Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 142-161 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/142.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

περιώρισα όλας τας ιδέας και τας φαντασίας μου εις τον μικρόν κύκλον εντός του οποίου υπάρχω

1852

Δ. Αινιάν

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΣΣΑ

Ο πατήρ μου ήτο Ταγματάρχης, όστις είχε μεν στρατιωτικάς υπηρεσίας αρκετάς, αλλά δεν είχε την ικανότητα να κάμη επίδειξιν αυτών, ουδέ τρόπον αρμόδιον εις το να πλησιάση την Αυλήν διά να απολαύση και τα εκ της ευνοίας αυτής αγαθά· ελάμβανε λοιπόν μόνον τον μισθόν του πρεσβύτου. Περιουσίαν πατρικήν δεν εκληρονόμησε· διότι οι γονείς του ήσαν πτωχοί χωρικοί, ουδέ κατά το διάστημα της επαναστάσεως απέκτησε· διότι οι δοθέντες παρά της Κυβερνήσεως μισθοί ήσαν ασήμαντοι· δεν έτυχε δε να παρευρεθή εις άλωσιν τινός φρουρίου, ή καταστροφήν πόλεως διά ν' απολαύση ως άλλοι. Είχε δε πέντε τέκνα, δύω άρσενα και τρία θυγάτρια, των οποίων πρωτότοκος ήμουν εγώ. Ήμουν δωδεκαετής, όταν εστερήθην την μητέρα μου, ο δε πατήρ μου, μη δυνάμενος να διαμένη διαρκώς εις την οικίαν διότι ανελάμβανεν επιχειρήσεις τινάς διά να αναπληρόνη τας ανάγκας του· και μη θέλων να αφήση την φροντίδα της ανατροφής μου εις απλήν υπηρέτριαν εστοχάσθη κατάλληλον να με εισάξη εις το εκπαιδευτικόν των κορασίων σχολείον, το παρά της Φιλεκπαιδευτικής εταιρείας συστηθέν.

Μεταβάς εις Αθήνας επ' αυτώ τω σκοπώ προσέπεσεν εις πολλούς των σημαντικών, και μετά εξαμήνους προσπαθείας κατώρθωσε τέλος πάντων να γένη δεκτή η αίτησίς του.

Από την πενιχράν οικίαν του πατρός μου μετέβην εις το κατάστημα της εταιρείας, το οποίον μου εφάνη λαμπρότατον παλάτιον, ένεκα της μεγίστης διαφοράς μεταξύ της πρώτης και της νέας μου κατοικίας· τον χωρικόν τρόπον της ζωής διεδέχθη ο εξευγενισμένος, όστις εισήχθη ήδη εις τας Αθήνας· και

———————

Άρθρο του Δημητρίου Αινιάν στο περιοδικό του Βιβλιοθήκη τον Λαού, φυλλ. IA', Νοέμβριος 1852, σ. 858-867.

Σελ. 142
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/143.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

από την πατρικήν ένδειαν κατεστάθην εις αφθονίαν όχι ευκαταφρόνητον ως προς εμέ. Η εντύπωσις, την οποίαν η μεγάλη αυτή μεταβολή επέφερεν εις εμέ, υπήρξε μεγίστη. Ελησμόνησα αμέσως και το χωρίον και τους γονείς και τους συγγενείς μου, και απήλαυον μεγίστην ευχαρίστησιν. Μόνη λύπη, την οποίαν ησθάνθην κατ' αρχάς, ήτον η πηγάζουσα από τα αποδιδόμενα εις εμέ περιγέλια διά τον αδέξιον τρόπον μου, και διά τας χωρικάς μου εκφράσεις, και την παράξενον προφοράν, τα οποία, επαναλάμβανον συνεχώς αι περιγελαστικώτεραι εκ των συμμαθητριών μου· αλλ' η προσοχή, την οποίαν κατέβαλον, επέφερεν ογλίγωρα και τούτου την θεραπείαν.

Αφού συνεμορφώθην καθ' όλα με τον τρόπον, καθ' ον όλα τα εν τω καταστήματι κοράσια επολιτεύοντο, και απέκτησα φίλας εξιδιασμένας, δεν είχον πλέον ουδεμίαν φροντίδα, ουδεμίαν αιτίαν λύπης, ή δυσαρεσκείας, εκτός εκείνων, τας οποίας επιφέρει η διδασκαλία· αλλ' εγώ ήμην ικανώς επιμελής, ώστε σπανιώτατα να δίδω αφορμάς διά να μοι επιβάλλωσι τιμωρίας.

Έξ έτη πλήρη διέτριψα εις το κατάστημα, χωρίς να εξέλθω ποτέ από αυτό· διότι το χωρίον, εις το οποίον εκατοίκει ο πατήρ μου, ήτο πολύ μακράν, και δεν είχε ποτέ αποφασίσει να με μεταφέρη εκεί κατά το διάστημα των διακοπών. Όταν δε ετελείωσεν η προθεσμία των έξ ετών, καθ' ην απεπερατώθησαν όλα τα μαθήματα, με επήρεν ο πατήρ μου, και με μετέφερεν εις το χωρίον.

Η μεταβολή από την λαμπρότητα, και αφθονίαν, εις ην έζων, εις την ευτέλειαν και ένδειαν, εις ην μετέβαινον, εγένετο διά μιας, ώστε η εντύπωσις υπήρξεν εις εμέ ζωηροτάτη, και προήγαγεν όλως αντίθετα αισθήματα, των όσα κατά την πρώτην μεταβολήν του βίου μου αισθάνθην. Εισήλθον εις μίαν λασπόκτιστον οικίαν, έχουσαν μόνον δύω χωρίσματα. Δύω παλαιά κιβώτια (κασέλαι), ενός των οποίων ήτον χωρισμένον το σκέπασμα, ήσαν αι μόναι σκευοθήκαι των ενδυμάτων. Δεν υπήρχε κλίνη, ούτε τράπεζα, και κατά συνέπειαν ουδέ σκαμνία. Ευρέθην λοιπόν αναγκασμένη να κάθωμαι χαμηλά επάνω εις έν στρώμα· αι σανίδες του πατώματος ήσαν απλάνισται, και ίσως από τον καιρόν της κατασκευής των ποτέ δεν επλύθησαν.

Ο πατήρ μου είχε διατάξει να κάμωσιν προς χάριν μου αφθονώτερα φαγητά. Εκαθήσαμεν τριγύρω εις μίαν χαμηλήν στρογγύλην τράπεζαν, εις το μέσον της οποίας έθεσαν τα φαγητά. Έλαβον εις χείρας το πηρούνι· αλλ' είχε τόσας ακαθαρσίας μεταξύ των οδόντων του, ώστε εβιάσθην να το καθαρίσω με ολίγον ψωμί, διά ν' αποφύγω την αηδίαν, και ούτω να το μεταχειρισθώ.

Όταν δε ηθέλησα να πίω νερόν, μου επρόσφερον έν λαγήνιον, το οποίον εχρησίμευε διά τους πίνοντας ύδωρ, και το οποίον προ καιρού εκυκλοφορούσεν εις την ομήγυριν διότι το ποτήρι ήτον έν και μόνον, και τούτο ήτον εις κυκλοφορίαν διά τους πίνοντας κρασί. Είχε δε ικανώς γνωριστικά σημεία της τοιαύτης χρήσεως· διότι ο πάτος του και το κάτω μέρος των πλευρών του είχον προ πολλού αποκτήσει το μελανόν χρώμα του οίνου. Τα δε φαγητά τοσούτον

Σελ. 143
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/144.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αντίθετα ήσαν των όσα εσυνειθίζαμεν εις το κατάστημα, ώστε μ' όλην την πείναν, η οποία μ' εκυρίευε, με δυσκολίαν ημπορούσα να τα καταπίω. Ο πατήρ μου ηγάπα υπερβολικά το πιπέρι, και η υπηρέτρια διά να τον ευχαριστήση, ίσως νομίζουσα ότι ευχαριστεί και εμέ πλειότερον, με τοσαύτην υπερβολήν το έβαλεν, ώστε η γλώσσα μου εφλογίσθη.

Ο πατήρ μου, βλέπων ότι δεν έτρωγον, ως οι λοιποί συνδαιτημόνες, με παρεκίνει συνεχώς, νομίζων ότι από συστολήν, ένεκα της μακράς απουσίας μου, δεν έτρωγον. Πριν έτι τελειώσει η τράπεζα, εβιάσθην να σηκωθώ· διότι εκαθήμην σταυροπόδι και εμούδιασαν οι πόδες μου μαζευμένοι, επήγα δε και εκάθησα εις το κιβώτιον. Ο πατήρ μου εκάθησεν ακόμη αρκετήν ώραν πίνων, και ετραγούδησε και δύω τρία κλέφτικα τραγούδια, τα οποία τόσον παράξενα μου εφάνηκαν, ώστε δεν ημπορούσα να τα υποφέρω· μου ήρχετο ως να μου εξέσχιζαν τα αυτία.

Αφού εσηκώθη η τράπεζα, και επέρασεν ολίγη ώρα, απεφασίσθη να πλαγιάσωμεν. Το έν χώρισμα ήτον προσδιωρισμένον διά τους άνδρας, το δε διά τας γυναίκας. Μετέβην λοιπόν εις το δι' ημάς ωρισμένον δωμάτιον· η υπηρέτρια έστρωσε δύω βελέντζας κατά σειράν, και έβαλε τινά προσκέφαλα μάλλινα· η μία άκρα ήτον δι' εμέ, η άλλη διά την υπηρέτριαν, και εν τω μέσω έμελλον να τοποθετηθώσιν αι αδελφαί μου, τα δε σκεπάσματα ήσαν τζέργαι· ευτυχώς όμως εγώ είχον το πάπλωμα, το οποίον είχον όταν εξήλθον του καταστήματος.

Μόλις ήτον ογδόη ώρα μετά μεσημβρίαν, και είδον όλους να πλαγιάσωσιν, και αποκοιμηθέντες ο είς κατόπιν του άλλου να ρουχνίζωσιν, η δε υπηρέτρια σβύσασα τον λύχνον έπεσε και αυτή, και δεν εβράδυνε να μου φανερώση με έν αρκετά δυνατόν ρούχνισμα, ότι δεν ήτο τόσον δύσκολος εις τα θέλγητρα του ύπνου.

Εγώ είχον μεν εξαπλωθή, αλλ' ήτον δυνατόν να με κυριεύση ύπνος; Ήμην συνειθισμένη να κοιμώμαι περί το μεσονύκτιον, και τώρα ήμην αναγκασμένη να πλαγιάσω τόσον νωρίς. Εκοιμώμουν εις στρώμα παχύ επάνω εις κλίνην υψηλήν, και τώρα μόνον η βελέντζα ανεπλήρονε και της κλίνης και του στρώματος τον τόπον. Αφού λοιπόν ο ύπνος δεν ήτον δυνατόν να με κυριεύση, ήρχισα τους συλλογισμούς· τοσαύτην δε λύπην μού επροξένησεν η τοιαύτη μεταβολή της ζωής, ώστε δι' όλης της νυκτός τα δάκρυα δεν εξέλιπον από τους οφθαλμούς μου. Όταν μάλιστα με επονούσαν τα κόκκαλα, και ηναγκαζόμην να γυρίζω συνεχώς, ταύτα έτρεχον αφθονώτερα. Μόλις περί τα εξημερώματα, αφού έστρωσα το ήμισυ πάπλωμά μου, θέσασα μίαν άκραν αυτού και επί του προσκεφάλου διά να μην μου τρίβη το μάγουλον, εσκεπάσθην δε το άλλο ήμισυ, ηδυνήθην να αποκοιμηθώ, αλλ' ο ύπνος μου δεν διέμεινεν επί πολύ ατάραχος· διότι οι άλλοι, κοιμηθέντες ενωρίς, και χορτάσαντες τον ύπνον, εξύπνησαν, πριν έτι ανατείλη ο ήλιος· ηναγκάσθην κ' εγώ να σηκωθώ, και τοι με πολλήν μου δυσαρέσκειαν. Τοιούτος ήτον ο τρόπος της ζωής και τας επιλοίπους

Σελ. 144
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/145.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ημέρας, ώστε αντί να συνειθίσω, εκυριεύθην από τοσαύτην λύπην, ώστε εφάνη επαισθητή βλάβη εις την υγείαν μου.

Ο πατήρ μου προ πολλού είχε σχεδιάσει να με υπανδρεύση με ένα νέον χωρικόν του ιδίου χωρίου, έχοντα μεν περιουσίαν, αλλ' αμαθή και εργαζόμενον και με τας ιδίας του χείρας. Μου εγνωστοποίησε τον σκοπόν του, και μου έδειξε το υποκείμενον. Μ' όλον ότι δεν είχον πολύ θάρρος προς τον πατέρα μου, φοβουμένη όμως μην υποχρεωθώ εις το συνοικέσιον τούτο, ετόλμησα να εναντιωθώ. Και επειδή ο πατήρ μου επέμενε πολύ, θεωρών και πολύ καλόν και ωφέλιμον το συνοικέσιον τούτο, απεφάσισα να αντισταθώ. Επειδή δε δεν είχον μητέρα, ούτε άλλην τινά συγγενή, δι' ης να εκθέσω προς τον πατέρα μου τα δικαιολογήματά μου, ηναγκάσθην να τα εκθέσω μόνη μου. Το κυριώτερον αυτών ήτον, ότι εγώ εκπαιδευθείσα οπωσούν δεν ημπορούσα ν' αποδώσω εις ένα χωρικόν και αμαθή άνθρωπον το σέβας και την υπόκλισιν την οποίαν γυνή οφείλει προς τον σύζυγον αυτής. Αλλ' εκτός τούτου εγώ είχον και άλλον λόγον· διότι δεν ήθελον ν' αποκατασταθώ εις το χωρίον, όπου η ζωή μού εφαίνετο αφόρητος, αλλά τον λόγον τούτον δεν ετόλμων να τον εξηγήσω εις τον πατέρα μου.

Ο πατήρ μου απελπισθείς του να με πείση, και μη θέλων να με λυπήση αναγκάζων με να δεχθώ σύζυγον εναντίον της αρεσκείας μου, εστοχάσθη να ενδώση εις την επιθυμίαν μου. "Παιδί μου", μου είπεν, "έσφαλες να μην παραδεχθής την πρότασιν ταύτην. Την σήμερον αι υπανδρείαι δεν είναι εύκολοι. Οι καλοί νέοι, οποίους εννοείς εσύ, ζητούν προίκας, τας οποίας ημείς δεν έχομεν. Εύχομαι, ώστε όταν μετανοήσης, να μην ήναι τοσούτον αργά, ώστε η μετάνοιά σου να αποβή ανωφελής".

Ολίγας ημέρας ύστερον από την ομιλίαν ταύτην, ο πατήρ μου ασθενήσας απέθανε, και όλαι αι οικιακαί φροντίδες εγκατελείφθησαν εις εμέ. Προς επίμετρον της δυστυχίας μου και η γυνή, ήτις εξεπλήρονε τα έργα της υπηρετρίας, απεμακρύνθη από ημάς προτείνουσα, ότι έμελλε να υπανδρεύση τον υιόν της, και ήθελε να αποκατασταθή εις εδικήν της οικίαν. Είτε πραγματικώς είχεν αυτόν τον σκοπόν, είτε ως πρόφασιν τον μετεχειρίσθη· διότι δεν ήλπιζεν από εμέ αμοιβήν των κόπων της, δεν ηξεύρω, το βέβαιον είναι ότι εγώ εγκατελείφθην μόνη επί όλων των οικιακών εργασιών, αναγκασμένη να αναδεχθώ την φροντίδα όλης της οικογενείας.

Με πόσην δυσκολίαν έκαμα το πρώτον ζύμωμα, εντρέπομαι και να το ομολογήσω, ο ιδρώς κατέβαινε κόμβους κόμβους από το πρόσωπόν μου, τα χέρια μου εκόπηκαν, τα γόνατά μου ετρύπησαν, αλλ' ύστερον απ' όλα ταύτα οποίον έγεινε το ψωμί; Ενώ δεν ανακατώθη καλά, και ευρίσκοντο εις αυτό βώλοι αλεύρου, χωρίς να πνιγώσιν από νερόν, δεν έβαλα και άλας ανάλογον, ώστε ουδ' εγώ η ιδία, ήτις το εζύμωσα, ημπορούσα να το φάγω. Όταν δε εβιάσθην να πλύνω, τα χέρια μου επληγώθησαν και αιμάτωσαν, ώστε διά 

10

Σελ. 145
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/146.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τινας ημέρας δεν ημπορούσα να πιάσω καμμίαν εργασίαν. Παρατηρήσασα πόσον ανίκανος ήμην εις όλας τας οικιακάς εργασίας, ηναγκάσθην να επικαλούμαι την συνδρομήν πότε της μιας, και πότε της άλλης των γειτονισσών, εγώ δε να τας ανταμείβω με ραψίματα και άλλας εργασίας, τας οποίας αύται δεν εγνώριζον.

Περιορισθείσα εις το χωρίον, και ευρισκομένη εις καθημερινάς ανάγκας, ήρχισα να συλλογίζωμαι καλήτερον, και πολλοί καπνοί της φαντασίας, από τους οποίους ήμην γεμάτη, ήρχισαν να διασκεδάζωνται· ησθάνθην πόσον έσφαλα καταφρονήσασα την συμβουλήν του πατρός μου, και απεφάσισα να μεταχειρισθώ κανέν μέσον διά να κατορθώσω το συνοικέσιον, το οποίον απέβαλον, αλλά δυστυχώς, ό,τι ο πατήρ μου υπώπτευσεν, ότι η μετάνοιά μου θέλει αποβή ανωφελής, συνέβη πραγματικώς.

Η περί τας οικιακάς εργασίας απειρία και ανικανότης μου διεδόθη εις όλον το χωρίον, περιγραφομένη μάλιστα με πολύ ζωηρότερα χρώματα, ώστε απώλεσα πάσαν υπόληψιν καλής οικοκυράς. Όταν δε μία θεία μου, την οποίαν είχον μεταχειρισθή μεσάζουσαν διά να δοκιμάση την διάθεσιν του νέου, τον οποίον μ' επροξενούσεν ο πατήρ μου, μ' έφερε την είδησιν, ότι ούτος απεποιήθη, προτείνων, ότι εγώ είχον ανάγκην υπηρετριών διά να μου δώσουν ως και τον καφέν μου, τον οποίον δεν ήμουν αξία να κάμω μόνη μου, κατήντησα εις μεγίστην αδημονίαν.

Όταν ευρέθην εις την κατάστασιν ταύτην, εσκέφθην περί του μέλλοντός μου· ημπορούσα να μετέλθω το έργον της διδασκαλίσσης, αλλά δυστυχώς μη έχουσα σκοπόν να μετέλθω εξ υπαρχής το έργον τούτο, δεν εφρόντισα να εξετασθώ και να λάβω το αναγκαίον δίπλωμα· άνευ δε τούτου ήτον αδύνατον να επιτύχω διορισμόν παρά του αρμοδίου υπουργείου. Μετενόησα λοιπόν πολύ διά την αμέλειαν ταύτην και τόσον πλειότερον, καθ' όσον και το να μεταβώ εις Αθήνας ήτον σχεδόν αδύνατον, και αν μετέβαινον, το να επιτύχω εις τας εξετάσεις, ύστερον από τοσαύτην διακοπήν, μου εφαίνετο πολύ δύσκολον. Απεφάσισα λοιπόν εξ ανάγκης να επιχειρήσω το έργον της διδασκαλίσσης εις τα παιδία του χωρίου άρσενα, και θήλεα.

Με το έργον της διδασκαλίσσης πορίζομαι ήδη με πολλήν δυσκολίαν τα προς το ζην εμού και της οικογενείας μου, τρέμουσα καθ' ημέραν μήπως κανονισμός τις μου αποστερήση και αυτό το έργον. Περιώρισα όλας τας ιδέας και τας φαντασίας μου εις τον μικρόν κύκλον εντός του οποίου υπάρχω. Παρήτησα πάσαν ιδέαν περί υπανδρείας, ως αδύνατον να πραγματοποιηθή, αλλ' ευρίσκομαι εις παντοτεινήν λύπην, την οποίαν ίσως δεν ήθελον έχει, εάν δεν συνέβαινεν εις εμέ η μεταβολή της καταστάσεως, και εάν δεν ήθελον λάβει ανατροφήν ανωτέραν της τάξεως, εις την οποίαν ανήκον. Εξομολογούμαι δε την κατάστασίν μου ταύτην διά να χρησιμεύση ως παράδειγμα και εις άλλας νέας, αν ευρεθώσιν εις ην και εγώ ευρέθην κατάστασιν. Προ πάντων όμως εις τους

Σελ. 146
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/147.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γονείς, οι οποίοι δίδοντες ανατροφήν εις τα κοράσιά των ανωτέραν της τάξεως, την οποίαν κατέχουν εις την κοινωνίαν, νομίζουν ότι τα αποκατασταίνουν ευτυχή, εν ω εξ εναντίας καταστρέφουσι το μέλλον των, και πολλάκις γίνονται αίτιοι ν' απολέσωσι και την ιδίαν αυτών ζωήν.

Σελ. 147
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/148.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κυριώτερον μάθημα πρέπει να θεωρηθή η διδασκαλία της ομιλουμένης γλώσσης

1852

Δ. Αινιάν

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ ΤΗΣ ΦΙΛΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

Ο κύριος σκοπός της συστάσεως του εκπαιδευτικού των κορασίων καταστήματος είναι η καθ' όλον το έθνος διάδοσις των φώτων και των αναγκαίων κοινωνικών γνώσεων. Αλλ' η εκπαίδευσις αύτη ούτε πρέπει, ούτε συμφέρει να ήναι ομοιόμορφος, και ισόβαθμος. Εάν επρόκειτο να εκπαιδεύωνται εις το κατάστημα τούτο μόνον της ανωτάτης τάξεως τα κοράσια, ηδύνατο ίσως να έχη καλώς το πράγμα. Αλλ' επειδή κύριος σκοπός του καταστήματος είναι να εκπαιδευθώσι διδασκάλισσαι, αίτινες να διδάξωσι κατ' επαρχίας τα κοράσια των χωρικών, φρονούμεν ότι ο σκοπός δεν επιτυγχάνεται εντελώς διά της ενεστώσης μεθόδου.

Εάν μία διδασκάλισσα μορφωθείσα κατά τον υπάρχοντα κανονισμόν του καταστήματος μεταβή είς τινα δήμον διά να διδάξη τα κοράσια των χωρικών, δεν θέλει εύρει κοράσιον διά να μεταδώση ολόκληρον την οποίαν αυτή έχει παιδείαν· διότι απαιτούνται έξ έτη τουλάχιστον, εάν αρχίση από το αλληλοδιδακτικόν. Ποίος των χωρικών δύναται να έχη τοσούτον καιρόν το κοράσιόν του εις το σχολείον, χωρίς να εργάζεται διά την οικίαν του; Ποίος έχει ευκολίαν να κάμη τόσα έξοδα, όσα απαιτεί τοσούτων ετών εκπαίδευσις συμπεριλαμβανομένων και των βιβλίων κτλ.; Αλλά και αν ταύτα ήσαν κατορθωτά, εις τί χρησιμεύει τοσαύτη παιδεία διά το κοράσιον του χωρικού, διαμένον εις την χωρικήν κατάστασιν; Όχι μόνον δε ωφέλιμος δεν είναι τοσαύτη σπουδή, αλλ' εξεναντίας φρονούμεν ότι ή αποβαίνει ανωφελής, εγκαταλειπομένη από το κοράσιον, άμα επανέλθη εις τα χωρικά ήθη και έθιμα, ή κατασταίνει

———————

Άρθρο του Δ. Αινιάν στη Βιβλιοθήκη του Λαού, ό.π., σ. 867-874.

Σελ. 148
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/149.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

το κοράσιον δυστυχές, χορηγούσα εις αυτό ιδέας ανωτέρας της τάξεως εις ην μέλλει να διαβιώση.

Τί λοιπόν θέλει συμβή; Εκ των κορασίων των χωρικών τα μεν θέλουν ακολουθήσει μαθήματα δι' έν έτος, τα δε διά δύω, ή και πλειότερα· ολιγώτατα δε θέλουν διαμείνει ολόκληρον τον απαιτούμενον καιρόν και όσα μεν απομακρυνθώσι πρόωρα, δεν μανθάνουσιν ουδεμίαν γραμματικήν, όσα δε διδαχθώσι μέρος της Ελληνικής και ατελώς, δεν δύνανται να κάμωσι χρήσιν αυτής εις την ομιλουμένην, ώστε ούτε τα πρώτα, ούτε τα δεύτερα θέλουν δυνηθή να γράφωσιν ορθώς ή κατά κανόνας την γλώσσαν των.

Αι σκέψεις αύται μου εγέννησαν την ιδέαν ότι πρέπει να εισαχθή εις το κατάστημα η διδασκαλία της γραμματικής της ομιλουμένης γλώσσης, να διαιρεθή δε και η διδασκαλία εις δύω βαθμούς.

Ως προς το πρώτον.

Η γραμματική της ομιλουμένης γλώσσης πρέπει να θεωρηθή απαραίτητος, όχι μόνον εις εκείνους, οίτινες δεν δύνανται να διδαχθώσι την γραμματικήν της αρχαίας γλώσσης, αλλά και εις αυτούς ακόμη, οίτινες αναγκαίως πρέπει να μάθωσιν αυτήν. Η γραμματική της ομιλουμένης είναι η αναγωγή εις κανόνας και τάξιν τινά των όσα ο μαθητής γνωρίζει εκ της καθημερινής ομιλίας, κατά συνέπειαν η μάθησις αυτής είναι ευκολωτάτη. Μανθάνει δι' αυτής ο μαθητής να γνωρίζη και να γράφη ορθώς και κατά κανόνας την ομιλουμένην γλώσσαν. Όστις διδαχθή άπαξ μίαν γραμματικών, δύναται ευκόλως να διδαχθή και ετέρας γλώσσης γραμματικήν· διότι υπάρχουν γενικαί αρχαί, αι οποίαι εφαρμόζονται εις όλων σχεδόν των γλωσσών τας γραμματικάς, ώστε η μάθησις της γραμματικής της ομιλουμένης γλώσσης δύναται να χρησιμεύση ως προπαρασκευή διά την μάθησιν της Ελληνικής.

Αλλ' εκτός τούτου όλα τα κοράσια δεν διαμένουν όλα τα έτη τα υπό του κανονισμού προσδιορισμένα, επομένως αποσυρόμενα του καταστήματος δεν γνωρίζουν ουδεμίαν γραμματικήν εντελώς, ώστε δεν ημπορούν να γράφωσι κατά κανόνας και ορθώς τας ιδέας των, εν ω αν εγνώριζον εντελώς την γραμματικήν της ομιλουμένης γλώσσης, εις οποίαν εποχήν και αν ήθελον απομακρυνθή του καταστήματος, ήθελον έχει την ευκολίαν του να γράφωσι κατά κανόνας, και αν αι περιστάσεις ήθελον απαιτήσει να εκπαιδευθώσι και εις άλλην τινά ξένην γλώσσαν, δεν ήθελον δυσκολευθή να την μάθωσι, γνωρίζουσαι τας αρχάς μιας γραμματικής.

Νομίζομεν δε ότι η εισαγωγή της γραμματικής της ομιλουμένης γλώσσης εις το κατάστημα της εταιρείας δεν θέλει απαιτήσει, ούτε καιρόν πλειότερον του κανονισμένου διά τα λοιπά μαθήματα, ούτε έξοδα· διότι, η γραμματική της ομιλουμένης θέλει περιέχει όσα και η Ελληνική· όταν δε διδαχθή ταύτα εις την γραμματικήν της ομιλουμένης, θέλει τα γνωρίζει, όταν πρόκειται να διδαχθή την γραμματικήν της αρχαίας Ελληνικής· ώστε ο αυτός καιρός

Σελ. 149
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/150.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τον οποίον ήθελε χρειασθή έν κοράσιον διά να μάθη την γραμματικήν της αρχαίας Ελληνικής, εξαρκεί διά να μάθη και την της ομιλουμένης· ίσως μάλιστα μανθάνον την γραμματικήν της ομιλουμένης πρότερον, θέλει χρειασθή ολιγώτερον καιρόν· διότι η μάθησις της γραμματικής της ομιλουμένης θέλει γένει πολύ ευκολώτερον παρά την της Ελληνικής.

Δεν απαιτούνται δε ουδέ έξοδα πλειότερα διά την διδασκαλίαν αυτής· διότι οι αυτοί διδάσκαλοι οίτινες επρόκειτο να διδάξωσι την γραμματικήν της αρχαίας Ελληνικής εις τας αρχαρίας τάξεις, αυτοί ούτοι δύνανται να διδάξωσι, και ευκολώτερον μάλιστα, την γραμματικήν της ομιλουμένης.

Ως προς το δεύτερον.

Εξ όσων ανωτέρω είπομεν, εις τα κοράσια των κατοίκων των δήμων δεν είναι ωφέλιμος η σπουδή, την οποίαν αποκτώσιν αι διδασκάλισσαι εις το κατάστημα, ούτε έχουν τον καιρόν και τα μέσα οι γονείς των διά να τα αφήσωσι να την διδαχθώσι. Τούτου δοθέντος, ανάγκη να κανονισθή ποία πρέπει να ήναι η σπουδή των κορασίων των χωρικών αναλόγως της τάξεως, την οποίαν θέλουσι καθέξει εις την κοινωνίαν. Αναγνωρισθέντος τούτου ως αναγκαίου, φρονούμεν ότι κυριώτερον μάθημα πρέπει να θεωρηθή η διδασκαλία της ομιλουμένης γλώσσης, διά να δύναται έκαστον κοράσιον επανερχόμενον εις την πατρικήν του οικίαν να γράφη ορθώς και κατά κανόνας την ομιλουμένην γλώσσαν, να συνθέτη τας επιστολάς του κτλ. ώστε να δύναται να διαχειρίζη τας υποθέσεις της οικίας του και εν απουσία του συζύγου αυτού, όταν αποκατασταθή εις την κοινωνίαν.

Εν όσω το κοράσιον θέλει διδάσκεσθαι την γραμματικήν της ομιλουμένης γλώσσης, ανάγκη να διδάσκεται και όσα άλλα μαθήματα κριθώσιν αρμόδια ως προς την κατωτέραν τάξιν της κοινωνίας, ώστε εάν τα κοράσια αποσυρθώσιν από το σχολείον μετά την σπουδήν της γραμματικής της ομιλουμένης να γνωρίζωσι καλώς και εντελώς τον κύκλον των μαθημάτων, τα οποία ήθελον προσδιορισθή διά τον βαθμόν τούτον της εκπαιδεύσεως, να μην διδάσκωνται δε πράγματα ημιτελή, τα οποία ύστερον αποβαίνουσιν άχρηστα.

Φρονούμεν δε ότι όλα τα κοράσια εν γένει, προ πάντων δε όσα προπαρασκευάζονται διά το έργον της διδασκαλίσσης, πρέπει να διδαχθώσι του πρώτου τούτου βαθμού τα μαθήματα, και ύστερον να μεταβώσιν εις τον ανώτερον βαθμόν των μαθημάτων· διότι αι μεν διδασκάλισσαι πρόκειται να τα διδάξωσι, τα δε λοιπά κοράσια, διότι ενδέχεται από οποιανδήποτε αιτίαν να μην συμπληρώσωσι την ανωτέρου βαθμού σπουδήν των, και εις τοιαύτην περίστασιν τίποτε δεν γνωρίζουσι τέλειον, ούτε της αρχαίας ούτε της ομιλουμένης την γραμματικήν, και δεν θέλουν δύνασθαι να γράψωσιν ορθώς και κατά κανόνας την γλώσσαν των, ώστε όλος ο καιρός τον οποίον εξώδευσαν θέλει χαθή επί ματαίω.

Δι' όλους τους εκτεθέντας λόγους προτείνομεν εις το συμβούλιον να διαιρέση την εκπαίδευσιν των κορασίων εις δύω βαθμούς, και εις τον πρώτον 

Σελ. 150
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/151.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

βαθμόν να προσδιορισθή η διδασκαλία της Γραμματικής της ομιλουμένης γλώσσης, ομού δε με αυτήν και όσα άλλα μαθήματα κριθώσιν αρμόδια εις τας μικροτέρας τάξεις της κοινωνίας,

Αι ανωτέρω παρατηρήσεις, αν και αποτείνωνται ιδίως προς το συμβούλιον της Φιλεκπαιδευτικής εταιρείας, δύνανται όμως να εφαρμοσθώσι και εις παν άλλο εκπαιδευτικόν κατάστημα και εντός και εκτός της Ελλάδος· διά τούτο εθεωρήσαμεν αναγκαίον να δημοσιεύσωμεν αυτάς διά της Βιβλιοθήκης του Λαού, διά να ωφεληθώσιν απ' αυτάς, όσοι τας θεωρήσωσιν αναγκαίας και ωφελίμους. Αλλά κυρίως ημείς αποτείνομεν ταύτας προς τον λαόν της Ελλάδος, τον οποίον ιδίως αποβλέπουσι, και προτρέπομεν αυτόν να λάβη υπ' όψιν το σπουδαίον τούτο αντικείμενον, από το οποίον κρέμαται η ευημερία του· διότι ολιγώτερα και ατελή μαθήματα δεν φέρουν το προσδοκώμενον όφελος· ανωτέρα δε της τάξεως του χωρικού εκπαίδευσις κατασταίνει τα κοράσια δυστυχή εμπνέουσα εις ταύτα ιδέας ανωτέρας της τάξεως, και καπνούς φαντασίας, διά τα οποία κατασταίνονται δυστυχή· διότι την μεν τάξιν, εις ην εγεννήθησαν, την περιφρονούν, εις δε την ανωτέραν, διά την οποίαν κρίνουν εαυτάς αξίας διά την οποίαν έλαβον εκπαίδευσιν, δεν δύνανται να φθάσωσι, στερούμεναι άλλων μέσων αναγκαίων εις την τάξιν, εις την οποίαν προτίθενται να προβώσι.

Σελ. 151
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/152.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

η εκπαίδευσις και η μόρφωσις του γυναικείου φύλου πρέπει να γένη γενική καθόλον το κράτος

1855

Δ. Αινιάν

ΠΕΡΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Εννοείται οίκοθεν ότι διά να επιτύχωμεν εντελώς τον σκοπόν της εθνικής μορφώσεως, ανάγκη να μορφωθή πρότερον το γυναικείον φύλον, όχι εν μέρει είς τινας μόνον τάξεις της κοινωνίας και είς τινα μόνον μέρη του κράτους· η εκπαίδευσις και μόρφωσις του γυναικείου φύλου πρέπει να γένη γενική καθόλον το κράτος, ως και εις τα μικρότατα και τα μάλλον απόκεντρα χωρία αυτού. Διά να κατορθωθή τούτο πρέπει να επιβληθή η υποχρέωσις εις έκαστον πατέρα να διδάξη εις το κοράσιόν του ωρισμένα τινά μαθήματα και χειροτεχνήματα εις ηλικίαν ωρισμένην μέχρι των δώδεκα ή δεκατριών ετών, αλλά συγχρόνως να δώση και ανατροφήν τινα κατά το διάστημα τούτο της εκπαιδεύσεως τόσον ως προς την μόρφωσιν των ηθών όσον και ως προς τα θρησκευτικά καθήκοντα,

Αλλά πώς να κατορθωθή τούτο, ενώ σχολεία των κορασίων δεν υπάρχουσιν όχι εις τα χωρία, όχι εις τας πρωτευούσας των δήμων, αλλ' ουδ' εις τας πλειοτέρας πρωτευούσας των επαρχιών; Διά των ολίγων υπαρχόντων σχολείων, και διά του τρόπου καθ' ον εις ταύτα γίνεται η εκπαίδευσις, είναι δυνατόν να επιτύχη η γενική καθ' όλον το κράτος εκπαίδευσις των κορασίων; Τούτο καθ' ημάς είναι απολύτως αδύνατον· διότι ο διδασκόμενος αριθμός των κορασίων είναι αναλόγως του πληθυσμού της Ελλάδος μικρότατος, αλλά μήπως και αυτός ο αριθμός διδάσκεται επί σκοπώ να μεταδώση εις άλλους όσα μανθάνει; μήπως το ήμισυ αυτού; μήπως το τέταρτον; μήπως το δέκατον; Δυστυχώς εις διάστημα δεκαπέντε ετών, αν εξετάση τις πόσα κοράσια εδιδάχθησαν

———————

Απόσπασμα από άρθρο του Δ. Αινιάν στη Βιβλιοθήκη του Λαού, φύλλ. Ε', Μάιος 1855, σ. 355-361.

Σελ. 152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/153.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επί σκοπώ να χρησιμεύσωσιν ως δημοδιδασκάλισσαι, δεν θέλει εύρει ίσως ούτε εκατόν πεντήκοντα, εξ αυτών δε ουδέ το ήμισυ ίσως μετέρχεται το έργον της δημοδιδασκαλίσσης. Εάν προβαίνωμεν κατά την αναλογίαν ταύτην, ουδ' εις πεντήκοντα έτη δεν θέλει εξαπλωθή η εκπαίδευσις των κορασίων εις όλον το κράτος.

Αλλά μήπως αυτό και μόνον το εμπόδιον υπάρχει; Ο εν ενεργεία τρόπος της εκπαιδεύσεως αποβλέπει μόνον την ανωτάτην τάξιν της κοινωνίας· ίσως και ως προς αυτήν ακόμη ηδύνατο να εύρη τις πολλά μάταια και περιττά. Αλλ' όστις έχει τα μέσα είναι αδιάφορον αν εξοδεύση και περιττά· ως προς τας κατωτέρας όμως τάξεις της κοινωνίας είναι απαραίτητος η οικονομία και των εξόδων και του καιρού. Έπειτα διά πράγματα, των οποίων ποτέ δεν θέλει κάμει τις χρήσιν κατά την διάρκειαν του βίου του, προς τίνα σκοπόν να εξοδεύη καιρόν και χρήματα; Αλλ' η απόκτησις αυτών, προς την απώλειαν του καιρού και των εξόδων, έχει και έν άλλο μέγα άτοπον, το οποίον είναι μεγίστης προσοχής άξιον. Αι εις μικράν τάξιν της κοινωνίας ανήκουσαι νέαι, λαμβάνουσαι τοιαύτην ανατροφήν και εκπαίδευσιν, δεν επιθυμούν πλέον να επανέλθωσιν εις την τάξιν των γονέων και συγγενών των· αλλ' αποκτήσασαι ιδέας και έξεις των ανωτέρων τάξεων, προσπαθούν να εύρωσι καλητέραν τύχην, διά τούτο και όσαι νέαι έκλεξαν να ζήσωσι με το έργον της διδασκαλίσσης επιθυμούν να διαμένωσι πάντοτε εις τας πόλεις και εις την μεγάλην κοινωνίαν, και διοριζόμεναι εις μικράς πόλεις και εις πρωτευούσας δήμων, προτιμούν μάλλον να παραιτήσωσιν ολοτελώς το διδασκαλικόν έργον, παρά να απομακρυνθώσι των πόλεων και της μεγάλης κοινωνίας· διά τούτο πολλαί εξ αυτών κατέστησαν δυστυχείς μη θέλουσαι να επανέλθωσιν εις την πρώτην τάξιν των, και μη έχουσαι τα μέσα να φθάσωσιν εις την ανωτέραν. Η δε προς τον σκοπόν τούτον τάσις αυτών έδωκεν αφορμήν να μένωσιν αύται επί πολύ, ή διά παντός, άγαμοι, διότι εις την τάξιν μεν, προς την οποίαν τείνουσι το βλέμμα των, δεν δύνανται να εύρωσι συζύγους, εις ην δε ήσαν, όχι μόνον αύται δεν ευχαριστούνται να ζητήσωσι συζύγους, αλλ' ουδ' οι άνδρες ευχαριστούνται να λάβωσι τοιαύτας γυναίκας, εχούσας ιδέας και έξεις ανωτέρας της τάξεως, την οποίαν αυτοί κατέχουσιν εις την κοινωνίαν.

Εκ τούτων αποδεικνύεται ότι τα υπάρχοντα εκπαιδευτικά των κορασίων καταστήματα δεν είναι κατάλληλα εις το να θεραπεύσωσι τας περί εκπαιδεύσεως ανάγκας του έθνους. Επομένως πρέπει να ληφθή πρόνοια περί πράγματος τοσούτον σπουδαίου, οποίον είναι η εκπαίδευσις των κορασίων του λαού.

Είπομεν άλλοτε (Βιβλιοθ. τον Λαού φυλλ. Ι', σελίς 867) ότι η εκπαίδευσις των κορασίων του λαού πρέπει να διαφέρη πολύ της ήδη εν χρήσει εις τα εκπαιδευτικά των κορασίων καταστήματα. Επροτείναμεν ότι πρέπει να διαιρεθή η διδασκαλία των κορασίων εις δύω βαθμούς. Ο πρώτος, όστις θέλει αφορά την εκπαίδευσιν των κορασίων της τάξεως του λαού, πρέπει να είναι ικανώς

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/154.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

περιωρισμένος. Ό,τι όμως φρονούμεν απαραίτητον εις τον βαθμόν τούτον είναι η διδασκαλία της γραμματικής της ομιλουμένης γλώσσης, και η μάθησις χειροτεχνημάτων παραγωγικών ωφελείας και όχι ματαίας επιδείξεως.

Αλλά και γενομένης της διαιρέσεως της διδασκαλίας εις δύω, ως άνω, βαθμούς, πάλιν δύσκολος θέλει είσθαι η εύρεσις διδασκαλισσών διά τους δήμους και τα χωρία. Αι κάτοικοι των πόλεων νέαι δεν ευχαριστούνται να μεταβαίνωσιν εις τας επαρχίας και τα χωρία άνευ των γονέων και συγγενών των ευρισκόμεναι εις νεαράν ηλικίαν, εκτός μόνον αν πρόκειται να επιτύχωσι μεγάλα συμφέροντα, ένεκα των οποίων να δύνανται να παραλαμβάνωσι και τους γονείς των μεθ' εαυτών, αλλά τοιαύτα δεν είναι δυνατόν να εύρωσιν, υπάρχοντος του έθνους εν γένει πτωχού. Νομίζομεν λοιπόν συμφέρον να συστηθή κατά νομόν σχολείον των κορασίων, εις το οποίον να πέμπωνται αφ' εκάστης κοινότητος κοράσια προς τον σκοπόν του να εκπαιδευθώσι διά να διδάξωσιν επομένως τα κοράσια της ιδίας αυτών κοινότητος. Νέα τις λοιπόν, όσον τρυφεράς ηλικίας και αν η, διαμένουσα πλησίον των γονέων και συγγενών της δύναται να εκπληροί τα έργα της διδασκαλίσσης λαμβάνουσα μικρόν μόνον μισθόν και πολλάκις εις είδη, ως συνήθως συμβαίνει εις τα χωρία.

Το να απαιτή τις από τας διδασκαλίσσας των δήμων και χωρίων να συμπληρώσωσιν όλα τα κανονισμένα την σήμερον εις τα εκπαιδευτικά καταστήματα μαθήματα, να λάβωσι βαθμόν διδασκαλίσσης, και ούτω να μετέλθωσι το έργον των, είναι το αυτό ως να καταδικάζουν τον λαόν της Ελλάδος εις παντελή άγνοιαν και αμάθειαν. Ποία νέα, κατατρίψασα έξ ή επτά έτη τουλάχιστον εις το να επιτύχη τον βαθμόν της διδασκαλίσσης, θέλει ευχαριστηθή να μετέλθη το έργον της διδασκαλίσσης εις δήμους και χωρία απόκεντρα, λαμβάνουσα μικράν και ασήμαντον αντιμισθίαν; διότι σημαντικωτέραν δεν δύνανται να δώσωσιν οι χωρικοί ως εκ της ενδεούς αυτών καταστάσεως αφ' ενός, και ως εξ ελλείψεως φιλοκαλίας αφ' ετέρου. Εάν όμως, περιορισθείσης ως ανωτέρω της σπουδής των κορασίων εις μόνον τα απαραίτητα μαθήματα και χειροτεχνήματα, συστηθώσι κατά νομούς σχολεία των κορασίων επί τω σκοπώ του να προπαρασκευάσωσι διδασκαλίσσας διά τους δήμους και τα χωρία, και γένη παραδεκτόν το μέτρον του να εύρη και πέμψη εκάστη κοινότης έν κοράσιον διά να αποκτήση τας αναγκαίας γνώσεις εις το να κατασταθή διδασκάλισσα της κοινότητος, εις μίαν μόνην δεκαετίαν ελπίζομεν να μην υπάρξη κοινότης άνευ διδασκαλίσσης, εάν μάλιστα η Κυβέρνησις παραδεχθή το μέτρον του να βιάση τας κοινότητας εκείνας, όσαι ήθελον ευρεθή κατεχόμεναι από ανοικείαν του ελληνικού ονόματος αφιλοκαλίαν προς την σπουδήν, ώστε να μην πέμψωσιν αμέσως τας διδαχθησομένας νέας.

Το μέτρον τούτο της εκπαιδεύσεως των κορασίων δύναται να επιφέρη και μίαν άλλην όχι ευκαταφρόνητον ωφέλειαν. Εις μικράς κοινότητας, όπου η σύστασις δύω σχολείων αρρένων και θηλέων τέκνων δεν είναι εύκολος, αι

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/155.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γυναίκες δύνανται καλήτερον να διδάσκωσιν αμφότερα τα φύλα, παρά οι άνδρες· έπειτα ευκολώτερον δύνανται αι γυναίκες να αρκεσθώσιν εις ολίγην μισθοδοσίαν παρά τους άνδρας, οίτινες δύνανται να μεταβαίνωσιν ευκόλως όπου υπάρχει μεγαλήτερον συμφέρον, ή να εκλέγωσιν επικερδέστερον τρόπον ζωής, ενώ διά τας γυναίκας δεν υπάρχουν αι αυταί ευκολίαι.

Αναπτύξαντες εν συντόμω το περί εκπαιδεύσεως του θήλεος φύλου ζήτημα νομίζομεν αναγκαίον να προσθέσωμεν ενταύθα ότι αι ιδέαι τινών του να επιβάλωμεν εις τον λαόν της Ελλάδος να ομιλή και να γράφη την γλώσσαν του Δημοσθένους και Πλάτωνος είναι χίμαιρα, την οποίαν αν επιδιώξωμεν, θέλομεν πέσει εις τρομερώτατα άτοπα και εις βλάβην των προς εκπαίδευσιν συμφερόντων του λαού. Είναι δυνατόν να εννοήση και να ομιλήση την γλώσσαν του Πλάτωνος έθνος του οποίου το έν πέμπτον ίσως δεν γνωρίζει ολοτελώς την ομιλουμένην ελληνικήν, αλλ' ομιλεί αλβανικά, τα τρία δε τέταρτα δεν ηξεύρουν ολοτελώς γράμματα; Είναι λοιπόν εύκολον, να έχωμεν θείαν δύναμιν να φωτίσωμεν τον λαόν της Ελλάδος, ως ο Χριστός ανέδειξε τους αλιείς αποστόλους, και να τον κάμωμεν να γνωρίση ό,τι δεν έμαθεν, ουδ' έχει τον καιρόν και την δύναμιν να μάθη; Εάν ζητώμεν να φωτίσωμεν τον λαόν εκθέτοντες τα πράγματα εις γλώσσαν την οποίαν δεν εννοεί, θέλομεν τον σκοτίσει περισσότερον, και θέλομεν τον φέρει εις σύγχυσιν, ώστε ή κακώς να εννοή, ή διόλου να μην εννοή ό,τι θέλομεν να τον διδάξωμεν.

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/156.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επί το πρακτικώτερον και αναλόγως τη θέσει...εν τη ημετέρα κοινωνία

1855

Δ. Σ. Στρούμπος

ΠΕΡΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ

Α' ΕΝ ΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Αλλ' ο πολιτισμός των νέων τούτων χρόνων καθιστά τους γονείς επιλήσμονας του ιεροτέρου των χρεών αυτών, φαίνεται δε ότι, όσω ο των ανθρώπων βίος αποβάλλει την απλότητα αυτού, τοσούτω χαλαρούνται και οι δεσμοί της οικογενείας. Και απορριπτέα μέν εισι τα λείψανα της πολυχρονίου τυραννίας, διατηρητέα δε μετά σεβασμού τα ήθη των πατέρων ημών και η τιμιότης. Ταύτα δυνάμεθα ευκόλως να τελειοποιήσωμεν, τηρούντες συγχρόνως αδιαρρήκτους και τους δεσμούς της οικογενείας, εν η η τάξις, η ακρίβεια και η πρόοδος ακμάζουσιν, όταν ο αρχηγός αυτής δεν συγχωρή ακαίρους παραχωρήσεις, αλλ' ακολουθών τινας κανόνας, περιορίζη τους παραβάτας αυτών, ίνα μη δρέπη ύστερον ακάνθας και τριβόλους εις γην, ήτις ήτο προωρισμένη να δώση καρπούς αγαθούς και αφθόνους. Ούτω δε πράττων έχει τέκνα ενθυμούμενα μετ' ανεκφράστου ευχαριστήσεως τας τε εντυπώσεις και την διδασκαλίαν, ης έτυχον εν τη πατρική οικία, και τηρούντα ακριβώς διά παντός του βίου τα χρέη και τα καθήκοντα αυτών.

19. Επειδή δε η ανατροφή των τέκνων εξαρτάται εκ της καλής ανατροφής των μητέρων, διότι αύται αείποτε χειραγωγούσιν αυτά εν τω οίκω εξ απαλών ονύχων, ότε αι πρώται εντυπώσεις της αρετής εγχαράσσονται βαθύτερον εις την καρδίαν και βαθμηδόν καθίστανται έξεις, η ανατροφή του θήλεος φύλου και η παίδευσις αυτού πρέπει να ελκύσωσι την προσοχήν πάσης πεφωτισμένης Κυβερνήσεως, προνοούσης περί του μέλλοντος και προπαρασκευαζούσης

———————

Απόσπασμα από το βιβλίο του Δ.Σ. Στρούμπου, Το μέλλον, ήτοι περί ανατροφής και παιδεύσεως, Αθήνα, τυπογραφείο Σ. K. Βλαστού, 1855, σ. 27-33.

Σελ. 156
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/157.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αυτό. Επειδή ο θέλων καλήν πόλιν παρασκευάζει καλόν οίκον, ο δε βουλόμενος ν' αναπλάση τα ήθη άρχεται από της ανατροφής των παίδων· διό αι μητέρες οφείλουσι να έχωσι μεμορφωμένον τον νουν και την καρδίαν, ίνα γινώσκωσι και εκτιμώσι κάλλιον τα προς τον θεόν, τα προς την πατρίδα, και τα προς την οικογένειαν χρέη αυτών.

20. Αλλ' όπως καταστή η γυνή τοιαύτη, ανάγκη να παιδευθή και να συνεθίζηται εξ απαλών ονύχων εις τα χρέη αυτής, διευθυνομένης εν ταυτώ ορθώς και της φυσικής αυτής ευαισθησίας. Τούτο υπαγορεύει η φρόνησις, διότι φύσει η γυνή διατελεί κατεχομένη υπό της καρδίας· εάν λοιπόν το πνεύμα δεν ανέρχηται εις ιδέας υψηλοτέρας, όλος ο βίος αυτής έσεται κενόν δυσπλήρωτον, όταν μη εκπληρώνται αι της καρδίας επιθυμίαι.

Εκ τούτων άρα προκύπτει η ανάγκη συστάσεως σχολείων διά τα κοράσια πανταχού της Ελλάδος· προς τούτο δε δύω τινές δυσκολίαι εν πρώτοις αναφαίνονται: α) η έλλειψις διδασκαλισσών, και β) τα μέσα προς διατήρησιν των σχολείων τούτων.

Και ως μεν προς το πρώτον παρατηρούμεν, ότι τα δαπάνη της Κυβερνήσεως εκπαιδευόμενα και ανατρεφόμενα κοράσια εισίν υποχρεωμένα να υπηρετήσωσιν· υπολείπεται λοιπόν μόνον το να καταβληθώσιν αι προφάσεις, δι' ων πολλά τούτων υπεκφεύγουσι συνήθως την δεδομένην υπόσχεσιν. Αλλ' επειδή και, τούτου γενομένου, πάλιν δεν επαρκούσι προς τας υπαρχούσας ανάγκας, πρέπει ν' αυξηθή ο αριθμός των υποτρόφων, να ληφθή δε και φροντίς, ώστε αι αναδεχόμεναι το μέγα και δύσκολον έργον της διδασκαλίας να έχωσι χρηστά ήθη, ικανότητα, σεμνοπρέπειαν και πραότητα, και να γινώσκωσι καλώς την τέχνην του διδάσκειν, ήτοι του μεταδίδειν καταλλήλως τας γνώσεις εις μικρά παιδία, όπερ συνεπάγει την ανάγκην του να υπηρετώσιν επί έν έτος τουλάχιστον ως υποδιδασκάλισσαι. Πρέπει δε να χορηγήται και πάσα ευκολία προς αποκατάστασιν των διδασκαλισσών, η δ' επιτόπιος αρχή να τιμά ταύτας διά την αφοσίωσιν αυτών εις το δύσκολον έργον, όπερ ανεδέχθησαν αντί μικράς αμοιβής.

Είναι μεν αληθές ότι ευκολώτερον καταρτίζονται δήμοδιδάσκαλοι ή διδασκάλισσαι, αίτινες έσονται διά παντός ίσως ανεπαρκείς προς τας ανάγκας της διδασκαλίας διά τε τούτο και διότι, νέαι την ηλικίαν και έχουσαι ανατροφήν αυξάνουσαν έτι μάλλον τα φυσικά αυτών προτερήματα, προς δε εισερχόμεναι ελεύθεραι εις την κοινωνίαν και μεταβαίνουσαι εις χώρας αγνώστους μακράν των φυσικών υπερασπιστών της εαυτών υπολήψεως, οίτινες εισίν οι συγγενείς, περικυκλούνται υπό παντοίων κινδύνων, υφ' ων δικαίως εκφοβούνται οι γονείς αυτών. Όταν όμως η επιτόπιος αρχή χορηγή ταύταις πάσαν συνδρομήν, όταν, ως γίνεται απανταχού της Ευρώπης, το θήλυ φύλον ανατρέφηται κατ' ιδίαν και ουχί μετά του άρρενος ανάμικτον εις το σχολείον, και η 

Σελ. 157
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/158.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διάκρισις αύτη έχει ανεκτίμητα πλεονεκτήματα, εν οις και το ομοειδές της ανατροφής και το ευκολώτερον της του σκοπού επιτυχίας, αναμφιβόλως εκλείπει πας δισταγμός και φόβος, αι δε διδασκάλισσαι, όσαι επαγγέλλονται το έργον αυτών αξίως, κέκτηνται το δικαίωμα του να εκτιμώνται δεόντως υπό της Κυβερνήσεως και να τιμώνται υπό παντός εντίμου πολίτου.

Ως δε προς το δεύτερον είναι ανάγκη να συνεργήσωσι και η Κυβέρνησις, και οι δήμοι, και αι οικογένειαι εκ συμφώνου, ει και το απαιτούμενον χρηματικόν ποσόν ασήμαντον, της διδασκαλίσσης λιτώς διατρεφομένης εν ταις επαρχίαις. Προς ευχερεστέραν δ' επίτευξιν του σκοπού πρέπει να διεγερθή ο προς τα καλά ζήλος παντός πολίτου, ώστε και ούτοι, συντρέχοντες κατ' ιδίαν, να συστήσωσι και ιδιαίτερα σχολεία προς ανατροφήν των κορασίων. Ταύτα πάντα επιτήδειός τις Νομάρχης και Δήμαρχος δύνανται να προπαρασκευάσωσι και να διαπράξωσι πανταχού, διότι ο Έλλην και φιλότιμος είναι και νοήμων· μικρά δε τινα παρεμπίπτοντα προσκόμματα δεν πρέπει να εμποδίζωσι την εκτέλεσιν του σχεδίου, ο δε πολιτικός ανήρ να μη αποσπάται από της ιδέας, ότι η πρώτη ανατροφή, ήτις δίδεται υπό της μητρός εις τα τέκνα κατ' οίκον, είναι το θεμέλιον της ευτυχίας ή της δυστυχίας ενός εκάστου και της κοινωνίας ολοκλήρου· άλλως μάτην κοπιάσει, απορρίπτων τα εξαγόμενα πολυχρονίου πείρας πεπολιτισμένων εθνών.

21. Ως αναγκαιότερα δε προς ανατροφήν και παίδευσιν του θήλεος φύλου παρ' ημίν και άξια να διδάσκωνται εν τοις κατά δήμους σχολείοις των κορασίων, νομίζομεν τα εξής:

α'. Ανάγνωσιν, γραφήν, λαλουμένην γλώσσαν, σύνοψιν Ιστορίας και Γεωγραφίας της Ελλάδος, εκ δε της των άλλων χωρών γενικάς τινας γνώσεις.

β'. Τας τέσσαρας πράξεις της Αριθμητικής μετ' επιστασίας, εξαιρέτως δε την εφαρμογήν αυτών εις λύσιν προβλημάτων απλών και συνηθεστέρων.

γ'. Ιεράν Ιστορίαν εκ της Παλαιάς και Νέας Διαθήκης και Ιεράν Κατήχησιν.

δ'. Ηθικήν διδασκαλίαν, εξηγούσαν καλώς και εν εκτάσει τα χρέη της γυναικός προς τον Θεόν, προς την οικογένειαν και προς την κοινωνίαν.

ε'. Ραπτικήν γυναικείων ιματίων και τινων ανδρικών, σιδήρωμα, και τακτικήν πτύξιν και τοποθέτησιν των ιματίων.

ς'. Υγιεινά τινα παραγγέλματα, και μάλιστα περί των παιδίων· προς δε τούτοις τα κατά πρώτον διδόμενα εις τους ασθενείς βοηθήματα και τας ιδιότητας τινών σωμάτων, χρησίμων προς καθαριότητα των οικιών και των δωματίων.

Η δε διδασκαλία των ανωτέρω έστω εν γένει απηλλαγμένη μεν παντός περιττού, ανελλιπής δε κατά τα απαρτίζοντα την παίδευσιν και απλήν, και πρακτικήν, και παρέχουσαν πάντα τα πλεονεκτήματα της αληθώς χριστιανικής ανατροφής. Μόνον δε εν τοις των πόλεων σχολείοις να διδάσκωνται 

Σελ. 158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/159.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εκτενέστερον η Αριθμητική, η Ιστορία και η Γεωγραφία, οις προστίθενται η αρχαία ελληνική γλώσσα και στοιχειώδης φιλολογία, τα απλούστερα εκ της Φυσικής Ιστορίας και της Φυσικής, ως αναγκαίας προς κατάργησιν δεισιδαιμονιών τινων, η απλουστάτη Διπλογραφία, ως χρήσιμος προς ορθήν κατάταξιν και ισολογισμόν εσόδων και εξόδων, χρεών και τόκων κτλ., η Γαλλική γλώσσα, η ιχνογραφία και κοσμηματογραφία, τα χειροτεχνήματα, μάλιστα δε η εντελής κατασκευή των γυναικείων ιματίων και πετάσων (καπέλων), η μουσική και ο χορός. Προ πάντων όμως πρέπει να καταβάλληται μεγίστη φροντίς περί την ηθικήν διδασκαλίαν, ίνα επικρατώσι πάντοτε και πάσης άλλης ικανότητος αι αρεταί της ψυχής, η δε των λοιπών μαθημάτων να γίνηται επί το πρακτικώτερον και αναλόγως τη θέσει, ην τα κοράσια κατέχουσιν τη ημετέρα κοινωνία.

Σελ. 159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/160.gif&w=600&h=393 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

16. Επίδειξη χειροτεχνημάτων

Σελ. 160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/161.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

θυγάτηρ φιλοστοργοτέρα, σύζυγος μάλλον περιζήτητος, μήτηρ αξιοτιμοτέρα και οικονόμος χρησιμοτέρα

1856

Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. Πρωτ. 1334.

Περί εκπαιδεύσεως νεανίδων μελλοδιδασκαλισσών και του πολλαπλασιασμού αυτών

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους Νομάρχας του Κράτους

Γνωρίζετε πάντως, κ. Νομάρχα, τας δυσχερείας, όσαι καθιστώσιν αδύνατον προς το παρόν την αναπλήρωσιν των δημοδιδασκαλισσών, όσων τον διορισμόν εξαιτούνται προ πολλού οι διάφοροι του Κράτους δήμοι, οίτινες, εννοήσαντες την ανάγκην της του γυναικείου φύλου εκπαιδεύσεως και σχολεία κορασίων συνέστησαν, και την προς τούτο δαπάνην προθύμως υπελόγισαν, βέβαιοι ότι και την Κυβέρνησιν ευρήσουσι προθυμουμένην να συνδράμη την αξιέπαινον αυτών σπουδήν, από της οποίας προσδοκάται η εντελής του έθνους ηθοποίησις, εφ' ω και ποσότης αξιόλογος συμπεριελήφθη εις τον εφετεινόν προϋπολογισμόν του Υπουργείου εγκριθησομένη, δεν διστάζομεν να το ελπίζωμεν υπό των βουλευτικών σωμάτων.

Προς αφαίρεσιν της δυσχερείας ταύτης ουδέν άρα μέσον υπολείπεται, ειμή η εκπαίδευσις νεανίδων αρμοδίων προς το δημοδιδασκαλικόν επάγγελμα, υπό τον όρον και την επί εγγυήσει υποχρέωσιν να διδάξωσι μετά ταύτα, επί τρίετες τουλάχιστον, εις αυτούς εκείνους τους δήμους ή τας επαρχίας, συστάσει και δαπάνη των οποίων εξεπαιδεύθησαν.

Προσκαλείσθε επομένως, κ. Νομάρχα, Α' μεν να υποδείξητε την αναπόφευκτον εις το εξής ανάγκην της εκπαιδεύσεως του γυναικείου φύλου, εις 

———————

Εγκύκλιος του υπουργού των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Χ. Χριστόπουλου· βλ. Γ. Βενθύλος, Θεσμολόγιον της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, τ. Α' (1833-1883), Αθήνα, τυπογραφείο Σ. Κ. Βλαστού, 1884, σ. 201-202.

11

Σελ. 161
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 142
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    περιώρισα όλας τας ιδέας και τας φαντασίας μου εις τον μικρόν κύκλον εντός του οποίου υπάρχω

    1852

    Δ. Αινιάν

    Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΣΣΑ

    Ο πατήρ μου ήτο Ταγματάρχης, όστις είχε μεν στρατιωτικάς υπηρεσίας αρκετάς, αλλά δεν είχε την ικανότητα να κάμη επίδειξιν αυτών, ουδέ τρόπον αρμόδιον εις το να πλησιάση την Αυλήν διά να απολαύση και τα εκ της ευνοίας αυτής αγαθά· ελάμβανε λοιπόν μόνον τον μισθόν του πρεσβύτου. Περιουσίαν πατρικήν δεν εκληρονόμησε· διότι οι γονείς του ήσαν πτωχοί χωρικοί, ουδέ κατά το διάστημα της επαναστάσεως απέκτησε· διότι οι δοθέντες παρά της Κυβερνήσεως μισθοί ήσαν ασήμαντοι· δεν έτυχε δε να παρευρεθή εις άλωσιν τινός φρουρίου, ή καταστροφήν πόλεως διά ν' απολαύση ως άλλοι. Είχε δε πέντε τέκνα, δύω άρσενα και τρία θυγάτρια, των οποίων πρωτότοκος ήμουν εγώ. Ήμουν δωδεκαετής, όταν εστερήθην την μητέρα μου, ο δε πατήρ μου, μη δυνάμενος να διαμένη διαρκώς εις την οικίαν διότι ανελάμβανεν επιχειρήσεις τινάς διά να αναπληρόνη τας ανάγκας του· και μη θέλων να αφήση την φροντίδα της ανατροφής μου εις απλήν υπηρέτριαν εστοχάσθη κατάλληλον να με εισάξη εις το εκπαιδευτικόν των κορασίων σχολείον, το παρά της Φιλεκπαιδευτικής εταιρείας συστηθέν.

    Μεταβάς εις Αθήνας επ' αυτώ τω σκοπώ προσέπεσεν εις πολλούς των σημαντικών, και μετά εξαμήνους προσπαθείας κατώρθωσε τέλος πάντων να γένη δεκτή η αίτησίς του.

    Από την πενιχράν οικίαν του πατρός μου μετέβην εις το κατάστημα της εταιρείας, το οποίον μου εφάνη λαμπρότατον παλάτιον, ένεκα της μεγίστης διαφοράς μεταξύ της πρώτης και της νέας μου κατοικίας· τον χωρικόν τρόπον της ζωής διεδέχθη ο εξευγενισμένος, όστις εισήχθη ήδη εις τας Αθήνας· και

    ———————

    Άρθρο του Δημητρίου Αινιάν στο περιοδικό του Βιβλιοθήκη τον Λαού, φυλλ. IA', Νοέμβριος 1852, σ. 858-867.