Συγγραφέας:Κουλούρη, Χριστίνα
 
Τίτλος:Αθλητισμός και όψεις της αστικής κοινωνικότητας
 
Υπότιτλος:Γυμναστικά και αθλητικά σωματεία (1870-1922)
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:32
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1997
 
Σελίδες:447
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1870-1922
 
Περίληψη:Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να συνθέσει μία ιστορία του νεότερου ελληνικού αθλητισμού. Επιθυμεί, πρώτον, να αναδείξει την ιστορικότητα των σπορ και να διαφοροποιηθεί από προσεγγίσεις που αντιμετωπίζουν το παιχνίδι και κατ’ επέκταση τα σπορ (μια μορφή παιχνιδιού) ως διαχρονικό δομικό στοιχείο του ανθρώπινου πολιτισμού. Ενδιαφέρεται, δεύτερον, να ελέγξει το ερευνητικό δίλημμα της συνέχειας ή ασυνέχειας από τα παραδοσιακά παιχνίδια στα σύγχρονα σπορ κατά τη μετάβαση από την παραδοσιακή στη σύγχρονη κοινωνία. Η συγγραφέας παρακολουθεί την εξέλιξη των αντιλήψεων σχετικά με τη σωματική άσκηση μετά τη δημιουργία του ελληνικού κράτους ώστε να δείξει τη μετάβαση από την αδιαφορία και την αμφισβήτηση στην αποδοχή και την εδραίωση. Η επισκόπηση αυτή επιτρέπει και τη διάκριση ανάμεσα στη γυμναστική και τα σπορ, μια διάκριση απαραίτητη και για την κατανόηση της λειτουργίας των αθλητικών σωματείων αλλά και, ευρύτερα, της ιστορίας του αθλητισμού. Στη συνέχεια αναζητούνται τα πρώτα ίχνη της παρουσίας των σύγχρονων σπορ στην Ελλάδα, τόσο μέσα από τις πρώιμες, μη οργανωμένες πρακτικές όσο και μέσα από τους πρώτους αθλητικούς θεσμούς, δηλ. τους αγώνες και τα γυμναστήρια. Μελετώνται επίσης τα αθλητικά σωματεία: μέσα από την ανάλυση των σκοπών τους οι κοινωνικές λειτουργίες της σωματικής άσκησης και οι διασυνδέσεις της με την εθνικιστική ιδεολογία. Τέλος, επιχειρείται να φωτισθούν οι πτυχές της σωματειακής ζωής που είναι κρυμμένες από το ορθολογικό κανονιστικό πρότυπο του καταστατικού, δηλαδή οι ανθρώπινες επαφές με τις αρμονικές η συγκρουσιακές τους όψεις, οι φιλικές σχέσεις, τα οικογενειακά δίκτυα, τα ερωτοτροπήματα ενδεχομένως που επιτρέπει η συναναστροφή όχι μόνο σε αθλητικές αλλά και σε έξω-αθλητικές συναντήσεις στο πλαίσιο πάντα του σωματείου.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 23.64 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 437-450 από: 450
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/437.gif&w=600&h=915 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

militaire et aux institutions scolaires, est progressivement banni des loisirs bourgeois.

L'étude de quatre associations sportives de la capitale, ainsi que du groupe des clubs vélocipédiques et de tourisme révèle l'existence de deux tendances principales dans les pratiques sportives, tendances reflétant un clivage social qui se creuse au début du XXème siècle. Les sociétés de gymnastique et d'athlétisme (Panellinios Gymnasticos Syllogos, Ethnicos Gymnasticos Syllogos) recrutent leurs membres dans les couches moyennes et inférieures de la bourgeoisie, tandis que les clubs sportifs (Lawn Tennis Club d'Athènes, Club de Rameurs du Pirée et clubs de vélocipédie et de tourisme) regroupent la haute bourgeoisie, une élite sociale restreinte. Les quatre cas examinés se situent dans la capitale et sont donc analysés en relation avec· le développement d'Athènes et du Pirée. La capitale est, en effet, le centre du mouvement sportif associatif, d'autant plus que les rythmes d'urbanisation en Grèce sont lents et qu'il n'y a que peu de centres urbains avant le début du XXème siècle.

Les sociétés de gymnastique sont fondées et dirigées par des gymnastes professionnels, désireux d'établir, au moyen de ce type d'association volontaire, leur statut professionnel et social. Elles se différencient donc de l'idéologie de l'amateurisme et de la distinction sociale affichée par les clubs sportifs. Panellinios et Ethnicos ont des rapports étroits avec les institutions scolaires et se proposent, comme but essentiel, l'instruction des jeunes et, parfois, des classes populaires. En adoptant les mêmes finalités patriotiques, poursuivies par l'éducation physique et en considérant leur oeuvre comme «nationale», ils se donnent une fonction complémentaire à celle de la gymnastique scolaire. Les sociétés de gymnastique sont largement ouvertes à de nouvelles inscriptions et recrutent, par conséquent, un grand nombre de membres. Leur organisation interne se fonde sur des valeurs, telles que l'obéissance et la discipline, et s'articule selon une structure hiérarchisée suivant les différentes catégories de membres. La scission sociale et la différence d'âge entre le nombre restreint des dirigeants d'une part et le nombre considérable des athlètes d'autre part déterminent les formes de sociabilité développées à l'intérieur de l'association, qui s'échelonnent sur plusieurs niveaux et comprennent des dépendances traduites parfois en clientèles.

Les clubs sportifs (Lawn Tennis Club d'Athènes, Club de Rameurs du Pirée), constitués par un petit groupe d'hommes déjà liés par des relations d'amitié ou de parenté familiale ou professionnelle, sont moins nombreux et plus exclusifs que les sociétés de gymnastique. Aucune légitimation morale ne préside à leur fondation qui est motivée par le système des valeurs bourgeoises qui conquièrent alors l'Europe: amitié, solidarité, compagnonnage, individualisme, divertissement. Ils reproduisent les inégalités sociales déjà existantes en excluant les intrus sur des critères sévères d'inscription ou en imposant des cotisations élevées. Pour leurs membres, la pratique du sport est complémentaire à d'autres activités de loisir formelles ou non

Σελ. 437
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/438.gif&w=600&h=915 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

formelles. C'est pourquoi dirigeants et membres s'identifient et que la présence féminine y est importante -parfois aussi importante que la participation masculine. Dans le club sportif, les femmes participent à la distraction mixte offerte par la pratique et le spectacle sportifs, tandis que leur participation à la sociabilité associative fait du club un lieu de marché matrimonial. Au contraire, dans les sociétés de gymnastique, la présence féminine n'est déterminée que par la nécessité de donner une éducation physique aux jeunes filles, ce qui n'implique pas de contact avec les hommes membres de l'association.

Sensibles à la mode, les clubs sportifs sont moins stables que les sociétés de gymnastique. La mode de la vélocipédie à la fin du XIXeme siècle, qui cède la place à la mode du tourisme au début du XXème siècle, illustre éloquemment cette particularité. Également sensibles aux changements idéologiques et politiques de la société grecque, parce que constitués par les représentants les plus éminents de la haute bourgeoisie, les clubs sportifs sont mêlés au conflit qui oppose violemment les royalistes aux partisans de Venizélos dans les années 1910. L'alternance de ces deux tendances politiques au pouvoir se reflète donc dans l'alternance de deux groupes -l'un moderniste et l'autre traditionaliste- à la tête de l'administration du Lawn Tennis Club d'Athènes.

Malgré les différences entre sociétés de gymnastique et clubs sportifs, ils présentent des points communs quant à la sociabilité qui s'instaure autour des pratiques sportives et au fonctionnement de l'association. En effet, dans les deux cas, on peut signaler une structure "oligarchique", d'après l'analyse proposée par R. Michels, voire l'existence d'un groupe relativement homogène et uni qui détient le pouvoir et veille attentivement à s'y maintenir. C" groupe dirigeant appartient à une élite sociale dans les sociétés de gymnastique tout comme dans les clubs sportifs. Ceci signifie que, dans les clubs sportifs, il n'y pas de partage social entre dirigeants et pratiquants, tandis que, dans les sociétés de gymnastique, ce partage est assez important, surtout au tournant du siècle, dès le moment où la culture physique sera valorisée et que les postes administratifs supérieurs dans les associations sportives conféreront des récompenses symboliques et un prestige, social certain.

Les liens établis entre les membres de ce groupe restreint sont apparemment beaucoup plus étroits que ceux qui se développent entre les autres adhérents de l'association sportive. Cependant, il y a un large réseau de contacts sociaux auxquels participent toutes les catégories d'adhérents et qui sont occasionnés par l'exercice au gymnase, les rencontres pendant les assemblées, les discussions amicales autour un café ou en fumant une cigarette au parloir, les bals et les excursions. L'association sportive devient ainsi un des lieux de la vie quotidienne dans la ville, un lieu de loisir pour les couches moyennes et supérieures, parallèle mais concurrent, du point de vue idéologique, au café. Elle est évidemment un lieu de sociabilité masculine par excellence, voire de construction de l'identité masculine -dans le cas des clubs de football par exemple. Seuls les sports modernes, qui participeront du modèle de

Σελ. 438
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/439.gif&w=600&h=915 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

divertissement de la haute bourgeoisie, offriront un champ au développement de la sociabilité et aussi de l'émancipation féminines.

 

Σελ. 439
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/440.gif&w=600&h=915 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 440
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/441.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ................................................... 9

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ............................................. 16

ΕΙΣΑΓΩΓΗ .................................................... 17

Η ιστοριογραφία του αθλητισμού. Homo sapiens εναντίον homo ludens 17

Ελληνική ιστοριογραφία του αθλητισμού και εθνική ιστορία ....... 24

Σωματειακή οργάνωση και νέες μορφές κοινωνικότητας .......... 28

Ελεύθερος χρόνος: χρόνος ελευθερίας; .......................... 34

Σπορ και αστική τάξη ...................................... 41

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

"Απεδέχθημεν την θρησκείαν της γυμναστικής"

Η εξάπλωση της σωματικής άσκησης

45-206

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α'. Η άσκηση του σώματος. Εκπαιδευτική πράξη και διάπλαση της νεότητας

Γυμναστική και σπορ: διακρίσεις και επικαλύψεις ............... 47

Αντιβασιλεία και γερμανικό γυμναστικό σύστημα ............... 48

Ο ιατρικός λόγος υπέρ της σωματικής άσκησης ................. 51

Στρατιωτικές ασκήσεις στην εκπαίδευση ....................... 54

Η εκπαίδευση των γυμναστών ............................... 59

Το έργο του υπουργού Αθανασίου Ευταξία .................... 62

Σκοπιμότητες της γυμναστικής και εισαγωγή του σουηδικού συστήματος ...................................................... 69

Επαγγελματίες γυμναστές .................................. 76

Γυμναστική και στρατός .................................... 78

Σελ. 441
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/442.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β'. Ακροβάτες, γυμναστές και ολυμπιονίκες. Από τους λαϊκούς αγώνες στην επιδίωξη του ρεκόρ

Αγωνιστική παράδοση και πλανόδιος αθλητισμός ............... 83

Οι αθλητικοί αγώνες των Ζάππειων Ολυμπιάδων .............. 87

Τόποι άθλησης ............................................ 93

Τα πρώτα σπορ: ιππασία, ξιφασκία, σκοποβολή ................ 96

Ο ερασιτεχνισμός και οι κανόνες του παιχνιδιού ................. 102

Η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων: μια σύγχρονη παράδοση, ένα σύγχρονο θέαμα ........................................... 109

Οι ήρωες των σταδίων ...................................... 114

Πανελλήνιοι αγώνες και η επιδίωξη της επίδοσης ............... 123

Αθλητικοί θεσμοί και πολιτική εξουσία: Σ.Ε.Α.Γ.Σ. και Ε.Ο.Α. ..... 141

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ '. "Συλλογομανία" και "αθλητίτις". Η ανάπτυξη των αθλητικών σωματείων από το 1870 ως το 1922

Εξάπλωση και δράση των μη επαγγελματικών σωματείων ....... 153

Σωματειακή οργάνωση και κρατική εξουσία .................... 158

Τα αθλητικά σωματεία και η εμφάνιση της οργανωμένης άσκησης ... 161

Αθλητισμός, εθνικισμός, ψυχαγωγία ........................... 180

Σωματειακή ταυτότητα: σύμβολα και αποκλεισμοί .............. 191

Σωματειακή ζωή και μορφές κοινωνικότητας ................... 202

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

"Εδώ μάχεται η νεότης και στραταρχεί το γήρας"

Γυμναστικά και αθλητικά σωματεία στην Αθήνα και τον Πειραιά

207-376

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α'. Ο Πανελλήνιος Γυμναστικός Σύλλογος, "πρύτανης" των ελληνικών γυμναστικών σωματείων

Η ιδρυτική ομάδα των γυμναστών ............................ 209

Οι αγώνες και οι αγωνόφιλοι ................................ 213

Η γυμναστική εκπαίδευση ................................... 218

Τακτικά μέλη και αθλητές .................................. 220

Σπορ και παιχνίδια ........................................ 226

Εισροή μελών και μέγεθος του σωματείου ..................... 231

Σελ. 442
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/443.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Σωματειακή ζωή .......................................... 235

Κοινωνική σύνθεση των μελών και της διευθυντικής ομάδας ....... 243

Εσωτερικές και εξωτερικές συγκρούσεις ....................... 252

Χρόνια ακμής και περίοδοι ύφεσης ............................ 256

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β'. Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος. Η καλλιέργεια της γυμναστικής και ο ανταγωνισμός για τα αθλητικά πρωτεία

Η διάσπαση του Πανελληνίου και ο νέος γυμναστικός σύλλογος ... 261

Η κοινότητα των μελών .................................... 266

Πειθαρχία και υπακοή, αξίες του αθλητικού σωματείου .......... 269

Διοίκηση και αθλητές ...................................... 273

Το γυμναστικό έργο των γυναικών ............................ 279

Όψεις της κοινωνικότητας ................................... 281

Τήνια και παιδοεφηβικοί αγώνες ............................. 285

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ'. Ο Όμιλος Ερετών Πειραιώς. Ναυτικός αθλητισμός και πειραϊκή αστική κοινωνία

Πειραϊκή κοινωνία και πειραϊκά σωματεία ..................... 291

Διοικητικά συμβούλια και ερέτες. Η "γήρανση" του Ομίλου ..... 296

Η ολιγομελής παρέα και η διατήρηση της κοινωνικής ταυτότητας .... 302

Πυκνότητα επαφών στο εσωτερικό της κοινότητας .............. 306

Χαρακτηριστικά της "εξωστρεφούς" κοινωνικότητας ............ 309

Ανταγωνισμός πειραϊκών ναυτικών σωματείων ................. 311

Χοροεσπερίδες, εκδρομές και κωπηλάτριες ..................... 314

Οικονομικό μέγεθος ενός "μικρού" σωματείου ................... 316

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ'. Το Lawn Tennis Club Αθηνών: η κλειστή λέσχη

Το τέννις και η ψυχαγωγία των ευπόρων τάξεων ................ 321

Οι ιδρυτές και η πρώτη πενταετία ............................ 323

Η γυναικεία παρουσία ...................................... 327

Συμμετοχή στη διοίκηση και πυρηνική ομάδα ................... 331

Εσωτερικές συγκρούσεις και Διχασμός ........................ 333

Μηχανισμοί αποκλεισμού ................................... 336

Κατηγορίες μελών ......................................... 338

Αγώνες .................................................. 342

Σωματειακή εσωστρέφεια ................................... 344

Οικονομική κατάσταση ..................................... 349

Σελ. 443
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/444.gif&w=600&h=91532. Κουλούρη, Αθλητισμός

Ιππασία και τέννις: παραδοσιακοί και νεοτερικοί τρόποι αστικής ψυχαγωγίας ................................................... 353

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε'. Ποδηλατικοί και περιηγητικοί σύλλογοι. Οι αθλητικοί συρμοί και η αστική ψυχαγωγία

Από την ποδηλατοδρομία στην ποδηλατομανία ................. 357

Εκδρομή και πεζοπορία ..................................... 359

Περιηγητισμός και φυσιολατρία .............................. 362

Ποδήλατο και αστικές αξίες ................................. 368

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Τόποι καθημερινότητας και τρόποι ψυχαγωγίας στην αστική κοινωνία .................................................. 377

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ................................................ 385

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ .......................................... 415

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ ......................................... 417

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ................................................... 419

RÉSUMÉ ....................................................... 435

Σελ. 444
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/445.gif&w=600&h=915 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 445
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/446.gif&w=600&h=915 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 446
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/447.gif&w=600&h=915 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΚΟΥΛΟΥΡΗ

ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΨΕΙΣ

ΤΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ ΤΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΗΘΗΚΕ ΚΑΙ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΘΗΚΕ

ΣΤΟ ΑΤΕΛΙΕ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ «ΠΟΡΕΙΑ»

ΖΩΟΔΟΧΟΥ ΠΗΓΗΣ 6 -ΑΘΗΝΑ -ΤΗΛ. 38.31.622

ΤΥΠΩΘΗΚΕ ΣΤΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ

ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΔΕΤΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΑΝΤ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΘΟΔ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟ

ΤΟΝ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ ΤΟΥ 1997

ΓΙΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ

ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Σελ. 447
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/448.gif&w=600&h=915 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 448
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/449.gif&w=600&h=915 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟΥ

Σελ. 449
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/49/gif/450.gif&w=600&h=915 32. Κουλούρη, Αθλητισμός

ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ

Σελ. 450
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Αθλητισμός και όψεις της αστικής κοινωνικότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 437
    32. Κουλούρη, Αθλητισμός

    militaire et aux institutions scolaires, est progressivement banni des loisirs bourgeois.

    L'étude de quatre associations sportives de la capitale, ainsi que du groupe des clubs vélocipédiques et de tourisme révèle l'existence de deux tendances principales dans les pratiques sportives, tendances reflétant un clivage social qui se creuse au début du XXème siècle. Les sociétés de gymnastique et d'athlétisme (Panellinios Gymnasticos Syllogos, Ethnicos Gymnasticos Syllogos) recrutent leurs membres dans les couches moyennes et inférieures de la bourgeoisie, tandis que les clubs sportifs (Lawn Tennis Club d'Athènes, Club de Rameurs du Pirée et clubs de vélocipédie et de tourisme) regroupent la haute bourgeoisie, une élite sociale restreinte. Les quatre cas examinés se situent dans la capitale et sont donc analysés en relation avec· le développement d'Athènes et du Pirée. La capitale est, en effet, le centre du mouvement sportif associatif, d'autant plus que les rythmes d'urbanisation en Grèce sont lents et qu'il n'y a que peu de centres urbains avant le début du XXème siècle.

    Les sociétés de gymnastique sont fondées et dirigées par des gymnastes professionnels, désireux d'établir, au moyen de ce type d'association volontaire, leur statut professionnel et social. Elles se différencient donc de l'idéologie de l'amateurisme et de la distinction sociale affichée par les clubs sportifs. Panellinios et Ethnicos ont des rapports étroits avec les institutions scolaires et se proposent, comme but essentiel, l'instruction des jeunes et, parfois, des classes populaires. En adoptant les mêmes finalités patriotiques, poursuivies par l'éducation physique et en considérant leur oeuvre comme «nationale», ils se donnent une fonction complémentaire à celle de la gymnastique scolaire. Les sociétés de gymnastique sont largement ouvertes à de nouvelles inscriptions et recrutent, par conséquent, un grand nombre de membres. Leur organisation interne se fonde sur des valeurs, telles que l'obéissance et la discipline, et s'articule selon une structure hiérarchisée suivant les différentes catégories de membres. La scission sociale et la différence d'âge entre le nombre restreint des dirigeants d'une part et le nombre considérable des athlètes d'autre part déterminent les formes de sociabilité développées à l'intérieur de l'association, qui s'échelonnent sur plusieurs niveaux et comprennent des dépendances traduites parfois en clientèles.

    Les clubs sportifs (Lawn Tennis Club d'Athènes, Club de Rameurs du Pirée), constitués par un petit groupe d'hommes déjà liés par des relations d'amitié ou de parenté familiale ou professionnelle, sont moins nombreux et plus exclusifs que les sociétés de gymnastique. Aucune légitimation morale ne préside à leur fondation qui est motivée par le système des valeurs bourgeoises qui conquièrent alors l'Europe: amitié, solidarité, compagnonnage, individualisme, divertissement. Ils reproduisent les inégalités sociales déjà existantes en excluant les intrus sur des critères sévères d'inscription ou en imposant des cotisations élevées. Pour leurs membres, la pratique du sport est complémentaire à d'autres activités de loisir formelles ou non