Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 152-171 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/152.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

η εκπαίδευσις και η μόρφωσις του γυναικείου φύλου πρέπει να γένη γενική καθόλον το κράτος

1855

Δ. Αινιάν

ΠΕΡΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Εννοείται οίκοθεν ότι διά να επιτύχωμεν εντελώς τον σκοπόν της εθνικής μορφώσεως, ανάγκη να μορφωθή πρότερον το γυναικείον φύλον, όχι εν μέρει είς τινας μόνον τάξεις της κοινωνίας και είς τινα μόνον μέρη του κράτους· η εκπαίδευσις και μόρφωσις του γυναικείου φύλου πρέπει να γένη γενική καθόλον το κράτος, ως και εις τα μικρότατα και τα μάλλον απόκεντρα χωρία αυτού. Διά να κατορθωθή τούτο πρέπει να επιβληθή η υποχρέωσις εις έκαστον πατέρα να διδάξη εις το κοράσιόν του ωρισμένα τινά μαθήματα και χειροτεχνήματα εις ηλικίαν ωρισμένην μέχρι των δώδεκα ή δεκατριών ετών, αλλά συγχρόνως να δώση και ανατροφήν τινα κατά το διάστημα τούτο της εκπαιδεύσεως τόσον ως προς την μόρφωσιν των ηθών όσον και ως προς τα θρησκευτικά καθήκοντα,

Αλλά πώς να κατορθωθή τούτο, ενώ σχολεία των κορασίων δεν υπάρχουσιν όχι εις τα χωρία, όχι εις τας πρωτευούσας των δήμων, αλλ' ουδ' εις τας πλειοτέρας πρωτευούσας των επαρχιών; Διά των ολίγων υπαρχόντων σχολείων, και διά του τρόπου καθ' ον εις ταύτα γίνεται η εκπαίδευσις, είναι δυνατόν να επιτύχη η γενική καθ' όλον το κράτος εκπαίδευσις των κορασίων; Τούτο καθ' ημάς είναι απολύτως αδύνατον· διότι ο διδασκόμενος αριθμός των κορασίων είναι αναλόγως του πληθυσμού της Ελλάδος μικρότατος, αλλά μήπως και αυτός ο αριθμός διδάσκεται επί σκοπώ να μεταδώση εις άλλους όσα μανθάνει; μήπως το ήμισυ αυτού; μήπως το τέταρτον; μήπως το δέκατον; Δυστυχώς εις διάστημα δεκαπέντε ετών, αν εξετάση τις πόσα κοράσια εδιδάχθησαν

———————

Απόσπασμα από άρθρο του Δ. Αινιάν στη Βιβλιοθήκη του Λαού, φύλλ. Ε', Μάιος 1855, σ. 355-361.

Σελ. 152
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/153.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επί σκοπώ να χρησιμεύσωσιν ως δημοδιδασκάλισσαι, δεν θέλει εύρει ίσως ούτε εκατόν πεντήκοντα, εξ αυτών δε ουδέ το ήμισυ ίσως μετέρχεται το έργον της δημοδιδασκαλίσσης. Εάν προβαίνωμεν κατά την αναλογίαν ταύτην, ουδ' εις πεντήκοντα έτη δεν θέλει εξαπλωθή η εκπαίδευσις των κορασίων εις όλον το κράτος.

Αλλά μήπως αυτό και μόνον το εμπόδιον υπάρχει; Ο εν ενεργεία τρόπος της εκπαιδεύσεως αποβλέπει μόνον την ανωτάτην τάξιν της κοινωνίας· ίσως και ως προς αυτήν ακόμη ηδύνατο να εύρη τις πολλά μάταια και περιττά. Αλλ' όστις έχει τα μέσα είναι αδιάφορον αν εξοδεύση και περιττά· ως προς τας κατωτέρας όμως τάξεις της κοινωνίας είναι απαραίτητος η οικονομία και των εξόδων και του καιρού. Έπειτα διά πράγματα, των οποίων ποτέ δεν θέλει κάμει τις χρήσιν κατά την διάρκειαν του βίου του, προς τίνα σκοπόν να εξοδεύη καιρόν και χρήματα; Αλλ' η απόκτησις αυτών, προς την απώλειαν του καιρού και των εξόδων, έχει και έν άλλο μέγα άτοπον, το οποίον είναι μεγίστης προσοχής άξιον. Αι εις μικράν τάξιν της κοινωνίας ανήκουσαι νέαι, λαμβάνουσαι τοιαύτην ανατροφήν και εκπαίδευσιν, δεν επιθυμούν πλέον να επανέλθωσιν εις την τάξιν των γονέων και συγγενών των· αλλ' αποκτήσασαι ιδέας και έξεις των ανωτέρων τάξεων, προσπαθούν να εύρωσι καλητέραν τύχην, διά τούτο και όσαι νέαι έκλεξαν να ζήσωσι με το έργον της διδασκαλίσσης επιθυμούν να διαμένωσι πάντοτε εις τας πόλεις και εις την μεγάλην κοινωνίαν, και διοριζόμεναι εις μικράς πόλεις και εις πρωτευούσας δήμων, προτιμούν μάλλον να παραιτήσωσιν ολοτελώς το διδασκαλικόν έργον, παρά να απομακρυνθώσι των πόλεων και της μεγάλης κοινωνίας· διά τούτο πολλαί εξ αυτών κατέστησαν δυστυχείς μη θέλουσαι να επανέλθωσιν εις την πρώτην τάξιν των, και μη έχουσαι τα μέσα να φθάσωσιν εις την ανωτέραν. Η δε προς τον σκοπόν τούτον τάσις αυτών έδωκεν αφορμήν να μένωσιν αύται επί πολύ, ή διά παντός, άγαμοι, διότι εις την τάξιν μεν, προς την οποίαν τείνουσι το βλέμμα των, δεν δύνανται να εύρωσι συζύγους, εις ην δε ήσαν, όχι μόνον αύται δεν ευχαριστούνται να ζητήσωσι συζύγους, αλλ' ουδ' οι άνδρες ευχαριστούνται να λάβωσι τοιαύτας γυναίκας, εχούσας ιδέας και έξεις ανωτέρας της τάξεως, την οποίαν αυτοί κατέχουσιν εις την κοινωνίαν.

Εκ τούτων αποδεικνύεται ότι τα υπάρχοντα εκπαιδευτικά των κορασίων καταστήματα δεν είναι κατάλληλα εις το να θεραπεύσωσι τας περί εκπαιδεύσεως ανάγκας του έθνους. Επομένως πρέπει να ληφθή πρόνοια περί πράγματος τοσούτον σπουδαίου, οποίον είναι η εκπαίδευσις των κορασίων του λαού.

Είπομεν άλλοτε (Βιβλιοθ. τον Λαού φυλλ. Ι', σελίς 867) ότι η εκπαίδευσις των κορασίων του λαού πρέπει να διαφέρη πολύ της ήδη εν χρήσει εις τα εκπαιδευτικά των κορασίων καταστήματα. Επροτείναμεν ότι πρέπει να διαιρεθή η διδασκαλία των κορασίων εις δύω βαθμούς. Ο πρώτος, όστις θέλει αφορά την εκπαίδευσιν των κορασίων της τάξεως του λαού, πρέπει να είναι ικανώς

Σελ. 153
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/154.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

περιωρισμένος. Ό,τι όμως φρονούμεν απαραίτητον εις τον βαθμόν τούτον είναι η διδασκαλία της γραμματικής της ομιλουμένης γλώσσης, και η μάθησις χειροτεχνημάτων παραγωγικών ωφελείας και όχι ματαίας επιδείξεως.

Αλλά και γενομένης της διαιρέσεως της διδασκαλίας εις δύω, ως άνω, βαθμούς, πάλιν δύσκολος θέλει είσθαι η εύρεσις διδασκαλισσών διά τους δήμους και τα χωρία. Αι κάτοικοι των πόλεων νέαι δεν ευχαριστούνται να μεταβαίνωσιν εις τας επαρχίας και τα χωρία άνευ των γονέων και συγγενών των ευρισκόμεναι εις νεαράν ηλικίαν, εκτός μόνον αν πρόκειται να επιτύχωσι μεγάλα συμφέροντα, ένεκα των οποίων να δύνανται να παραλαμβάνωσι και τους γονείς των μεθ' εαυτών, αλλά τοιαύτα δεν είναι δυνατόν να εύρωσιν, υπάρχοντος του έθνους εν γένει πτωχού. Νομίζομεν λοιπόν συμφέρον να συστηθή κατά νομόν σχολείον των κορασίων, εις το οποίον να πέμπωνται αφ' εκάστης κοινότητος κοράσια προς τον σκοπόν του να εκπαιδευθώσι διά να διδάξωσιν επομένως τα κοράσια της ιδίας αυτών κοινότητος. Νέα τις λοιπόν, όσον τρυφεράς ηλικίας και αν η, διαμένουσα πλησίον των γονέων και συγγενών της δύναται να εκπληροί τα έργα της διδασκαλίσσης λαμβάνουσα μικρόν μόνον μισθόν και πολλάκις εις είδη, ως συνήθως συμβαίνει εις τα χωρία.

Το να απαιτή τις από τας διδασκαλίσσας των δήμων και χωρίων να συμπληρώσωσιν όλα τα κανονισμένα την σήμερον εις τα εκπαιδευτικά καταστήματα μαθήματα, να λάβωσι βαθμόν διδασκαλίσσης, και ούτω να μετέλθωσι το έργον των, είναι το αυτό ως να καταδικάζουν τον λαόν της Ελλάδος εις παντελή άγνοιαν και αμάθειαν. Ποία νέα, κατατρίψασα έξ ή επτά έτη τουλάχιστον εις το να επιτύχη τον βαθμόν της διδασκαλίσσης, θέλει ευχαριστηθή να μετέλθη το έργον της διδασκαλίσσης εις δήμους και χωρία απόκεντρα, λαμβάνουσα μικράν και ασήμαντον αντιμισθίαν; διότι σημαντικωτέραν δεν δύνανται να δώσωσιν οι χωρικοί ως εκ της ενδεούς αυτών καταστάσεως αφ' ενός, και ως εξ ελλείψεως φιλοκαλίας αφ' ετέρου. Εάν όμως, περιορισθείσης ως ανωτέρω της σπουδής των κορασίων εις μόνον τα απαραίτητα μαθήματα και χειροτεχνήματα, συστηθώσι κατά νομούς σχολεία των κορασίων επί τω σκοπώ του να προπαρασκευάσωσι διδασκαλίσσας διά τους δήμους και τα χωρία, και γένη παραδεκτόν το μέτρον του να εύρη και πέμψη εκάστη κοινότης έν κοράσιον διά να αποκτήση τας αναγκαίας γνώσεις εις το να κατασταθή διδασκάλισσα της κοινότητος, εις μίαν μόνην δεκαετίαν ελπίζομεν να μην υπάρξη κοινότης άνευ διδασκαλίσσης, εάν μάλιστα η Κυβέρνησις παραδεχθή το μέτρον του να βιάση τας κοινότητας εκείνας, όσαι ήθελον ευρεθή κατεχόμεναι από ανοικείαν του ελληνικού ονόματος αφιλοκαλίαν προς την σπουδήν, ώστε να μην πέμψωσιν αμέσως τας διδαχθησομένας νέας.

Το μέτρον τούτο της εκπαιδεύσεως των κορασίων δύναται να επιφέρη και μίαν άλλην όχι ευκαταφρόνητον ωφέλειαν. Εις μικράς κοινότητας, όπου η σύστασις δύω σχολείων αρρένων και θηλέων τέκνων δεν είναι εύκολος, αι

Σελ. 154
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/155.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γυναίκες δύνανται καλήτερον να διδάσκωσιν αμφότερα τα φύλα, παρά οι άνδρες· έπειτα ευκολώτερον δύνανται αι γυναίκες να αρκεσθώσιν εις ολίγην μισθοδοσίαν παρά τους άνδρας, οίτινες δύνανται να μεταβαίνωσιν ευκόλως όπου υπάρχει μεγαλήτερον συμφέρον, ή να εκλέγωσιν επικερδέστερον τρόπον ζωής, ενώ διά τας γυναίκας δεν υπάρχουν αι αυταί ευκολίαι.

Αναπτύξαντες εν συντόμω το περί εκπαιδεύσεως του θήλεος φύλου ζήτημα νομίζομεν αναγκαίον να προσθέσωμεν ενταύθα ότι αι ιδέαι τινών του να επιβάλωμεν εις τον λαόν της Ελλάδος να ομιλή και να γράφη την γλώσσαν του Δημοσθένους και Πλάτωνος είναι χίμαιρα, την οποίαν αν επιδιώξωμεν, θέλομεν πέσει εις τρομερώτατα άτοπα και εις βλάβην των προς εκπαίδευσιν συμφερόντων του λαού. Είναι δυνατόν να εννοήση και να ομιλήση την γλώσσαν του Πλάτωνος έθνος του οποίου το έν πέμπτον ίσως δεν γνωρίζει ολοτελώς την ομιλουμένην ελληνικήν, αλλ' ομιλεί αλβανικά, τα τρία δε τέταρτα δεν ηξεύρουν ολοτελώς γράμματα; Είναι λοιπόν εύκολον, να έχωμεν θείαν δύναμιν να φωτίσωμεν τον λαόν της Ελλάδος, ως ο Χριστός ανέδειξε τους αλιείς αποστόλους, και να τον κάμωμεν να γνωρίση ό,τι δεν έμαθεν, ουδ' έχει τον καιρόν και την δύναμιν να μάθη; Εάν ζητώμεν να φωτίσωμεν τον λαόν εκθέτοντες τα πράγματα εις γλώσσαν την οποίαν δεν εννοεί, θέλομεν τον σκοτίσει περισσότερον, και θέλομεν τον φέρει εις σύγχυσιν, ώστε ή κακώς να εννοή, ή διόλου να μην εννοή ό,τι θέλομεν να τον διδάξωμεν.

Σελ. 155
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/156.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επί το πρακτικώτερον και αναλόγως τη θέσει...εν τη ημετέρα κοινωνία

1855

Δ. Σ. Στρούμπος

ΠΕΡΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ

Α' ΕΝ ΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Αλλ' ο πολιτισμός των νέων τούτων χρόνων καθιστά τους γονείς επιλήσμονας του ιεροτέρου των χρεών αυτών, φαίνεται δε ότι, όσω ο των ανθρώπων βίος αποβάλλει την απλότητα αυτού, τοσούτω χαλαρούνται και οι δεσμοί της οικογενείας. Και απορριπτέα μέν εισι τα λείψανα της πολυχρονίου τυραννίας, διατηρητέα δε μετά σεβασμού τα ήθη των πατέρων ημών και η τιμιότης. Ταύτα δυνάμεθα ευκόλως να τελειοποιήσωμεν, τηρούντες συγχρόνως αδιαρρήκτους και τους δεσμούς της οικογενείας, εν η η τάξις, η ακρίβεια και η πρόοδος ακμάζουσιν, όταν ο αρχηγός αυτής δεν συγχωρή ακαίρους παραχωρήσεις, αλλ' ακολουθών τινας κανόνας, περιορίζη τους παραβάτας αυτών, ίνα μη δρέπη ύστερον ακάνθας και τριβόλους εις γην, ήτις ήτο προωρισμένη να δώση καρπούς αγαθούς και αφθόνους. Ούτω δε πράττων έχει τέκνα ενθυμούμενα μετ' ανεκφράστου ευχαριστήσεως τας τε εντυπώσεις και την διδασκαλίαν, ης έτυχον εν τη πατρική οικία, και τηρούντα ακριβώς διά παντός του βίου τα χρέη και τα καθήκοντα αυτών.

19. Επειδή δε η ανατροφή των τέκνων εξαρτάται εκ της καλής ανατροφής των μητέρων, διότι αύται αείποτε χειραγωγούσιν αυτά εν τω οίκω εξ απαλών ονύχων, ότε αι πρώται εντυπώσεις της αρετής εγχαράσσονται βαθύτερον εις την καρδίαν και βαθμηδόν καθίστανται έξεις, η ανατροφή του θήλεος φύλου και η παίδευσις αυτού πρέπει να ελκύσωσι την προσοχήν πάσης πεφωτισμένης Κυβερνήσεως, προνοούσης περί του μέλλοντος και προπαρασκευαζούσης

———————

Απόσπασμα από το βιβλίο του Δ.Σ. Στρούμπου, Το μέλλον, ήτοι περί ανατροφής και παιδεύσεως, Αθήνα, τυπογραφείο Σ. K. Βλαστού, 1855, σ. 27-33.

Σελ. 156
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/157.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αυτό. Επειδή ο θέλων καλήν πόλιν παρασκευάζει καλόν οίκον, ο δε βουλόμενος ν' αναπλάση τα ήθη άρχεται από της ανατροφής των παίδων· διό αι μητέρες οφείλουσι να έχωσι μεμορφωμένον τον νουν και την καρδίαν, ίνα γινώσκωσι και εκτιμώσι κάλλιον τα προς τον θεόν, τα προς την πατρίδα, και τα προς την οικογένειαν χρέη αυτών.

20. Αλλ' όπως καταστή η γυνή τοιαύτη, ανάγκη να παιδευθή και να συνεθίζηται εξ απαλών ονύχων εις τα χρέη αυτής, διευθυνομένης εν ταυτώ ορθώς και της φυσικής αυτής ευαισθησίας. Τούτο υπαγορεύει η φρόνησις, διότι φύσει η γυνή διατελεί κατεχομένη υπό της καρδίας· εάν λοιπόν το πνεύμα δεν ανέρχηται εις ιδέας υψηλοτέρας, όλος ο βίος αυτής έσεται κενόν δυσπλήρωτον, όταν μη εκπληρώνται αι της καρδίας επιθυμίαι.

Εκ τούτων άρα προκύπτει η ανάγκη συστάσεως σχολείων διά τα κοράσια πανταχού της Ελλάδος· προς τούτο δε δύω τινές δυσκολίαι εν πρώτοις αναφαίνονται: α) η έλλειψις διδασκαλισσών, και β) τα μέσα προς διατήρησιν των σχολείων τούτων.

Και ως μεν προς το πρώτον παρατηρούμεν, ότι τα δαπάνη της Κυβερνήσεως εκπαιδευόμενα και ανατρεφόμενα κοράσια εισίν υποχρεωμένα να υπηρετήσωσιν· υπολείπεται λοιπόν μόνον το να καταβληθώσιν αι προφάσεις, δι' ων πολλά τούτων υπεκφεύγουσι συνήθως την δεδομένην υπόσχεσιν. Αλλ' επειδή και, τούτου γενομένου, πάλιν δεν επαρκούσι προς τας υπαρχούσας ανάγκας, πρέπει ν' αυξηθή ο αριθμός των υποτρόφων, να ληφθή δε και φροντίς, ώστε αι αναδεχόμεναι το μέγα και δύσκολον έργον της διδασκαλίας να έχωσι χρηστά ήθη, ικανότητα, σεμνοπρέπειαν και πραότητα, και να γινώσκωσι καλώς την τέχνην του διδάσκειν, ήτοι του μεταδίδειν καταλλήλως τας γνώσεις εις μικρά παιδία, όπερ συνεπάγει την ανάγκην του να υπηρετώσιν επί έν έτος τουλάχιστον ως υποδιδασκάλισσαι. Πρέπει δε να χορηγήται και πάσα ευκολία προς αποκατάστασιν των διδασκαλισσών, η δ' επιτόπιος αρχή να τιμά ταύτας διά την αφοσίωσιν αυτών εις το δύσκολον έργον, όπερ ανεδέχθησαν αντί μικράς αμοιβής.

Είναι μεν αληθές ότι ευκολώτερον καταρτίζονται δήμοδιδάσκαλοι ή διδασκάλισσαι, αίτινες έσονται διά παντός ίσως ανεπαρκείς προς τας ανάγκας της διδασκαλίας διά τε τούτο και διότι, νέαι την ηλικίαν και έχουσαι ανατροφήν αυξάνουσαν έτι μάλλον τα φυσικά αυτών προτερήματα, προς δε εισερχόμεναι ελεύθεραι εις την κοινωνίαν και μεταβαίνουσαι εις χώρας αγνώστους μακράν των φυσικών υπερασπιστών της εαυτών υπολήψεως, οίτινες εισίν οι συγγενείς, περικυκλούνται υπό παντοίων κινδύνων, υφ' ων δικαίως εκφοβούνται οι γονείς αυτών. Όταν όμως η επιτόπιος αρχή χορηγή ταύταις πάσαν συνδρομήν, όταν, ως γίνεται απανταχού της Ευρώπης, το θήλυ φύλον ανατρέφηται κατ' ιδίαν και ουχί μετά του άρρενος ανάμικτον εις το σχολείον, και η 

Σελ. 157
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/158.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διάκρισις αύτη έχει ανεκτίμητα πλεονεκτήματα, εν οις και το ομοειδές της ανατροφής και το ευκολώτερον της του σκοπού επιτυχίας, αναμφιβόλως εκλείπει πας δισταγμός και φόβος, αι δε διδασκάλισσαι, όσαι επαγγέλλονται το έργον αυτών αξίως, κέκτηνται το δικαίωμα του να εκτιμώνται δεόντως υπό της Κυβερνήσεως και να τιμώνται υπό παντός εντίμου πολίτου.

Ως δε προς το δεύτερον είναι ανάγκη να συνεργήσωσι και η Κυβέρνησις, και οι δήμοι, και αι οικογένειαι εκ συμφώνου, ει και το απαιτούμενον χρηματικόν ποσόν ασήμαντον, της διδασκαλίσσης λιτώς διατρεφομένης εν ταις επαρχίαις. Προς ευχερεστέραν δ' επίτευξιν του σκοπού πρέπει να διεγερθή ο προς τα καλά ζήλος παντός πολίτου, ώστε και ούτοι, συντρέχοντες κατ' ιδίαν, να συστήσωσι και ιδιαίτερα σχολεία προς ανατροφήν των κορασίων. Ταύτα πάντα επιτήδειός τις Νομάρχης και Δήμαρχος δύνανται να προπαρασκευάσωσι και να διαπράξωσι πανταχού, διότι ο Έλλην και φιλότιμος είναι και νοήμων· μικρά δε τινα παρεμπίπτοντα προσκόμματα δεν πρέπει να εμποδίζωσι την εκτέλεσιν του σχεδίου, ο δε πολιτικός ανήρ να μη αποσπάται από της ιδέας, ότι η πρώτη ανατροφή, ήτις δίδεται υπό της μητρός εις τα τέκνα κατ' οίκον, είναι το θεμέλιον της ευτυχίας ή της δυστυχίας ενός εκάστου και της κοινωνίας ολοκλήρου· άλλως μάτην κοπιάσει, απορρίπτων τα εξαγόμενα πολυχρονίου πείρας πεπολιτισμένων εθνών.

21. Ως αναγκαιότερα δε προς ανατροφήν και παίδευσιν του θήλεος φύλου παρ' ημίν και άξια να διδάσκωνται εν τοις κατά δήμους σχολείοις των κορασίων, νομίζομεν τα εξής:

α'. Ανάγνωσιν, γραφήν, λαλουμένην γλώσσαν, σύνοψιν Ιστορίας και Γεωγραφίας της Ελλάδος, εκ δε της των άλλων χωρών γενικάς τινας γνώσεις.

β'. Τας τέσσαρας πράξεις της Αριθμητικής μετ' επιστασίας, εξαιρέτως δε την εφαρμογήν αυτών εις λύσιν προβλημάτων απλών και συνηθεστέρων.

γ'. Ιεράν Ιστορίαν εκ της Παλαιάς και Νέας Διαθήκης και Ιεράν Κατήχησιν.

δ'. Ηθικήν διδασκαλίαν, εξηγούσαν καλώς και εν εκτάσει τα χρέη της γυναικός προς τον Θεόν, προς την οικογένειαν και προς την κοινωνίαν.

ε'. Ραπτικήν γυναικείων ιματίων και τινων ανδρικών, σιδήρωμα, και τακτικήν πτύξιν και τοποθέτησιν των ιματίων.

ς'. Υγιεινά τινα παραγγέλματα, και μάλιστα περί των παιδίων· προς δε τούτοις τα κατά πρώτον διδόμενα εις τους ασθενείς βοηθήματα και τας ιδιότητας τινών σωμάτων, χρησίμων προς καθαριότητα των οικιών και των δωματίων.

Η δε διδασκαλία των ανωτέρω έστω εν γένει απηλλαγμένη μεν παντός περιττού, ανελλιπής δε κατά τα απαρτίζοντα την παίδευσιν και απλήν, και πρακτικήν, και παρέχουσαν πάντα τα πλεονεκτήματα της αληθώς χριστιανικής ανατροφής. Μόνον δε εν τοις των πόλεων σχολείοις να διδάσκωνται 

Σελ. 158
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/159.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εκτενέστερον η Αριθμητική, η Ιστορία και η Γεωγραφία, οις προστίθενται η αρχαία ελληνική γλώσσα και στοιχειώδης φιλολογία, τα απλούστερα εκ της Φυσικής Ιστορίας και της Φυσικής, ως αναγκαίας προς κατάργησιν δεισιδαιμονιών τινων, η απλουστάτη Διπλογραφία, ως χρήσιμος προς ορθήν κατάταξιν και ισολογισμόν εσόδων και εξόδων, χρεών και τόκων κτλ., η Γαλλική γλώσσα, η ιχνογραφία και κοσμηματογραφία, τα χειροτεχνήματα, μάλιστα δε η εντελής κατασκευή των γυναικείων ιματίων και πετάσων (καπέλων), η μουσική και ο χορός. Προ πάντων όμως πρέπει να καταβάλληται μεγίστη φροντίς περί την ηθικήν διδασκαλίαν, ίνα επικρατώσι πάντοτε και πάσης άλλης ικανότητος αι αρεταί της ψυχής, η δε των λοιπών μαθημάτων να γίνηται επί το πρακτικώτερον και αναλόγως τη θέσει, ην τα κοράσια κατέχουσιν τη ημετέρα κοινωνία.

Σελ. 159
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/160.gif&w=600&h=393 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

16. Επίδειξη χειροτεχνημάτων

Σελ. 160
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/161.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

θυγάτηρ φιλοστοργοτέρα, σύζυγος μάλλον περιζήτητος, μήτηρ αξιοτιμοτέρα και οικονόμος χρησιμοτέρα

1856

Χ. Χριστόπουλος

Αριθ. Πρωτ. 1334.

Περί εκπαιδεύσεως νεανίδων μελλοδιδασκαλισσών και του πολλαπλασιασμού αυτών

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους Νομάρχας του Κράτους

Γνωρίζετε πάντως, κ. Νομάρχα, τας δυσχερείας, όσαι καθιστώσιν αδύνατον προς το παρόν την αναπλήρωσιν των δημοδιδασκαλισσών, όσων τον διορισμόν εξαιτούνται προ πολλού οι διάφοροι του Κράτους δήμοι, οίτινες, εννοήσαντες την ανάγκην της του γυναικείου φύλου εκπαιδεύσεως και σχολεία κορασίων συνέστησαν, και την προς τούτο δαπάνην προθύμως υπελόγισαν, βέβαιοι ότι και την Κυβέρνησιν ευρήσουσι προθυμουμένην να συνδράμη την αξιέπαινον αυτών σπουδήν, από της οποίας προσδοκάται η εντελής του έθνους ηθοποίησις, εφ' ω και ποσότης αξιόλογος συμπεριελήφθη εις τον εφετεινόν προϋπολογισμόν του Υπουργείου εγκριθησομένη, δεν διστάζομεν να το ελπίζωμεν υπό των βουλευτικών σωμάτων.

Προς αφαίρεσιν της δυσχερείας ταύτης ουδέν άρα μέσον υπολείπεται, ειμή η εκπαίδευσις νεανίδων αρμοδίων προς το δημοδιδασκαλικόν επάγγελμα, υπό τον όρον και την επί εγγυήσει υποχρέωσιν να διδάξωσι μετά ταύτα, επί τρίετες τουλάχιστον, εις αυτούς εκείνους τους δήμους ή τας επαρχίας, συστάσει και δαπάνη των οποίων εξεπαιδεύθησαν.

Προσκαλείσθε επομένως, κ. Νομάρχα, Α' μεν να υποδείξητε την αναπόφευκτον εις το εξής ανάγκην της εκπαιδεύσεως του γυναικείου φύλου, εις 

———————

Εγκύκλιος του υπουργού των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Χ. Χριστόπουλου· βλ. Γ. Βενθύλος, Θεσμολόγιον της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, τ. Α' (1833-1883), Αθήνα, τυπογραφείο Σ. Κ. Βλαστού, 1884, σ. 201-202.

11

Σελ. 161
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/162.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

άπαντας, ει δυνατόν, τους δήμους της του καθ' υμάς Νομού περιφερείας, παριστώντες εις τους πολίτας το ατελές άλλως της ορθής παιδαγωγίας των ιδίων αυτών τέκνων, και πείθοντες αυτούς εκ των πραγμάτων, ότι η εκπαιδευθείσα κόρη και θυγάτηρ έσται φιλοστοργοτέρα, και σύζυγος μάλλον περιζήτητος, και μήτηρ αξιοτιμοτέρα και οικονόμος χρησιμοτέρα, και

Β'. Να ενεργήσητε αρμοδίως, ίνα εκλεχθή αφ' εκάστου δήμου, επιθυμούντος να έχη δημοτικόν των κορασίων σχολείον, μία νεάνις, η προς τούτο αρμοδιωτέρα, έχουσα δηλονότι υγείαν εντελή, ηλικίαν δεκαπέντε τουλάχιστον ετών και γνώσιν ακριβή των εις εντελές δημοτικόν σχολείον διδασκομένων μαθημάτων, ήτις να σταλή περί τας αρχάς του ελευσομένου Σεπτεμβρίου εις Αθήνας, ίνα εκπαιδευθή εν τω Παρθεναγωγείω της φιλεκπαιδευτικής εταιρίας, δαπάναις του δήμου, αις ενδέχεται, κατά τας περιστάσεις, να συνδράμη επιβοηθητικώς και η Κυβέρνησις, υπό την υποχρέωσιν επιβαλλομένην αυτή δι' αξιοχρέου των γονέων ή των κηδεμόνων εγγυήσεως α) να διδάξη αφ' ου εξετασθή και εγκριθή ως δημοδιδάσκαλος, τριετίαν τουλάχιστον επί τω ωρισμένω εις τον βαθμόν αυτής μισθώ εις τον δήμον ή την επαρχίαν, ης δαπάναις εδιδάχθη και β) να προετοιμάση ακολούθως η ιδία εκ των μαθητριών αυτής την καταλληλοτέραν, ίνα την διαδεχθή υπό τους αυτούς όρους.

Το αποτέλεσμα του μέτρου τούτου, του οποίου, δεν αμφιβάλλομεν, κ. Νομάρχα, ότι συναισθάνεσθε την σπουδαιότητα, ελπίζομεν να αναγγείλητε ημίν εν καιρώ ευάρεστον, αφ' ου εν διαστήματι της ελευσομένης εξαμηνίας καταβάλητε προς ευόδωσιν αυτού όσα η επιτόπιος πείρα ήθελεν υπαγορεύσει υμίν προς τούτο συντελεστικώτερα.

Εν Αθήναις, τη 12 Μαρτίου 1856.

Ο Υπουργός

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Σελ. 162
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/163.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ανάγκη πάσα λοιπόν να τεριάζουνε η ψυχές οπού θα ενωθούνε εις γάμον

1856

Α. Λασκαράτος

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΑ

§. 1.

Ο γάμος είναι διά τον εξευγενισμένον άνθρωπον, εις την αρχήν, η διπλασίαση του εαυτού του στο σύντροφότου· έπειτα, η πολαπλασίασήτου εις τα παιδιάτου· όντα όλα τούτα καμομένα καθ' εικώνα και ομοίοσην εδικήντου, με τα οποία συγχέει την ύπαρξήντου, μοιράζει τες πίκρεςτου, μεγαλόνει τες ευχαρίστησέςτου. Εις την οικογένειαν ο εξευγενισμένος άνθρωπος θρέφει την ψυχήντου από τα πλέον ειλικρινή και τρυφερά αισθήματα της αγάπης, καθαρίζει πάντα περσσότερο την καρδιά, το νου, τη διαγογήτου και ετοιμάζει μίαν ακερδόσκοπη βοήθεια για τα γεράματάτου. Η όλη ζωή εις οικογένειαν έτσι εννοημένην, είναι ένας επίγειος παράδεισος, ο οποίος ετοιμάζει για του Ουρανού τον Παράδεισον.

Στα μέρημας όμως ο γάμος δεν έχει τούτο το νόημα. Αφήνοντας κατά μέρος τα ιδιαίτερα δίκηα που ένας ή άλλος ημπορεί να έχη για να γυρέψη γυναίκα, η αιτίες οπού ήθελε θεωρηθούν' ως κοινές εις σε σχεδόν όλους, είναι ότι "Καθένας έχει χρεία να 'βρίσκη το φαΐτου μαγερεμένο, το σπήτιτου σαρομένο, τα σκουτιάτου πλημένα και κάθε πράμμα σε τάξη μέσα στο σπήτιτου· εις ένα λόγο, έχει χρεία για ένα υποκείμενο το οποίο ναν του βαστάη ανοιχτό το σπήτιτου, και να 'μπορή, έως εις έναν κάποιο βαθμό ναν το εμπιστέβεται, αφήνοντάς του ανοιχτά τ' αρμάρια!... διά τέτοι' αράδα, το καλήτερο που να 'μπορή να κάμη είναι να πάρη γυναίκα!"...

———————

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Ανδρέα Λασκαράτου, Τα μυστήρια της Κεφαλονιάς ή Σκέψεις απάνου στην οικογένεια, στη θρησκεία και στην πολιτική εις την Κεφαλονιά, Κεφαλονιά, τυπογραφείο "Κεφαλληνία", 1856, σ. 1-9, 17-21.

Σελ. 163
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/164.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Εγώ κι' αν επαντρέφτηκα

Είχα μεγάλη χρεία

Να μου μπαλόνη το βρακί

Και να μου μαγερέβη.

Μία άλλη αιτία υπανδρείας, εξίσου κοινή και τούτη, είναι η ακόλουθη. Εκείνος οπού 'παντρέβει τη θυγατέρατου της δίνει και το πρικιότης· πρικιό που σε τούτους τους ύστερους χρόνους έφθασε να ήναι σημαντικώτατο. Τούτο έκαμε ώστε, όταν ένας έχη χρεία για χρήματα, και δεν έχει μέσος άλλο κανένα για να λάβη, αποφασίζει να 'παντρευθή. Η 'παντρειά τότες είναι μία θυσία για δαύτονε... μα η γυναίκα είναι ένας όρος, χωρίς τον οποίονε δε λαβαίνει τα χρήματα, και, για να λάβη τα χρήματα, 'φχαριστηέται να λάβη και τη γυναίκα!... Γυρίζοντας από το σπίτι του πεθερού, τα χρήματα που φέρνει μαζύτου είναι το ψόνιτου, η γυναίκα είναι η τσόντα!...

Τούτες η δύω αιτίες είναι η γενικώτερες εις τα μέρη μας. Η άλλες, για τη σπανιότητάτους, δεν αξίζουνε να μελετηθούνε, ούτε πού είναι από εκείνες οπού έχουνε σχέση με τον γάμον καλά εννοημένον.

Όντας τέτοιος ο γάμος αναμεσόμας, ο τρόπος με τον οποίονε γένεται είναι ανάλογος. Όταν ένας αποφασίση να πάρη γυναίκα, γυρέβει πρώτα μέσα στη σφαίρατου, εκείνους οπού δίνουνε τα περσσότερα· διαλλέει, και μεινάει εκεινού πόχει την κόρη, ως ήθελε μεινήσει κ' εκεινού πόχει την πραγματεία. Αν εκείνος δεχθή το γαμπρό1, αρχίζουνε τότες η σύβασες απάνου στο ποσόν του πρικιού, και η σύβασες τραβούνε καιρόν πολήνε, χωρίς η κόρη να ξέρη ποτέ τίποτα2.

Έτσι, η γυναίκα τούτη η οποία έμεινε έως τώρα αγνώριστη και αμελημένη στο σπήτι του πατέρατης, και της οποίας ο νους ετράχινε χωρίς να πλατήνη, χωρίς να θραφή από γενικές ιδέες, εμπαίνοντας εις το σπήτι του ανδρόςτης, λαβαίνει ευθύς μία θέση στην κοινωνία· θέση νοικοκυράς, θέση η οποία της δίνει ένα όνομα με το οποίο γνωρίζεται, θέση η οποία έπρεπε ναν τήνε 'βγάλη τουλάχιστον τώρα από το μηδέν, και ναν τήνε κάμη μέλος ισότιμο στην κοινωνία. Και όμως η θέση που λαβαίνει είναι πολύ μακράν από του ναν τήνε κάνη τέτοια. Η αναθροφή που έλαβε στο σπήτιτης, και ο σκοπός για τον οποίον την επήρε ο άνδραςτης, τήνε κράζουνε σε μία θέση πολύ κατώτερη· έτσι, η αληθινήτης θέση στο σπήτι του ανδρόςτης είναι, κατώτερη από τον άνδρατης, και μόνον ανώτερη από τες δούλες!... Ο άνδραςτης τήνε δέχεται

———————

1. Τα προσόντα που πρέπει νάχη ένας γαμπρός για ναν τόνε δεχθή ένας πεθερός πλούσιος, είναι τα πλούτη· επειδή, όντας ο λόγος για το πρικιό, εκείνος οπού το δίνει κυττάζει ναν το βάνη σε χέρια σιγούρα!

2. Το μαθένει δηλαδή πάντα, ή από τη δούλα, ή από τη γειτώνισα, μα πρέπει να καμοθή πως δεν ηξέρει τίποτα!

Σελ. 164
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/165.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

στο κρεβάτιτου, τήνε βάνει στην ταύλατου, γιατί και στο ένα μέρος του χρειάζεται και στο άλλο, μα η συντροφιάτης δεν του δίνει ευχαρίστηση, και, έως από τες πρώτες ημέρες του γάμου, υποχρεόνεται να προστρέξη στο κοινό καταφύγιον εκεινών οπού δεν ηξέρουνε τί να κάμουνε τη ζωήτους, εις το Καζίνο. Σε τούτο το Καταφύγιον της Αϊδίας ο νηόγαμπρος, και μετέπειτα ο γονής, περνάει όλητου την ημέρα και μέγα μέρος της νύχτας μαζύ με όλους τους άλλους της θέσηςτου, οι οποίοι θεληματικώς καταδικάζουν τον εαυτότους, προκρίνοντες την αϊδία του Καζίνου παρά την αϊδία του σπητιούτους1.

Όχι πως ο Κεφαλονίτης να ήναι πολύ καλήτερος από τη γυναίκατου, όχι. Από παρόμοιους γονείς και οι δύω αναθραφήκανε. Ο άνδρας μάλιστα σαν έφθασε δέκα ή δώδεκα χρονώνε άρχισε να περπατή τους δρόμους μονάχοςτου, δηλαδή χωρίς τον πατέρατου, εσυναναστράφηκε παιδιά τα οποία εφθείρανε την αθοότητάτου, τα ήθητου, και τον εμορφόσανε κατρεγάρη· ενώ εκείνη που μιαν ημέρα έπρεπε να ήναι γυναίκα του, αν όχι άλλο, εδιατηρήθηκε αθόα. Μα ο άντρας, όταν έφθασε 18-20 χρονώνε, και τα καντούνια του τόπου δεν τον εχωρούσανε πουλιό άλλο, ο πατέρας του τον έστειλε να γένη δοττόρος!... Εδώθεν αρχίζει η αιτία της υπεροχής του αντρός. Εις την Ιταλία, στη Γαλία, στη Γερμανία, ίδε άλλους ανθρώπους, άλλους κόσμους, άλλα έθημα. Για τρεις-τέσσαρους χρόνους εσυνήθησε κηόλες την καλοζωία που παραχωράει η εξευγένιση και ο μεγάλος κόσμος. Εστάθηκε σε συναναστροφές, εχάρηκε χωρούς και θέατρα, ίδε ολούθε γυναίκες ώμορφες, παστρικές και καλά ενδυμένες· γυναίκες οπού εζούσανε τίμια, και μόλον τούτο δεν ανατριχιάζαν' τη ράχητους όταν τες εκόντεβε ένας άντρας· γυναίκες ευπροσήγορες, και των οποίων η ομιλία ευχαριστούσε και έμπνεε σέβας. Όλα τούτα, να 'πή κανείς την αλήθεια, εβγάλανε από τη ψυχήτου τη στενοχώρια των καντουνιώνε του Τόπουτου, και, αν δεν τον εξευγενίσανε, τουλάχιστον του εδώσανε μία ιδέα της εξευγένισης. Ιδέα με την οποία τόσους χρόνους στην Ευρώπη εσυνήθησε. Πώς ημπορεί πουλιό να ευχαριστηθή μέσα στο σπήτιτου; Η βαθύτατη αμάθεια της γυναικόςτου, του την καταστένει συχαντερή, αν μάλιστα κοντά στην αμάθειάτης έχη και την πρετέζα πως είναι δοττόρα!... Η κακή ανατροφή που λαβαίνουνε τα παιδιάτου, χωρίς αυτός να ήναι αρκετός ναν τους δώση μίαν καλήτερη, η αταξίεςτους, η γλύδα που τα σκεπάζει... τα χοντροϊδή συγύρια του σπητιούτου, η ακαταστασία που βασιλεύει σ' εδαύτα, η απαστριά, η βρόμα...

———————

1. Ήτανε, αν δεν σφάλω, εις τα 1845, που ο Καφφενές του Προτεντέρη στον Παντοκράτορα εχάλασε. Το μαγαζί όμως εις το οποίο ήτανε ο Καφφενές είχε μείνει ανοιχτό και ανοίκιαγο διά κάποσον καιρόν έπειτα· και πολοί από εκείνους τους κυρίους οπού ήτανε συνηθησμένοι να συχνάζουνε, εμπαίνανε μέσα το βράδι και επερνούσανε τη βραδιάτους εις τα σκοτάδια, καθισμένοι απάνου σε δύω αντικρινές ταύλες! Τόσο η οικογένειάτους ήτανε για δαύτους οθηστική!

Σελ. 165
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/166.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Η έλλειψη δούλων οι οποίοι να γνωρίζουν' τα χρέητους... Όλα τούτα τόνε σπρόχνουνε όξου από το σπήτιτου, και του το καταστένουν οθηστικό!...

Έτσι, ο δύστυχος ο δοττόρος εγνώρισε το καλήτερο, και δε 'μπορεί να υποφέρη το χειρώτερο!

Είναι αληθινό πως δεν είναι όλοι δοττόροι, και οι επίλοιποι που δεν εβγήκαν' από τον Τόποτους, και δεν ίδανε τα μεγάλα πράμματα του μεγάλου κόσμου, ημπορούσανε να ζούνε ίσια-προς-ίσια με τη γυναίκατους· μα μία κακότροπη επίρροια εμποδίζει το καλό τούτο.

Οι δοττόροι επιστρέφοντες εις τον τόποντους σχηματίζουνε μίαν μικράν κοινωνίαν αρίστων, η οποία επιρεάζει τα πνεύματα, χροματίζει τες κοινωνικές σχέσεις, και τροπολογεί ανεπαισθήτως το γενικό χαρακτήρα της κοινωνίας. Οι Δοττόροι μας δεν ημπορούνε να μας διδάξουν' εκείνα που ίδανε, επειδή δεν φθάνει να ιδή κανείς τα καλά, διά να ημπορή και ναν τα διδάξη. Οι Δοττόροιμας ίδανε τα καλήτερα, και μόνον τους εγεννήθηκε καταφρόνηση διά τα χειρότερα. Έτσι, αυτοί μας εμπνένε το αίσθημάτους, το αίσθημα της καταφρόνησης, και η επίρροιά τους απάνου στην κοινωνία ενεργεί κατά τούτον τον τρόπο. Ο ιδιώτης λοιπόν καταφρονάει κ' εκειός τη γυναίκατου, επειδή θέλει να μιμηθή τον καλήτερόνετου· επειδή φερνόμενος καθώς φέρνεται ο δοττόρος, του φαίνεται να συμμόνη κ' εκείνος εις τη δοττοροσύνη· επειδή νομίζει πως όσο περσσότερο καταφρονάει τη συντρόφισάτου τόσο περσσότερην υπεροχή δείχνει εκείνος· και τέλος, επειδή είναι ευκολότερο να καταφρονάη κανείς τα κακά, παρά ναν τα γιατρέβη. Έτσι, η καταφρόνηση των γυναικών εστάθηκε στην αρχή, στους Δοττόρους, ένα φυσικό αποτέλεσμα, μετέπειτα εις τους μη-Δοττόρους εγίνηκε μόδα, και ακολούθως συνήθειο και έθημο.

Ο Κεφαλονίτης ακόμη λατρέβει μίαν πρόληψη, μία χτηνώδη πρόληψη η οποία τον εκατάπεισε ότι ο νους των γυναικών δεν πρέπει να καληεργήται και να αναπτύεται. Μια φορά που ο Κεφαλονίτης, λατρέβοντας την ανοησία του ελάττωσε τη γυναίκα, ευρέθηκε υποχρεομένος να ενώση την ύπαρξήτου με όντα ελαττωμένα, και έτσι εύρηκε την ποινήτου στο έγκλημάτου το ίδιο.

Έτσι, η οικογένεια στον τόπο μας, όχι μόνον δεν είναι μία γλυκιά ξανάσαση εις τες πίκρες οπού απαντούμε όξου από το σπήτι, αλλά μάλιστα είναι μία πίκρα περσσότερη, και ίσως η μεγαλήτερη, προσθεμένη εις τες άλλες μας πίκρες. Και γιατί το φαρμάκομα τούτο εις τη ζωή του Κεφαλονίτη; Επειδή ο Κεφαλονίτης εκιβδήλοσε το Γάμο, δίδοντάς του κάθε άλλο νόημα από εκείνο που έχει από τη φύση!... Επαράβλεψε τα ευγενικά και υψηλά τέλη του Γάμου, και μόνον εχρησιμεύτηκε από τες χοντροϊδείς υλικότητές του!...

Σελ. 166
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/167.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

§. 2.

Η πρώτη φανέροση του γάμου, εκείνο μάλιστα που στον εαυτότου πραγματικώς κάνει το γάμο, είναι η συμπάθεια μεταξύ των δύω ψυχών, και η έκχυσήτους από ένα στήθι στο άλλο. Η συμπάθεια όταν προηγήται την τελετήν την κάνει απαραίτητη, όταν την ακολουθή, την επικηρόνει. Το αίσθημα τούτο είναι τόσο ευγενικό, τόσο άπειρο, τόσο θείο, που ο άνθρωπος δεν ημπορεί να εννοήση άλλο που να συμμόνη περσσότερο στη θεότητα. Τούτο ακολουθήται από την αμοιβαία βοήθεια· ειλικρινής, ακερδόσκοπη, ολάκαιρη βοήθεια, επειδή ο σύντροφος βοηθόντας το σύντροφο βοηθάει τον εαυτότου, μα τί λέω, το καλήτερο, το αγαπητότερο μέρος του εαυτούτου. Έρχετ' έπειτα η πλάση. Τα παιδάκιαμας είναι τα γεννήματα της αγάπηςμας, η αγάπημας που εγίνηκε σώμα, και που στη μεταμόρφωσή της ετελειοποιήθηκε ακόμη περσσότερο.

Εκείνοι όμως των οποίων η ψυχές πνένε αντίθετα αισθήματα, δεν ημπορούνε ποτέ να συναισθανθούνε. Για τούτη μοναχή την εναντιότητα ο γάμος τότε δεν είναι παρά μία προσποίηση, η οποία σκεπάζει μίαν ένωση άπρεπη και άσεμνη. Δύω τέτοια υποκείμενα δεν ημπορούνε ποτέ να αγαπηθούνε, και ακολούθως να ενωθούνε με την αλήθεια· δεν θέλει συμφωνήσουν ποτέ διά την ανατροφήν των παιδιώνετους, και καλά παραδείγματα δε θέλει μπορέσουνε ποτέ ναν τους δώσουνε. Ανάγκη πάσα λοιπόν να τεριάζουνε η ψυχές οπού θα ενωθούνε εις γάμον· ανάγκη πάσα να συναναστρέφονται άνδρες και γυναίκες, να γνωρίζονται από πολήν καιρό πρώτα, και να διαλέγονται, κάθε ζευγάρι κατά τες συμπάθειέςτου, κατά τες κλίσεςτου. Τούτο είναι βέβαια κατά τον Ορθόν Λόγον· αλλά τα έθημα τα δικάμας, πόσο δεν απέχουνε από τον Ορθόν Λόγον!...

Εμείς, τα θυλικάμας παιδιά, μόλις φθάσουνε δέκα ή δώδεκα χρονώνε, τα κλειούμε στο σπήτι χωρίς συγκοινωνίαν!... Πουλιό δεν τους είναι συγχωρεμένο να ιδούνε κανήνε, να 'μιλήσουνε με κανήνε, και πρέπει να μένουν' εκεί κλεισμένες, έως ότου ο γαμπρός, έπειτα από δέκα χρόνους ακόμη νάν τες γυρέψη!...

Ήθελ' είναι αδύνατο να θυμόνται οι άνθρωποι πως έχουμε θυγατέρες, αν ελείπανε η προξενολοήτρες, η οποίες συστένουν' εξακολουθηνά στους ανύπανδρους τες ανύπανδρες, ορκίζοντας πως δεν είναι ούτε στραβή, ούτε κουτσή, ούτε γόμπα!... και είναι περίεργο πώς απάνου σε τέτοιες πληροφορίες, αν συβαστούμε στο πρικιό, γένεται ο γάμος!... γάμος άσεμνος, οπού 'μοιάζει περσσότερο με την πρόσταση, με την πορνεία, παρά με τον τίμιο γάμο!

Σελ. 167
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/168.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

§. 4.

Μία γυναίκα με την οποία να 'μπορούμε να εννοούμεθα και να συναισθανόμεθα, είναι ένα αγγελικό πλάσμα.

C. Mordaunt, The Governess.

Εστάθηκε μία εποχή στην Κεφαλονιά, κ' εκείνην την εποχήν ως κ' εμείς τη θυμόμαστε, εις την οποία τα γράμματα στες γυναίκες εθεωρούντο σαν ένα πράγμα πολύ επικίνδινο. Οι γονείς ενομίζανε πως μία φορά που η κόρεςτους ήθελε μάθουνε γράμματα, ήθελε τα μεταχειρισθούνε για να γράφουνε γραμματάκια ερωτικά και να διαβάζουνε τες απόκρισες!... Οι παλαιοίμας ενομίζανε, ως φαίνεται, πώς ο Έρωτας δεν γένεται παρά διά του Ταχυδρομείου! και πώς τα γράμματα φέρνουνε ίσια-ίσια στον ταχυδρομικόν έρωτα!... Με τούτην την ιδέα οι παλαιοίμας εμποδίζανε με αυστηρότητα εις τες κόρεςτους τη σπουδή. Αν εσύμμονε η κόρητους εκεί που εδιάβαζε το παιδίτους το σερνικό, την εδιόχνανε, και αν την ευρίσκανε με ένα βιβλίο στο χέρι, ένας έξαφνος θυμός τούς εκυρίεβε, αρπάζανε το βιβλίο, το επετούσανε, και της εκάνανε τες μεγαλήτερες φοβέρες, με βρισιές κάποτε τες πλέον χοντροειδείς.

Σήμερα, κατ' ευτυχίαν, δεν είναι πουλιό έτσι. Οι γονείς αρχίσανε να καταπείθονται ότι, και ο Έρωτας ημπορεί να γένη χωρίς τα γράμματα, και τα γράμματα ημπορούν να σταθούνε χωρίς τον έρωτα. Ακολούθως η απόλυτη απαγόρεψη των γραμμάτων έλειψε, και η αδιαφορία επήρε τον τόποτης εις τα πνεύματα των γονέων. Διά την μεγαλήτερη τιμή του Τόπουμας πρέπει να πούμε ακόμη πώς είναι μάλιστα μέσα στες δύω χώρες διάφοροι γονείς οπού θεωρούνε τη σπουδή στες γυναίκες ως μία στολή, και στέλνουνε μάλιστα τες κόρεςτους εις τα σχολία της Κυβέρνησης, όπου μαθένουνε γράμματα.

Από τον βαθμόν τούτον της προόδου εβγήκε το ακόλουθον αποτέλεσμα. -Εκείνες των οποίων οι γονείς αδιαφορήσατε, εμάθανε λίγα γρεκικά, τα οποία τους χρησιμέβουνε στο σπήτι του αντρόςτους, καθ' εορτή, να καπακίζουν' κανένα εκκλησιαστικό βιβλίο. Η άλλες οπού εσταθήκανε στα Δημόσια Σχολία, εμάθανε να διαβάζουνε μ' ευκολιά, όχι μόνον τα γρεκικά, αλλά και τα ιταλικά γράμματα, και τούτες δίδουνται στα Μυθιστορήματα.- Ιδού η μάθηση όλη των γυναικών του Τόπουμας αφού αρχίσαμε να προοδέβωμε, και ως και τούτη, δεν είναι παρά μόνον σε κάποιες ολίγες· ας τήνε θεωρήσωμεν όμως ως γενικήν εις όλες, και ας εξετάσωμεν αν ήναι αρκετή τόση, αν δεν χρειάζεται άλλο περσσότερο στες γυναίκεςμας.

Μαθένοντες εμείς τες γυναίκεςμας να διαβάζουνε και να γράφουνε, τους βάνουμε στο χέρι μίαν ημπορέσην, ένα μέσον. Αλλά δεν μορφώνουμε συγχρόνως και τον νουντους εις τρόπον, ώστε να έχωμε τουλάχιστον πειθανότητα ότι το μέσον τούτο που τους εδώσαμε θα ξέρουνε ναν το 

Σελ. 168
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/169.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μεταχειρισθούνε επί καλού. Θα πη, Εδώσαμε το ξουράφι στα χέρια της Μαϊμούς, και της είπαμε να ξουρίζεται!... Πραγματικώς, τα Μυθιστορήματα δεν φωτίζουνε όλα τον νουν, και τα εκκλησιαστικά βιβλία δεν είναι όλα σύμφωνα με την ηθικήν του Ευαγγελίου. Εκείνα τα Μυθιστορήματα τα οποία, μακράν από του να εμπνένε κανώνες οικιακής διαγογής, αφαιρούνε τον νουν από τον θετικόν κόσμο, και σκορπούνε τη φαντασία στα σύγνεφα της ιδανικότητος, εκείνα είναι πολύ επικίνδινα σε γυναίκες, η οποίες δεν είναι αρκετές να κρίνουν' ένα βιβλίο· κ' εκείνα τα βιβλία που είναι κούφια από κοινωνικές αρετές, και μόνον γεμάτα δεισιδαιμονικά διηγήματα, τους ηλιθιόνουν' το νου, και τες καταστένουν' αξιογέλαστες εις τους άλλους, και συχαντερές και επιζήμιες εις τους άνδρεςτους. Η επιτυχία λοιπόν μιας γυναίκας ή η αποτυχίατης κρέμεται από την τύχη, από το είδος των βιβλίων οπού της βαλθούν' εις τα χέρια, και τα οποία σπανίως είναι από τα εκλεχτώτερα εις τα μέρη μας. Η παιδεία λοιπόν οπού δίνουμε των γυναικών εμάς, με το να μην ήναι αρκετή, είναι επικίνδινη.

Δεν είναι αμφιβολία πως εκάμαμε ένα βήμα μεγάλο όταν εσυγχωρέσαμε στες γυναίκεςμας τα γράμματα. Το βήμα τούτο δηλεί, ότι μία επανάσταση έγινε εις τα πνεύματα· επανάσταση η οποία έβγαλε το νουμας από το δρόμο της οπισθοδρόμησης και τον έβαλε εις τον δρόμον της προόδου. Το πέρασμα τούτο, μόλον οπού έως τώρα μένει απαρατήρητο, είναι όμως ένα από εκείνα τα συμβάντα που αφήνουνε εποχήν εις την ιστορίαν του ανθρωπίνου πνεύματος. Αλλ' η πρόοδος πάβει από του να ήναι πρόοδος μόλις πάψη να προοδέβη. Αν εμείς επατήσαμε στον δρόμον της προόδου, θα 'πή ότι εκινήσαμε για να πάμε εις το σκοπόμας. Αν σταματήσωμε μόλις εβαλθήκαμε απάνου στο δρόμο, καταστένουμε ανωφέλεφτο το κίνημάμας. Και ποίος είναι ο σκοπός της προόδου εις την παιδείαν; Σκοπός της παιδείας δεν είναι βέβαια μήτε η στολή, μήτε το ξέδομα, μήτε άλλο παρόμοιο. Η παιδεία θα μας μάθη τα χρέη μας. Αν κάμποσες από τες γυναίκεςμας εμάθανε να διαβάζουνε γρεκικά, και κάμποσες άλλες γρεκικά και ιταλικά, θα 'πή ότι αποχτήσανε το μέσον διά του οποίου ημπορούνε να σπουδάσουνε και να λάβουνε γνώσες· γνώσες η οποίες ημπορούνε ναν τους χρησιμέψουνε διά να ήναι καλές συμβίες και καλές μητέρες, σκοπός τούτος της προόδου των γυναικών εις την παιδείαν. Αλλ' αν εξεναντίας αφού ελάβανε στο χέριτους το μέσον της ανάγνωσης φαντασθούνε ότι τόσο μόνον τες φθάνει, και δεν τους χρειάζεται περσσότερο, αν δεν μεταχειρισθούνε την ανάγνωση για ν' αποχτήσουνε γνώσες, το μέσον τούτο θέλει μείνει στα χέριατους ανωφέλευτο, ως ήθελε τους μήνει ανωφέλευτο εις τα χέριατους το βελόνι, αν δεν εράφτανε, η βελόνες, αν δεν επλέκανε, η ρόκα, αν δεν εγνέθανε.

Έτσι, η Κόρες μας μόλις μάθουνε να διαβάζουνε, πρέπει να διαβάσουνε για να μάθουνε πώς τριγύρωτους είναι και άλλος κόσμος, άλλα έθημα. Η

Σελ. 169
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/170.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

σπουδή τούτη τους πλατένει το νου, και τες μαθένει πολά πράγματα ηδονικά και ωφέλημα. Εις τον ίδιον καιρόν είναι χρεία να σπουδάσουμε την απερασμένην ύπαρξην των εθνών εκείνων τα οποία ελάβανε μία φορά, ή έχουνε σήμερα μίαν εξευγένισην· τούτο θέλει προετοιμάσει σε κάποιον τρόπο την πείρατους, θέλει γυμνάσει την κρίσητους, θέλει δυναμόσει τη φρονημάδατους και σχηματίσει το χαραχτήρατους. Τούτες είναι η προκαταρκτικές γνώσες οπού πρέπει να έχουνε· η δε κυρία σπουδήτους πρέπει να ήναι εκείνη η οποία τες διδάσκει κατ' ευθύαν να γενούνε καλές συμβίες και καλές μητέρες. Η εξευγενισμένη Ευρώπη έχει συγγράμματα ανδρών και γυναικών τα οποία διδάσκουνε στες γυναίκες τα οικιακά χρέη. Εκείνα τα συγγράμματα πρέπει τότε πλέον να προμυθέβονται, εκείνα να σπουδάζουνε αντί τα των Μυθιστορημάτων και του Περί Αμαρτολών Σωτηρίας, σ' εκείνα να μαθένουν' την επιστήμητους. Επειδή η μόνη επιστήμη, η μόνη σπουδή που τους είναι αφεύκτως χρειαζόμενη είναι το πώς να ήναι καλές συμβίες και καλές μητέρες.

Τα γράμματα δεν είναι παρά υλικά μέσα για ν' αποχτήσωμε γνώσες. Η γνώσες είναι μέσα για να καλητερέψωμε τον εαυτόμας. Η μόνη καλητέρεψη του εαυτούμας είναι ο τελειοτικός σκοπός όλων των μέσων.

Σελ. 170
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/171.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

υγιεινή και παιδαγωγία

1861/1863

Λ. Μελάς

ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΦΙΛΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ

1861

Κύριοι!

Τελευτώντες πέρισυ την ενώπιον υμών λογοδοσίαν περί της εσωτερικής καταστάσεως του Παρθεναγωγείου τούτου, δι' ου ο ευγενής ζήλος και η ακραιφνής φιλοπατρία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας επροίκισε την Ελληνικήν φυλήν, ηυχήθημεν από καρδίας εις τους διαδόχους ημών την προαγωγήν και τελειοποίησιν του εθνικού τούτου καθιδρύματος.

Αλλ' επειδή παρατείναντες τότε την προς ημάς εμπιστοσύνην σας, εις ημάς ανεθέσατε την εκπλήρωσιν της ειρημένης ευχής, ευχαρίστως ερχόμεθα σήμερον συμφώνως με τους θεσμούς της Εταιρίας όπως εκθέσωμεν ενώπιον υμών τα του λήξαντος έτους.

Αλλά το Συμβούλιον υμών, Κύριοι, πεπεισμένον ότι σκοπός κύριος παντός εκπαιδευτηρίου, ιδίως δε του Παρθεναγωγείου τούτου δεν είναι μόνον του νοός η εκπαίδευσις, αλλά και της καρδίας η ηθική και χριστιανική διάπλασις, συνησθάνθη την έλλειψιν και δύο άλλων ουσιωδεστέρων μαθημάτων, μεγίστην επιρροήν εχόντων επί της ηθικής των κοινωνιών καταστάσεως.

———————

Αποσπάσματα από τις εισηγήσεις του Λέοντος Μελά (εισηγητή της επιτροπής των σχολείων) στις συνελεύσεις των μελών της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας των ετών 1861 και 1863· αναδημοσιεύονται από τα Πρακτικά της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας από 24 Δεκεμβρίου 1861 μέχρι 25 Μαρτίου 1863, Αθήνα, τυπογραφείο Χ.Ν Φιλαδελφέως, 1863, σ. 8-9, 14-19, 37, 47-51.

Σελ. 171
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 152
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    η εκπαίδευσις και η μόρφωσις του γυναικείου φύλου πρέπει να γένη γενική καθόλον το κράτος

    1855

    Δ. Αινιάν

    ΠΕΡΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

    Εννοείται οίκοθεν ότι διά να επιτύχωμεν εντελώς τον σκοπόν της εθνικής μορφώσεως, ανάγκη να μορφωθή πρότερον το γυναικείον φύλον, όχι εν μέρει είς τινας μόνον τάξεις της κοινωνίας και είς τινα μόνον μέρη του κράτους· η εκπαίδευσις και μόρφωσις του γυναικείου φύλου πρέπει να γένη γενική καθόλον το κράτος, ως και εις τα μικρότατα και τα μάλλον απόκεντρα χωρία αυτού. Διά να κατορθωθή τούτο πρέπει να επιβληθή η υποχρέωσις εις έκαστον πατέρα να διδάξη εις το κοράσιόν του ωρισμένα τινά μαθήματα και χειροτεχνήματα εις ηλικίαν ωρισμένην μέχρι των δώδεκα ή δεκατριών ετών, αλλά συγχρόνως να δώση και ανατροφήν τινα κατά το διάστημα τούτο της εκπαιδεύσεως τόσον ως προς την μόρφωσιν των ηθών όσον και ως προς τα θρησκευτικά καθήκοντα,

    Αλλά πώς να κατορθωθή τούτο, ενώ σχολεία των κορασίων δεν υπάρχουσιν όχι εις τα χωρία, όχι εις τας πρωτευούσας των δήμων, αλλ' ουδ' εις τας πλειοτέρας πρωτευούσας των επαρχιών; Διά των ολίγων υπαρχόντων σχολείων, και διά του τρόπου καθ' ον εις ταύτα γίνεται η εκπαίδευσις, είναι δυνατόν να επιτύχη η γενική καθ' όλον το κράτος εκπαίδευσις των κορασίων; Τούτο καθ' ημάς είναι απολύτως αδύνατον· διότι ο διδασκόμενος αριθμός των κορασίων είναι αναλόγως του πληθυσμού της Ελλάδος μικρότατος, αλλά μήπως και αυτός ο αριθμός διδάσκεται επί σκοπώ να μεταδώση εις άλλους όσα μανθάνει; μήπως το ήμισυ αυτού; μήπως το τέταρτον; μήπως το δέκατον; Δυστυχώς εις διάστημα δεκαπέντε ετών, αν εξετάση τις πόσα κοράσια εδιδάχθησαν

    ———————

    Απόσπασμα από άρθρο του Δ. Αινιάν στη Βιβλιοθήκη του Λαού, φύλλ. Ε', Μάιος 1855, σ. 355-361.