Συγγραφέας:Κουλούρη, Χριστίνα
 
Τίτλος:Αθλητισμός και όψεις της αστικής κοινωνικότητας
 
Υπότιτλος:Γυμναστικά και αθλητικά σωματεία (1870-1922)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:32
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1997
 
Σελίδες:447
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1870-1922
 
Περίληψη:Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να συνθέσει μία ιστορία του νεότερου ελληνικού αθλητισμού. Επιθυμεί, πρώτον, να αναδείξει την ιστορικότητα των σπορ και να διαφοροποιηθεί από προσεγγίσεις που αντιμετωπίζουν το παιχνίδι και κατ’ επέκταση τα σπορ (μια μορφή παιχνιδιού) ως διαχρονικό δομικό στοιχείο του ανθρώπινου πολιτισμού. Ενδιαφέρεται, δεύτερον, να ελέγξει το ερευνητικό δίλημμα της συνέχειας ή ασυνέχειας από τα παραδοσιακά παιχνίδια στα σύγχρονα σπορ κατά τη μετάβαση από την παραδοσιακή στη σύγχρονη κοινωνία. Η συγγραφέας παρακολουθεί την εξέλιξη των αντιλήψεων σχετικά με τη σωματική άσκηση μετά τη δημιουργία του ελληνικού κράτους ώστε να δείξει τη μετάβαση από την αδιαφορία και την αμφισβήτηση στην αποδοχή και την εδραίωση. Η επισκόπηση αυτή επιτρέπει και τη διάκριση ανάμεσα στη γυμναστική και τα σπορ, μια διάκριση απαραίτητη και για την κατανόηση της λειτουργίας των αθλητικών σωματείων αλλά και, ευρύτερα, της ιστορίας του αθλητισμού. Στη συνέχεια αναζητούνται τα πρώτα ίχνη της παρουσίας των σύγχρονων σπορ στην Ελλάδα, τόσο μέσα από τις πρώιμες, μη οργανωμένες πρακτικές όσο και μέσα από τους πρώτους αθλητικούς θεσμούς, δηλ. τους αγώνες και τα γυμναστήρια. Μελετώνται επίσης τα αθλητικά σωματεία: μέσα από την ανάλυση των σκοπών τους οι κοινωνικές λειτουργίες της σωματικής άσκησης και οι διασυνδέσεις της με την εθνικιστική ιδεολογία. Τέλος, επιχειρείται να φωτισθούν οι πτυχές της σωματειακής ζωής που είναι κρυμμένες από το ορθολογικό κανονιστικό πρότυπο του καταστατικού, δηλαδή οι ανθρώπινες επαφές με τις αρμονικές η συγκρουσιακές τους όψεις, οι φιλικές σχέσεις, τα οικογενειακά δίκτυα, τα ερωτοτροπήματα ενδεχομένως που επιτρέπει η συναναστροφή όχι μόνο σε αθλητικές αλλά και σε έξω-αθλητικές συναντήσεις στο πλαίσιο πάντα του σωματείου.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 23.64 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 302-321 από: 450
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/302.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

το 1917 αντιπροσώπευαν επίσης και διαφορετικές ηλικιακές κατηγορίες. Στα τριάντα περίπου χρόνια που είχαν μεσολαβήσει από την ίδρυση του Ομίλου, το σωματείο είχε αλλάξει φυσιογνωμία. Ενώ κατά την πρώτη περίοδο υπήρχε μεγάλη επικάλυψη μεταξύ διοίκησης και αθλητών, με την πάροδο των δεκαετιών η διοίκηση του σωματείου "γερνάει" και η διαχωριστική γραμμή μεταξύ μιας ολιγομελούς ομάδας, μεγαλύτερης ηλικίας, που ασκεί την εξουσία με "σιδηράν πειθαρχίαν"26 και των νεαρών αθλητών βαθαίνει.

Η ΟΛΙΓΟΜΕΛΗΣ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ

Ο Όμιλος Ερετών διακρίνεται, συνεπώς, από τον ολιγομελή και συγκεντρωτικό του χαρακτήρα ο οποίος συναρτάται με τις αυξημένες εξουσίες του Δ.Σ. Η διαδικασία της εκλογής των τακτικών μελών είναι, όπως φάνηκε, ο ισχυρότερος μηχανισμός διατήρησης της εξουσίας. Με βάση τα πρακτικά του Δ.Σ. του Ομίλου Ερετών, παρατηρούμε ότι δεν γίνονται δεκτές όλες οι υποψηφιότητες για μέλη, χωρίς ωστόσο να σημειώνονται οι λόγοι της απόρριψης, ενώ λίγα είναι τα μέλη που εκλέγονται παμψηφεί. Κυριαρχεί επομένως ένας εκλεκτισμός, τον οποίο εντούτοις μόνο με την αναζήτηση λεπτομερών βιογραφικών στοιχείων θα είμαστε σε θέση να διαλευκάνουμε. Έτσι δεν γνωρίζουμε αν, εκτός από φιλικές, υπάρχουν και συγγενικές σχέσεις που συνδέουν τα μέλη του Δ.Σ. Πάντως, ο νόμος 281 του 1914 υπαγορεύει τροποποίηση του καταστατικού που γίνεται το 1918, σύμφωνα με την οποία "δεν επιτρέπεται να ώσι μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου πρόσωπα συνδεόμενα διά συγγενείας μέχρι και του δ' βαθμού"27.

Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσιάστηκαν, φαίνεται πως ο Όμιλος Ερετών λειτουργεί ως ένα σωματείο μιας παρέας ατόμων -γύρω στα 20 περίπου- που συναντιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα και ασκούνται στην κωπηλασία. Όπως ορίζεται από το καταστατικό του 1888, σκοπός του συλλόγου είναι "η σωματική εξάσκησις και τέρψις των μελών αυτού, δι' εκγυμνάσεως εις την κωπηλασίαν και δι' αγώνων λεμβοδρομιών". Τα ναυτικά σπορ, όπως και όλα εκείνα που συνδυάζονται με την επαφή με τη φύση (ορειβασία, ποδηλασία κλπ.), στοχεύουν άλλωστε εξίσου στην απόλαυση και την τέρψη και όχι μόνο στη

————————————

26. Στην έφεση προς το Υπουργείο το Δ.Σ. του Ομίλου σημείωνε: "Την τοιαύτην δ' αυτού ευεργετικήν διά τον ναυτικόν αθλητισμόν σταδιοδρομίαν, [ο Όμιλος] οφείλει και μόνον εις την σιδηράν πειθαρχίαν την διέπουσαν αυτό αφ' ενός, και αφ' ετέρου εις την άοκνον, ευσυνείδητον και μακράν παντός άλλου σκοπού ή ελατηρίου δράσιν των Διοικουσών το Σωματείον αρχών, επιβαλλουσών μετ' άκρας μεν αυστηρότητας, αλλά και λελογισμένης μετριοπαθείας τον εσωτερικόν αυτού κανονισμόν απέναντι παντός παρεκτρεπομένου μέλους".

27. Γ.Σ. 22 Μαρτίου 1918. Πβ. Ν. 281/1914, άρθρο 3.

Σελ. 302
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/303.gif&w=600&h=393 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΕΙΚΟΝΑ

22. Τετράκωπος λέμβος.

Σελ. 303
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/304.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

σωματική διάπλαση28. Η τέρψη είναι γενικότερα, όπως έχουμε επισημάνει, ο στόχος των σωματείων που καλλιεργούν τα σπορ, στόχος που τα διαφοροποιεί από τα γυμναστικά και κλασικού αθλητισμού σωματεία. Στο νέο καταστατικό που ισχύει από τον Απρίλιο 1908, διευρύνονται τα αγωνίσματα πάντα προς την κατεύθυνση των ναυτικών σπορ με την προσθήκη της κολύμβησης και των ναυτικών παιδιών (δηλ. κυρίως της υδατοσφαίρισης, του water-polo), ενώ προβλέπεται και η διοργάνωση θαλάσσιων εκδρομών. Παρά τη διεύρυνση αυτή των αθλητικών δραστηριοτήτων του, το σωματείο διατηρεί τον ναυτικό του χαρακτήρα, ο οποίος μάλιστα τονίζεται ιδιαιτέρως με την επαναδιατύπωση των στόχων του το 1915: "Σκοπός του Ομίλου Ερετών είνε η όσον οίον τε ευρυτέρα διάδοσις της κωπηλασίας, της κολυμβήσεως των ναυτικών παιδιών και της προς την θάλασσαν και τα αθλήματα αυτής αγάπης"29.

Η κοινότητα που συγκροτείται από τα τακτικά και ενεργά μέλη του σωματείου είναι μια νέα κοινότητα ισονομίας, όπου παρά τις προφανείς απολήξεις της επαγγελματικής ιδιότητας και της κοινωνικής θέσης του κάθε μέλους, δεν υπάρχει προνομιακή μεταχείριση ούτε υπερισχύει η άποψη κάποιου για λόγους εξωτερικούς προς το σωματείο. Σταθερό άρθρο σε όλα τα καταστατικά του Ομίλου Ερετών είναι το εξής: "Πάντα τα μέλη, αδιαφόρως της ιδιότητος αυτών, χαίρουσι των αυτών δικαιωμάτων προς άλληλα". Η ιδιότητα του μέλους ενός σωματείου παρουσιάζεται συνεπώς ως διακεκριμένο στοιχείο ταυτότητας, συμπληρωματικό προς άλλα, το οποίο επιβεβαιώνεται και προβάλλεται και με εξωτερικά σημεία: το σήμα του συλλόγου, που κοστίζει 3,50 δρχ., και το οποίο έχουν δικαίωμα να φέρουν μόνο τα μέλη και όχι οι απλοί ερέτες30. Άλλωστε, όπως παρατηρεί ο Peter Bailey για ανάλογα φαινόμενα της Δ. Ευρώπης, "η δημιουργία μιας κοινότητας έβαινε παράλληλα με την επιβεβαίωση της ταξικής ταυτότητας και βοηθούσε να καθορισθεί η μορφή και η φύση της σχόλης της μεσαίας τάξης σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον"31.

————————————

28. Η σωματική άσκηση των νέων, και συνεπώς ο ηθοποιητικός ή παιδαγωγικός χαρακτήρας του Ομίλου, δεν αναφέρονται στα καταστατικά του. Η μόνη σχετική αναφορά που έχω επισημάνει βρίσκεται σε επιστολή του Ομίλου προς τον Γ. Αβέρωφ, με την οποία ζητείται η συνδρομή του ώστε να ολοκληρωθεί μια πτέρυγα για τη στέγαση των λέμβων. Η σκοπιμότητα του κειμένου ερμηνεύει και τη διαφορά στην παρουσίαση των στόχων του συλλόγου. Βλ. επιστολή 94, 14 Αυγούστου 1896.

29. Γ.Σ. 11 Ιανουαρίου 1915.

30. Το σήμα του Ομίλου κατασκευάζεται για πρώτη φορά το 1906. Παριστάνει δύο κουπιά που διασταυρώνονται, πλαισιωμένα από τα αρχικά του Ομίλου (Ο.Ε.), το έτος ίδρυσης του (1888) και μία σημαία. Αναγκάζονται ωστόσο να μειώσουν την τιμή του στις 2 δρχ. "προς διευκόλυνσιν της πωλήσεως αυτών" (Δ.Σ. 18 Ιουνίου 1908). Η κατασκευή της σημαίας του Ομίλου που προβλεπόταν από το καταστατικά αποφασίζεται για πρώτη φορά μόλις το 1909 (Γ.Σ. 26 Ιανουαρίου 1909).

31. P. Bailey, Leisure and Class in Victorian England. Rational Recreation and the Contest for Control 1830-1885, Λονδίνο, Routledge and Kegan Paul, 1978, σ. 76.

Σελ. 304
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/305.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Άλλο διακριτικό σημάδι ταυτότητας είναι η στολή της κωπηλασίας, η οποία σύμφωνα με το καταστατικό του 1888 είναι υποχρεωτική για όλα τα μέλη που αθλούνται, αν και επιβάλλεται για πρακτικούς λόγους. Σύμφωνα με το καταστατικό του 1888, η ενδυμασία του κωπηλάτη αποτελείται "εκ πίλου κυανού· εκ φλανέλλας λευκής, επί της οποίας προς το αριστερόν του στέρνου θα ώσι τα αρχικά ψηφία του Ομίλου των Ερετών εκ κυανής μετάξης· εκ ζωστήρος δερματίνου· εκ περισκελίδος λευκής, και εξ υποδημάτων εκ λευκού υφάσματος. Προ και μετά την κωπηλασίαν οι ερέται υποχρεούνται να φέρωσι χιτώνα εξ υφάσματος παχέος και χρώματος κυανού"·32.

Η ομοιομορφία της εμφάνισης πάντως σε συνδυασμό με τους υπόλοιπους κανόνες που διέπουν τη συμπεριφορά στο εσωτερικό του σωματείου παραπέμπει στο ορθολογικό μοντέλο πειθαρχίας που οργανώνει τη συλλογική κοινωνικότητα. Χαρακτηριστικό προς αυτή την κατεύθυνση είναι άρθρο που επαναλαμβάνεται σε όλα τα καταστατικά, σύμφωνα με το οποίο όσοι συναντώνται κατά τις ώρες των ασκήσεων "οφείλουσι να χαιρετώσιν αλλήλους". Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι απαγορεύσεις στο χώρο του σωματείου, όπως π.χ. η απαγόρευση του καπνίσματος στα αποδυτήρια και μέσα στις λέμβους33.

Η πειθαρχία που ρυθμίζει τη συμπεριφορά των μελών στηρίζεται επίσης -όπως και στα άλλα αθλητικά σωματεία- σε ένα σύστημα ποινών, οι οποίες καθορίζονται από τον εσωτερικό κανονισμό του σωματείου. Αφορούν κατεξοχήν τη συμπεριφορά κατά τη διάρκεια των ασκήσεων και, επομένως, έχουν ως κύριους αποδέκτες τους αθλητές. Ο Κανονισμός του 1888, παρόλο που περιέχει άρθρα με απαγορεύσεις και παραγγέλματα34, δεν ορίζει αντίστοιχες ποινές. Ο κανονισμός του 1908 αντίθετα προσδιορίζει τις εξής ποινές που μπορούν να επιβληθούν από το Δ.Σ. στους παραβάτες του κανονισμού ή στους "επιδεικνύοντας κακήν διαγωγήν": "α') επιτίμησις, β') έγγραφος επίπληξις, γ') πρόσκαιρος αποβολή από του Σωματείου μέχρι τριών μηνών, δ') οριστική αποβολή και διαγραφή εκ των μητρώων του Ομίλου"35. Η διαγραφή και η αποβολή από το σύνολο αποτελούν τη βαρύτερη ποινή που επιβάλλεται σε ένα μέλος, σύμφωνα και με μεταγενέστερα καταστατικά και κανονισμούς. "Το Διοικητικόν Συμβούλιον [...] δικαιούται ν' αποκλείση προσωρινώς ή οριστικώς του Σωματείου παν μέλος ή αθλητήν διά λόγους σοβαρούς ή απάδοντας εις την αξιοπρέπειαν του Ομίλου και διά

————————————

32. "Καταστατικόν...", 1 Ιουλίου 1888, ό.π.

33. Βλ. "Κανονισμός Ασκήσεων Ομίλου Ερετών Πειραιώς", άρθρο 14, (Γ.Σ. 14 Νοεμβρίου 1908).

34. Βλ. για παράδειγμα το άρθρο 13: "ουδείς ερέτης έχει δικαίωμα να μεταχειρίζηται βαναύσους λέξεις οπόταν αποτείνεται προς τους συναδέλφους αυτού".

35. " Εσωτερικός Κανονισμός Ομίλου Ερετών Πειραιώς", άρθρο 9, Γ.Σ. 10 Απριλίου 1908.

Σελ. 305
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/306.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

πάσαν σοβαράν παράβασιν προς την πειθαρχίαν και τας ανεγνωρισμένας αθλητικάς διατάξεις"36.

Στην πράξη, όπως προκύπτει από τα πρακτικά του Δ.Σ. μετά το 1908 επιβάλλονται ποινές "επίπληξης" ή "αποβολής" για πειθαρχικά παραπτώματα: κακή συμπεριφορά απέναντι στον επιστάτη ή τον επόπτη των ασκήσεων αλλά και παρεκτροπές σε παιχνίδια κατά την ώρα της προπόνησης. Ίσως και λόγω του περιορισμένου αριθμού μελών και αθλητών, το σύστημα επιβολής ποινών εμφανίζει στην περίπτωση του Ομίλου Ερετών μεγαλύτερη συνοχή και αυστηρότητα. Το πνεύμα που πρυτάνευε στο Δ.Σ. ως προς την τιμωρία των παραπτωμάτων εκφράζεται παραστατικά σε επιστολή του μέλους του Δ.Σ., δικηγόρου Μ. Ρινόπουλου, ο οποίος διαμαρτύρεται για την αμέλεια στην εφαρμογή της ποινής που είχε επιβληθεί από το συμβούλιο σε έναν αθλητή. "Το επ' εμοί", γράφει οργισμένος ο Ρινόπουλος, "είναι αδύνατον να μετέχω εργασιών Συμβουλίου, ούτινος αι αποφάσεις και αι επιταγαί τοιαύτην οικτράν λαμβάνουσι τύχην, ματαιούμεναι υπό του τυχόντος παιδαρίου ηλαττωμένης υπολήψεως"37. Το επεισόδιο του 1917 αποτελεί την πιο εύγλωττη μαρτυρία για τη σημασία της πειθαρχίας και την αυστηρότητα των ποινών.

Το πνεύμα της πειθαρχίας και η συμμόρφωση προς κανονισμούς διέπουν το σύνολο των λειτουργιών του σωματείου, καθορίζουν τις συμπεριφορές και επιβεβαιώνουν την εξουσία του Δ.Σ. στο εσωτερικό της διαμορφωμένης κοινότητας. Έτσι, αν και ποινές επιβάλλονται αποκλειστικά στους ερέτες, και τα τακτικά μέλη του συλλόγου καλούνται κάποιες φορές να υπακούσουν σε κοινά αποδεκτούς κανόνες και να υποταχθούν στο καθεστώς της ισονομίας. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Αθανασίου Δρίβα, δημοτικού συμβούλου Πειραιά και τακτικού μέλους του Ομίλου Ερετών, ο οποίος καλείται από το Δ.Σ. να απομακρύνει την ιδιωτική του λέμβο από τους νεωσοίκους του συλλόγου ή, αλλιώς, να πληρώσει το προβλεπόμενο ενοίκιο38. Η προειδοποίηση διαγράφει με σαφήνεια τα όρια του ιδιωτικού μέσα στο χώρο του σωματείου, εφόσον φαίνεται πως οι προσωπικές σχέσεις και οι φιλικοί δεσμοί που αναπτύσσονταν επέτρεπαν κάποτε την παραβίαση των κανονισμών ή, έστω, την επιείκεια προς τους παραβάτες. Το μικρό μέγεθος του σωματείου και η οικειότητα της ολιγομελούς ομάδας έκανε στην ουσία το σύλλογο προέκταση ή συμπλήρωμα του καθεαυτό ιδιωτικού χώρου.

ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΠΑΦΩΝ ΣΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

Ως προς τη συχνότητα των επαφών μεταξύ των μελών, θα πρέπει να στηριχθούμε αποκλειστικά στα στοιχεία από τις συνεδριάσεις του Δ.Σ. των οποίων δεν

————————————

36. Τροποποίηση καταστατικού, άρθρο 30, Γ.Σ. 22 Μαρτίου 1918.

37. Επιστολή 30 Αυγούστου 1910, προς τον Πρόεδρο του Ομίλου Ερετών Α. Αναστασίου.

38. Επιστολή 367, 3 Νοεμβρίου 1908.

Σελ. 306
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/307.gif&w=600&h=39332. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΕΙΚΟΝΑ

23. Σχέδιο του κτηρίου του Ομίλου Ερετών στο Λιμάνι της Ζέας (1891).

Σελ. 307
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/308.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

ορίζεται καμία κανονικότητα από το καταστατικό, σε αντίθεση με τις Γ.Σ. που προσδιορίζονται ως ετήσιες. Και πάλι διακρίνονται δύο περίοδοι, με τομή το 1906. Από το 1888 έως το 1896 καταγράφονται μόλις 8 συνεδριάσεις της εφορείας και στη συνέχεια ούτε μια έως το 1906. Από το 1906 ως το 1922 αναφέρονται 103 συνεδριάσεις δηλ. κατά μέσο όρο 6 το χρόνο -επομένως μια φορά στους δύο μήνες. Αυτό βεβαίως δεν ισχύει απαράλλακτα για όλα τα χρόνια εφόσον υπάρχουν χρονιές, όπως το 1906, 1909, 1910 που οι συναντήσεις είναι σε μηνιαία βάση ή ακόμη και δύο φορές το μήνα.

Ο τόπος και ο χρόνος της συνάντησης εμφανίζουν επίσης κάποιες κανονικότητες. Συνήθως το Δ.Σ. συνεδριάζει στο σπίτι ή το γραφείο του προέδρου ή του γραμματέα ή και στις εγκαταστάσεις του Ομίλου. Στον Όμιλο γίνονται σταθερά οι συναντήσεις μετά το 1910. Η ώρα των συναντήσεων είναι συνήθως βραδυνή -μετά τις 6 μ.μ.- και κάποιες συναντήσεις διαρκούν και ως τα μεσάνυχτα. Μόνο οι κυριακάτικες συναντήσεις είναι πρωινές, μετά τις 10 π.μ. Λίγες πάντως συναντήσεις γίνονται το Σαββατοκύριακο (μόλις 4 το Σάββατο και 9 την Κυριακή επί 97 συνολικά). Φαίνεται πως δεν επιλέγεται μια συγκεκριμένη ημέρα της εβδομάδας για την κοινωνική επαφή και επομένως ο ελεύθερος χρόνος για παρόμοιες δραστηριότητες ακολουθεί την ισόποση κατανομή του χρόνου εργασίας μέσα στην εβδομάδα. Ελαφρά είναι η προτίμηση προς τις ημέρες που πλαισιώνουν το Σαββατοκύριακο, τη Δευτέρα (19) και την Παρασκευή (22). Αντίθετα οι γενικές συνελεύσεις υιοθετούν κατά κανόνα την κανονικότητα του κυριακάτικου πρωινού χωρίς βεβαίως να λείπουν και εδώ οι, σπανιότερες, εξαιρέσεις με βραδυνές συνεδριάσεις μέσα στην εβδομάδα (ποτέ Σάββατο). Ο χρόνος των ασκήσεων δεν καταγράφεται αλλά τα μέλη και οι ερέτες μπορούν να ασκηθούν οποιαδήποτε ημέρα της εβδομάδας, εφόσον ως αργίες των νεωσοίκων ορίζονται η ημέρα των Χριστουγέννων, η Πρωτοχρονιά, η Καθαρά Δευτέρα, η Μεγάλη Παρασκευή και η Κυριακή του Πάσχα39. Φαίνεται πάντως πως η κατεξοχήν ημέρα που αφιερωνόταν στην εξάσκηση των μελών στην κωπηλασία ήταν η Κυριακή40.

Ο χώρος όπου συναντιόνταν ή ασκούνταν τα μέλη ήταν οι εγκαταστάσεις του Ομίλου στο λιμάνι της Ζέας. Αρχικά το στέγαστρο και οι νεώσοικοι και στη συνέχεια ο πρώτος όροφος με το γραφείο και μια μεγαλύτερη αίθουσα αποτέλεσαν το χώρο της ψυχαγωγίας αλλά και της κοινωνικής επαφής. Παρά τις δραματικές αλλαγές του περιβάλλοντα χώρου, οι εγκαταστάσεις του Ομίλου έχουν παραμείνει σε μεγάλο βαθμό οι ίδιες, όπως προκύπτει από τη σύγκριση με εικόνες από την εποχή εκείνη.

————————————

39. Σύμφωνα με τον "Εσωτερικό Κανονισμό" του 1908, άρθρο 13.

40. Σε επιστολή του προς το Υπουργείο Ναυτικών ο Όμιλος αναγγέλλει την "έναρξιν γυμνασίων καθ' εκάστην Κυριακήν, προς εξάσκησιν των μελών του εν Πειραιεί Ομίλου των Ερετών": Επιστολή αρ. 18, 25 Ιουνίου 1888.

Σελ. 308
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/309.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Η επίπλωση των εγκαταστάσεων, όπως καταγράφεται λεπτομερώς το 1908, μπορεί να μας δώσει εξάλλου μια εικόνα για τη διαμόρφωση του χώρου του σωματείου αλλά και τις πιθανές δραστηριότητες των μελών. Πράγματι, τα αντικείμενα που καταγράφονται αφορούν περισσότερο στην κωπηλασία παρά σε μια σχόλη που δεν περιλαμβάνει αθλητικές δραστηριότητες. Χαρακτηριστικό είναι ότι, εκτός από ένα τραπέζι γραφείου, δέκα καρέκλες, μία πολυθρόνα και δύο σταχτοδοχεία, δεν υπάρχουν άλλα αντικείμενα που να μαρτυρούν την ύπαρξη μιας σωματειακής ζωής που δεν συνδυάζεται με τη σωματική άσκηση. Η διακόσμηση του χώρου των μη αθλητικών συναντήσεων είναι λιτή και περιλαμβάνει λιθογραφίες και φωτογραφίες από λεμβοδρομίες και κωπηλάτες. Μοναδικό πορτραίτο, του Γεωργίου Θ. Ρετσίνα. Στους τοίχους είναι επίσης αναρτημένα, σε ειδικά πλαίσια, τα ονόματα των ιδρυτικών και των επίτιμων μελών, τα ονόματα των ερετών, ο κανονισμός του Ομίλου, διατάγματα του Δ.Σ., τα προστάγματα της κωπηλασίας, σχεδιάγραμμα των νεωσοίκων. Ένα ρολόι τοίχου, που επίσης καταγράφεται μεταξύ των επίπλων, κλάπηκε ένα χρόνο αργότερα. Η διακόσμηση συμπληρώνεται το 1920 όταν, μέσα στο φορτισμένο πολιτικά κλίμα, αποφασίζεται η αγορά δύο εικόνων, του βασιλέα Κωνσταντίνου και της βασίλισσας Σοφίας41.

Οι εγκαταστάσεις του σωματείου δεν προβλέπουν συνεπώς τη διαρκή ή έστω συχνή παρουσία των μελών για λόγους που δεν συνδέονται με την εξάσκηση στην κωπηλασία. Οι μη αθλητικές συναντήσεις περιλαμβάνουν λίγα άτομα, το πιθανότερο τα μέλη του Δ.Σ., τα οποία ωστόσο πριν από το 1910 προτιμούν να συνεδριάζουν, όπως ήδη σημειώθηκε, σε σπίτια και όχι στο σύλλογο.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ "ΕΞΩΣΤΡΕΦΟΥΣ" ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ

Πέρα από τον "εσωτερική" επαφή των μελών που διαγράφεται από τη λειτουργία των οργάνων του σωματείου, καταγράφεται και η "εξωστρεφής" κοινωνικότητα, διασωματειακή και ενδοαστική, η οποία ορίζεται από τη δράση του σωματείου μέσα στο κοινωνικό του περιβάλλον. Η κοινωνικότητα αυτή γνωρίζει ανάλογη περιοδικότητα και εντοπίζεται αφενός στη διοργάνωση αγώνων και αφετέρου σε συλλογικές ψυχαγωγικές δραστηριότητες, όπως εκδρομές και χοροεσπερίδες.

Η διοργάνωση αγώνων αποτέλεσε για τον Όμιλο Ερετών, όπως και για όλα τα γυμναστικά και αθλητικά σωματεία, πρωταρχικό μέλημα. Στην ουσία με τους αγώνες τα σωματεία αυτά δηλώνουν κατεξοχήν τη δημόσια παρουσία τους, 

————————————

41. Δ.Σ. 10 Σεπτεμβρίου 1920. Η απόφαση αυτή είναι ιδιαιτέρως αποκαλυπτική για τα φρονήματα του Ομίλου, δεδομένου ότι ελήφθη πριν από τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου, την ήττα του Βενιζέλου και την επάνοδο του Κωνσταντίνου.

Σελ. 309
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/310.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

ανταγωνιζόμενα μεταξύ τους και διεκδικώντας τη διάκριση. Η "συγκράτησις του γοήτρου" του Ομίλου Ερετών μέσω των αγώνων εκφράζεται σε Δ.Σ. του 1911 ως εξέχων στόχος.

Οι αγώνες που διοργάνωνε ο Όμιλος Ερετών ήταν αρχικά αποκλειστικά λεμβοδρομίες αλλά σύντομα περιέλαβαν και άλλα ναυτικά αγωνίσματα, όπως κολύμβηση και water-polo. Λεμβοδρομίες είχε οργανώσει και στην πρώτη του έδρα, το Φάληρο, το 1886 42, αλλά διαθέτουμε πληρέστερη καταγραφή για τα χρόνια μετά το 1888. Το 1888 οι αγώνες τίμησαν τόσο τη μεταφορά της έδρας του συλλόγου όσο και την 25η επέτειο από την άνοδο στο θρόνο του Γεωργίου Α'. Η ύφεση της συνολικής δραστηριότητας του συλλόγου που διαπιστώθηκε για τα χρόνια από τους πρώτους Ολυμπιακούς στην Αθήνα έως τη Μεσολυμπιάδα του 1906 αντανακλάται και στη διοργάνωση αγώνων. Κατά τις περιόδους της συνεχούς δράσης, ο Όμιλος οργανώνει αγώνες σχεδόν κάθε χρόνο43, είτε εσωτερικούς μεταξύ των μελών του είτε με άλλα αθλητικά σωματεία.

Οι αγώνες έχουν επίσημο χαρακτήρα και προσκαλούνται σ' αυτούς η βασιλική οικογένεια, η κυβέρνηση, οι στρατιωτικές και δημοτικές αρχές, οι διοικήσεις των αθλητικών σωματείων που συμμετέχουν στους αγώνες, το Δ.Σ. του Σ.Ε.Α.Γ.Σ. κ.ά. Κάποιες φορές περιλαμβάνουν και μουσικό μέρος. Για παράδειγμα, στις λεμβοδρομίες του 1894, ο Όμιλος Φιλομούσων Πειραιώς καλείται να μετάσχει "δι' ασμάτων ψαλησομένων υπό μελών του [...] επί πλοιαρίων κατά την εσπέραν των λεμβοδρομιών". Η απήχηση των αγώνων είναι σημαντική, αν και κάποιες φορές μπορεί να μην ανταποκρίνεται στις προβλέψεις των διοργανωτών. Στις ίδιες λεμβοδρομίες είχαν τυπωθεί 2.200 εισιτήρια αλλά έμειναν αδιάθετα τα 1.257, ενώ είχαν διατεθεί δωρεάν 90. Συνεπώς περίπου 1.000 άτομα παρακολούθησαν τις λεμβοδρομίες πληρώνοντας εισιτήριο 2 δρχ. Αντίθετα, φαίνεται ότι ήταν μεγάλο το πλήθος που συνέρρευσε για να παρακολουθήσει συνωστιζόμενο δωρεάν τις λεμβοδρομίες. Αν στηριχθούμε στις περιγραφές της εφημερίδας Πρόνοια του Πειραιά, 30.000 κόσμος παρακολούθησε τους αγώνες που έγιναν στο Πασαλιμάνι44. Οι αγώνες μάλιστα αυτοί είχαν και φιλανθρωπικό περιεχόμενο, εφόσον τα έσοδα διατέθηκαν υπέρ του Γηροκομείου Πειραιά.

————————————

42. Τα 1886 η "Εταιρεία του από Αθηνών εις Πειραιά Σιδηροδρόμου" δίνει, κατόπιν συμφωνίας που είχε προηγηθεί, στον Όμιλο Ερετών Φαλήρου το 50% από τις εισπράξεις της 30ής Αυγούστου 1886, οι οποίες προήλθαν από εισιτήρια για την παρακολούθηση αγώνων που είχε διοργανώσει ο Όμιλος. Επιστολή 8 Σεπτεμβρίου 1886 της Εταιρείας προς τον Όμιλο.

43. Εκτός από τα αρχεία του Ομίλου, για τους αγώνες από το 1888 ως το 1928 βλ. "Η ποίησις του κουπιού... Οι κωπηλάται του Πειραιώς", εφ. Πατρίς, 28 Ιουνίου 1930.

44. εφ. Πρόνοια, 7 Ιουνίου 1894. Οι λεμβοδρομίες παρουσιάζονται στην εφημερίδα ως αγώνας μεταξύ των τριών πόλεων, Αθήνας, Πειραιά και Ερμούπολης, δεδομένου ότι, εκτός από τον Όμιλο Ερετών Πειραιώς, μετείχαν ο Πανελλήνιος Γυμναστικός Σύλλογος και ο Όμιλος Ερετών Ερμουπόλεως.

Σελ. 310
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/311.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Η επιτυχία των αγώνων δεν είναι πάντα εξασφαλισμένη κι έτσι, εκτός από την προβολή και την ενίσχυση του γοήτρου του συλλόγου μέσα στην πειραϊκή κοινωνία, μπορεί να μη συμφέρουν οικονομικά. Οι λεμβοδρομίες της 27 Αυγούστου 1906, για παράδειγμα, άφησαν στον Όμιλο έλλειμμα 1.200 περίπου δραχμών45. Ίσως στο υψηλό κόστος της διοργάνωσης κωπηλατικών αγώνων, το οποίο δύσκολα ισοσκελίζεται από τα εισιτήρια, να οφείλεται και το γεγονός ότι στους προϋπολογισμούς αναγράφονται ποσά για αγώνες μόνο στην κατηγορία των εξόδων.

Εποχή των ναυτικών αγώνων, για προφανείς λόγους, είναι η περίοδος από την άνοιξη ως το φθινόπωρο. Το ίδιο ισχύει κατά βάση εκείνη την εποχή για όλους τους αγώνες εφόσον όλα τα στάδια και γυμναστήρια είναι υπαίθρια. Χαρακτηριστικό είναι το πρόβλημα που προκύπτει όταν ο Ναυτικός Όμιλος Φαλήρου ανακοινώνει διοργάνωση αγώνων μέσα Οκτωβρίου, "εν μέσω χειμώνι", σύμφωνα με έγγραφο του Ομίλου Ερετών. Οι περισσότεροι κωπηλατικοί και γενικότερα ναυτικοί αγώνες διεξάγονται συνεπώς κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο, χωρίς να αποκλείονται εντελώς εαρινοί και φθινοπωρινοί μήνες.

ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΪΚΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ

Παράλληλα με τη διοργάνωση αγώνων, ο Όμιλος Ερετών μετέχει σε αθλητικές εκδηλώσεις άλλων σωματείων, κυρίως σε λεμβοδρομίες. Λόγω της εξειδίκευσής του στην κωπηλασία, ο Όμιλος έχει επαφές μόνο με σωματεία ναυτικά ( Όμιλος Ερετών Σύρου46, Ναυτικός Όμιλος Φαλήρου) ή σωματεία που έχουν και ναυτικό τμήμα (Πανελλήνιος, Εθνικός, Πανιώνιος Σμύρνης). Υπάρχουν επίσης επαφές με σωματεία τα οποία θέλουν να δημιουργήσουν ναυτικό τμήμα και τα οποία ζητούν καταστατικά και κανονισμούς από τον Όμιλο Ερετών Πειραιά. Η κοινωνική επαφή με ομόλογα σωματεία περιορίζεται συνεπώς σε ένα κύκλο πολύ στενότερο απ' ό,τι συμβαίνει με τα γυμναστικά σωματεία των Αθηνών. Είναι ενδιαφέρον, πάντως, ότι και στην περίπτωση του Ομίλου Ερετών συναντάμε το ανταγωνιστικό στοιχείο που χαρακτηρίζει ομοειδή σωματεία του ίδιου αστικού κέντρου. Έτσι, όπως παρατηρείται στις περιπτώσεις του Πανελληνίου και του Εθνικού αφενός και του Παναχαϊκού και της Γυμναστικής Εταιρείας Πατρών αφετέρου, στον Πειραιά ο ανταγωνισμός εντοπίζεται ανάμεσα στον Όμιλο Ερετών και τον Ναυτικό Όμιλο Φαλήρου.

————————————

45. Τα έξοδα για την οργάνωση των αγώνων ανήλθαν σε 1.728,45 δρχ. και τα έσοδα μόλις σε 521,50. Βλ. Γ.Σ. 14 Ιαν. 1907.

46. Ο Όμιλος Ερετών Ερμουπόλεως ιδρύθηκε το 1893 και διαλύθηκε το 1925. Ήταν το δεύτερο κωπηλατικά σωματείο του ελληνικού κράτους. Βλ. "Καταστατικόν του Ομίλου Ερετών Ερμουπόλεως", 7 Μαρτίου 1894, ΦΕΚ Γ΄ 30, 29 Μαρτίου 1894.

Σελ. 311
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/312.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Ο Ναυτικός Όμιλος Φαλήρου ιδρύθηκε το 1903 από "ευαρίθμους φιλάθλους αξιωματικούς του Β. Ναυτικού"47, με σκοπό "την ανάπτυξιν της προς την θάλασσαν αγάπης, την προαγωγήν και διάδοσιν των διαφόρων ναυτικών αγωνισμάτων, έτι δε την βελτίωσιν της ναυπηγίας των μικρών σκαφών και λέμβων"48. Το 1910 ο Ναυτικός Όμιλος περιλάμβανε ήδη 250 μέλη, μεταξύ των οποίων και αρκετές γυναίκες49. Η γρήγορη ανάπτυξη αυτού του σωματείου οφειλόταν ενδεχομένως στη βασιλική εύνοια την οποία εξαρχής απέλαυσε λόγω του γεγονότος ότι ιδρυτής και πρώτος πρόεδρος του ήταν ο πλοίαρχος του Β. Ναυτικού και υπασπιστής του βασιλιά Γ. Κουντουριώτης. Ο Γεώργιος μάλιστα πρόσφερε βαρύτιμο κύπελλο το οποίο θα απονέμονταν ως έπαθλο στους ετήσιους αγώνες του Ναυτικού Ομίλου50. Κύρια δραστηριότητα του συλλόγου ήταν η κωπηλασία αλλά σύντομα στράφηκε και προς την ιστιοπλοΐα, σπορ με το οποίο δεν ασχολήθηκε ο Όμιλος Ερετών. Η συνδρομή στον Ναυτικό Όμιλο Φαλήρου κυμαινόταν εξάλλου στα ίδια περίπου επίπεδα με τον Όμιλο Ερετών: 10 δρχ. εγγραφή και 24 δρχ. ετήσια συνδρομή.

Η αρχή του ανταγωνισμού θα μπορούσε να εντοπισθεί στο 1906, όταν ο Ναυτικός Όμιλος Φαλήρου εμφανίζεται ευνοημένος από την Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων, εφόσον επιχορηγείται με 10.000 δρχ. έναντι 5.000 του Ομίλου Έρετών51. Στα επόμενα χρόνια, το ζήτημα της κατανομής της οικονομικής ενίσχυσης εκ μέρους κρατικών φορέων προς τα δύο ναυτικά σωματεία παρουσιάζεται μάλλον ως ο πυρήνας της αντιδικίας. Το 1907, σε επιστολή προς τη Βουλή των Ελλήνων με αίτημα την επιχορήγηση προς τον Όμιλο Ερετών, προβάλλεται το επιχείρημα ότι ο Όμιλος Ερετών δεν έχει ζητήσει ποτέ "μέχρι σήμερον την υλικήν αρωγήν του Κράτους, αντιθέτως προς τα λοιπά σωματεία του είδους του, κατά πολύ μεταγενέστερα τούτου μη έχοντα δε να επιδείξωσι την δράσιν του ημετέρου, άτινα τυγχάνουσι τακτικώς της υλικής τούτου αρωγής"52. Η υπερίσχυση του ενός επί του άλλου -από άποψη αθλητικού και κοινωνικού κύρους- εξαρτάται βεβαίως σε μεγάλο βαθμό από το οικονομικό μέγεθος και το ανθρώπινο

————————————

47. Σ.Ε.Α.Γ.Σ., Ημερολόγιον... 1910, ό.π., σ. 78.

48. "Καταστατικόν Ναυτικού Ομίλου", 10 Δεκεμβρίου 1913, ΦΕΚ Α΄ 28, 3 Φεβρουαρίου 1914. Πβ. και Καταστατικόν Ναυτικού Ομίλου, Νέο Φάληρο 1933.

49. Σ.Ε.Α.Γ.Σ., Ημερολόγιον..., ό.π. Σύμφωνα με το άρθρο 6 του καταστατικού του 1913, "αι κυρίαι και αι δεσποινίδες εκλέγονται ως οι κύριοι, πλην των συζύγων, μητέρων, αγάμων αδελφών και θυγατέρων των μελών, αίτινες γίνονται μέλη τη απλή αιτήσει τούτων". Ο Ναυτικός Όμιλος ακολουθεί συνεπώς στην πολιτική του σωματεία της ανώτερης αστικής τάξης όπως ο Όμιλος Αντισφαιρίσεως Αθηνών και ο Ιππικός Όμιλος. Βλ. εδώ, σ. 336, 354.

50. Βλ. Π. Σ. Σαββίδης (επιμ.), Λεύκωμα... 1906, ό.π., σ. 151.

51. Πβ. Επιστολή 141 (6 Μαΐου 1906) του Ομίλου Ερετών προς την Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων.

52. Επιστολή 232, 20 Φεβρουαρίου 1907.

Σελ. 312
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/313.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

δυναμικό κάθε συλλόγου. Αυτός είναι και ο λόγος που, το 1914, όταν διαλύεται το ναυτικό τμήμα του Πανελληνίου και οι αθλητές του εγγράφονται στον Ναυτικό Όμιλο Φαλήρου, ο Όμιλος Ερετών ζητάει από τον ανταγωνιστικό, προς τον Πανελλήνιο, Εθνικό να επιτρέψει να γραφτούν προσωρινά δικοί του αθλητές στον Όμιλο, ώστε να εξουδετερωθεί η έκτακτη και απρόσμενη ενίσχυση του αντιπάλου53. Η ανταγωνιστική σχέση μεταξύ των δύο σημαντικότερων ναυτικών σωματείων του ελληνικού κράτους δεν αποκτά πάντως κατά τις δύο πρώτες δεκαετίες του αιώνα κάποια ιδιαίτερη οξύτητα, παρά τις νύξεις, τους υπαινιγμούς ή, ακόμη, και τις αυστηρές επιστολές που κάποτε οι δύο σύλλογοι αντάλλαξαν. Εξάλλου, επειδή και στον καθαρά αθλητικό τομέα δεν υπάρχουν καθιερωμένες σημαντικές αναμετρήσεις, όπως συμβαίνει π.χ. με τους πανελλήνιους αγώνες για το στίβο, ο ανταγωνισμός φαίνεται πως είναι μάλλον ηπιότερος.

Θα ναυαγήσει εξάλλου το 1920 η προσπάθεια να συγκροτηθεί ένας "Σύνδεσμος των εντός και εκτός της Ελλάδος Ναυτικών Σωματείων", με στόχο την εξάπλωση αλλά και την αυτονόμηση του ναυτικού αθλητισμού από την κηδεμονία του Σ.Ε.Α.Γ.Σ. Η πρωτοβουλία αυτή, που ξεκίνησε από τον Ναυτικό Όμιλο Φαλήρου και τον Ελληνικό Ναυτικό Όμιλο Αλεξανδρείας φιλοδοξούσε να δημιουργήσει μια ναυτική ομοσπονδία (fédération) κατά τα ξένα πρότυπα όπου τα αθλητικά σωματεία ήταν οργανωμένα κατά είδη αθλημάτων και σπορ54. Η ομοσπονδία θα περιλάμβανε τα ναυτικά αθλήματα (κωπηλασία, κολύμβηση, ιστιοπλοΐα, water-polo) και θα επιδίωκε τη συνεργασία και άμιλλα των υπαρχόντων ναυτικών συλλόγων τόσο μέσα όσο και έξω από τα όρια του ελληνικού κράτους. Ο Όμιλος Ερετών Πειραιώς, για μη προφανείς λύγους, δεν ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση και το σχέδιο ναυάγησε55. Είναι πιθανό πάντως να έπαιξε κάποιο ρόλο σ' αυτή την άρνηση ο ανταγωνισμός με τον Ναυτικό Όμιλο Φαλήρου, ο οποίος είχε πρωτεύοντα ρόλο σ' αυτή την κίνηση. Θα πρέπει να σημειωθεί ωστόσο ότι δεν υπήρχε τότε ικανός αριθμός ναυτικών σωματείων που θα μπορούσαν να συμπήξουν μια ισχυρή ένωση, όπως συνέβαινε π.χ. με τα ποδοσφαιρικά σωματεία. Στην ουσία, λειτουργούσαν τρεις μόνο σύλλογοι ναυτικού αθλητισμού: ο Ο.Ε.Π. και ο Ν.Ο.Φ. στο ελληνικό κράτος και ο Ναυτικός Όμιλος Αλεξανδρείας εκτός κράτους56.

————————————

53. Επιστολή 580, 25 Μαΐου 1914, προς τον Εθνικό Γυμναστικό Σύλλογο. Ο Εθνικός. απέρριψε την πρόταση (επιστολή 28 Μαΐου 1914).

54. Ανάλογη πρόταση για την ίδρυση ενώσεων κατ' αθλήματα είχε διατυπωθεί και στο Δ.Σ. του Εθνικού Γ.Σ. το 1911: Δ.Σ. 25 Νοεμβρίου 1911.

55. Βλ. επιστολή των αντιπροσώπων του Ναυτικού Ομίλου Φαλήρου και του Ελληνικού Ναυτικού Ομίλου Αλεξανδρείας Μ. Ρινόπουλου και Ιωάν. Σ. Ψύχα αντίστοιχα προς τον Πρόεδρο του Ομίλου Ερετών Πειραιώς, 6 Μαΐου 1920 και επιστολή του Ιωάν. Σ. Ψύχα προς τον γεν. γραμματέα του Ομίλου Ερετών, 10 Οκτωβρίου 1920.

56. "Έκθεσις περί της καταστάσεως του εν Ελλάδι ναυτικού αθλητισμού. Μελέτη ειδικών", περ. Ολυμπιονίκης, 21 Ιουνίου 1920, σ. 10-11.

Σελ. 313
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/314.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΧΟΡΟΕΣΠΕΡΙΔΕΣ, ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΚΑΙ ΚΩΠΗΛΑΤΡΙΕΣ

Επιστρέφοντας στο εσωτερικό του Ομίλου Ερετών και στην κοινωνικότητα που αναπτύσσεται σ' αυτό το πλαίσιο, παρατηρούμε ότι, αντίθετα με τους αγώνες, οι κοινωνικές εκδηλώσεις του Ομίλου δεν χαρακτηρίζονται από περιοδικότητα, εκτός από τις "προεσπερίδες" οι οποίες οργανώνονται κάθε Ιανουάριο μετά το 1915 στο ξενοδοχείο Ακταίο του Φαλήρου57. Η διοργάνωση των προεσπερίδων ανατίθενται στις συζύγους των μελών του Δ.Σ., και αυτός είναι ο μόνος χώρος δραστηριοποίησης των γυναικών σε διοικητικό επίπεδο. Αντίθετα, υπάρχουν γυναίκες κωπηλάτες και γυναίκες μέλη. Γυναικεία πληρώματα υπάρχουν ήδη από το 1908, ενώ στον Κανονισμό του 1909 συμπεριλαμβάνονται ειδικές διατάξεις για την άσκηση των γυναικών. Συγκεκριμένα το άρθρο 15 αναφέρει ότι "επιτρέπεται η διά των λέμβων του Ομίλου άσκησις των Κυριών και νεανίδων, αφού προηγουμένως αύται εκλεγώσι τακτικά μέλη ή αθλήτριαι, υπαχθώσι δε εις τας διατάξεις του Κανονισμού του Ομίλου". Άλλα άρθρα προβλέπουν ομοιόμορφη ενδυμασία για τις κωπηλάτριες ενώ ως προς τις ώρες των ασκήσεων δίνεται προτεραιότητα στους άνδρες μέλη και αθλητές58. Ο κανονισμός πάντως δεν φαίνεται πως τηρείται σχολαστικά εφόσον στο Δ.Σ. της 1ης Ιουλίου 1909 αναφέρεται πως "αι δεσποινίδες εισέρχονται εις τας λέμβους με πίλους περιπάτου και ουχί ομοιομόρφως ενδεδυμέναι".

Σύμφωνα με τα Πρακτικά του Δ.Σ. που εκλέγει τα τακτικά μέλη, γυναίκες μέλη υπήρχαν στον Όμιλο Ερετών τουλάχιστον από το 1906 59, δηλαδή αμέσως μόλις έληξε η εικοσαετία κατά την οποία τακτικά μέλη ήταν μόνο τα ιδρυτικά. Οι γυναίκες που γράφονται στον Όμιλο Ερετών αποβλέπουν κυρίως στην άσκηση και ψυχαγωγία τους, εφόσον η κωπηλασία είναι σπορ το οποίο δεν συνδέεται με εκπαιδευτικές ή φιλανθρωπικές δραστηριότητες. Ως προς την κοινωνική προέλευση αυτών των αθλητριών είναι χαρακτηριστικά τα όσα σημειώνονται στα Πρακτικά του Δ.Σ. της 4ης Μαρτίου 1915: "...γνωσταί τινες δεσποινίδες εκ της καλλιτέρας κοινωνίας της πόλεώς μας και των Αθηνών εζήτησαν την άδειαν να κωπηλατώσι διά των λέμβων του Ομίλου, εγγραφόμεναι αθλήτριαι συμφώνως τω Κανονισμώ".

Η διοργάνωση χορών και θεατρικών παραστάσεων είναι κοινή πρακτική των συλλόγων για την ενίσχυση των οικονομικών τους. Υπέρ του Ομίλου Ερετών ο θίασος της Κυβέλης έδωσε το 1908 παράσταση στο Δημοτικό θέατρο 

————————————

57. Το ξενοδοχείο Ακταίο, ιδιοκτησίας Ι. Γ. Πεσμαζόγλου, "κατέστη, επί μακρά έτη, κέντρον της αθηναϊκής κοινωνικής κινήσεως", Βοβολίνης, ό.π., σ. 334β.

58. "Κανονισμός Ασκήσεων Ομίλου Ερετών Πειραιώς", Γ.Σ. 14 Νοεμ. 1908.

59. Στο 24ο Δ.Σ. (7 Νοεμ. 1907) διαγράφονται για καθυστέρηση συνδρομής δύο γυναίκες: οι δεσποινίδες Χρ. Παναγιωτοπούλου και Καίτη Σούλη.

Σελ. 314
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/315.gif&w=600&h=915 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΕΙΚΟΝΑ

24.

Σελ. 315
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/316.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Πειραιώς60. Κάποιες απ' αυτές τις εκδηλώσεις οργανώνονται από κοινού μεταξύ συλλόγων, συχνά ενδεχομένως επειδή τυχαίνει ίδια πρόσωπα να είναι μέλη περισσότερων του ενός συλλόγων.

Οι εκδρομές του Ομίλου έχουν διττό χαρακτήρα, άσκησης και τέρψης. Διοργανώνονται έτσι εκδρομές σε κοντινά μέρη, την Αίγινα, τη Σαλαμίνα κλπ. με λέμβους αλλά και εκδρομές πιο μακρινές, που δεν περιλαμβάνουν αποκλειστικά κωπηλάτες, π.χ. με ατμόπλοιο στην Πάτρα το 1911 61. Όλες πάντως οι εκδρομές είναι θαλάσσιες, επιβεβαιώνοντας τη ναυτική ταυτότητα του συλλόγου. Οι εκδρομές που γίνονται με πλοίο προφανώς αποβλέπουν αποκλειστικά στην κοινή διασκέδαση μεταξύ των μελών. Οι εκδρομές με λέμβους πάλι, παρόλο που εντάσσονται απολύτως στους αθλητικούς στόχους του συλλόγου, στην εξάσκηση στην κωπηλασία, ενέχουν το στοιχείο της τέρψης στο εσωτερικό της διαμορφωμένης παρέας. Ο κλειστός κύκλος της ψυχαγωγίας διατηρείται και σ' αυτή την περίπτωση, εφόσον η συμμετοχή στην εκδρομή συνεπάγεται ένα σχετικά υψηλό κόστος62.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΕΝΟΣ "ΜΙΚΡΟΥ" ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ

Όπως έχει παρατηρηθεί και στην περίπτωση του Εθνικού Γυμναστικού Συλλόγου, το ανθρώπινο δυναμικό ενός σωματείου είναι καθοριστικό για το οικονομικό του μέγεθος. Ο Όμιλος Ερετών, σωματείο με λίγα μέλη αλλά με υψηλό κόστος συνδρομής, στηρίζεται όχι μόνο στις ετήσιες συνδρομές των τακτικών μελών και των αθλητών αλλά και στα έσοδα από τη στέγαση ιδιωτικών λέμβων, οι οποίες ανήκουν στα μέλη του. Σταθερή, εξάλλου, είναι η συνδρομή του δήμου Πειραιά, ίσως και λόγω των ιδιαίτερων δεσμών του συλλόγου με τη δημοτική αρχή. Τα πρώτα χρόνια μάλιστα, έως και το 1891, ο Όμιλος λάμβανε ετήσια ενίσχυση 2.000 δρχ. και από τη Λιμενική Επιτροπή Πειραιώς. Μετά την "αναβίωσή" του το 1906, ο Όμιλος Ερετών αντιμετώπιζε μάλλον οικονομική δυσπραγία και συχνά είναι τα παράπονα στα πρακτικά των συνελεύσεων και σε επιστολές που στέλνει το Δ.Σ. με στόχο την οικονομική του ενίσχυση. Με την πάροδο των ετών, η οικονομική κατάσταση σταθεροποιείται, εφόσον εκτός από τα τακτικά μέλη σημαντικός είναι και ο αριθμός των αθλουμένων οι οποίοι πληρώνουν για να χρησιμοποιήσουν τις εγκαταστάσεις και τον εξοπλισμό του Ομίλου. Χωρίς 

————————————

60. Επιστολή 366, 14 Οκτωβρίου 1908.

61. Επιστολή 497, 14 Μαΐου 1911.

62. Το 1894, κάθε κωπηλάτης που επιθυμεί να μετάσχει στην εκδρομή με λέμβους προς τη Σαλαμίνα οφείλει να προκαταβάλει στον ταμία του συλλόγου 12 δρχ. Βλ. "Εκδρομαί Ομίλου Ερετών. Θερινή Περίοδος. Αη. Εις Μονήν Φανερωμένης (Σαλαμίς)", όπου και οι Όροι της Εκδρομής (25 Ιουνίου 1894).

Σελ. 316
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/317.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

αμφιβολία, ο εξοπλισμός για το σπορ της κωπηλασίας ήταν δαπανηρός και μεγάλο μέρος των εξόδων που προβλέπονται στους προϋπολογισμούς προορίζονται για τη συντήρηση και επέκταση των εγκαταστάσεων, την ανανέωση του εξοπλισμού με αγορά λέμβων και κουπιών63 και την επίπλωση των γραφείων. Όταν τα οικονομικά του συλλόγου είναι πιο ανθηρά, αναγράφονται μεταξύ των εξόδων δάνεια προς μέλη του, χωρίς όμως κάποια αιτιολόγηση. Θα μπορούσε να είναι κι αυτό μια ένδειξη των φιλικών δεσμών και της αλληλεγγύης που αναπτύσσονται μεταξύ των μελών ένας ολιγομελούς σωματείου.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

Τα οικονομικά του Ομίλου Ερετών Πειραιώς 1888-1922

Έτος

Έσοδα

Έξοδα

Έτος

Έσοδα

Έξοδα

1888

6.860

6.224

1910

3.644,90

3.565

1889

3.460

3.460

1911

3.142,25

3.100

1890

7.637

6.437

1912

4.151,95

3.950

1891

6.716,80

6.716,80

1913

3.800

1892

6.920

6.920

1914

3.717,75

3.503,7

1893

1.775,50

1.775,50

1915

4.000

4.000

1894

647,50

647,50

1916

6.776,90

2.400

1895

4.584

4.584

1917

9.837

9.637

1896

3.741,35

3.741,35

1918

4.991,80

4.950

1897

748,90

748,90

1919

9.737,20

5.687

1906

10.368,20

11.037,85

1920

12.950,15

12.850

1907

3.480

2.825

1921

16.483,55

16.050

1908

2.773,10

2.460

1922

19.521,95

19.400

1909

4.201,10

3.825

Η εικόνα που προκύπτει ως προς το οικονομικό δυναμικό του συλλόγου από το 1888 ως το 1922 είναι εντελώς διαφορετική για την πρώτη περίοδο -ως το 1897. Αυτά τα πρώτα δέκα χρόνια οι ανισότητες από χρονιά σε χρονιά είναι πολύ πιο έντονες απ' ό,τι κατά τη δεύτερη περίοδο που ξεκινά με την "αναβίωση" του 1906. Το αρχικό κεφάλαιο δημιουργήθηκε με τις συνδρομές των μελών, οι οποίες ωστόσο μειώνονται δραματικά κατά τα χρόνια 1894-1895. Η αιφνίδια άνοδος των εσόδων το 1895 δεν οφείλεται σε μια ανανέωση της δραστηριότητας αλλά στην έκτακτη συνδρομή της Ειδικής Επιτροπής των Ολυμπιακών Ναυτικών

————————————

63. Ενδεικτικά αναφέρω ότι στον προϋπολογισμό του 1922, από ένα σύνολο δαπανών 19.521,95 δρχ. οι 10.000 προορίζονται για την προμήθεια λέμβων και κουπιών.

Σελ. 317
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/318.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Αγώνων ενόψει των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα την επόμενη χρονιά. Τα χρόνια της οικονομικής ευημερίας (1890-1892) ο Όμιλος προχώρησε σε βελτίωση των εγκαταστάσεων με την αποπεράτωση του στεγάσματος που ήδη υπήρχε. Φαίνεται, ωστόσο, πως η ήττα του 1897, που επηρέασε ούτως ή άλλως τον μόλις τότε αναπτυσσόμενο ελληνικό αθλητισμό, υπήρξε καθοριστική για την εξέλιξη του Ομίλου Ερετών, ο οποίος, χωρίς να αναστείλει πλήρως τις δραστηριότητές του, γνώρισε μια δεκαετή σχεδόν περίοδο ύφεσης.

Μετά το 1906 και μέχρι το 1915, το ετήσιο οικονομικό δυναμικό του συλλόγου σπανίως ξεπερνά τις 4.000 δρχ. Σ' αυτό το σύνολο, ένα σταθερό έσοδο 1.000 περίπου δρχ. προέρχεται ετησίως από τις συνδρομές μελών και ερετών και επίσης περί τις 1.000 δρχ. εισπράττει ο Όμιλος ως επιχορήγηση από τον Δήμο Πειραιά. Άλλα, μικρότερα, έσοδα έχει ο σύλλογος από τις ετήσιες επιχορηγήσεις του Σ.Ε.Α.Γ.Σ. και από εισπράξεις από αγώνες και ενοίκια για ιδιωτικές λέμβους. Η αύξηση του προϋπολογισμού μετά το 1916 συνδέεται με την ανανέωση του αθλητικού εξοπλισμού και υλικού και την κατασκευή διαμερίσματος πάνω από τους νεώσοικους, του οποίου το κόστος υπολογίσθηκε στις 7.500 δρχ. Για τις οικοδομικές εργασίες συνάφθηκε το 1917 δάνειο 3.000 δρχ., και αυτό εξηγεί το άλμα των εξόδων σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Οπωσδήποτε, πάντως, η ανάληψη αυτών των εξόδων και η βελτίωση της υλικής υποδομής σήμαινε και μια σχετική άνθηση των οικονομικών του Ομίλου, που επέτρεπε τον εξωραϊσμό του. Μέσα σ' ένα χρόνο, από το 1918 στο 1919, διπλασιάζονται οι συνδρομές. Τη χρονιά εκείνη, το 1919, σύμφωνα με τον απολογισμό, ο σύλλογος είχε έσοδα 9.737,20 δρχ. έναντι εξόδων 5.687,05 δρχ. Οι συνδρομές ανέρχονται τώρα στις 2.206, 50 δρχ. ενώ η επιχορήγηση από τον Σ.Ε.Α.Γ.Σ. για πρώτη φορά είναι 500 δρχ. Υψηλό είναι και το ποσό των "εκτάκτων εσόδων" -ίσο σχεδόν με τις συνδρομές- αλλά δεν έχουμε καμία πληροφορία ως προς τις πηγές αυτών των εσόδων.

Η αξία της πάγιας περιουσίας του Ομίλου μπορεί να είναι εξίσου ενδεικτική ως προς το οικονομικό του μέγεθος. Οι εκτιμήσεις ωστόσο ποικίλλουν και από τον ίδιο το σύλλογο. Οι διαθέσιμες πληροφορίες καταγράφουν περιουσία αξίας 65.000 δρχ. το 1900 64, 120.000 δρχ. το 1906 65 και 57.017 δρχ. το 1915 66. Η πιο αξιόπιστη μαρτυρία είναι μάλλον εκείνη του 1908, εφόσον προκύπτει από λεπτομερή και αναλυτική καταγραφή της κινητής και ακίνητης περιουσίας και της αντίστοιχης αξίας της (βλ. πίνακα 4). Επομένως, λίγο μετά την "αναβίωσή" του, ο Όμιλος Ερετών εμφανίζεται κάτοχος εγκαταστάσεων αξίας 80.000 δρχ. περίπου. Η άνθηση των οικονομικών που παρατηρήθηκε, εξάλλου, στα χρόνια

————————————

64. Επιστολή 106, 17 Μαΐου 1900.

65. Επιστολή 137, 5 Μαΐου 1906.

66. Επιστολή 712, 5 Νοεμβρίου 1917.

Σελ. 318
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/319.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΠΙΝΑΚΑΣ 4

Η περιουσία του Ομίλου Ερετών το 1908

Είδη

Αξία σε δρχ.

Στέγασμα

54.993,05

Έπιπλα

3.565,50

Λέμβοι

13.365

Κώπαι

1.019

Οιακόσχοινα

78

Αρπάγαι

130

Οίακες

163

Σκαλμοί

447

Εργαλεία

5.640

Ιστοί και Κοντοί

117,50

Σημαίαι και Σήματα

198,45

Σχοινία

71,50

Τρόχιλοι

52

Άγκυραι

75

Σύσπαστα

580

Παραβλήματα

190

Καλύμματα (λέμβων)

153

Υποστάται

61

Αρτάναι

123

Είδη χρωματισμού και

καθαρισμού

44,30

Διάφορα είδη

638,60

Σύνολο

81.704,9 δρχ.

μετά το 1917 επέτρεψε την απόκτηση ρευστού αποθέματος. Έτσι, το 1920, ο Όμιλος Ερετών έχει 7.810 δρχ. σε μετρητά ενώ την επόμενη χρονιά εμφανίζεται να έχει καταθέσεις σε τρεις τράπεζες: 2.811,50 στην Εθνική, 1.735,50 στην Εμπορική και 4.386,50 στη Λαϊκή67.

Ο Όμιλος Ερετών Πειραιώς αποτελούσε συνεπώς, προς τα τέλη της περιόδου που εξετάζουμε, ένα εύπορο για το μέγεθός του σωματείο. Μετά τον Πειραϊκό Σύνδεσμο εξάλλου υπήρξε το σημαντικότερο αθλητικό σωματείο του Πειραιά

————————————

67. Καταθέσεις σε τράπεζα φέρεται να έχει ο Όμιλος και το 1909, όταν ο ταμίας καταθέτει στην Τράπεζα Αθηνών ποσό 800 δρχ. με τόκο 4%. Δ.Σ. 24 Φεβρουαρίου 1909 και 10 Απριλίου 1909.

Σελ. 319
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/320.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

στην καμπή του 19ου αιώνα. Εντούτοις, η δραστηριότητΆ του, αν τη συγκρίνουμε με άλλα σύγχρονά του σωματεία, ήταν περιορισμένη εξαιτίας του σπορ που καλλιεργούσε. Η κωπηλασία, ατομικό σπορ που στόχευε στην ψυχαγωγία, απευθυνόταν σε έναν περιορισμένο αριθμό μελών της αστικής τάξης. Δεν αναδείχτηκε άλλωστε ποτέ -έκτος ίσως από την εποχή της πρώτης της εμφάνισης -σε στοιχείο κοινωνικής διάκρισης, όπως για παράδειγμα η ιππασία ή το τέννις.

ΕΙΚΟΝΑ

25. Το σήμα του Ομίλου Ερετών Πειραιώς.

ΕΙΚΟΝΑ

26. Η σφραγίδα του Lawn Tennis Club Αθηνών.

Σελ. 320
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/321.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄ 

Το Lawn Tennis Club Αθηνών: η κλειστή λέσχη

ΤΟ ΤΕΝΝΙΣ ΚΑΙ Η ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΤΩΝ ΕΥΠΟΡΩΝ ΤΑΞΕΩΝ

"Εις οιανδήποτε τάξιν και αν ανήκης προ πάντων όμως εις την λεγομένην καλήν, είναι αίσχος να είπης, ότι δεν ηξεύρεις να κάμης μίαν αναπτέρωσιν, ότι δεν ποδηλατείς, ότι δεν παίζεις κροκέτ ή Tennis ή ότι αγνοείς να χειρισθης το ξίφος", διαπίστωνε στα τέλη του προηγούμενου αιώνα το μοναδικό αθλητικό περιοδικό που κυκλοφορούσε1, ορίζοντας μ' αυτό τον τρόπο και την κοινωνική εμβέλεια κάποιων συγκεκριμένων σωματικών ασκήσεων.

Το τέννις, όπως και η ποδηλασία, εξαπλώθηκε λόγω μόδας. Φαίνεται άλλωστε πως στη "νέα και ad hoc κουλτούρα του ελεύθερου χρόνου, η μόδα μάλλον παρά το έθιμο αποτελούσε κριτήριο νομιμοποίησης"2. Το τέννις μάλιστα, πολύ περισσότερο από το ποδήλατο, προωθήθηκε χωρίς κανένα ηθικού τύπου επιχείρημα: η νομιμότητά του προερχόταν από την ίδια την ψυχαγωγική του φύση3. Παράλληλα αλλά δευτερευόντως, προβάλλονται και τα ιατρικά επιχειρήματα, τα οποία κατέχουν σημαντική θέση στο λόγο περί σωματικής άσκησης στην καμπή του αιώνα: όπως και η ποδηλασία, το τέννις θεωρείται ότι αποτελεί εξαίρετη άσκηση "πρωτίστως δι' εκείνους εις τους οποίους ή η ηλικία ή η σωματική κατασκευή δεν επιτρέπει να επιδίδωνται εις εντονωτέρας ασκήσεις"4.

Σε αντίθεση ωστόσο με την ποδηλασία, που άργησε να κατακτηθεί από τις γυναίκες -τουλάχιστον στην Ελλάδα- το τέννις "παίζεται υπ' αμφοτέρων των φύλων οιασδήποτε ηλικίας"5. Το τέννις αποτελούσε μικτό σπορ, όχι μόνο λόγω

————————————

1. ΠΑΕΑ 1 (1898-9), σ. 2. Η υπογράμμιση, του συγγραφέα. Το κρόκετ (croquet) ήταν ένα παιχνίδι που παιζόταν με ξύλινες μπάλες και ξύλινα μπαστούνια πάνω στο γρασίδι αλλά δεν γνώρισε καμιά επιτυχία στην Ελλάδα

2. P. Bailey, Leisure and Class..., ό.π., σ. 75.

3. Το τέννις -όπως και το ποδόσφαιρο, το κρίκετ, το water-polo κ. α.- ανήκει στις "αθλητικές παιδιές", οι οποίες στηρίζονται στην αρχή ότι η τέρψη πρέπει πάντοτε να συνοδεύει την άσκηση.

4. ΠΑΕΑ 1 (1898-9), σ. 307.

5. Στο ίδιο. Οι δύο νεαρές ποδηλάτριες που εμφανίστηκαν στους ποδηλατικούς αγώνες της

Σελ. 321
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Αθλητισμός και όψεις της αστικής κοινωνικότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 302
    32. Κουλούρη, Αθλητισμός

    το 1917 αντιπροσώπευαν επίσης και διαφορετικές ηλικιακές κατηγορίες. Στα τριάντα περίπου χρόνια που είχαν μεσολαβήσει από την ίδρυση του Ομίλου, το σωματείο είχε αλλάξει φυσιογνωμία. Ενώ κατά την πρώτη περίοδο υπήρχε μεγάλη επικάλυψη μεταξύ διοίκησης και αθλητών, με την πάροδο των δεκαετιών η διοίκηση του σωματείου "γερνάει" και η διαχωριστική γραμμή μεταξύ μιας ολιγομελούς ομάδας, μεγαλύτερης ηλικίας, που ασκεί την εξουσία με "σιδηράν πειθαρχίαν"26 και των νεαρών αθλητών βαθαίνει.

    Η ΟΛΙΓΟΜΕΛΗΣ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ

    Ο Όμιλος Ερετών διακρίνεται, συνεπώς, από τον ολιγομελή και συγκεντρωτικό του χαρακτήρα ο οποίος συναρτάται με τις αυξημένες εξουσίες του Δ.Σ. Η διαδικασία της εκλογής των τακτικών μελών είναι, όπως φάνηκε, ο ισχυρότερος μηχανισμός διατήρησης της εξουσίας. Με βάση τα πρακτικά του Δ.Σ. του Ομίλου Ερετών, παρατηρούμε ότι δεν γίνονται δεκτές όλες οι υποψηφιότητες για μέλη, χωρίς ωστόσο να σημειώνονται οι λόγοι της απόρριψης, ενώ λίγα είναι τα μέλη που εκλέγονται παμψηφεί. Κυριαρχεί επομένως ένας εκλεκτισμός, τον οποίο εντούτοις μόνο με την αναζήτηση λεπτομερών βιογραφικών στοιχείων θα είμαστε σε θέση να διαλευκάνουμε. Έτσι δεν γνωρίζουμε αν, εκτός από φιλικές, υπάρχουν και συγγενικές σχέσεις που συνδέουν τα μέλη του Δ.Σ. Πάντως, ο νόμος 281 του 1914 υπαγορεύει τροποποίηση του καταστατικού που γίνεται το 1918, σύμφωνα με την οποία "δεν επιτρέπεται να ώσι μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου πρόσωπα συνδεόμενα διά συγγενείας μέχρι και του δ' βαθμού"27.

    Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσιάστηκαν, φαίνεται πως ο Όμιλος Ερετών λειτουργεί ως ένα σωματείο μιας παρέας ατόμων -γύρω στα 20 περίπου- που συναντιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα και ασκούνται στην κωπηλασία. Όπως ορίζεται από το καταστατικό του 1888, σκοπός του συλλόγου είναι "η σωματική εξάσκησις και τέρψις των μελών αυτού, δι' εκγυμνάσεως εις την κωπηλασίαν και δι' αγώνων λεμβοδρομιών". Τα ναυτικά σπορ, όπως και όλα εκείνα που συνδυάζονται με την επαφή με τη φύση (ορειβασία, ποδηλασία κλπ.), στοχεύουν άλλωστε εξίσου στην απόλαυση και την τέρψη και όχι μόνο στη

    ————————————

    26. Στην έφεση προς το Υπουργείο το Δ.Σ. του Ομίλου σημείωνε: "Την τοιαύτην δ' αυτού ευεργετικήν διά τον ναυτικόν αθλητισμόν σταδιοδρομίαν, [ο Όμιλος] οφείλει και μόνον εις την σιδηράν πειθαρχίαν την διέπουσαν αυτό αφ' ενός, και αφ' ετέρου εις την άοκνον, ευσυνείδητον και μακράν παντός άλλου σκοπού ή ελατηρίου δράσιν των Διοικουσών το Σωματείον αρχών, επιβαλλουσών μετ' άκρας μεν αυστηρότητας, αλλά και λελογισμένης μετριοπαθείας τον εσωτερικόν αυτού κανονισμόν απέναντι παντός παρεκτρεπομένου μέλους".

    27. Γ.Σ. 22 Μαρτίου 1918. Πβ. Ν. 281/1914, άρθρο 3.