρκυρα)

 

12

Ποδηλατικοί επαγγελματιών

Π.Σ.Α.

 

1899

Οπλομαχητικής

Π.Γ.Σ.

 

Πανελλήνιοι σχολικοί

 

2

Διεθνείς Αντισφαίρισης

L.T.C.

3

Ποδηλατικοί (επαγγελματιών) και

 

αθλητικοί (φιλάθλων)

Π.Σ.Α.

 

4

Εξ επαγγέλματος ποδηλατών

 

4

Ποδηλατικοί και αθλητικοί

Π.Σ.Α.

5

Αθλητικοί

Ε.Γ.Σ. 

1[80]

5

Αθλητικοί (Σπάρτη)

Σ.Γ.Σ.

 

5

Αθλητικοί-γυμναστικοί (Βόλος)

Γ.Σ.Β.

 

5

Αθλητικοί-γυμναστικοί (Τρίπολη)

Σύλλογος

 

Φιλοπροόδων

 

5

Παίδων και εφήβων

Ε.Γ.Σ.

 

5

Ποδηλατικοί και ποδοσφαίρου

Π.Σ.Α.

 

5

Σωτήρια

Π.Γ.Σ. 

4[130]

8

Γ ' ετήσιοι αθλητικοί Βουρβούρων

Α.Σ.Β.

 

9

Γυμναστικοί και αθλητικοί του Β'

 

Πυροβολικού Συντάγματος Αθηνών

 

11

Αθλητικοί (Βόλος)

Γ.Σ.Β.

 

1900

Αθλητικοί (Μαρούσι)

Γ.Σ.Α.

 

Σχολικοί γυμναστικοί

Σχολικοί Πατρών

 

4

Αθλητικοί

Ε.Γ.Σ.

 

4

Ποδηλατικοί φιλάθλων και

 

επαγγελματιών

Π.Σ.Α.

5

Αθλητικοί (Πάτρα)

Παν.Γ.Σ.

 

5

Αθλητικοί και γυμναστικοί

Π.Γ.Σ.

5

θεσσαλικοί (Βόλος)

Γ.Σ.Β.

9

Αθλητικοί, ιππικοί και ποδηλατικοί

 

(Λάρισα)

 

11

Γυμναστικοί (Σπάρτη)

Σ.Γ.Σ.

12

Αθλητικοί (Πάτρα)

Γ.Ε.Π.

 

1901

Λεμβοδρομίες επαγγελματιών (Κύμη). Γ.Σ.Κ

1

Παίδων

Π.Γ.Σ.

4

Α' αθλητικοί (Πανελλήνιοι)

ΕΟΑ/ΣΕΑΓΣ

12[126]

4

Κολυμβητικοί-αθλητικοί (Ναύπλιο)

 

[18]

4

Σκοπευτικοί (Κηφισιά)

Γ.Σ.Κηφ.

 
 
Σελ. 134
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/135.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Έτος

Μήνας

Αγώνας

Οργανωτής 

Σωματεία

4

Σχολικοί γυμναστικοί

 

5

Αθλητικοί

Ε.Γ.Σ.

 

5

Αθλητικοί (Βόλος)

Γ.Σ.Β.

 

5

Αθλητικοί (Σπάρτη)

Σ.Γ.Σ.

5

Σχολικοί γυμναστικοί ( "Ολυμπία)

 

7

Αθλητικοί και γυμναστικοί

Α.Σ.Β.

 

(Βούρβουρα)

8

Γυμναστικοί (Κηφισιά)

Ηρώδης

 

8

Κωπηλασίας -κολυμβητικής (Κύμη)

Γ.Σ.Κ.

 

8

Παγγορτύνιοι

Γ.Σ.Ζ.

 

9

Αθλητικοί και Ιππικοί (Λάρισα)

Φ.Κ./Δήμος

 

Λαρίσης

 

9

Κολυμβητικοί (Πειραιάς)

 

1902

5

Γυμνικοί και ιππικοί

Π.Γ.Σ.

 

5

Γυμνικοί και ιππικοί

Φ.Κ.

 

5

Παίδων και εφήβων

Ε.Γ.Σ.

5

Σωτήρια

Π.Γ.Σ. 

12[49]

6

Γυμναστικοί-αθλητικοί (Σκόπελος)

Γ.Σ. Σκοπέλου

9

Αθλητικοί και ιππικοί (Λάρισα)

Δήμος Λαρίσης

 

1903

5

Αθλητικοί-γυμναστικοί (Τρίκαλα)

Γ.Σ.Τ.

[55]

5

Εφήβων

Πειραϊκός Σύν.

 

5

Παίδων και εφήβων

Ε.Γ.Σ. 

[94]

8

Αθλητικοί και ιππικοί (Λάρισα)

Δήμος Λαρίσης

 

1904

4

Αθλητικοί ανδρών και εφήβων

Μ.Γ.Σ.Λ.

 

(Λάρισα)

5

Παίδων και εφήβων (Τρίκαλα)

Γ.Σ.Τ.

5

Πανελλήνιοι αθλητικοί

ΕΟΑ/ΣΕΑΓΣ

8[50]

5

Σχολικοί γυμναστικοί

8

Αθλητικοί και ιππικοί (Λάρισα)

Δήμος Λαρίσης

 

1905

4

Ιππικός Διαγωνισμός

Ι.Ο.

 

4

Πανελλήνιοι αθλητικοί

ΕΟΑ/ΣΕΑΓΣ 

4[71]

4

Πανελλήνιοι οπλομαχητικής

ΕΟΑ

 

4

Σχολικοί γυμναστικοί

5

Παίδων και Εφήβων

Ε.Γ.Σ. 

[177]
  1906 3 Πανελλήνιοι αγωνιστικών παιδιών ΕΟΑ  
      (αντισφαίρισης, ποδοσφαίρισης)    
    3 Πανελλήνιοι αθλητικοί-γυμναστικοί ΕΟΑ/ΣΕΑΓΣ 8[274]
Σελ. 135
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/136.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Έτος 

Μήνας

Αγώνας

Οργανωτής

Σωματεία

 

3

Πανελλήνιοι ναυτικοί

ΕΟΑ

 

3

Πανελλήνιοι οπλομαχίας

ΕΟΑ

5

 

3

Πανελλήνιοι ποδηλασίας

ΕΟΑ

 

3

Πανελλήνιοι σκοποβολίας

ΕΟΑ

 

4

Διεθνείς Ολυμπιακοί Αγώνες

17[253]

 

(Μεσολυμπιάδα)

 

8

Ναυτικοί (κωπηλασία, κολύμβηση)

Ο.Ε.Π.

4

9

Πανελλήνιοι ιππικοί (Λάρισα)

Δήμος Λαρίσης

1907 

2

Μερικοί αγώνες ποδοσφαιρίσεως

4

 

μεταξύ συλλόγων

 

3-5

Μερικοί αγώνες ποδοσφαιρίσεως

13

 

μεταξύ σχολείων

 

3

Δρόμος ανωμάλου εδάφους 6 χλμ.

4[25]

 

3

Πανελλήνιοι σκοπευτικοί

ΕΟΑ

2

 

3

Προς τιμήν Βασιλέως Ιταλίας

ΕΟΑ

6[70]

 

4

Κωπηλασίας

Ν.Ο.Φ.

 

4

Πανελλήνιοι αντισφαιρίσεως

ΕΟΑ

 

4

Πανελλήνιοι και σχολικοί (αθλητικοί

 

και γυμναστικοί)

ΕΟΑ/ΣΕΑΓΣ

13[134]

 

4

Πανελλήνιοι οπλομαχίας

ΕΟΑ

4

 

4

Πανελλήνιοι ποδηλατικοί

ΕΟΑ

3

 

5

Πανελλήνιοι ναυτικοί

ΕΟΑ

4

 

7

Παίδων και εφήβων

Ε.Γ.Σ.

 

9

Ναυτικοί

Ο.Ε.Π.

4

 

9

Τακτοί ποδηλασίας (handicap)

ΕΟΑ

3

 

10

Τακτοί φθινοπωρινοί αθλητικοί

 

(handicap)

ΕΟΑ/ΣΕΑΓΣ

3[87]

 

10

Τακτοί φθινοπωρινοί οπλομαχίας

 

(handicap)

ΕΟΑ

3

 

10-12

Μερικοί ποδοσφαιρίσεως

4/5 σχολεία

 

11

Τακτοί φθινοπωρινοί αντισφαιρίσεως

 

(handicap)

ΕΟΑ

 

11

Τακτοί φθινοπωρινοί σκοπευτικοί

 

(handicap)

ΕΟΑ

3

1908

 

Αθλητικοί-γυμναστικοί (Ναύπλιο)

Ηρακλής

 

Διεθνείς σκοπευτικοί (Χανιά)

 

Πανελλήνιες ιπποδρομίες (Λάρισα)

Δήμος Λαρίσης

 

3

Άγων ποδοσφαιρίσεως Σμύρνης-

 

Αθηνών

 

3

Πανελλήνιοι σκοπευτικοί

ΕΟΑ

4

Σελ. 136
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/137.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Έτος 

Μήνας

Αγώνας

Οργανωτής

Σωματεία

 

4

Δρόμος ανωμάλου εδάφους 12 χλμ.

ΕΟΑ

3[20]

 

4

Εφήβων αθλητών σωματείων

ΕΟΑ

 

4

Πανελλήνιοι αντισφαιρίσεως

ΕΟΑ

 

4

Πανελλήνιοι και σχολικοί

ΕΟΑ/ΣΕΑΓΣ

10[113]

 

4

Πανελλήνιοι οπλομαχίας

ΕΟΑ

5

 

4

Πανελλήνιοι ποδηλασίας

ΕΟΑ

3

 

4

Πανθεσσαλικοί (Βόλος)

Γ.Σ.Β.

5

 

5

Α' αθλητικοί εφηβικοί συλλόγων

ΕΟΑ

2

 

5

Α' σχολικοί σκοπευτικοί

7 σχολεία

 

5

Α' φοιτητικοί αθλητικοί

ΕΟΑ

 

5

Εφήβων και παίδων (Τρίκαλα)

ΕΟΑ/ΣΕΑΓΣ

7[63]

 

5

Πανελλήνιοι ναυτικοί

ΕΟΑ

4

 

6

Α' σκοπευτικός διαγωνισμός

 

6

Αθλητικοί

Ε.Π.Ε.

 

6, 9

Ναυτικοί

Ο.Ε.Π.

4

 

7

Β' σκοπευτικός διαγωνισμός

 

9

Water-polo

Π.Γ.Σ.

 

9

Α' αθλητικοί (Τρίκαλα)

Δήμος

7[90]

 

Τρικάλων

 

10

Τακτοί φθινοπωρινοί αθλητικοί

 

(handicap)

ΕΟΑ

4[72]

 

10

Τακτοί φθινοπωρινοί οπλομαχίας

 

(handicap)

ΕΟΑ

4

 

11

Τακτοί φθινοπωρινοί αντισφαιρίσεως

 

(handicap)

ΕΟΑ

 

11

Τακτοί φθινοπωρινοί σκοπευτικοί

ΕΟΑ

5[23]

 

11, 12

Μερικοί ποδοσφαιρίσεως συλλόγων

6

1909

 

Παίδων και εφήβων

Ε.Γ.Σ.

 

Πανελλήνιες ιπποδρομίες (Λάρισα)

Δήμος Λαρίσης

 

1

Μερικοί ποδοσφαιρίσεως γυμνασίων

12

 

2

Μερικοί ποδοσφαιρίσεως σχολών

 

Πανεπιστημίου

 

3

Β' φοιτητικοί αθλητικοί

[47]

 

3

Δρόμος ανωμάλου εδάφους 12 χλμ.

ΕΟΑ

3[14]

 

3

Πανελλήνιοι σκοπευτικοί

ΕΟΑ

5[22]

 

4

Πανελλήνιοι αντισφαιρίσεως

ΕΟΑ

 

4

Πανελλήνιοι και σχολικοί

ΕΟΑ/ΣΕΑΓΣ

13[203]

 

4

Πανελλήνιοι οπλομαχίας

ΕΟΑ

5[25]

 

4

Πανελλήνιοι ποδηλασίας

ΕΟΑ

5[13]

 

5

Β' σχολικοί σκοπευτικοί

ΕΟΑ

8 σχολεία

 

5

Παίδων και εφήβων

Π.Γ.Σ.

[133]

Σελ. 137
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/138.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Έτος

Μήνας

Αγώνας

Οργανωτής

Σωματεία

 

8

Πανελλήνιοι, ναυτικοί

ΕΟΑ

5[57]

 

9

Ναυτικοί

Ο.Ε.Π.

5

1910

 

Φθινοπωρινοί οπλομαχίας

ΣΕΑΓΣ

 

1

Οπλομαχίας

Ο.Ο.Α.

 

3-4

Πανελλήνιοι σκοπευτικοί

ΕΟΑ

7

4

Ανώμαλος δρόμος 12 χλμ.

ΕΟΑ

3[25]

 

4

Πανελλήνιοι αθλητικοί

ΕΟΑ

15[219]

 

4

Σκοπευτικοί (Ναύπλιο)

Ηρακλής

 

5

Αθλητικοί (Τρίκαλα)

Γ.Σ.Τ.

 

5

Παίδων και εφήβων

Π.Γ.Σ.

[200]

 

5

Παίδων και εφήβων

Ε.Γ.Σ.

 

5

Πανελλήνιοι ποδηλασίας

ΕΟΑ

3

5

Σχολικοί σκοπευτικοί

 

6

Αθλητικοί ( Αθήνα)

Διαγόρας

 

6

Αθλητικοί (Κέρκυρα)

Γ.Σ.Κερ.

 

6

Αθλητικοί (Μαρούσι)

Γ.Σ.Α.

6

Πανελλήνιοι ναυτικοί

ΕΟΑ

5

 

6-7

Ελευθέρια (Ρίο)

[318]

 

11-12

Φθινοπωρινοί αθλητικοί

ΣΕΑΓΣ

 

12

Ποδοσφαιρικοί β' ομάδων συλλόγων

ΣΕΑΓΣ

4

1911

 

Κρίκετ (Κέρκυρα)

Γ.Σ.Κ.Κ.

 

2

Ποδοσφαιρικοί

Π.Ο.Α.

 

2

Σχολικοί ποδοσφαιρικοί

Ε.Γ.Σ.

 

3

Αθλητικοί (Βόλος)

Γ.Σ.Β.

 

3

Ελευθέρια (Βόλος)

3

 

3

Hockey

Π.Ο.Α.

 

4

Ανώμαλος δρόμος 12 χλμ.

ΕΟΑ

2

4

Πανελλήνιοι αθλητικοί

ΕΟΑ

17[139]

4

Πανελλήνιοι αντισφαιρίσεως

ΕΟΑ

1[4]

 

4

Πανελλήνιοι οπλομαχίας

ΕΟΑ

2

 

4

Πανελλήνιοι οπλομαχίας

ΣΕΑΓΣ

3

 

4

Πανελλήνιοι ποδηλασίας

ΕΟΑ

1[1]

 

4

Ποδοσφαιρικός Αθήνας-Σμύρνης

ΣΕΑΓΣ

 

5

Πανελλήνιοι hockey

ΣΕΑΓΣ

1

 

5

Πανελλήνιοι αντισφαιρίσεως

ΣΕΑΓΣ

5

Πανελλήνιοι ποδηλασίας

ΣΕΑΓΣ

2

5

Σκοπευτικοί

Σκ.Ετ.

1

 

5

Σχολικοί σκοπευτικοί

7

Πανελλήνιοι ναυτικοί

ΣΕΑΓΣ

5

 

8

Αθλητικοί και σκοπευτικοί

Α.Σ.Β.

2

(Βούρβουρα)

Σελ. 138
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/139.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Έτος

Μήνας

Αγώνας

Οργανωτής 

Σωματεία

8

Ναυτικοί

Ο.Ε.Π.

 

8

Πανθεσσαλικοί (Βόλος)

9

Αθλητικοί (Μαρούσι)

Γ.Σ.Α.

 

9

Πανελλήνιοι σκοπευτικοί

ΕΟΑ 

6

9-10

Πανελλήνιοι σκοπευτικοί

ΕΟΑ 

7

10

Τακτοί αντισφαιρίσεως

ΣΕΑΓΣ 

3

11, 12

Ποδοσφαιρικοί α' ομάδων συλλόγων

ΣΕΑΓΣ  

2

1912

3

Ανώμαλος δρόμος 12 χλμ.

Ε.Ο.Α. 

4[31]

3

Πανελλήνιοι σκοπευτικοί

3, 4

Πανελλήνιοι και σχολικοί

EOA 

20[263]

5

Ελευθέρια (Τρίκαλα)

5

Πανελλήνιοι αντισφαιρίσεως

ΕΟΑ

 

5

Σχολικοί σκοπευτικοί

8

Πανελλήνιοι ναυτικοί

ΕΟΑ

 

.

1914

3

Πανελλήνιοι αντισφαιρίσεως

ΕΟΑ

 

3

Πανελλήνιοι ποδοσφαιρίσεως (α' και

ΕΟΑ

 

β' ομάδων συλλόγων)

 

3

Πανελλήνιοι σκοπευτικοί

ΕΟΑ

4

Πανελλήνιοι αθλητικοί

ΕΟΑ/ΣΕΑΓΣ 

14[133]

4

Πανελλήνιοι οπλομαχητικοί

ΕΟΑ

 

4

Σχολικοί γυμναστικοί διαγωνισμοί

 

5

Σχολικοί διαγωνισμοί σκοποβολίας

 

6

Αθλητικοί (Μαρούσι)

Γ.Σ.Α.

 

6

Ιππικοί

Φρουρά

Αθηνών

 

1915

5

Σχολικοί σκοπευτικοί

 

1917

5

Αθλητικοί

ΣΕΑΓΣ

8[125]

1919

4

Πανελλήνιοι αθλητικοί

ΕΟΑ/ΣΕΑΓΣ

11[155]

6

Σχολικοί σκοπευτικοί

8

Ναυτικοί

Ν.Ο.Φ.

 

1920

Ναυτικοί

 

3

Ποδοσφαιρικοί

 

4

4

Πανελλήνιοι

ΣΕΑΓΣ 

11 [180]

5

Αθλητικοί

Π.Π.Α.Ο.

 

5

Πανελλήνιοι σκοποβολίας

5

Σχολικοί

 
Σελ. 139
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/140.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός
Έτος Μήνας  Αγώνας Οργανωτής Σωματεία
  6 Μαθητικοί σκοπευτικοί    
  . 8 Ναυτικοί Ν.Ο.Φ  
1921    Αθλητικοί (Αργοστόλι) Δήμος  
      Αργοστολίου  
    3 Αθλητικοί Χ.Α.Ν. [201]
  4 Κολυμβητικοί ( Αργοστόλι)    
   4 Α' Παναθήναια Π.Γ.Σ./Ε.Γ.Σ. 3/4 σχολεία
  9 Γυμναστικοί και σκοπευτικοί Γ.Σ.Α.  
    (Μαρούσι)    
   9 Ναυτικοί Ν.Ο.Φ.  
   11 Β' Παναθήναια Π.Γ.Σ./Ε.Γ.Σ.  
1922     Κολυμβητικοί Π.Γ.Σ.  
    4, 5 Γ' Παναθήναια Π.Γ.Σ/Ε.Γ.Σ. 5
  5 Ποδοσφαιρικοί Αθηνών-Πειραιώς Π.Ε.Ε.  

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

Α.Σ.Β. Αθλητικός Σύλλογος Βουρβούρων L.T.C. Lawn Tennis Club
Γ.Ε.Π. Γυμναστική Εταιρεία Πατρών Μ.Γ.Σ.Λ. Μουσικός και Γυμναστικός Σύλλογος Λαρίσης
Γ.Σ.Κηφ. Γυμναστικός Σύλλογος Κηφισσίας Ν.Ο.Φ. Ναυτικός Όμιλος Φαλήρου
Γ.Σ.Α. Γυμναστικός Σύλλογος Αμαρουσίου Ο.Ε.Π. Όμιλος Ερετών Πειραιά
Γ.Σ.Β. Γυμναστικός Σύλλογος Βόλου Ο.Ο.Α. Όμιλος Οπλομαχητικής Αθηνών
Γ.Σ.Ζ. Γυμναστικός Σύλλογος Ζατούνης Π.Γ.Σ. Πανελλήνιος Γ.Σ.
Γ.Σ.Κ. Γυμναστικός Σύλλογος Κύμης Π.Ε.Ε. Ποδοσφαιρική Ένωσις Ελλάδος
Γ.Σ.Κ.Κ. Γυμναστικός Σύλλογος Κρίκετ Κερκύρας Π.Ο.Α. Ποδοσφαιρικός Όμιλος Αθηνών
Γ.Σ.Κερ. Γυμναστικός Σύλλογος Κερκύρας Π.Π.Α.Ο. Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός και Αγωνιστικός Όμιλος
Γ.Σ. Τ. Γυμναστικός Σύλλογος Τρικάλων Π.Σ.Α. Ποδηλατικός Σύλλογος Αθηνών
Ε.Γ.Σ. Εθνικός Γ.Σ. Παν.Γ.Σ. Παναχαϊκός Γυμναστικός Σύλλογος
ΕΟΑ Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων Σ.Γ.Σ. Σπαρτιατικός Γυμναστικός Σύλλογος
Ε.Π.Ε. Ελληνική Ποδηλατική Εταιρεία Σ.Ε.Α.Γ.Σ. Σύνδεσμος Ελληνικών Αθλητικών και Γυμναστικών Σωματείων
Ηρακλής Γυμναστικός Σύλλογος "Ηρακλής" Σχ. Έτ. Σκοπευτική Εταιρεία
Ηρώδης Γ.Σ. "Ηρώδης ο Αττικός" Φ.Κ. Φίλιππος Κοινωνία
Ι.Ο. Ιππικός Όμιλος  
Σελ. 140
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/141.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΑΘΛΗΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ:

Σ.Ε.Α.Γ.Σ. ΚΑΙ Ε.Ο.Α.

Ο Σ.Ε.Α.Γ.Σ. -που μετονομάστηκε σε Σ.Ε.Γ.Α.Σ. το 1928- ιδρύθηκε τον Ιανουάριο 1897, μετά το Πανελλήνιο Γυμναστικό Συνέδριο που είχε συγκληθεί στην Αθήνα με πρωτοβουλία του Πανελληνίου Γ.Σ. Η ιδέα για την ένωση των ελληνικών αθλητικών συλλόγων είχε γεννηθεί στο πλαίσιο της προετοιμασίας των Ολυμπιακών Αγώνων και κατά τη διάρκεια των δοκιμαστικών αγώνων που γίνονταν στην Πάτρα για την επιλογή αθλητών. Υπογράφηκε τότε (20 Φεβρ. 1895) ένα πρωτόκολλο με τη σχετική απόφαση για ένωση από τους εκπροσώπους των συλλόγων Πανελληνίου (Ι. Φωκιανός), Παναχαϊκού, Γυμναστικής Εταιρείας Πατρών, Παναιτωλικού και Εθνικού178. Δύο χρόνια μετά, η αρχική ιδέα της συνένωσης όλων των ελληνικών αθλητικών σωματείων, εντός και εκτός κράτους, κατέληξε στη δημιουργία ενός ανώτερου οργάνου, που θα είχε συντονιστικό ρόλο και θα υποστήριζε αποτελεσματικότερα τα κοινά συμφέροντα των αθλητικών και γυμναστικών σωματείων. Οι στόχοι που καταγράφονται στο ιδρυτικό καταστατικό του 1897 περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την "επικοινωνίαν των αθλητικών και γυμναστικών σωματείων επί τω τέλει της δι' αμοιβαίας ηθικής υποστηρίξεως προαγωγής και ευοδώσεως των υπ' αυτών επιδιωκομένων σκοπών"179. Η Γ.Σ. του Συνδέσμου συγκροτούνταν από τους εκπροσώπους όλων των εγγεγραμμένων σωματείων (ένας εκπρόσωπος ανά σωματείο).

Είναι ωστόσο προφανές ότι οι συσχετισμοί δυνάμεων μεταξύ των σωματείων αντανακλώνταν στη σύνθεση του Δ.Σ. και, βεβαίως, ουδείς αμφισβητούσε το πρωτείο Αθήνας και Πειραιά, εφόσον τα μέλη του Δ.Σ. έπρεπε να είναι εγκατεστημένα στην Αθήνα180. Από το 1902 στο Δ.Σ. μετείχαν, εκτός από τα μέλη που εκλέγονταν κανονικά από τη Γ.Σ., και οι αντιπρόσωποι των σωματείων που λειτουργούσαν τουλάχιστον για δύο χρόνια και αριθμούσαν περισσότερα από 30

————————————

178. Το έγγραφο, το οποίο δεν είδα στο πρωτότυπό του, δημοσιεύεται και σε φωτοτυπία στο Επίσημον Μηνιαίον Όργανον του ΣΕΓΑΣ, έτος 32ο, περ. Ε', τχ. 28/132 (Αύγ.-Σεπτ. 1967). Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Σπ. Λάμπρου, η ιδέα γεννήθηκε στον Ι. Φωκιανό "εν τη σιδηροδρομική αμάξη" που τους μετέφερε για τους αγώνες στην Πάτρα. Εντούτοις, η μαρτυρία του δεν είναι απολύτως σύμφωνη, ούτε ως προς το χρόνο ούτε ως προς τους υπογράφοντες το πρωτόκολλο. Βλ. Σπ. Λάμπρος, "Προσφώνησις των αντιπροσώπων των Ελληνικών γυμναστικών συλλόγων εν τω Πανελληνίω Γυμναστικώ Συνεδρίω", στο Λόγοι και άρθρα, Αθήνα 1902, σ. 246-247.

179. "Καταστατικόν του Σ.Ε.Α.Γ.Σ." (25 Ιαν. 1897), ΦΕΚ Ε' 25, 27 Ιαν. 1897, άρθρο 1.

180. Αυτό ορίζεται ρητά μόνο το 1911 αλλά είναι προφανές ότι μέλη από τις επαρχίες δεν ήταν δυνατόν να μετέχουν στις συνεδριάσεις του Δ.Σ. Πολλοί επαρχιακοί σύλλογοι εξάλλου όριζαν ως αντιπροσώπους τους αντεπιστέλλοντα μέλη που διέμεναν στην Αθήνα και που ήταν ταυτόχρονα τακτικά μέλη αθηναϊκών αθλητικών σωματείων.

Σελ. 141
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/142.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

μέλη181. Για να αποφευχθεί η μονοπώληση της εξουσίας στον Σύνδεσμο από ένα ή δύο σωματεία, το καταστατικό του 1911 όρισε ότι "δεν επιτρέπεται να μετάσχωσι της Γενικής Συνελεύσεως ως αντιπρόσωποι Σωματείων ή μέλη του Προεδρείου πλείονα των τριών μελών Διοικητικού Συμβουλίου οιουδήποτε σωματείου"182. Παρά τις φαινομενικά δημοκρατικές διαδικασίες εκλογής των μελών του Δ.Σ.183, αθηναϊκά σωματεία κατάφερναν να κερδίζουν καίριες θέσεις στη διοίκηση εφόσον στη Γ.Σ. μπορούσαν να εκπροσωπούνται με περισσότερες της μιας ψήφους μέσω της εκπροσώπησης με δικά τους μέλη ταυτόχρονα και επαρχιακών ή ησσόνων αθηναϊκών σωματείων.

Ήδη λοιπόν στις αρχές του 20ού αιώνα, είχαν αναπτυχθεί στο εσωτερικό του Συνδέσμου συγκρούσεις μεταξύ των ισχυρότερων αθηναϊκών σωματείων για τον έλεγχο της διοίκησης. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε στιγμές κρίσης και όξυνσης της σύγκρουσης αποχώρησαν από τον Σ.Ε.Α.Γ.Σ. τόσο ο Πανελλήνιος (το 1902) όσο και ο Εθνικός (το 1911)184. Ο έλεγχος της διοικήσεως του Σ.Ε.Α.Γ.Σ. ήταν πολύ σημαντικός, εφόσον ο Σ.Ε.Α.Γ.Σ. αποτελούσε για όλο το διάστημα που εξετάζουμε τον μοναδικό συλλογικό εκπρόσωπο όλων των αθλητικών σωματείων, εντός και εκτός κράτους και ανεξαρτήτως του σπορ που καλλιεργούσαν. Αντίθετα, στις χώρες της Δ. Ευρώπης λειτουργούσαν παράλληλα ενώσεις κατά είδη σωματείων και δεν υπήρχε ένας ενιαίος φορέας. Από τη θέση αυτή, ο Σ.Ε.Α.Γ.Σ. είχε τον απόλυτο έλεγχο επί των σωματείων, τα οποία ήταν υποχρεωμένα να είναι εγγεγραμμένα στον Σύνδεσμο για να έχουν δικαίωμα συμμετοχής στους Πανελλήνιους Αγώνες. Τα εγγεγραμμένα σωματεία υποχρεούνταν να καταβάλλουν ετήσια εισφορά 30-150 δρχ., σύμφωνα με το καταστατικό του 1897, η οποία μειώθηκε σε 15-75 δρχ. με το καταστατικό του 1900 185.

Με την ψήφιση της νομοθεσίας του 1899-1900, το κράτος αποκτά ρυθμιστικό ρόλο για τη λειτουργία των αθλητικών σωματείων και το Υπουργείο Παιδείας αναλαμβάνει αρμοδιότητες εποπτεύουσας αρχής πάνω από τον Σ.Ε.Α.Γ.Σ. Σύμφωνα με το νόμο ,ΒΧΚΑ', "διαρρυθμίζει μεν και διευθύνει την εν τοις σχολείοις, εποπτεύει δε και υποστηρίζει την εν τοις γυμναστηρίοις των γυμναστικών και αθλητικών σωματείων συντελουμένην γυμναστικήν παιδείαν"186. Η σχέση

————————————

181. Καταστατικόν του Σ.Ε.Α.Γ.Σ., Αθήνα 1902, άρθρο 10.

182. "Καταστατικόν Σ.Ε.Α.Γ.Σ." (30 Σεπτ. 1910), ΦΕΚ Α' 86, 15 Απρ. 1911, άρθρο 11.

183. Το Δ.Σ., αρχικά 12μελές, γίνεται 7μελες το 1902 και 16μελές το 1910. Επίσης το 1900 η θητεία του γίνεται διετής από μονοετής που ήταν βάσει του καταστατικού του 1897.

184. Για τους λόγους της αποχώρησης, βλ. εδώ, σ. 255-6, 283. Το 1912 είχε αποχωρήσει και ο Όμιλος Φιλάθλων Πειραιώς. "Πρακτικά ... Σ.Ε.Α.Γ.Σ.", σ. 42.

185. Οι διαβαθμίσεις των εισφορών εξαρτώνταν από τον πληθυσμό της πόλης στην οποία ανήκε το σωματείο. Τα σωματεία του εξωτερικού κατέβαλλαν εισφορά 50 δρχ. ανεξάρτητα από τον πληθυσμό της έδρας τους. Από το 1910 όμως η συνδρομή τους καθορίζεται αναλογικά με τον ελληνικό πληθυσμό της περιοχής.

186. Νόμος ,ΒΧΚΑ', ό.π., άρθρο 3.

Σελ. 142
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Αθλητισμός και όψεις της αστικής κοινωνικότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 123
    32. Κουλούρη, Αθλητισμός

    οπωσδήποτε με τους μετασχηματισμούς που υφίσταται, ο ελληνικός αθλητισμός μετά το 1922: κυρίως, τη μαζικότητα του που επιτρέπει -και μέσω του Τύπου- την ανάδειξη αθλητικών ειδώλων. Οι άθλοι των νέων αυτών ηρώων είναι τα ρεκόρ.

    ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΙΩΞΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ

    Στην Ελλάδα η καταγραφή των ρεκόρ εισάγεται από το 1896. Στο εξής οι επιδόσεις των αθλητών μετρώνται τόσο σε πανελλήνιο όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο139. Η έννοια του ρεκόρ συνδέεται με μια από τις όψεις των νεότερων σπορ που τα διακρίνουν από τα παραδοσιακά παιχνίδια, την ακριβή μέτρηση, την ποσοτικοποίηση, θα μπορούσαμε να πούμε με αδέξια ελληνικά. "Record" σημαίνει άλλωστε "καταγράφω". Η ακριβής μέτρηση της επίδοσης με αριθμούς (δευτερόλεπτα, μέτρα, βάρος κλπ.) με στόχο τη βελτίωσή της γίνεται ένα είδος μανίας που διατρέχει τόσο τους ίδιους τους αγώνες όσο και την περιγραφή τους.

    Η λέξη δεν εξελληνίστηκε παρά τις προσπάθειες που έγιναν στα τέλη του περασμένου αιώνα. Ο Βερναρδάκης πρότεινε τη λέξη "κρατιστεύματα"140, ο Σπ. Λάμπρος, με βάση τον Λουκιανό, τη λέξη "μέτρον"141 ενώ και το "υπερβατόν" και το "υπέρωρον" θεωρήθηκαν ότι θα μπορούσαν να αποδώσουν την έννοια142. Εν τέλει επικράτησε η λέξη "επίδοσις" αλλά παράλληλα με την αγγλική "record", η οποία χρησιμοποιήθηκε και στις άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες.

    Οι αντιδράσεις απέναντι στο σύστημα της καταγραφής των επιδόσεων ήταν ποικίλες και αντανακλούσαν τη διαμάχη ανάμεσα στους υποστηρικτές του αγγλικής προέλευσης αθλητισμού και τους, κατ' επάγγελμα συνήθως, υποστηρικτές της γερμανικής ή σουηδικής γυμναστικής με παιδαγωγικούς στόχους. Η Ποδηλατική και Αθλητική Επιθεώρησις της Ανατολής, έντυπο αθλητικού (δηλ.

    ————————————

    1907 ("Πρακτικά Ε.Ο.Α.", Γ ', 66η συνεδρίαση, Απρίλιος - Μάιος 1907· πβ. και Ελ. Σκιαδάς, 100 χρόνια νεώτερη ελληνική ολυμπιακή ιστορία..., ό.π., σ. 223-224). Η νέα Ένωση σκόπευε, όπως φαίνεται, στην αποστολή όσο το δυνατόν περισσότερων αθλητών στους Ολυμπιακούς της Αμβέρσας, παρακάμπτοντας τους αρμόδιους για την επιλογή φορείς, κυρίως την Ε.Ο.Α. αλλά και τον Σ.Ε.Α.Γ.Σ. Προκήρυξε μάλιστα και Παναθηναϊκούς Αθλητικούς Αγώνες για τις 30 και 31 Μαρτίου (έγγραφο προς Πανελλήνιο Γ.Σ., 29 Φεβρ. 1920 και απάντηση του Πανελληνίου, 14 Μαρτίου 1920, Αρχείο Π.Γ.Σ.). Οι αγώνες δεν έγιναν, και σύντομα, λόγω των προφανών αντιδράσεων, η Ένωση περιήλθε σε αφάνεια για να επανεμφανιστεί, με νέα διοίκηση, στην απεργία του 1924. Βλ. Π. Ν. Μανιτάκης, 100 χρόνια..., ό.π., σ. 347-349, 428.

    139. Εισάγεται τότε η έννοια του ρεκόρ αλλά δεν αρχίζει αμέσως η συστηματική καταγραφή των επιδόσεων των ελλήνων αθλητών.

    140. Κ. Μ. Κατσαράς, Η Ελλάς κατά τους διεθνείς Ολυμπιακούς αγώνας 1906, Αθήνα 1906, σ. 53.

    141. Π. Σ. Σαββίδης, Λεύκωμα ... Ολυμπιακών αγώνων 1906, ό.π., σ. 12.

    142. ΠΑΕΑ 1 (1898-9), σ. 263.