Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 184-203 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/184.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Β'

Δια ταύτα, θεωρούντες τας οικονομίας απαραιτήτους διά το καλόν της πατρίς, την δε Φιλοσοφικήν Σχολήν όλως περιττήν, επικαλούμεθα και κατ' αυτής τον υπουργικόν πέλεκυν.

Αλλά τί έχεις, φίλε μου; διατί είσαι ωχρός, κατηφής, τεταραγμένος!... Θεέ μου τί οφθαλμοί!... τί πρόσωπον!... ομοιάζεις υπουργόν αποχωριζόμενον του προσφιλούς χαρτοφυλακίου. Τί έχεις; είσαι τυχόν ερωτόβλητος, εκείνη δε σκληρά, άσπλαγχνος, απάνθρωπος, η χειροτέρα των γυναικών; Ω δυστυχία!... Σε λυπούμαι, φίλε μου, πλην μη απελπίζεσαι! χύσε το περιπλέον των... θυλακίων σου εις τας χείρας καλής τινος γυναικός και άφες την να κάμη· η ευγλωττία και τα μάγια της θα φέρωσι μεταβολήν εις τα... οικονομικά σου.

Αλλ' όχι, απατώμαι, είσαι κατά τούτο ο ευτυχέστερος άνθρωπος της Αττικής και Βοιωτίας, χωρίς να ήσαι και ο ασχημότερος, ως ήρως τις της Συγχρόνου Ελλάδος του Αμπού. Σε αγαπούν, μη το αρνείσαι! σε λατρεύουν, μη ερυθριάς! δεν ζουν παρά διά σε, τούτο είναι γεγονός. Σοι το είπεν εκείνη, σοι το έγραψε, σοι το ωρκίσθη και πρέπει να ήναι τις πάντη αγροίκος διά να φρονή ότι γυναικός πίστις είναι πτερόν επί ύδατος. Διατί λοιπόν τα έχεις κατεβασμένα, ως άνθρωπος τον οποίον πηγαίνουν να κρεμάσουν, ή να υπανδρεύσουν διά της βίας; Είδες, λέγεις, τρομερόν, φρικώδες, απαίσιον όνειρον, όπερ έκαμε να ανορθωθώσιν αι τρίχες της πρώην φαλακράς κεφαλής σου; Ησύχασε, φίλε μου, ησύχασε και συμβουλεύσου μίαν γυναίκα· αι γυναίκες εξηγούσι θαυμασίως τα όνειρα, διότι πάντοτε ονειρεύονται.

Είσαι έγγαμος; η κυρία σου είναι εις άλλην αράδα, ως λέγουσιν εν Ηπείρω, ή επί το γαλλικώτερον dans un état intéressant; θέλεις να μάθης αν θα αποκτήσης διάδοχον ή αν θα ετοιμάσης προίκα; Ο Δυβοάς1 θα εσταύρωνε τας χείρας του αδυνατών να σοι το είπη, αλλ' ό,τι αγνοεί η επιστήμη το ξεύρει η κυρά Πέτραινα, η κυρά Γαρουφαλιά, κάθε καλή οικοκυρά!

Θέλεις να μάθης αν θα ταξειδεύσης, αν θα πλουτήσης, αν θα επιτύχης εις τας εκλογάς, αν θα γένης υπουργός; Υπουργός! -Και διατί όχι, φίλε μου, δεν ηξεύρεις και συ γράμματα; και τούτο δεν είναι όρος απαραίτητος. Θέλεις να μάθης αν η φίλη "Αυγή" θα αναγγείλη γρήγορα τους αρραβώνας σου μετά τινος σεμνοπρεπούς, ευπαιδεύτου, κοσμίας, σώφρονος, εναρέτου και καλώς ανατεθραμμένης -δηλ. μη ωραίας- νεάνιδος; (διότι τούτο δηλούσι τα πολλά επίθετα).

Θέλεις ενί λόγω να γνωρίσης τί σοι επιφυλάττει η τύχη; -Δος κυάμους ή χαρτοπαίγνιον εις τας χείρας μιας κόρης της Εύας και άφες την να κάμη· εντός

———————

1. Paul Dubois, διάσημος εν Παρισίοις μαιευτήρ.

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/185.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ολίγων λεπτών θα ανασύρη το παραπέτασμα του μέλλοντος, ως η ομώνυμος εφημερίς το της πολιτικής.

Θέλεις πάλιν εξ άλλου μέρους να καταστήσης ονομαστόν, περίφημον, αξιάγαστον οιονδήποτε αντικείμενον (αρκεί μόνον να μη ήναι γυνή), το ήττον ευυπόληπτον, το μάλλον διασυρόμενον, το πλέον αποτρόπαιον, έστω και αυτόν τον κατηραμένον Διάβολον ή την αφωρισμένην Πάπισσαν; -Κάμε ώστε μία κρινολίνα να εγκολπωθή μετά ζήλου την υπόθεσίν σου και... πλήρης, πληρεστάτη επιτυχία σε περιμένει. Ο δε λόγος φανερός· η γυνή γεννάται δικηγόρος, ως αλλαχού γεννάται τις ποιητής, εν Αθήναις δε πολιτικός. Η γυνή κατέχει εις τον υπέρτατον βαθμόν ό,τι καθιστά δεινούς τους δικηγόρους, τον λόγον· διότι εις τας γυναίκας δεν είναι η ψυχή ήτις επιζή του σώματος, αλλ' η γλώσσα.

Ουδ' εκκοπείσα σιωπά των γυναικών η γλώσσα, ούτω πως λέγει ο άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός, προ αυτού δε ο Οβίδιος δεν είχε διηγηθή ότι η γλώσσα ευγλώττου τινός γυναικός, καίτοι εκριζωθείσα, εξηκολούθει να λαλή;

Αλλά πόσον είμαι τη αληθεία αφελής, ζητών να αποδείξω πράγματα προ αιώνων γνωστά και παραδεδεγμένα, ότι λ.χ. ο Θεός είναι καλός, ο Διάβολος έξυπνος, αι γυναίκες... τελειώσατε την φράσιν υμείς αυταί... ότι αι γυναίκες έβαλαν τα γυαλιά εις τον δάσκαλο.

Quod non potest diabolus mulier evincit.

Ό,τ' ο Σατάν δεν ημπορεί γυνή το κατορθώνει! λέγει η σοφία του μεσαιώνος· η δε των Γάλλων:

La femme sait un art avant le diable.

Γνωρίζει τέχνην η γυνή και προ του Διαβόλου.

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/186.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

η γυνή δεν είναι ον κατώτερον, αλλά διάφορον μόνον του ανδρός

1866

Γ.Γ Παππαδόπουλος

ΠΕΡΙ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΔΟΣ

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ

α'. Περί των φυσικών χαρακτήρων της γυναικός

Εξετάζοντες νύν τινας των φυσικών της γυναικός χαρακτήρων λέγομεν, ότι παρετηρήθη υπό των φυσιοδιφών, ότι το ανάστημα αυτής είναι βραχύτερον του ανδρικού· όθεν εν ω η εν Φλωρεντία Αφροδίτη του Κλεομένους, η λεγομένη των Μεδίκων, είναι 7 1/2 κεφαλών, ο εν Ρώμη καλλίνικος Απόλλων, ο λεγόμενος του Βελβεδέρε, είναι 8, ήτοι η Αφροδίτη είναι περί το 1/6 βραχυτέρα. Η γυνή έχει κορμόν μακρότερον, κεφαλήν ελάσσονα, μέτωπον στενότερον και λειότερον· η δε καλή και μακρά αυτής κόμη είναι μεν αυτή κόσμος, αλλ' επιζήμιος, αν αναλογισθώμεν, πόσος υπέρ αυτής χρόνος κατατρίβεται. Οι οφθαλμοί είναι μάλλον διεστώτες, το στόμα λεπτότερον και ο πώγων λείος· ο δε λάρυγξ, της εν αυτώ εξοχής ούσης ανεπαισθήτου, αποβαίνει ομαλός, όθεν και η φωνή εξέρχεται μελιχρά. Εν ω ο ανδρικός κορμός αποτελεί ανεστραμμένην πυραμίδα, ης η βάσις είναι κατά τους ώμους, εν τη γυναικί η πυραμίς αυτή είναι ορθία. Τα γυναικεία οστά είναι ήττον γωνιώδη και περιβάλλονται υπ' ευαριθμοτέρων μυών, ήττον μεν ισχυρών, αλλά μάλλον ευκινήτων· ο βραχίων καθήκει κατώτερον και αρθρούται προπετέστερον, όθεν ο ώμος αποβαίνει στρογγυλώτερος. Διά δε την μείζονα έκτασιν της πυέλου, τα ενταύθα προσαρμοζόμενα γυία είναι μάλλον διεστώτα· όθεν η γυνή ίσταται και τρέχει δυσκολώτερον, αλλά πηδά και χορεύει ευκολώτερον. Η γυνή ενίοτε έχει δύω ή τέσσαρας τραπεζίτας ολιγώτερον, και στερείται των σωφρονιστήρων· ο στόμαχος αυτής είναι ήττον ογκώδης και μάλλον ευαίσθητος, όθεν πηγάζουσιν άστατοι ορέξεις. Η

———————

Αποσπάσματα από ομιλία του Γρηγόριου Γ. Παππαδόπουλου στο "Αθήναιον" (24 Απριλίου 1866)· αναδημοσιεύεται εδώ από την Πανδώρα, τ. ΙΖ', αρ. 388, 15 Μαΐου 1866, σ. 85-88.

Σελ. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/187.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γυναικεία καρδία πάλλει ταχύτερον και η ζωική θερμότης είναι κατωτέρα, όθεν αι γυναίκες είναι ψυχροφόβοι. Τα λυμφατικά αυτών γάγγλια είναι ογκωδέστερα, πλην δε των λοιπών, ιδιάζουσα αυταίς κράσις είναι η υστερική. Αι γυναικείαι φλέβες είναι λεπτότεραι και οι σφυγμοί ταχύτεροι, αλλ' ασθενέστεροι, οίοι οι του παιδός.

Εκ της βραχυτάτης ταύτης επιθεωρήσεως των φυσικών διαφορών της γυναικός ως προς τον άνδρα, σαφώς καταφαίνεται, ότι αύτη είναι ουσιωδώς διάφορος, ως αλλοίαν έχουσα να εκπληρώση εν τω κόσμω εντολήν, έτι δε ότι είναι ομολογουμένως ασθενεστέρα σωματικώς. Αλλ' έπεται άρα εκ τούτου, ως αν η φυσική δύναμις ήτο το κύριον του ηθικού όντος γνώρισμα, ότι η γυνή είναι κατώτερόν τι ον, προωρισμένον να ζη υπό επιτροπείαν; Είναι, ως έχει σήμερον η γυνή, παρεσκευασμένη προς την εντολήν, ήτις απόκειται αυτή κατά την κοινωνικήν πρόοδον, ώστε ούτε η αγωγή αυτής, ούτε η περί αυτής νομοθεσία να έχωσιν ουσιώδεις τινάς μεταβολάς να υποστώσιν; ή η γυνή προώρισται να εξομοιωθή κατά πάντα τω ανδρί και κατά τα αστικά και πολιτικά δικαιώματα; Το ζήτημα τούτο, σπουδαιότατον ον, επασχολεί πρό τινος καιρού την Δύσιν, αλλά δεν ενδιαφέρει κατά τον αυτόν βαθμόν και την Ανατολικήν κοινωνίαν, ήτις έχει έτι να διανύση μακράν οδόν, πριν ή προσκόψη εις αυτό. Ουχ ήττον όμως η περί τούτου λελογισμένη γνώσις είναι αναγκαία ως διαφωτίζουσα τας αρχάς, καθ' ας συμφέρει να καταρτισθή το σύστημα της γυναικείας αγωγής. Όθεν επί τω σκοπώ τούτω θέλομεν, ως προς το προκείμενον, όσον ένεστι βραχέως και σαφώς, θεωρήσει εν τοις εξής την γυναίκα και ως προς τας ψυχικάς αυτής δυνάμεις, διότι αύται μάλιστα χαρακτηρίζουσι τον άνθρωπον.

β'. Περί της ικανότητος των ψυχικών δυνάμεων της γυναικός

Ως προς την διανοητικήν ικανότητα ελέχθη, ότι η γυνή είναι κατωτέρα, ουδ' επίσης δεξιά εις το να παραγάγη έργα απαιτούντα βαθύτητα και ενότητα· όθεν ουδέποτε γυνή εθεμελίωσε θρησκείαν, εποίησεν έπος, ή ανέδειξεν ανακάλυψίν τινα. Αλλ' ότι μεν ο νους της γυναικός εμφαίνει διαφοράς τινας προς τον ανδρικόν, αδύνατον είναι ν' αμφιβάλλωμεν, ει και η περί τούτου ψυχολογική έρευνα ήθελεν αποβή ενταύθα άκαιρος· ότι όμως ένεκα τούτου είναι και κατώτερος, περί τούτου εύλογον είναι τουλάχιστον να επέχωμεν. Διότι εν όσω η αγωγή της γυναικός τρέπει αυτήν εις μικρολόγον τινά ματαιοσπουδίαν, εν όσω η μέση και ανωτέρα εκπαίδευσις ουδαμώς είναι αυτή προσιταί, επειδή γνωστόν είναι, ότι ουδαμού της Ευρώπης υπάρχουσιν έτι τοιαύτα γυναικεία σχολεία, και μόλις εν τη βορείω Αμερική αναφαίνονται, η εκ των υστέρων απόδειξις θέλει ελλείπει εις τον απροκατάληπτον νουν.

Περί της συναισθητικής ικανότητος της γυναικός ουδείς λόγος είναι αναγκαίος· διότι τίς αγνοεί, ότι τα αισθήματα αυτής είναι ζωηρότερα, πολλάκις

Σελ. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/188.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

σταθερώτερα και βαθύτερα; είναι ανάγκη να παραστήσωμεν την αυταπάρνησιν, το εις θυσίας πρόθυμον, τον ηρωισμόν της μητρός π.χ. αγρυπνούσης παρά το νοσούν τέκνον, της γυναικός ζητούσης να σώση φίλτατον εκ κινδύνου, ως η Λιβαρόνα, η Οδοναίση, η Λακουτούρη, αίτινες χάριν των φιλτάτων υπέστησαν εκουσίως μυρία δεινά, καταπληκτικούς κινδύνους, διελθούσαι αγρίας και απεράντους εκτάσεις ερήμου1; Τοιούτος και τοσούτος είναι ο γυναικείος ούτος ηρωισμός, ώστε ο ανήρ ασμένως αναγνωρίζει κατά τούτο και υπερέχουσαν την γυναίκα.

Λείπεται λοιπόν να θεωρήσωμεν την γυναίκα και ως προς την βουλητικήν δύναμιν, ήτοι την πρακτικήν ικανότητα. Δεν είναι δε δύσκολον, συμβουλευόμενοι την ιστορίαν, να παρατηρήσωμεν, ότι ου μόνον η γυνή εφάνη δεξιωτάτη και κατ' αυτήν την κυβέρνησιν μεγάλων κρατών, ως μαρτυρούσιν η Αικατερίνη της Ρωσσίας, η Ελισάβετ της Αγγλίας, η Θηρεσία της Αυστρίας και τοσαύται άλλαι, αλλά και οσάκις παρέστησαν καιροί αρμόδιοι, πανταχού η γυνή εφάνη κάτοχος και ανδρίας και καρτερίας ου της τυχούσης. Παραλείποντες τα των Σπαρτιατίδων, τα των αγίων μαρτύρων του χριστιανισμού γυναικών, ως ικανώς γνωστά παρ' ημίν, αν ανακαλέσωμεν τας ανδρικάς εκείνας μορφάς των κατά την γαλλικήν επανάστασιν γυναικών, θέλομεν πεισθή, ότι επαξίως ημιλλώντο τουλάχιστον προς τους ανδρειοτέρους άνδρας, ου μόνον επί δυνάμει και σταθερότητι, αλλά και επί καρτερία εν τοις κινδύνοις και τω θανάτω· και όμως αι γυναίκες εκείναι χθες και πρώην έζων βίον λίαν δοκούντα τρυφερόν. Μη δυνάμενοι να διηγηθώμεν, αναφέρομεν μόνον την ανδρίαν των Πισατίδων, κατά την το 1499 γενομένην πολιορκίαν της Πίσης· των Φλωρεντινών, αγωνιζομένων κατά του Πάπα και Καρόλου του Ε'· των Σεναίων, μαχομένων υπέρ της πατρίδος αυτών κατά Κοσμά του Α' (1554)2. Μεταξύ δε των πολλών συγχρόνων γυναικών αρκούμαι να υποδείξω την Αννίταν, σύζυγον του περικλεούς Γαριβάλδη, ήτις ηρίστευσε ναυμαχούσα εν Βρασιλία υπέρ της δημοκρατίας, κατά πεντάωρον φονικωτάτην μάχην, εν κινδυνωδεστάτη θέσει· μετά δε ταύτα, εν τω μέσω πυκνού πυρός διαπλέουσα, αυτή διεύθυνε τα της εις τον λιμένα μετακομίσεως των του πολέμου εφοδίων... Αλλά τί λέγω; μήπως δεν έχωμεν λαμπρά του λόγου παραδείγματα εν αυτή τη εθνική ημών ιστορία; η Βουβουλίνα, η Μαντώ Μαυρογένη, αι εν τοις δημοτικοίς άσμασι κλεϊζόμεναι Σουλιώτιδες, ας ο αριστοτέχνης Arry Scheffer απεθανάτισεν εν τη καλλίστη αυτού εικόνι, και αι Μανιάτιδες δεν είναι άξιαι να παραβληθώσι προς τους ανδρειοτέρους των ανδρών ;

———————

1. Cortanib. des illus. voyag. 31, 42. 200.

2. Sismondi, hist des republ. Ital.

Σελ. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/189.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΕΡΙ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΔΟΣ 189

Όχι λοιπόν, δεν ελαττούται κατά την ψυχικήν ανδρίαν και ικανότητα το φύλον, εις ο ανήκουσιν αι μνημονευθείσαι και τοσαύται άλλαι γυναίκες. Όχι· δεν είναι εν γένει αδύνατον το φύλον, όπερ έχει την δύναμιν να καταστήση ανδρείαν ή χαύνην την κοινωνίαν, όπερ φέρει εις χείρας των ανδρών την τύχην. Δεν δύναται δέ τις να θεωρήση τα προταχθέντα παραδείγματα ως εξαιρέσεις, αναφέρων και άνδρας γυναικωδεστέρους των γυναικών· διότι αι ηρώισσαι της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Ελλάδος δεν είναι ανώμαλά τινα και μεμονωμένα γεγονότα, εκ διαλειμμάτων αναφαινόμενα, αλλά συνήθη προϊόντα των κοινωνικών και πολιτικών καιρών, καθ' ους ανεφάνησαν, μαρτυρούντα ότι είναι εν τη γυναικί δύναμις επιδεκτική ασκήσεως ως και παρά τω ανδρί. Όθεν αι δοκτορίδες και καθηγητίδες εξέλιπον εν Ιταλία, διότι εκ της δουλείας επήλθε μαρασμός, η παίδευσις των γυναικών είναι σήμερον διάφορος και κατωτέρα, και η Ιταλία υπέκυψεν εις τας ροπάς των περί αυτήν κοινωνιών. Ουχ ήττον όμως ουδαμόθεν της Ευρώπης εξέλιπον γυναίκες επί σοφία και ανδρία θαυμασταί, και ταύτα ενώ η μέση και ανωτέρα εκπαίδευσις είναι σήμερον απρόσιτοι εις τας γυναίκας, και η μεν αγωγή αυτών σπεύδει μάλιστα εις το να καταπνίξη τας γενναίας ταύτας ορμάς, και να εκνευρίση δυστυχώς την εν αυταίς δυναμιν, η δε σωματική αγωγή είναι λίαν ημελημένη· το δε πάντων μέγιστον, εν ω αι επιρροαί αύται, απ' αιώνων ενεργούσαι, και επ' αυτόν ούτως ειπείν τον γυναικείον οργανισμόν διά της διαδοχής επέδρασαν.

Αλλά ταύτα λέγοντες τι σκοπούμεν; να ευχηθώμεν την πραγματίωσιν της προταχθείσης πλατωνικής γνώμης; να μετενέγκωμεν ενταύθα τας εν τη Εσπερία ακαίρους περί γυναικός συζητήσεις και να επιταράξωμεν την ειρήνην της Ελληνίδος, την γυναικείαν αυτής παρορμώντες φιλοδοξίαν; Όχι· δεν ευχόμεθα να ίδωμεν την γυναίκα κατά πάντα τω ανδρί αφωμοιωμένην, ουδέ την αγωγήν αυτής ομοίαν τη ανδρική, διότι η της γυναικός πρέπει ν' αρμόζη και εις την φύσιν και εις την αποστολήν αυτής· ουδέ ν' ακούσωμεν αυτήν ναυαρχούσαν ως η Ισαβέλλα Μενδάνα, ουδέ αξιωματικήν του πυροβολικού, τούτο ίσως ήθελε γείνει επί βλάβη και αυτής και ημών· ευχόμεθα μάλιστα την κατάργησιν του πολέμου. Αλλ' επιθυμούμεν ν' αποδείξωμεν, ότι η γυνή δεν είναι ον κατώτερον, αλλά διάφορον μόνον του ανδρός· ότι δεν είναι αξία της δουλείας, ην υπέστη και υφίσταται έτι. Η δε αγωγή αυτής πρέπει να κατασταθή αξιωτέρα της εντολής, ην έχει να εκπληρώση εν τη κοινωνική προόδω· αλλά την θεωρίαν των εν τη περί γυναικός νομοθεσία επενεκτέων μεταβολών παραλείπομεν εις άλλους ημών ικανωτέρους. Επί πάσι δε, ουδόλως επιχειρούντες να λύσωμεν το ζήτημα του μέλλοντος, πεπείσμεθα, ότι η παίδευσις της γυναικός πρέπει το γε νυν έχον να ήναι πληρεστέρα και σκοπιμωτέρα. Δεν πτοούμεθα δε άν τις δυσανασχετή προς την καινοτομίαν, όταν τα ιερά της οικογενείας θεμέλια δεν ανατρέπωνται· ουδέ φοβούμεθα μήπως η γυναικεία παίδευσις παραβλάψη τον οίκον. Διότι η μεγαλοφυΐα δεν είναι κοινόν εις πολλούς και πολλάς δώρημα του

Σελ. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/190.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Δημιουργού, η δε όντως έξοχος μήτηρ είναι ικανή να οικονομήση και τα εντός και τα εκτός του οίκου βέλτιον, ή τοσαύται έμποροι γυναίκες, αίτινες και τοι νυν εις το επιτήδευμα αυτών αφωσιωμέναι, ουδόλως όμως της μητρικής μερίμνης αποστερούσι τους περί αυτάς. Προς τούτοις πόσον δεν ήθελε πτοήσει, άν τις επί του Αριστοτέλους επεχείρει ν' αποδείξη ότι η τότε δουλεία δεν ήτο κατά φύσιν, ή επί του τιμαριώτου, προλέγων, ότι ο τότε δουλοπάροικος έμελλε ποτέ ν' αποβή επικρατών έν τε τη κοινωνία και τη πολιτεία! Τέλος δ' επιθυμούμεν η Ελληνίς, απαλλαττομένη της εξ Ανατολής επιρροής, κατά την κοινωνικήν αυτής μετατροπήν, να μη μεταβή από της δουλείας των προλήψεων εις την των αγόνων εν τω ψευδοφραγκισμώ παθών και δελεασθή υπό του ψευδούς σκήπτρου, όπερ φέρει εν τω μυθιστορικώ κόσμω· αλλά να συναισθανθή την κατά την αναγέννησιν της Ελλάδος λαμπράν αυτής αποστολήν, ην άλλως δεν δύναται να εκπληρώση, ει μη διά φρονήματος, παιδεύσεως και δραστηριότητος όντως ελληνοπρεπών.

Σελ. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/191.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να ίδω από της έδρας ταύτης Ελληνίδα... διδάσκουσαν ημάς και αναγγέλλουσαν ότι η αναγέννησις της πατρίδος συμπληρούται

1866

Γ. Γ. Παππαδόπουλος

ΠΕΡΙ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΔΟΣ

ΠΕΡΙ ΕΛΛΗΝΙΔΟΣ

1. Χαρακτηρισμός της προ της επαναστάσεως Ελληνίδος

Τον λόγον νυν εις την Ελληνίδα μεταφέρων, ης χάριν τα περί γυναικός προέταξα, επεθύμουν, αν ο καιρός επέτρεπε, να διεξέλθω τας διαφόρους αυτής κοινωνικάς φάσεις, από της Κωνσταντινουπολίτιδος, της Βουκουρεστιανής και της εν τη εμπορική αριστοκρατία, μέχρι της κλεφτίδος, της γεωγραφικής Ελληνίδος και Αλβανίδος και της ποιμενικής Βλαχίδος· από της νησιώτιδος μέχρι της ορεσιτρόφου Δωρίδος, Παρνασσίδος και Ταϋγέτιδος, Αλλ' αντί τούτου, θέλω προσπαθήσει να διαγράψω τους γενικούς χαρακτήρας της προ της επαναστάσεως αστής, διότι μόνον περί της αστής πρόκειται σήμερον, την παίδευσιν αυτής, την εν τη νυν της μετατροπής περιόδω επελθούσαν αυτή αλλοίωσιν, τέλος δε τας εν τη παιδεύσει αυτής ενεστώσας ελλείψεις, και την εμήν περί της επανορθώσεως αυτών γνώμην.

Αλλ' επίσης προς τον χρόνον αποβλέπων παραλείπω και την εξέτασιν των φυσικών χαρακτήρων της Ελληνίδος, εξ ης ηθέλομεν πεισθή, ότι η Ελληνική φυλή, καίπερ ικανάς υποστάσα μεταβολάς, σώζεται ενιαχού μεν ακραιφνής, ενιαχού δ' εκ της επιμιξίας αλλοιωθείσα, αλλ' εν γένει ευδιάκριτος, αν τις έχη προ οφθαλμών τον εκ της διαφοράς του ψυχικού βίου και της διαίτης επιγενόμενον μετασχηματισμόν.

Η Ελληνίς, οία εξήλθεν εκ του χωνευτηρίου των κατά την δουλοσύνην παθημάτων, ήτο θρησκευτική η δε θρησκεία αυτής περιείχε και την εθνότητα, όπερ είναι χαρακτήρ της ορθοδοξίας, παντάπασι διαφόρου και της ασιανής

———————

Από την ομιλία του Γ.Γ. Παππαδόπουλου ("Αθήναιον", 24 Απριλίου 1866), Πανδώρα, αρ. 389, 1 Ιουνίου 1866, σ. 105-112.

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/192.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

θεοκρατίας, ήτις τα πάντα εις την θρησκείαν υποτάσσει, και της δυτικής, ήτις, δολοφονούσα την εθνότητα, δουλαγωγεί την θρησκείαν εις πολιτικά συμφέροντα του κλήρου, ων απλούν όργανον καθιστά την γυναίκα. Διά ταύτα η ορθοδοξία και εν τη δουλοσύνη έσωσε την πατρίδα, και εν τη ελευθερία προς πάσαν πρόοδον δύναται να συμβιβασθή. Αι θρησκευτικαί ιδέαι της Ελληνίδος δεν ήσαν εκτεταμέναι, περιωρίζοντο δε μάλλον εις πατροπαραδότους τινάς τύπους· αλλ' ουδέ η διανοητική αυτής ανάπτυξις προεκάλει θεωρητικωτέραν τινά γνώσιν της θρησκείας και της ηθικής, αίτινες πρακτικώς έζων και ήκμαζον εν τη καρδία αυτής, τούθ' όπερ, εν ελλείψει του λόγου στηρίζοντος την θρησκείαν, επήρκει εις την των ηθών εκείνων απλότητα. Όθεν προώρως ενεχάραττεν η Ελληνίς εις την ψυχήν των τέκνων της τον φόβον του Θεού, το κάλλιστον των μητρικών καθηκόντων εκπληρούσα, την αγανάκτησιν κατά της τυραννίας, και τον αόριστον πόθον της μελλούσης πατρίδος.

Ο Έλλην, ως εν τω μέσω εχθρικού στρατοπέδου εις κινδύνους και φόβους εκτεθειμένος, απηλλαγμένος δε πάσης αφορμής δημοσίου και πολιτικού βίου, εις την εστίαν αυτού καταφεύγων, εν αυτή μόνη εζήτει την επίγειον αυτού ευδαιμονίαν. Όθεν εν τω οικιακώ βίω συνεκτικώτατοι απέβησαν οι δεσμοί της συγγενείας. Η δε φύσει φιλοστοργοτάτη Ελληνίς μέχρις ηρωισμού ανέπτυξε το ευγενές τούτο αίσθημα, όπερ χαρακτηρίζει αυτήν κυρίως· διότι κατά τον αυτόν βαθμόν δεν απαντά εις τας λοιπάς χριστιανικάς Ανατολίτιδας, την Βλαχίδα, Σερβίδα, Αρμενίδα. Εκ της αρετής ταύτης τελεί υπέρ των οικείων και των φιλτάτων θυσίας, αίτινες εν τη Δύσει φαίνονται μόνον εις τα μυθιστορήματα, ή εφελκύονται μονθυόνεια βραβεία. Έτι δε δεικνύει δύναμιν αντιστάσεως αξιοθαύμαστον. Διό η Ελληνίς, διά την θρησκευτικήν και φιλόστοργον ταύτην αγωγήν, απέβαινε πιστή, σεμνή, αιδήμων, όθεν επήγαζον αγνά ήθη.

Ξένοι δέ τινες παρετήρησαν, ότι η Ελληνίς είναι ψυχροτέρα των λοιπών μεσημβρινών γυναικών, και ήττον δεξιά προς τον κατ' αυτούς αισθηματικόν έρωτα. Εις την Οθωμανίδα βεβαίως, παντάπασιν άμοιρον πνευματικού και πρακτικού βίου, εν ραθυμία διάγουσαν, αναπτύσσονται βιαιότερά τινα πάθη· εις δε την Εσπερίαν, ην τοσαύτα θεάματα και ακούσματα και αναγνώσματα παρορμώσι, διεγείρεται συχνότερον και ίσως βαθύτερον των αισθημάτων τούτων το είδος. Αλλ' η Ελληνίς, περί ης λαλούμεν, τον νουν έχουσα μάλλον αμέριμνον, και την καρδίαν μάλλον ατάραχον, έτι δε κατεχομένη υπό βαθείας και θρησκευτικής συναισθήσεως του καθήκοντος, ολιγώτερον ήτο επιρρεπής εις τοιούτον έρωτα· νυν δε, εν τη κοινωνική αυτής μετατροπή, τα του εξωτερικού βίου τοσούτον επασχολούσιν αυτήν, ώστε η αισθητική αυτής αγωγή δεν ηδύνατο ν' αφομοιωθή τη της εσπερίας γυναικός. Αλλά και παντάπασιν άγευστος δεν έμεινε· διότι, ανεγνώσθησαν εν ταις εφημερίσι και ερωτικαί τινες 

Σελ. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/193.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αυτοχειρίαι. Εγώ δ' εύχομαι οι ξένοι κατά ταύτα αείποτε ψυχράν να ευρίσκωσι την Ελληνίδα.

Η Ελληνίς, έτι μάλλον ή ο Έλλην, αφωσιωμένη εις τον οίκον, σεμνυνομένη επί τη καθαριότητι και κοσμιότητι αυτού, και οικιακόν σχεδόν μόνον διάγουσα βίον, ήτο αξιολογωτάτη οικονόμος. Όθεν ου μόνον τον άρτον και πολλά των τροφίμων εν τω οίκω κατεσκεύαζεν, όθεν επήγαζε το ουκέτι εκλιπόν όλως σύστημα της αποθήκης, αλλ' αυτή, ως η αρχαία Ελληνίς, μετά των θυγατέρων και των υπηρετίδων, αίτινες τότε συνεδέοντο μετά της οικογενείας διά δεσμών ιερών και αρρήκτων, ύφαινε, κατεσκεύαζε τα εσωτερικά ενδύματα του συζύγου και των τέκνων και αυτήν την προίκαν των θυγατέρων αυτής.

Τον καλλωπισμόν, το τοσούτον σπουδαίον τη γυναικί μέλημα, ουδόλως ημέλει η Ελληνίς· αλλά σήμερον, ένεκα της νεοτροπίας, δεν δυνάμεθα να κρίνωμεν περί της τότε φιλοκαλίας, ης η πολυτέλεια ήτο ικανώς περιωρισμένη, αποφεύγουσα τα λίαν φθαρτά και εφήμερα· διότι ο ορθός νους της μητρός ηγνόει πλήθος τεχνητών αναγκών, αίτινες σήμερον βασανίζουσι την θυγατέρα.

Αλλά δεν πρέπει να φανταζώμεθα τον πατρώον οίκον ως κατηφή τινα και αυστηρόν· εξ εναντίας υπήρχε τότε μείζων οικιακή ευθυμία, και η μεταξύ οικείων και φίλων συγκοινωνία ήτο μάλλον συχνή και απέριττος, καθ' ην αι Ελληνίδες, άσματα ερωτικά, λυρικά, τα του Χριστοπούλου, και εσχάτως ηρωικά άδουσαι, και τας όψεις των πατέρων φαιδρύνουσαι, λήθην ενεποίουν της δουλοσύνης. Διότι η Ελληνίς δεν διήγεν εν γυναικωνίτη, ως υπέλαβον Εσπέριοί τινές, ουδέ περιωρίζετο έκ τινος προς τούτο ακαταμαχήτου ροπής του Έλληνος, αλλ' εκ του φόβου του από των Τούρκων.

Ολίγα έχομεν ν' αναφέρωμεν περί της πνευματικής αγωγής της τότε Ελληνίδος, διότι ήτο λίαν περιωρισμένη. Αλλ' ο χαρακτήρ της παιδεύσεως εκείνης ήτο θρησκευτικός· τοιαύτα δε ήσαν και τα κυριώτερα των αναγνωσμάτων αυτής, συναξάρια, δηλαδή, και βιβλία περιέχοντα βίους αγίων. Δεν έμεινεν όμως η Ελληνίς και όλως άγευστος της μυθιστορικής ψυχαγωγίας· τα παραμύθια της Χαλιμάς, η γνωστή εκείνη αραβικών μύθων συλλογή, έτερπε την νεότητα, ουδόλως θορυβούσα την καρδίαν των μητέρων ημών. Εν δε τη στιχηρά μεταφράσει της υπό Μαρμοντέλλου Βοσκοπούλας των Άλπεων και αυτοχειρία αναφέρεται και έρως παράδοξος περιγράφεται, αν και το βιβλίον εξεδόθη εν τω εν Πέστη τυπογραφείω, και προτάσσεται έτερον Ρήγα του Φεραίου πόνημα. Εν ω ο υπό Δαπόντη Καθρέπτης των γυναικών, απλή στιχουργία, περιείχε αναγνώσματα από της θρησκείας το κύρος αρυόμενα, ο Ερμήλος του Περδικάρη, άλλη στιχουργία, ήτον ήδη αντιπρόσωπος του Βολταίρου εν τη ελληνική κοινωνία, αντανακλών τας ιδέας τας την γαλλικήν επανάστασιν παραγαγούσας. Ως δημοτικώτερα δε αναγνώσματα δυνάμεθα να θεωρήσωμεν του Αλεξάνδρου την φυλλάδα και τα αγροικοτέρας όζοντα 

13

Σελ. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/194.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ευτραπελίας, την φυλλάδα του Βερτόλδου, του Βερτολδίνου, άτινα συγχρόνως έτερπον και τους ιταλικούς όχλους. Αλλ' ανεφαίνοντο ενιαχού και λογιώτεραι γυναίκες, βέλτιον μάλιστα πεποιωμέναι κατά τον έλληνα λόγον, ή αι μετά ταύτα.

Η καλλιτεχνική αγωγή των ημετέρων μητέρων ήτο επίσης λίαν ημελημένη· διότι, πλην της κατ' εμπειρίαν ωδικής, ήκιστα αρμοδίας ν' αναπτύξη το αίσθημα του καλού, άλλο δεν έχομεν ν' αναφέρωμεν, ή τα ποικίλματα (κεντήματα), καθ' ά τινες έφθανον εις αξιοθαύμαστον ευτεχνίας βαθμόν, ως μαρτυρούσι πολλά επιγονάτια και επιτάφιοι, οίοι ευρίσκονται και έν τισιν ευρωπαϊκοίς μουσείοις, φέροντες όμως παραδόξους τινάς επιγραφάς.

Η φυσική αγωγή και τα της διαίτης της Ελληνίδος δεν ήσαν μάλλον πεφροντισμένα· διότι ου μόνον δεν εγυμνάζετο, αλλά και ο περίπατος ήτο σπανιώτατος, ουδέ παρείχε τας ηθικάς εκείνας ηδονάς, ας παράγει η συμπαθής θεωρία της φύσεως· και αυτό δε το ατμώδες λουτρόν, σπάνιον ον, ολίγον προς τον σκοπόν συνετέλει. Αλλ' η έλλειψις αύτη ήτο τότε ολιγώτερον επαισθητή, διότι η Ελληνίς, εργαζομένη εν τω οίκω, έζη βίον δραστήριον. Προς τούτοις πνευματικός βίος τεταραγμένος και πάθη, οία εις ανώτερόν τινα βαθμόν του λεγομένου πολιτισμού αναφαίνονται, δεν ανήλισκον επί ματαίω τον βίον αυτής.

Τοιούτος ήτο ο βίος των ημετέρων μητέρων, ον, ως την παιδικήν ηλικίαν, δυνάμεθα συμπαθώς ν' ανακαλώμεν, αλλ' ουδαμώς να ευχώμεθα· διότι τα πατριαρχικά εκείνα ήθη ήρμοζον εις απλουστέραν τινά κοινωνικήν κατάστασιν. Δυνάμεθα όμως να παρατηρήσωμεν, ότι, αν η γυναικεία παίδευσις ήτο λίαν ατελής, παρίστα όμως την εναρμόνιον εκείνην ενότητα, ην προϋπεδείξαμεν διότι η Ελληνίς ενεπνέετο υπό θρησκευτικών αισθημάτων, ούσα φιλοστοργοτάτη, είχε τας αναγκαίας τότε πρακτικάς γνώσεις, και εν αυταπαρνήσει ειργάζετο δραστηρίως υπέρ της οικογενείας· όθεν εκληροδότησε πολυτίμους αρετάς εις την επίγονον αυτής.

2. Περί των εν τη μετατροπή αλλοιώσεων της Ελληνίδας

Ελευθερωθείσα δε η ενταύθα Ελλάς διά του ηρωισμού και των θυσιών αυτής, και των λογάδων και λαών του όλου ελληνικού έθνους, ότε υπεδέχθη τους ελθόντας ως εν κοινή εστία, έλαμψεν αμέσως δι' επεισάκτου πολιτισμού και ικανότητος, ασυμμέτρων προς την κοινωνικήν κατάστασιν της χώρας. Εν τω μέσω δε των εκ της ελευθερώσεως παραχθεισών νέων σχέσεων, πλήθος νέων ιδεών εισέρρευσε και νέαι ροπαί παρήχθησαν, και ταύτα εν βραχυτάτω χρόνω, καθ' ον δεν ηδύναντο να ωριμάσωσιν· επί πάσι δε επεκράτησεν η άνευ διακρίσεως των εκ της Εσπερίας παραδοχή, όθεν εγεννήθη ακάθεκτός τις ξενοζηλία και λήθη των στοιχείων και παραδόσεων της εθνικής αγωγής. Γνωστόν δε είναι, ότι, όταν ο πολιτισμός δεν είναι προϊόν της πολιτιζομένης 

Σελ. 194
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/195.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

χώρας, αλλ' επείσακτος, παρέπεται συνήθως περίοδός τις συγχύσεως και διαστροφής.

Εν τούτοις, διά την έκτακτον του Έλληνος φιλομουσίαν, υπερεξετιμήθησαν μεν τα γράμματα, τα λοιπά δε της παιδεύσεως εν γένει ημελήθησαν. Ο δε οικιακός ημών βίος πολλάκις ούτω μετεβλήθη, ως εάν είχον παρεμπέσει αιώνες μεταξύ του παιδαγωγικού συστήματος των γονέων και του των τέκνων. Όθεν το κύρος της μητρικής πείρας παρεγνωρίσθη, οσάκις μάλιστα η μήτηρ δεν ηδύνατο να διευθύνη ασφαλώς το μείζονος, αλλ' ουχί ορθοτέρας πνευματικής αγωγής τυχόν ήδη τέκνον αυτής, κατά την νέαν ταύτην οδόν, καθ' ην, από χωρικού, ούτως ειπείν, εις μεγαλοπολιτικόν αμέσως μετέβαινε βίον· διό πολλαχού ανεφάνη οικογενειακή τις σύγχυσις ή αναρχία. Εν τω μέσω λοιπόν των περιπετειών τούτων πλείσται Ελληνίδες, τον μητρώον κλήρον των αρετών ευσεβώς περιέπουσαι, και υγιή νάματα εκ της τουλάχιστον αφθόνως παρ' ημίν περιεχόμενης διδασκαλίας αρυόμεναι, και από της Εσπερίας μετά συνέσεως και προσοχής ανθολογούσαι, διέρχονται ασφαλώς το πολυκύμαντον της μετατροπής πέλαγος και τον χαρακτήρα της Ελληνίδος αξιόζηλον καθιστώσιν· όπως δε πεισθώμεν, ικανόν είναι να περιβλέψωμεν τας ευμενώς ημών ακροωμένας. Αλλ' ομολογητέον, ότι πολλών άλλων, ως επόμενον ήτο, το σκάφος σοφώς δεν οιακονομήθη.

Το μέγιστον πάντως των κακών, όσα έπαθεν η Ελληνίς, είναι η εξασθένησις των θρησκευτικών αισθημάτων, ων άνευ ουδεμία ευοδούται παίδευσις· διότι μόνη η θρησκεία αγνίζει και θερμαίνει διά της αγάπης του καλού την καρδίαν, εις ην ουδείς νόμος, ουδεμία συμβουλή δύνανται άλλως να εισδύσωσιν. Η μήτηρ αυτής είχεν απλήν θρησκείαν, αλλά πρακτικώς ενεργούσαν, διότι το θεωρητικόν δόγμα ολίγην επιρροήν έχει επί τας πράξεις του ανθρώπου. Συνέπραξε δε εις το κακόν τούτο και ο κλήρος, ούτινος η παίδευσις δεν παρηκολούθησε την των λαϊκών, επί μεγάλη βλάβη εκείνου τε και αυτών. Αλλ' εκ της εξασθενήσεως ταύτης πηγάζει δυστυχώς η του καθήκοντος μετά πάντων των παρεπομένων.

Κατά τα φιλόστοργα αυτής αισθήματα ολίγον ηλαττώθη η Ελληνίς, αλλ' ουχ ήττον δύναται να παρατηρηθή χαλάρωσίς τις των προς την οικογένειαν δεσμών αυτής, και αδυναμία πηγάζουσα εκ της εν γένει εξασθενήσεως του χαρακτήρος. Εν δε τω οικιακώ βίω, πολλαχώς αλλοιωθέντι, υπό πολλών πόθων ταραττομένω και παθών και αναγκών, αγνώστων πριν, δεν επιφαίνεται η εύθυμος εκείνη του μητρώου οίκου ειρήνη. Ήθελον δε ίσως εκφράσει την εν τω οίκω μεταβολήν, αν ανεκάλουν εις τον νουν υμών την μετατροπήν, ήτις συμβαίνει εις τας εσωτερικάς σχέσεις του χωρικού, όταν το πρώτον διαβιβάζηται από του χωρίου ο σιδηρόδρομος. Τέλος το κύρος του οικογενειάρχου

Σελ. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/196.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

είναι πολλαχώς ηλαττωμένον, δι' ους λόγους είναι και το της μητρός επί την θυγατέρα.

Μεγίστη δε είναι η εις τον οικονομικόν χαρακτήρα επιγενομένη αλλοίωσις της Ελληνίδος, ήτις, αποβαλούσα πολύ της οικιακής αυτής δραστηριότητος, και ραθυμοτέρα γενομένη, ασχολείται νυν μάλλον εις έργα αλλότρια εις την οικιακήν ευδαιμονίαν, ήττον δε εις την κυβέρνησιν του οίκου· όστις, διά την ανάλογον αλλοίωσιν και του υπηρετικού χαρακτήρος, ούτε τον εύτεχνον κόσμον του της Ευρωπαίας παριστά, ούτε την απέριττον του της πρώην Ελληνίδος ευταξίαν.

Τα δε του καλλωπισμού πλέον του δέοντος επασχολούσι την Ελληνίδα· δεν λέγω περί των εις όλως χυδαίας μόνον αρεστών εκείνων μέσων, δι' ων κατασκευάζεται η τεχνητή καλλονή, άπερ ο ιατρός, ο ηθολόγος και ο καλλιτέχνης επίσης αποτροπιάζονται, ως ολέθρια εις την υγίειαν, την ηθικήν και το κάλλος. Αλλ' ας μη λησμονή τουλάχιστον, ότι διά των μελλόντων εκείνων σκυβάλων, δι' ων εισάγεται η μαστίζουσα ημάς πολυτέλεια, δι' ων εκλείπουσιν οι πόροι και η ειρήνη του οίκου, δι' α αμελούνται ιερά καθήκοντα, ουδέ του σκοπού αυτής εφικνείται.

Η Ελληνίς δεν απέβη κυρίως φιλόμουσος προς εαυτήν, διότι, διά το ελλιπές και δυσμέθοδον της διδασκαλίας, δεν φαίνεται η προς τον πρακτικόν βίον ωφέλεια της εκπαιδεύσεως, ολίγιστα δε και σπανίως ωφέλιμά τινα αναγινώσκει· είναι όμως φιλόμουσος υπέρ των τέκνων αυτής. Αλλ' απέτυχεν η μέχρι τούδε εκπαίδευσις αυτής και διότι δεν προσηρμόσθη ούτε εις το φύλον, ούτε εις τας ανάγκας αυτής. Όθεν, των χρησίμων αμελουμένων, πολλάκις περιττά τινα και σχολαστικά και άσκοπα διδάσκονται αυτή. Διό, αφ' ου πολύν καιρόν βασανισθή εις το να μάθη, ή μάλλον εις το να μη μάθη, τους κανόνας των εις μί ρημάτων και εί τι τοιούτο, είναι ανυπόμονος να καταλίπη το σχολείον, διά να κλείση διά παντός ίσως το βιβλίον και λησμονήσω τους διδασκάλους, τους ματαίως τυραννήσαντας το πνεύμα αυτής και διά της τραχείας αυτών φωνής πτοήσαντας την φυσικήν αυτής χάριν. Η Ελληνική διδάσκεται ως γλώσσα νεκρών, το δε κατ' ιδέαν του διδασκάλου είναι συνήθως η τεχνολογία και η σύνταξις, και ταύτα ζητούνται εν τω Δημοσθένει, ου τους πολιτικούς λόγους αναγκάζεται να ψιττακίζη η Ελληνίς. Αλλά διά των ικριωμάτων τούτων ουδέποτε ανεγείρεται το οικοδόμημα, και αύτη δεν μανθάνει ούτε να λαλή, ούτε να γράφη την γλώσσαν αυτής.

Δεν προτιθέμεθα να διεξέλθωμεν ενταύθα τας εν πάσι τοις κλάδοις της παρ' ημίν γυναικείας εκπαιδεύσεως ελλείψεις· αλλ' αρκούμεθα να παρατηρήσωμεν ότι αι μεν πρακτικώς ωφέλιμοι γνώσεις εν γένει ελλείπουσιν, η δε καλλολογική εκπαίδευσις και, το πάντων χείριστον, η κυρίως θρησκευτική και ηθική διδασκαλία σχεδόν είναι όλως άγνωστα. Όθεν ηδύνατό τις να είπη,

Σελ. 196
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/197.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ότι διδάσκαλοι πολλάκις αλλοτρίων προς τον σκοπόν ηθών, εστερημένοι ευπρεπούς γλώσσης και συμπεριφοράς, εν ω το εράσμιον και φιλόφρον του λόγου είναι εις την γυναίκα αναγκαιότερον της γνώσεως των απολύτων μετοχών, διά σκαιάς τινος σχολαστικότητος αναγκάζοντες την Ελληνίδα να εκστηθίζη και ψιττακίζη, είναι άπορον, ότι όλην έτι δεν εμάραναν την νεανικήν αυτής ζωηρότητα και χαρίεσσαν αυτοθυμίαν.

Ο προς την μάθησιν ξένων γλωσσών ζήλος, και μάλιστα της γαλλικής, δεν πηγάζει εκ φιλομαθείας, αλλ' έκ τινος ροπής προς ξενόζηλον επίδειξιν και ψιττακισμόν· σπανίως δε προβαίνει υπέρ την ικανότητα του αναγινώσκειν μυθιστορήματα. Πώς δε να μη καταδείξωμεν και την απειροκαλίαν εκείνων, όσαι, ως αι Βλαχίδες και Μολδαυΐδες, σεμνύνονται αποφεύγουσαι κατά τινας περιστάσεις το να λαλώσι την γλώσσαν αυτών και φθείρουσι αυτήν διά ξενισμών;

Αν δε νυν στρέψωμεν το βλέμμα και εις την εκτός της διδασκαλίας πνευματικήν τροφήν, ήτοι τα αναγνώσματα της Ελληνίδος, παρατηρούμεν μετά λύπης, ότι συνηθέστατα είναι τα των μυθιστορημάτων, άτινα, αδιακρίτως και κακοζήλως μεταφραζόμενα, πλημμυρούσιν ημάς· διασείουσι δε τα θεμέλια των πατρώων πεποιθήσεων, εμπνέουσιν αηδίαν ή καταφρόνησιν προς τον πρακτικόν ημών βίον, και εμποιούσι φανταστήν τινα δυστυχίαν τη αφελεί και απείρω αναγνωστρία, ήτις, διά του ρεμβασμού ταυτίζουσα ανεπαισθήτως εαυτήν μετά τινος αλλοκότου ηρωίνης, βαρέως φέρει τον χαλινόν του καθήκοντος και, ξένη προς την πατρίδα, πολιτογραφείται εν τη χώρα της μυθιστορίας. Δυνάμεθα μάλιστα να παρατηρήσωμεν, ως σύμπτωμα καλαισθητικής καταστάσεως, ότι τα Mystères de Paris, Les trois mousquetaires κ.τ..τ., έτι δε πολλά του Paul de Kock μυθιστορήματα, μεταφρασθέντα, μετ' ου πολύ εξέλιπον· αν δε τι του Chateaubriand, ή του Walter Scott μετεγλωττίσθη, η έκδοσις εκείνη μένει σχεδόν άθικτος.

Ανάλογος παρίσταται και η καλλιτεχνική αγωγή της Ελληνίδος διά της ορχηστικής και της μουσικής, ήτις, επ' ουδενός εγχωρίου στοιχείου στηριζομένη, αποβαίνει ή δαπανηρά τις και επιδεικτική ματαιοπονία, ή επίσης ανωφελώς διεγείρει την αίσθησιν και την φαντασίαν διότι ούτε εθνικά άσματα άδει η νυν Μούσα, ούτε τα θεία εκείνα μέλη των εν τη Δύσει αριστοτεχνών ασμένως επαναλαμβάνει. Και αυτά δε τα λεγόμενα εργόχειρα και προ πάντων τα ποικίλματα, ων πολλάκις κακόζηλα σχέδια εισάγονται, ου μόνον του σκοπού αποτυγχάνουσιν, αλλ' είναι νέα αφορμή ματαίας αναλώσεως χρόνου και επιδεικτικής πολυτελείας.

Εν τω μέσω ραθυμίας, κενών πόθων και αγόνων ταραχών, ολιγίστης δε σταθερότητος, τ' αποτελέσματα, της αμελείας της φυσικής αγωγής και της διαίτης, αξιόλογον εχούσης επιρροήν επί τον άνθρωπον, είναι πρόδηλα και εις αυτήν την στάσιν και τον βηματισμόν της Ελληνίδος. Συχνότατα δε παρ'

Σελ. 197
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/198.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ημίν η κόρη απειλείται, κατά τινα μάλιστα εποχήν αυτής, υπό τινος μαρασμού· αι νευροπάθειαι, η χλώρωσις και η πολλάκις εκπλήξασα τους εν Παρισιοις ιατρούς αναιμία της Ελληνίδος, παθήσεις άγνωστοι σχεδόν εις την μητέρα αυτής, καθίστανται ήδη κοιναί. Περιττόν δε είναι να συμπεράνω, πόσον ταύτα εις την φυσικήν και ηθικήν ευεξίαν και επομένως την ευημερίαν του οίκου αντιστρατεύονται.

Αλλά παρακαλώ πάλιν υμάς να μη επιλάθησθε, ότι ο λόγος ημών αφορά μόνην την εν τη μετατροπή πλανηθείσαν Ελληνίδα· αύτη δυστυχώς, εκνευρίσασα τον χαρακτήρα αυτής, απώλεσε τας βάσεις της εθνικής αγωγής, την πίστιν των πατέρων και τον ελληνισμόν· επέτεινε μεν το κακόν των εκ της Ανατολής επιρροών, προσέλαβε δε και το εκ του ψευδοφραγκισμού, και δεινήν των επιγόνων αυτής την κακοδαιμονίαν παρασκευάζει. Όθεν η τοιαύτη παίδευσις παραβαίνει πάντως πάντας τους εν αρχή τεθέντας όρους... Αλλ' ήλθον άρα ενταύθα να επιδείξω γεροντικήν μεμψιμοιρίαν, να εμπνεύσω την απελπισίαν εις τας πλήρεις δικαίων ελπίδων ψυχάς υμών; όχι· ο οδοιπόρος δύναται ν' απαντήση ανθρώπους προ των ατάκτων ερειπίων του πατρικού οίκου, και το πένθος να καταλάβη την ψυχήν αυτού. Αλλ' εις τον νουν του αρχιτέκτονος είναι περικαλλές και ευρύτερον ανοικοδομήσεως σχέδιον· τα δοκούντα ερείπια είναι η ύλη της νέας οικοδομής· και εν τω μέσω τινών μεμψιμοιρούντων, και άλλων εμπορευομένων τα λείψανα της πατρώας εστίας, οι άνθρωποι εκείνοι δεν θρηνούσιν, αλλ' εργάζονται. Άκαιρος λοιπόν είναι η φωνή της απελπισίας, φωνή θνησκόντων, αλλ' ουχί αισθανομένων ως ημείς ακμαίαν την ζωήν. Η Ελληνίς, εκληρονόμησε πολυτίμους αρετάς παρά της μητρός αυτής, ας ως κειμήλια εν δουλοσύνη ετήρησεν αύτη· ο δε Δημιουργός έπλασεν αυτήν δεξιάν εις πάσαν πρόοδον· ας αποφύγη μόνον τους περιστοιχούντας αυτήν κινδύνους, και το μέλλον και αυτής και ημών έσται ζηλωτόν.

3. Περί παιδεύσεως της Ελληνίδος

Το περί παιδεύσεως της Ελληνίδος είναι εκ των σπουδαιοτάτων ζητημάτων της ημετέρας κοινωνίας, διότι ομολογουμένως εντεύθεν εξαρτάται η μόρφωσις των νέων γενεών, το μέλλον της πατρίδος. Αλλ' ούτε καιρός, ούτε τόπος κατάλληλος είναι ο παρών, όπως πραγματευθώμεν τα περί τούτου· όθεν βραχέα τινά και περί τινων μόνον και όλως πρακτικά θέλω αναφέρει. Αν δε κατώρθωσα να παραστήσω τας κυριωτάτας ελλείψεις, διά τούτων ήδη υπέδειξα και τα της επανορθώσεως. Αλλ' ούτε το έργον της κυβερνήσεως προτίθεμαι να θίξω, ούτε το της κοινωνίας· διότι ωμολογήθη, ότι πρέπει να απέχωμεν παντός λόγου απτομένου της πολιτικής, επί δε την κοινωνίαν ελάχιστα δυνάμεθα να ενεργήσωμεν. Αποτείνομαι λοιπόν προς την οικογένειαν και ιδίως την μητέρα, ήτις είναι η θεόθεν τεταγμένη οδηγός των τέκνων. Ας ενθυμήται

Σελ. 198
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/199.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

λοιπόν προ πάντων, ότι ουδεμία μητρική συμβουλή δύναται να καρποφορήση, αν η μήτηρ διά του παραδείγματος δεν δύναται να διδάσκη.

Η κόρη πρέπει να φοιτά εις σχολείον, ή να διδάσκηται κατ' οίκον; αξιόζηλος βεβαίως είναι η μήτηρ, ήτις παρ' εαυτή δύναται να εκπαιδεύση την θυγατέρα, αποφεύγουσα τα εκ της μονώσεως ατοπήματα, διότι την μητρικήν επιρροήν ουδέν δύναται εν τω κόσμω ν' αντικαταστήση. Αλλ' επειδή αι πλείσται των μητέρων δεν δύνανται να περιποιήσωσιν εις τα τέκνα τοιαύτην αγωγήν, πρώτιστον καθήκον είναι η εκλογή του σχολείου, εις ο ανατίθεται η εκπαίδευσις, διότι της αγωγής η μήτηρ ουδέποτε πρέπει ν' απεκδύηται, άνευ αναποδράστου ανάγκης. Αλλ' η προς το σχολείον σχέσις αυτής πρέπει να διατελή στενή και η επαγρύπνησις αδιάλειπτος· και απ' αυτού δε του σχολείου ουδέποτε πρέπει να ελλείπη η ανάμνησις του οικογενειακού βίου, διότι ούτος είναι κυρίως το στάδιον της γυναικείας αγωγής.

Πρώτιστον καθήκον της μητρός είναι να εμπνεύση εις την θυγατέρα θρησκευτικά αισθήματα, άπερ η διδασκαλία πρόκειται βραδύτερον διά του λόγου να κρατύνη· αλλ' αύτη δεν πρέπει να περιορίζηται εις ξηρούς τύπους, οίτινες, εν τη νυν πνευματική αναπτύξει, φονεύουσι το πνεύμα της θρησκείας, ουδέ εις την απλήν γνώσιν των συμβάντων του εβραϊκού έθνους, ουδέ εις την νεκράν ερμηνείαν του δόγματος. Αλλά πρέπει όλη να εμπνέηται υπό του αληθούς πνεύματος του χριστιανισμού, ούτινος πρέπει να ενσταλάζωμεν την θείαν ηθικήν εις τας απαλάς των κορών καρδίας, και επ' αυτής ως βάσεως να εδραιώσωμεν το πρακτικόν καθήκον.

Το αίσθημα της φιλοπατρίας πρέπει να κατέχη την καρδίαν της Ελληνίδος· όθεν η γνώσις της πατρίου ιστορίας πρέπει να ήναι φίλτατον αυτή μέλημα. Δεν πρέπει όμως αναλγήτως να ψιττακίζη τα περί Μαραθώνος και Σαλαμίνος, αλλ' η ιστορική γνώσις, ενεργός ούσα, ν' αφορά τον όλον της Ελλάδος βίον και έτι μάλλον τον της νεωτέρας.

Εν γένει δε η μήτηρ ας καταρτίζη αγωγήν εθνικήν, απέριττον, φεύγουσαν παν ξενόζηλον, εν δε τω οικιακώ βίω οικονομικήν και εργατικήν, φιλόκαλον άνευ πολυτελείας, όπως η κόρη, πεφυλαγμένη των εκ της αργίας κινδύνων της καρδίας και της φαντασίας, ευρίσκη την γαλήνην εν τη εκπληρώσει του καθήκοντος, όπερ διδάσκεται να σέβηται. Η μήτηρ, τηρούσα και προσφιλές καθιστώσα το κύρος εαυτής, ουδέποτε πρέπει να ζητή παρά της κόρης παθητικήν υποταγήν διότι δεν πρόκειται να κατεξουσιάση της βουλήσεως αυτής, αλλά να συνηθίση αυτήν να έχη ιδίαν βούλησιν, φωτίζουσα μόνον και διευθύνουσα αυτήν, επ' αγαθώ, ως φιλτάτη σύμβουλος και οδηγός. Οφείλει μάλιστα να κρατύνη την βούλησιν, διότι η γυνή έχει ανάγκην πολλάκις μείζονος δυνάμεως, ή ο ανήρ· κατά τούτο δε μάλιστα ελαττούται η Ελληνίς, αυτή προκαλούσα την κηδεμονίαν και όταν πρέπη να ήναι απηλλαγμένη αυτής. Αλλά δεν πρέπει η μήτηρ ν' ανέχηται την κόρην ελευθεριάζουσαν, διότι, ότε αύτη

Σελ. 199
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/200.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

νομίζει εαυτήν ελευθέραν, τότε μάλιστα είναι δούλη και παίγνιον των παθών αυτής· όθεν, ανυπόμονος ούσα να μεταβή από της παιδικής ηλικίας εις την γυναικείαν, και στερεί εαυτήν της νεότητος μετά των αληθών χαρίτων αυτής. Η κόρη δεν πρέπει να επιβαρύνηται δι' υπερβαλλούσης εργασίας, επιβλαβούς εις τε την υγείαν και τον νουν ουδέ συμφέρει να επισπεύδωμεν πρόωρόν τινα ανάπτυξιν αυτής, απαμβλύνουσαν εξ εναντίας τον νουν, ούτινος δεν πρόκειται ν' αναπτυχθώσι θεωρητικώς αι δυνάμεις.

Η προς την κόρην διδασκαλία, πληρέστερον και σκοπιμώτερον ή νυν γινομένη1, πρέπει, και κατά τας υποθέσεις και κατά την μέθοδον, να ήναι διάφορος της προς παίδα, όπερ δυστυχώς παρ' ημίν δεν εννοήθη έτι. Η δε διδασκαλία της γλώσσης πρέπει να σπεύδη τελικώς εις το να εμποιήση αυτό των ερμηνευομένων το αίσθημα, και την ικανότητα του λαλείν και γράφειν ευχερώς και αφελώς την γλώσσαν. Όθεν η κόρη πρέπει να διδάσκηται αυτήν ου μόνον εις την λεγομένην εξήγησιν, αλλά και διά ποιητικών αναγνωσμάτων έκ τινος συλλογής των καθ' ημάς δοκιμωτάτων, και διά γυμνασμάτων εκθέσεως ιδεών και απαγγελίας.

Η ιστορία, οικειοτάτη εις την κόρην μάθησις, πρέπει, μείζονα τόπον κατέχουσα, ν' αποβή ζώσα και συμπαθής γνώσις, παρακολουθούσα την γυναίκα δι' όλου αυτής του βίου, ευρύνουσα τον νουν και κρατύνουσα την πείραν αυτής.

Αι φυσικαί και μάλιστα αι φυσιογραφικαί γνώσεις πρέπει όσον τάχιον να πλουτίσωσι την πτωχήν διδασκαλίαν της Ελληνίδος, διότι του φυσικού κόσμου τα μικρά και μεγάλα θαύματα είναι μέγα στάδιον παρατηρήσεων, ευσεβούς θαυμασμού και πολύτιμος ύλη εις την μέλλουσαν αγωγήν των τέκνων. Η διδασκαλία των μαθηματικών πρέπει να παρέχηται εφηρμοσμένη εις τας εφικτάς τη διδασκομένη επιστημονικάς γνώσεις και προ πάντων εις τον πρακτικόν βίον. Τί ωφελεί λόγου χάριν η αριθμητική, αν η κόρη πρακτικά προβλήματα δεν λύη, ουδέ εις την απλουστέραν οικιακήν καταστιχογραφίαν ασκήται ;

Αλλ' η εκλογή των αναγνωσμάτων της κόρης, και εντός και εκτός του σχολείου, είναι τόσον σπουδαία, όσον και αυτή η διδασκαλία· διότι συχνότατα "βιβλίον διέφθορε την γυναίκα", ήτις, ζωηροτέραν έχουσα την φαντασίαν, μείζονα δε αργίαν και απειρίαν, ευκολώτερον δύναται ν' αναλίσκη επί ματαίω την καρδίαν αυτής αναγινώσκουσα μυθιστορήματα. Αλλ' εν μέσω των κατά των αναγνωσμάτων τούτων ευλόγων μορφών, δεν πρέπει, ως είπομεν αλλαχού,

———————

1. Τα περί διδασκαλίας και μεθόδου εν γένει, εις χρήσιν των διδασκάλων και των μητέρων, διέγραψα λεπτομερέστερον εν τω "Δοκιμίω πρακτικών παιδαγωγικών οδηγιών", εν Αθήναις, τύποις Β. Σακελλαρίου, 1866.

Σελ. 200
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/201.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να λησμονώμεν, ότι οι καθ' ημάς χρόνοι παριστώσιν ιδιαιτέρας τινάς πνευματικάς ανάγκας· διότι το μυθιστόρημα δεν είναι τεχνητόν τι και τυχαίον γεγονός, το δε κατ' ιδέαν είναι ανάγκη παρακολουθούσα την πνευματικήν ανάπτυξιν, ης η κατάχρησις μόνον είναι επιβλαβής, η δε εμμελής θεραπεία δύναται εξ εναντίας να κρατύνη και αυτά της ηθικής τα παραγγέλματα· όθεν αντί, ως ο Λυκούργος, να εκριζώμεν τας αμπέλους, συμφέρει να φυτεύωμεν αυτάς παρά διαυγείς κρήνας. Η εκλογή λοιπόν του βιβλίου, και μάλιστα ως προς την ηλικίαν, καθ' ην πρέπει να επιτραπή ανάγνωσμά τι, είναι έργον σπουδαιότατον διότι συμβουλαί τινες π.χ. βλάπτουσαι την άπειρον νέαν, ωφελούσι την πεπειραμένην. Αλλ' όπως και αν έχη, τα τοιαύτα αναγνώσματα πρέπει να γίνωνται εν είδει αρτυμάτων· απαιτούνται δε ουσιωδέστερά τινα, οία παρέχει αφθόνως η ιστορία, η φυσιογραφία και οι κλάδοι αυτών. Όθεν, προς τον σκοπόν τούτον αποβλέποντές τινες των νυν σοφών συνέγραψαν κάλλιστα βιβλία1. Και ταύτα επί τη υποθέσει γνώσεως ξένης τινός γλώσσης· διότι ημείς δυστυχώς δεινήν πάσχομεν ένδειαν τοιούτων βιβλίων, και ουχ ήττον δεινήν σπάνιν των συντελούντων εις εκπόνησιν αυτών, των αναγνωστών και έτι μάλλον των αναγνωστριών2.

Αλλά σκοπός μου δεν ήτο να διέλθω πάντα τα της γυναικείας παιδεύσεως, ης αι ανάγκαι ικανώς, ως πέποιθα, κατεδείχθησαν. Φθάσας δε εις το τέλος του εμού λόγου, μακροτέρου ήδη γενομένου, δεν δύναμαι να παρέλθω εν σιγή, ότι παρ' ημίν ου μόνον η παίδευσις της γυναικός παρεβλέφθη, αλλ' ως εξ ανδρικής τινος φιλαυτίας ημελήθη και η εν τω μέλλοντι παρασκευή αυτής, διά της αφεύκτου της γυναικός συμμετοχής· διότι και ελευθερωθέντες ουδέποτε εκαλέσαμεν την γυναίκα να συμπράξη και να προσενέγκη όσα αγαθά φύσει εξ αυτής απορρέουσι. Τίς εκάλεσε την γυναίκα να σκεφθή περί γυναικείας αγωγής, να επιθεωρή γυναικεία σχολεία, τουλάχιστον μετέχουσα της διευθύνσεως αυτών, πλην εν τω Αμαλιείω, και τούτο κατά βούλησιν της πρώην βασιλίσσης, ή να συνεργή εις αγαθοεργά καταστήματα; Τούτο τουλάχιστον καινοτομία δεν είναι, διότι, ως παρά πολυμαθούς και ευφραδούς Αθηναΐτου ηκούσατε, από των πρώτων αιώνων του χριστιανισμού, αι διακόνισσαι

———————

1. Οίον La terre, par L. Figuier. -Le monde souterrain, par Louchêne.-La mer, les oiseaux, par Michelet. Εϊναι δε τερπνότερον και διδακτικώτερον βιβλίον των υπό του Ουμβόλδου εικόνων της φύσεως;

2. Ως παράδειγμα της περί τα ωφέλημα αναγνώσματα γυναικείας παρ' ημίν ακηδίας επιφέρω το μόνον, επί τούτω αναφανέν ενταύθα περιοδικόν σύγγραμμα, την Φιλόστοργον μητέρα, ήτις καίτοι εν μετριοφροσύνη, δι' έξ μόνον κατ' έτος δραχμών, ωφέλιμον και ψυχαγωγικήν εις τας κόρας τροφήν παρέχουσα, αστόργως όμως εγκαταλελειμμένη, κινδυνεύει να εκλίπη ένεκα ασιτίας.

Σελ. 201
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/202.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εφείλκυον τον θαυμασμόν των ανθρώπων. Εν τω μέσω τοσούτων εις την Εσπερίαν πεμπομένων υποτρόφων, επέμφθή ποτέ και γυνή τις, διά να μετενέγκη εκείθεν τουλάχιστον την νηπιαγωγικήν ;

Εις την γυναίκα όμως, ως πολλάκις ήδη είπομεν, απόκειται το μέλλον της πατρίδος· διότι παν το μη εκ της οικογενειακής εστίας εξερχόμενον δεν επιδρά εις την κοινωνικήν τάξιν. Η γυνή λειαίνει την τραχύτητα των ηθών ημών. Φαντάσθητε αυτήν μεταβαίνουσαν και παρ' ημίν εις την αγοράν και θέλετε εννοήσει, ότι η νυν αγροικία και κακοστομία θέλουσιν εκλείψει. Η γυνή, καθηδύνουσα τας κοινωνικάς σχέσεις, θέλει διαπλάσει τους τρόπους και την συμπεριφοράν ημών· θέλει εν τη αιθούση αποξέσει το σκαιόν και εμπνεύσει φυσικήν χάριν εις τον λόγον· διότι η τεχνητή των λογίων γλώσσα, μόνον διερχομένη διά των χειλέων αυτής, θέλει αποβάλει την αριστοκρατικήν και ψυχράν αυτής δυσκαμψίαν.

Η Ελληνίς λοιπόν, ως μήτηρ ημών πλήρης αρετών, ας τη παρούση γενεά εκληροδότησεν, είναι αξία της αγάπης και ευγνωμοσύνης ημών· ως κόρη, πλήρης αγαθών ελπίδων και σεμνή διά το μέγα και μυστηριώδες αυτής μέλλον, είναι αξία των θερμότατων ημών ευχών. Ας ενθαρρύνωμεν λοιπόν, ας συντρέξωμεν αυτήν, όπως αξίως εκπληρώση την θείαν αυτής εντολήν, παίδευσιν ανάλογον της προς τας μητέρας ευγνωμοσύνης και της περί των θυγατέρων ημών προσδοκίας καταρτίζοντες αυτή.

Εγώ δε, αναλογιζόμενος το σπουδαίον της υποθέσεως και επικαλούμενος πάλιν εν τέλει την υμετέραν επιείκειαν, εύχομαι τελευταίον να ίδω την Ελληνίδα αποτρίβουσαν τον εξ Ανατολής σπίλον, και φεύγουσαν την εκ του ψευδοφραγκισμού και της ξενοζηλίας επιρροήν· ισχυράν ουχί εκ της αδυναμίας, αλλ' εκ της δυνάμεως αυτής, ενεργούσαν δραστηρίως διά του νοός και της καρδίας αυτής, να ίδω δε ταχέως, ουδόλως κατά τούτο κατ' ουσίαν διαφωνών προς τον προ εμού ομιλήσαντα έμμουσον και ευφραδή Αθηναΐτην, να ίδω από της έδρας ταύτης Ελληνίδα, διά της μελιχράς αυτής φωνής, διδάσκουσαν ημάς και αναγγέλλουσαν, ότι η αναγέννησις της πατρίδος συμπληρούται, και η Ελλάς απορρίπτει και το έσχατον εξ Ανατολής ράκος, όπως λάμψη διά του αληθούς, διά του ιδίου αυτής κάλλους.

Σελ. 202
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/203.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να διδάσκωνται σπουδαίως και εκπαιδεύωνται εμβριθώς εις τ' αντικείμενα του προορισμού των

1867

Θάλεια

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΙΑΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΟΥ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΦΥΛΟΥ

Ανέκαθεν επεκράτησε και επικρατεί, δυστυχώς, παρά τοις πολλοίς μέχρι τούδε, η ολεθρία ιδέα, ότι εις το γυναικείον φύλον είναι περιττή η σπουδαία εκπαίδευσις. Τα γράμματα καθιστάσι, λέγουσι, τας γυναίκας ματαίας, αλαζόνας και ασυμβιβάστους· αρκεί εις ταύτας η πρακτική γνώσις της διοικήσεως του οίκου αυτών, και η τυφλή εις τους συζύγους υπακοή, προς ο ικανώταται θεωρούνται και αι αμαθέσταται των μητέρων. Δεν αρνούμεθα ποσώς ότι μεγίστη προσοχή απαιτείται, όπως μη διά σκολιάς και διεστραμμένης παιδεύσεως αποκτήσωσιν αι γυναίκες ιδιώματα λίαν δυσάρεστα, διά τε τους άλλους και δι' αυτάς· καθότι, ως ήδη ερρέθη, η φύσις δεν προώρισε την γυναίκα δι' έργα αντιστρατευόμενα εις τας φυσικάς δυνάμεις και τον προορισμόν της. Διά τούτο όμως, ότι η φύσις εδημιούργησεν αυτήν ομολογουμένως ασθενεστέραν του ανδρός, και η κοινωνία πανταχού απαλλάσσει αυτήν έργων, α ανέκαθεν ήσαν ο κλήρος του ανδρείου φύλου, δεν έπεται ότι δεν πρέπει αι γυναίκες να διδάσκωνται σπουδαίως, και εκπαιδεύωνται εμβριθώς εις τ' αντικείμενα του προορισμού των· όσω δε μάλιστα, κατά το λέγειν των πολλών, αι γυναίκες εισίν ασθενέστεραι, τοσούτω χρήζουσιν ενισχύσεως διά της ορθής ανατροφής και παιδεύσεως.

Δεν έχουσι δε τάχα, εκτός τούτου, αι γυναίκες καθήκοντα να εκπληρώσωσι, καθήκοντα μάλιστα, όντα η βάσις και ο θεμέλιος της πολιτικής κοινωνίας; δεν είναι τάχα αι γυναίκες, αίτινες στηρίζουσι και κρημνίζουσι τον οίκον; αίτινες κανονίζουσι και ρυθμίζουσι πάσας εν αυτώ τας λεπτομερείας, αίτινες 

———————

Άρθρο ανυπόγραφο από τη Θάλεια, "σύγγραμμα περιοδικόν του γυναικείου φύλου, εκδιδόμενον κατά μήνα υπό Πηνελόπης Λαζαρίδου", έτος Α΄, φύλλ. Α.', Αθήνα Ιανουάριος 1867, σ. 5-6.

Σελ. 203
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 184
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Β'

    Δια ταύτα, θεωρούντες τας οικονομίας απαραιτήτους διά το καλόν της πατρίς, την δε Φιλοσοφικήν Σχολήν όλως περιττήν, επικαλούμεθα και κατ' αυτής τον υπουργικόν πέλεκυν.

    Αλλά τί έχεις, φίλε μου; διατί είσαι ωχρός, κατηφής, τεταραγμένος!... Θεέ μου τί οφθαλμοί!... τί πρόσωπον!... ομοιάζεις υπουργόν αποχωριζόμενον του προσφιλούς χαρτοφυλακίου. Τί έχεις; είσαι τυχόν ερωτόβλητος, εκείνη δε σκληρά, άσπλαγχνος, απάνθρωπος, η χειροτέρα των γυναικών; Ω δυστυχία!... Σε λυπούμαι, φίλε μου, πλην μη απελπίζεσαι! χύσε το περιπλέον των... θυλακίων σου εις τας χείρας καλής τινος γυναικός και άφες την να κάμη· η ευγλωττία και τα μάγια της θα φέρωσι μεταβολήν εις τα... οικονομικά σου.

    Αλλ' όχι, απατώμαι, είσαι κατά τούτο ο ευτυχέστερος άνθρωπος της Αττικής και Βοιωτίας, χωρίς να ήσαι και ο ασχημότερος, ως ήρως τις της Συγχρόνου Ελλάδος του Αμπού. Σε αγαπούν, μη το αρνείσαι! σε λατρεύουν, μη ερυθριάς! δεν ζουν παρά διά σε, τούτο είναι γεγονός. Σοι το είπεν εκείνη, σοι το έγραψε, σοι το ωρκίσθη και πρέπει να ήναι τις πάντη αγροίκος διά να φρονή ότι γυναικός πίστις είναι πτερόν επί ύδατος. Διατί λοιπόν τα έχεις κατεβασμένα, ως άνθρωπος τον οποίον πηγαίνουν να κρεμάσουν, ή να υπανδρεύσουν διά της βίας; Είδες, λέγεις, τρομερόν, φρικώδες, απαίσιον όνειρον, όπερ έκαμε να ανορθωθώσιν αι τρίχες της πρώην φαλακράς κεφαλής σου; Ησύχασε, φίλε μου, ησύχασε και συμβουλεύσου μίαν γυναίκα· αι γυναίκες εξηγούσι θαυμασίως τα όνειρα, διότι πάντοτε ονειρεύονται.

    Είσαι έγγαμος; η κυρία σου είναι εις άλλην αράδα, ως λέγουσιν εν Ηπείρω, ή επί το γαλλικώτερον dans un état intéressant; θέλεις να μάθης αν θα αποκτήσης διάδοχον ή αν θα ετοιμάσης προίκα; Ο Δυβοάς1 θα εσταύρωνε τας χείρας του αδυνατών να σοι το είπη, αλλ' ό,τι αγνοεί η επιστήμη το ξεύρει η κυρά Πέτραινα, η κυρά Γαρουφαλιά, κάθε καλή οικοκυρά!

    Θέλεις να μάθης αν θα ταξειδεύσης, αν θα πλουτήσης, αν θα επιτύχης εις τας εκλογάς, αν θα γένης υπουργός; Υπουργός! -Και διατί όχι, φίλε μου, δεν ηξεύρεις και συ γράμματα; και τούτο δεν είναι όρος απαραίτητος. Θέλεις να μάθης αν η φίλη "Αυγή" θα αναγγείλη γρήγορα τους αρραβώνας σου μετά τινος σεμνοπρεπούς, ευπαιδεύτου, κοσμίας, σώφρονος, εναρέτου και καλώς ανατεθραμμένης -δηλ. μη ωραίας- νεάνιδος; (διότι τούτο δηλούσι τα πολλά επίθετα).

    Θέλεις ενί λόγω να γνωρίσης τί σοι επιφυλάττει η τύχη; -Δος κυάμους ή χαρτοπαίγνιον εις τας χείρας μιας κόρης της Εύας και άφες την να κάμη· εντός

    ———————

    1. Paul Dubois, διάσημος εν Παρισίοις μαιευτήρ.