Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 191-210 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/191.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να ίδω από της έδρας ταύτης Ελληνίδα... διδάσκουσαν ημάς και αναγγέλλουσαν ότι η αναγέννησις της πατρίδος συμπληρούται

1866

Γ. Γ. Παππαδόπουλος

ΠΕΡΙ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΔΟΣ

ΠΕΡΙ ΕΛΛΗΝΙΔΟΣ

1. Χαρακτηρισμός της προ της επαναστάσεως Ελληνίδος

Τον λόγον νυν εις την Ελληνίδα μεταφέρων, ης χάριν τα περί γυναικός προέταξα, επεθύμουν, αν ο καιρός επέτρεπε, να διεξέλθω τας διαφόρους αυτής κοινωνικάς φάσεις, από της Κωνσταντινουπολίτιδος, της Βουκουρεστιανής και της εν τη εμπορική αριστοκρατία, μέχρι της κλεφτίδος, της γεωγραφικής Ελληνίδος και Αλβανίδος και της ποιμενικής Βλαχίδος· από της νησιώτιδος μέχρι της ορεσιτρόφου Δωρίδος, Παρνασσίδος και Ταϋγέτιδος, Αλλ' αντί τούτου, θέλω προσπαθήσει να διαγράψω τους γενικούς χαρακτήρας της προ της επαναστάσεως αστής, διότι μόνον περί της αστής πρόκειται σήμερον, την παίδευσιν αυτής, την εν τη νυν της μετατροπής περιόδω επελθούσαν αυτή αλλοίωσιν, τέλος δε τας εν τη παιδεύσει αυτής ενεστώσας ελλείψεις, και την εμήν περί της επανορθώσεως αυτών γνώμην.

Αλλ' επίσης προς τον χρόνον αποβλέπων παραλείπω και την εξέτασιν των φυσικών χαρακτήρων της Ελληνίδος, εξ ης ηθέλομεν πεισθή, ότι η Ελληνική φυλή, καίπερ ικανάς υποστάσα μεταβολάς, σώζεται ενιαχού μεν ακραιφνής, ενιαχού δ' εκ της επιμιξίας αλλοιωθείσα, αλλ' εν γένει ευδιάκριτος, αν τις έχη προ οφθαλμών τον εκ της διαφοράς του ψυχικού βίου και της διαίτης επιγενόμενον μετασχηματισμόν.

Η Ελληνίς, οία εξήλθεν εκ του χωνευτηρίου των κατά την δουλοσύνην παθημάτων, ήτο θρησκευτική η δε θρησκεία αυτής περιείχε και την εθνότητα, όπερ είναι χαρακτήρ της ορθοδοξίας, παντάπασι διαφόρου και της ασιανής

———————

Από την ομιλία του Γ.Γ. Παππαδόπουλου ("Αθήναιον", 24 Απριλίου 1866), Πανδώρα, αρ. 389, 1 Ιουνίου 1866, σ. 105-112.

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/192.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

θεοκρατίας, ήτις τα πάντα εις την θρησκείαν υποτάσσει, και της δυτικής, ήτις, δολοφονούσα την εθνότητα, δουλαγωγεί την θρησκείαν εις πολιτικά συμφέροντα του κλήρου, ων απλούν όργανον καθιστά την γυναίκα. Διά ταύτα η ορθοδοξία και εν τη δουλοσύνη έσωσε την πατρίδα, και εν τη ελευθερία προς πάσαν πρόοδον δύναται να συμβιβασθή. Αι θρησκευτικαί ιδέαι της Ελληνίδος δεν ήσαν εκτεταμέναι, περιωρίζοντο δε μάλλον εις πατροπαραδότους τινάς τύπους· αλλ' ουδέ η διανοητική αυτής ανάπτυξις προεκάλει θεωρητικωτέραν τινά γνώσιν της θρησκείας και της ηθικής, αίτινες πρακτικώς έζων και ήκμαζον εν τη καρδία αυτής, τούθ' όπερ, εν ελλείψει του λόγου στηρίζοντος την θρησκείαν, επήρκει εις την των ηθών εκείνων απλότητα. Όθεν προώρως ενεχάραττεν η Ελληνίς εις την ψυχήν των τέκνων της τον φόβον του Θεού, το κάλλιστον των μητρικών καθηκόντων εκπληρούσα, την αγανάκτησιν κατά της τυραννίας, και τον αόριστον πόθον της μελλούσης πατρίδος.

Ο Έλλην, ως εν τω μέσω εχθρικού στρατοπέδου εις κινδύνους και φόβους εκτεθειμένος, απηλλαγμένος δε πάσης αφορμής δημοσίου και πολιτικού βίου, εις την εστίαν αυτού καταφεύγων, εν αυτή μόνη εζήτει την επίγειον αυτού ευδαιμονίαν. Όθεν εν τω οικιακώ βίω συνεκτικώτατοι απέβησαν οι δεσμοί της συγγενείας. Η δε φύσει φιλοστοργοτάτη Ελληνίς μέχρις ηρωισμού ανέπτυξε το ευγενές τούτο αίσθημα, όπερ χαρακτηρίζει αυτήν κυρίως· διότι κατά τον αυτόν βαθμόν δεν απαντά εις τας λοιπάς χριστιανικάς Ανατολίτιδας, την Βλαχίδα, Σερβίδα, Αρμενίδα. Εκ της αρετής ταύτης τελεί υπέρ των οικείων και των φιλτάτων θυσίας, αίτινες εν τη Δύσει φαίνονται μόνον εις τα μυθιστορήματα, ή εφελκύονται μονθυόνεια βραβεία. Έτι δε δεικνύει δύναμιν αντιστάσεως αξιοθαύμαστον. Διό η Ελληνίς, διά την θρησκευτικήν και φιλόστοργον ταύτην αγωγήν, απέβαινε πιστή, σεμνή, αιδήμων, όθεν επήγαζον αγνά ήθη.

Ξένοι δέ τινες παρετήρησαν, ότι η Ελληνίς είναι ψυχροτέρα των λοιπών μεσημβρινών γυναικών, και ήττον δεξιά προς τον κατ' αυτούς αισθηματικόν έρωτα. Εις την Οθωμανίδα βεβαίως, παντάπασιν άμοιρον πνευματικού και πρακτικού βίου, εν ραθυμία διάγουσαν, αναπτύσσονται βιαιότερά τινα πάθη· εις δε την Εσπερίαν, ην τοσαύτα θεάματα και ακούσματα και αναγνώσματα παρορμώσι, διεγείρεται συχνότερον και ίσως βαθύτερον των αισθημάτων τούτων το είδος. Αλλ' η Ελληνίς, περί ης λαλούμεν, τον νουν έχουσα μάλλον αμέριμνον, και την καρδίαν μάλλον ατάραχον, έτι δε κατεχομένη υπό βαθείας και θρησκευτικής συναισθήσεως του καθήκοντος, ολιγώτερον ήτο επιρρεπής εις τοιούτον έρωτα· νυν δε, εν τη κοινωνική αυτής μετατροπή, τα του εξωτερικού βίου τοσούτον επασχολούσιν αυτήν, ώστε η αισθητική αυτής αγωγή δεν ηδύνατο ν' αφομοιωθή τη της εσπερίας γυναικός. Αλλά και παντάπασιν άγευστος δεν έμεινε· διότι, ανεγνώσθησαν εν ταις εφημερίσι και ερωτικαί τινες 

Σελ. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/193.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αυτοχειρίαι. Εγώ δ' εύχομαι οι ξένοι κατά ταύτα αείποτε ψυχράν να ευρίσκωσι την Ελληνίδα.

Η Ελληνίς, έτι μάλλον ή ο Έλλην, αφωσιωμένη εις τον οίκον, σεμνυνομένη επί τη καθαριότητι και κοσμιότητι αυτού, και οικιακόν σχεδόν μόνον διάγουσα βίον, ήτο αξιολογωτάτη οικονόμος. Όθεν ου μόνον τον άρτον και πολλά των τροφίμων εν τω οίκω κατεσκεύαζεν, όθεν επήγαζε το ουκέτι εκλιπόν όλως σύστημα της αποθήκης, αλλ' αυτή, ως η αρχαία Ελληνίς, μετά των θυγατέρων και των υπηρετίδων, αίτινες τότε συνεδέοντο μετά της οικογενείας διά δεσμών ιερών και αρρήκτων, ύφαινε, κατεσκεύαζε τα εσωτερικά ενδύματα του συζύγου και των τέκνων και αυτήν την προίκαν των θυγατέρων αυτής.

Τον καλλωπισμόν, το τοσούτον σπουδαίον τη γυναικί μέλημα, ουδόλως ημέλει η Ελληνίς· αλλά σήμερον, ένεκα της νεοτροπίας, δεν δυνάμεθα να κρίνωμεν περί της τότε φιλοκαλίας, ης η πολυτέλεια ήτο ικανώς περιωρισμένη, αποφεύγουσα τα λίαν φθαρτά και εφήμερα· διότι ο ορθός νους της μητρός ηγνόει πλήθος τεχνητών αναγκών, αίτινες σήμερον βασανίζουσι την θυγατέρα.

Αλλά δεν πρέπει να φανταζώμεθα τον πατρώον οίκον ως κατηφή τινα και αυστηρόν· εξ εναντίας υπήρχε τότε μείζων οικιακή ευθυμία, και η μεταξύ οικείων και φίλων συγκοινωνία ήτο μάλλον συχνή και απέριττος, καθ' ην αι Ελληνίδες, άσματα ερωτικά, λυρικά, τα του Χριστοπούλου, και εσχάτως ηρωικά άδουσαι, και τας όψεις των πατέρων φαιδρύνουσαι, λήθην ενεποίουν της δουλοσύνης. Διότι η Ελληνίς δεν διήγεν εν γυναικωνίτη, ως υπέλαβον Εσπέριοί τινές, ουδέ περιωρίζετο έκ τινος προς τούτο ακαταμαχήτου ροπής του Έλληνος, αλλ' εκ του φόβου του από των Τούρκων.

Ολίγα έχομεν ν' αναφέρωμεν περί της πνευματικής αγωγής της τότε Ελληνίδος, διότι ήτο λίαν περιωρισμένη. Αλλ' ο χαρακτήρ της παιδεύσεως εκείνης ήτο θρησκευτικός· τοιαύτα δε ήσαν και τα κυριώτερα των αναγνωσμάτων αυτής, συναξάρια, δηλαδή, και βιβλία περιέχοντα βίους αγίων. Δεν έμεινεν όμως η Ελληνίς και όλως άγευστος της μυθιστορικής ψυχαγωγίας· τα παραμύθια της Χαλιμάς, η γνωστή εκείνη αραβικών μύθων συλλογή, έτερπε την νεότητα, ουδόλως θορυβούσα την καρδίαν των μητέρων ημών. Εν δε τη στιχηρά μεταφράσει της υπό Μαρμοντέλλου Βοσκοπούλας των Άλπεων και αυτοχειρία αναφέρεται και έρως παράδοξος περιγράφεται, αν και το βιβλίον εξεδόθη εν τω εν Πέστη τυπογραφείω, και προτάσσεται έτερον Ρήγα του Φεραίου πόνημα. Εν ω ο υπό Δαπόντη Καθρέπτης των γυναικών, απλή στιχουργία, περιείχε αναγνώσματα από της θρησκείας το κύρος αρυόμενα, ο Ερμήλος του Περδικάρη, άλλη στιχουργία, ήτον ήδη αντιπρόσωπος του Βολταίρου εν τη ελληνική κοινωνία, αντανακλών τας ιδέας τας την γαλλικήν επανάστασιν παραγαγούσας. Ως δημοτικώτερα δε αναγνώσματα δυνάμεθα να θεωρήσωμεν του Αλεξάνδρου την φυλλάδα και τα αγροικοτέρας όζοντα 

13

Σελ. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/194.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ευτραπελίας, την φυλλάδα του Βερτόλδου, του Βερτολδίνου, άτινα συγχρόνως έτερπον και τους ιταλικούς όχλους. Αλλ' ανεφαίνοντο ενιαχού και λογιώτεραι γυναίκες, βέλτιον μάλιστα πεποιωμέναι κατά τον έλληνα λόγον, ή αι μετά ταύτα.

Η καλλιτεχνική αγωγή των ημετέρων μητέρων ήτο επίσης λίαν ημελημένη· διότι, πλην της κατ' εμπειρίαν ωδικής, ήκιστα αρμοδίας ν' αναπτύξη το αίσθημα του καλού, άλλο δεν έχομεν ν' αναφέρωμεν, ή τα ποικίλματα (κεντήματα), καθ' ά τινες έφθανον εις αξιοθαύμαστον ευτεχνίας βαθμόν, ως μαρτυρούσι πολλά επιγονάτια και επιτάφιοι, οίοι ευρίσκονται και έν τισιν ευρωπαϊκοίς μουσείοις, φέροντες όμως παραδόξους τινάς επιγραφάς.

Η φυσική αγωγή και τα της διαίτης της Ελληνίδος δεν ήσαν μάλλον πεφροντισμένα· διότι ου μόνον δεν εγυμνάζετο, αλλά και ο περίπατος ήτο σπανιώτατος, ουδέ παρείχε τας ηθικάς εκείνας ηδονάς, ας παράγει η συμπαθής θεωρία της φύσεως· και αυτό δε το ατμώδες λουτρόν, σπάνιον ον, ολίγον προς τον σκοπόν συνετέλει. Αλλ' η έλλειψις αύτη ήτο τότε ολιγώτερον επαισθητή, διότι η Ελληνίς, εργαζομένη εν τω οίκω, έζη βίον δραστήριον. Προς τούτοις πνευματικός βίος τεταραγμένος και πάθη, οία εις ανώτερόν τινα βαθμόν του λεγομένου πολιτισμού αναφαίνονται, δεν ανήλισκον επί ματαίω τον βίον αυτής.

Τοιούτος ήτο ο βίος των ημετέρων μητέρων, ον, ως την παιδικήν ηλικίαν, δυνάμεθα συμπαθώς ν' ανακαλώμεν, αλλ' ουδαμώς να ευχώμεθα· διότι τα πατριαρχικά εκείνα ήθη ήρμοζον εις απλουστέραν τινά κοινωνικήν κατάστασιν. Δυνάμεθα όμως να παρατηρήσωμεν, ότι, αν η γυναικεία παίδευσις ήτο λίαν ατελής, παρίστα όμως την εναρμόνιον εκείνην ενότητα, ην προϋπεδείξαμεν διότι η Ελληνίς ενεπνέετο υπό θρησκευτικών αισθημάτων, ούσα φιλοστοργοτάτη, είχε τας αναγκαίας τότε πρακτικάς γνώσεις, και εν αυταπαρνήσει ειργάζετο δραστηρίως υπέρ της οικογενείας· όθεν εκληροδότησε πολυτίμους αρετάς εις την επίγονον αυτής.

2. Περί των εν τη μετατροπή αλλοιώσεων της Ελληνίδας

Ελευθερωθείσα δε η ενταύθα Ελλάς διά του ηρωισμού και των θυσιών αυτής, και των λογάδων και λαών του όλου ελληνικού έθνους, ότε υπεδέχθη τους ελθόντας ως εν κοινή εστία, έλαμψεν αμέσως δι' επεισάκτου πολιτισμού και ικανότητος, ασυμμέτρων προς την κοινωνικήν κατάστασιν της χώρας. Εν τω μέσω δε των εκ της ελευθερώσεως παραχθεισών νέων σχέσεων, πλήθος νέων ιδεών εισέρρευσε και νέαι ροπαί παρήχθησαν, και ταύτα εν βραχυτάτω χρόνω, καθ' ον δεν ηδύναντο να ωριμάσωσιν· επί πάσι δε επεκράτησεν η άνευ διακρίσεως των εκ της Εσπερίας παραδοχή, όθεν εγεννήθη ακάθεκτός τις ξενοζηλία και λήθη των στοιχείων και παραδόσεων της εθνικής αγωγής. Γνωστόν δε είναι, ότι, όταν ο πολιτισμός δεν είναι προϊόν της πολιτιζομένης 

Σελ. 194
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/195.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

χώρας, αλλ' επείσακτος, παρέπεται συνήθως περίοδός τις συγχύσεως και διαστροφής.

Εν τούτοις, διά την έκτακτον του Έλληνος φιλομουσίαν, υπερεξετιμήθησαν μεν τα γράμματα, τα λοιπά δε της παιδεύσεως εν γένει ημελήθησαν. Ο δε οικιακός ημών βίος πολλάκις ούτω μετεβλήθη, ως εάν είχον παρεμπέσει αιώνες μεταξύ του παιδαγωγικού συστήματος των γονέων και του των τέκνων. Όθεν το κύρος της μητρικής πείρας παρεγνωρίσθη, οσάκις μάλιστα η μήτηρ δεν ηδύνατο να διευθύνη ασφαλώς το μείζονος, αλλ' ουχί ορθοτέρας πνευματικής αγωγής τυχόν ήδη τέκνον αυτής, κατά την νέαν ταύτην οδόν, καθ' ην, από χωρικού, ούτως ειπείν, εις μεγαλοπολιτικόν αμέσως μετέβαινε βίον· διό πολλαχού ανεφάνη οικογενειακή τις σύγχυσις ή αναρχία. Εν τω μέσω λοιπόν των περιπετειών τούτων πλείσται Ελληνίδες, τον μητρώον κλήρον των αρετών ευσεβώς περιέπουσαι, και υγιή νάματα εκ της τουλάχιστον αφθόνως παρ' ημίν περιεχόμενης διδασκαλίας αρυόμεναι, και από της Εσπερίας μετά συνέσεως και προσοχής ανθολογούσαι, διέρχονται ασφαλώς το πολυκύμαντον της μετατροπής πέλαγος και τον χαρακτήρα της Ελληνίδος αξιόζηλον καθιστώσιν· όπως δε πεισθώμεν, ικανόν είναι να περιβλέψωμεν τας ευμενώς ημών ακροωμένας. Αλλ' ομολογητέον, ότι πολλών άλλων, ως επόμενον ήτο, το σκάφος σοφώς δεν οιακονομήθη.

Το μέγιστον πάντως των κακών, όσα έπαθεν η Ελληνίς, είναι η εξασθένησις των θρησκευτικών αισθημάτων, ων άνευ ουδεμία ευοδούται παίδευσις· διότι μόνη η θρησκεία αγνίζει και θερμαίνει διά της αγάπης του καλού την καρδίαν, εις ην ουδείς νόμος, ουδεμία συμβουλή δύνανται άλλως να εισδύσωσιν. Η μήτηρ αυτής είχεν απλήν θρησκείαν, αλλά πρακτικώς ενεργούσαν, διότι το θεωρητικόν δόγμα ολίγην επιρροήν έχει επί τας πράξεις του ανθρώπου. Συνέπραξε δε εις το κακόν τούτο και ο κλήρος, ούτινος η παίδευσις δεν παρηκολούθησε την των λαϊκών, επί μεγάλη βλάβη εκείνου τε και αυτών. Αλλ' εκ της εξασθενήσεως ταύτης πηγάζει δυστυχώς η του καθήκοντος μετά πάντων των παρεπομένων.

Κατά τα φιλόστοργα αυτής αισθήματα ολίγον ηλαττώθη η Ελληνίς, αλλ' ουχ ήττον δύναται να παρατηρηθή χαλάρωσίς τις των προς την οικογένειαν δεσμών αυτής, και αδυναμία πηγάζουσα εκ της εν γένει εξασθενήσεως του χαρακτήρος. Εν δε τω οικιακώ βίω, πολλαχώς αλλοιωθέντι, υπό πολλών πόθων ταραττομένω και παθών και αναγκών, αγνώστων πριν, δεν επιφαίνεται η εύθυμος εκείνη του μητρώου οίκου ειρήνη. Ήθελον δε ίσως εκφράσει την εν τω οίκω μεταβολήν, αν ανεκάλουν εις τον νουν υμών την μετατροπήν, ήτις συμβαίνει εις τας εσωτερικάς σχέσεις του χωρικού, όταν το πρώτον διαβιβάζηται από του χωρίου ο σιδηρόδρομος. Τέλος το κύρος του οικογενειάρχου

Σελ. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/196.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

είναι πολλαχώς ηλαττωμένον, δι' ους λόγους είναι και το της μητρός επί την θυγατέρα.

Μεγίστη δε είναι η εις τον οικονομικόν χαρακτήρα επιγενομένη αλλοίωσις της Ελληνίδος, ήτις, αποβαλούσα πολύ της οικιακής αυτής δραστηριότητος, και ραθυμοτέρα γενομένη, ασχολείται νυν μάλλον εις έργα αλλότρια εις την οικιακήν ευδαιμονίαν, ήττον δε εις την κυβέρνησιν του οίκου· όστις, διά την ανάλογον αλλοίωσιν και του υπηρετικού χαρακτήρος, ούτε τον εύτεχνον κόσμον του της Ευρωπαίας παριστά, ούτε την απέριττον του της πρώην Ελληνίδος ευταξίαν.

Τα δε του καλλωπισμού πλέον του δέοντος επασχολούσι την Ελληνίδα· δεν λέγω περί των εις όλως χυδαίας μόνον αρεστών εκείνων μέσων, δι' ων κατασκευάζεται η τεχνητή καλλονή, άπερ ο ιατρός, ο ηθολόγος και ο καλλιτέχνης επίσης αποτροπιάζονται, ως ολέθρια εις την υγίειαν, την ηθικήν και το κάλλος. Αλλ' ας μη λησμονή τουλάχιστον, ότι διά των μελλόντων εκείνων σκυβάλων, δι' ων εισάγεται η μαστίζουσα ημάς πολυτέλεια, δι' ων εκλείπουσιν οι πόροι και η ειρήνη του οίκου, δι' α αμελούνται ιερά καθήκοντα, ουδέ του σκοπού αυτής εφικνείται.

Η Ελληνίς δεν απέβη κυρίως φιλόμουσος προς εαυτήν, διότι, διά το ελλιπές και δυσμέθοδον της διδασκαλίας, δεν φαίνεται η προς τον πρακτικόν βίον ωφέλεια της εκπαιδεύσεως, ολίγιστα δε και σπανίως ωφέλιμά τινα αναγινώσκει· είναι όμως φιλόμουσος υπέρ των τέκνων αυτής. Αλλ' απέτυχεν η μέχρι τούδε εκπαίδευσις αυτής και διότι δεν προσηρμόσθη ούτε εις το φύλον, ούτε εις τας ανάγκας αυτής. Όθεν, των χρησίμων αμελουμένων, πολλάκις περιττά τινα και σχολαστικά και άσκοπα διδάσκονται αυτή. Διό, αφ' ου πολύν καιρόν βασανισθή εις το να μάθη, ή μάλλον εις το να μη μάθη, τους κανόνας των εις μί ρημάτων και εί τι τοιούτο, είναι ανυπόμονος να καταλίπη το σχολείον, διά να κλείση διά παντός ίσως το βιβλίον και λησμονήσω τους διδασκάλους, τους ματαίως τυραννήσαντας το πνεύμα αυτής και διά της τραχείας αυτών φωνής πτοήσαντας την φυσικήν αυτής χάριν. Η Ελληνική διδάσκεται ως γλώσσα νεκρών, το δε κατ' ιδέαν του διδασκάλου είναι συνήθως η τεχνολογία και η σύνταξις, και ταύτα ζητούνται εν τω Δημοσθένει, ου τους πολιτικούς λόγους αναγκάζεται να ψιττακίζη η Ελληνίς. Αλλά διά των ικριωμάτων τούτων ουδέποτε ανεγείρεται το οικοδόμημα, και αύτη δεν μανθάνει ούτε να λαλή, ούτε να γράφη την γλώσσαν αυτής.

Δεν προτιθέμεθα να διεξέλθωμεν ενταύθα τας εν πάσι τοις κλάδοις της παρ' ημίν γυναικείας εκπαιδεύσεως ελλείψεις· αλλ' αρκούμεθα να παρατηρήσωμεν ότι αι μεν πρακτικώς ωφέλιμοι γνώσεις εν γένει ελλείπουσιν, η δε καλλολογική εκπαίδευσις και, το πάντων χείριστον, η κυρίως θρησκευτική και ηθική διδασκαλία σχεδόν είναι όλως άγνωστα. Όθεν ηδύνατό τις να είπη,

Σελ. 196
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/197.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ότι διδάσκαλοι πολλάκις αλλοτρίων προς τον σκοπόν ηθών, εστερημένοι ευπρεπούς γλώσσης και συμπεριφοράς, εν ω το εράσμιον και φιλόφρον του λόγου είναι εις την γυναίκα αναγκαιότερον της γνώσεως των απολύτων μετοχών, διά σκαιάς τινος σχολαστικότητος αναγκάζοντες την Ελληνίδα να εκστηθίζη και ψιττακίζη, είναι άπορον, ότι όλην έτι δεν εμάραναν την νεανικήν αυτής ζωηρότητα και χαρίεσσαν αυτοθυμίαν.

Ο προς την μάθησιν ξένων γλωσσών ζήλος, και μάλιστα της γαλλικής, δεν πηγάζει εκ φιλομαθείας, αλλ' έκ τινος ροπής προς ξενόζηλον επίδειξιν και ψιττακισμόν· σπανίως δε προβαίνει υπέρ την ικανότητα του αναγινώσκειν μυθιστορήματα. Πώς δε να μη καταδείξωμεν και την απειροκαλίαν εκείνων, όσαι, ως αι Βλαχίδες και Μολδαυΐδες, σεμνύνονται αποφεύγουσαι κατά τινας περιστάσεις το να λαλώσι την γλώσσαν αυτών και φθείρουσι αυτήν διά ξενισμών;

Αν δε νυν στρέψωμεν το βλέμμα και εις την εκτός της διδασκαλίας πνευματικήν τροφήν, ήτοι τα αναγνώσματα της Ελληνίδος, παρατηρούμεν μετά λύπης, ότι συνηθέστατα είναι τα των μυθιστορημάτων, άτινα, αδιακρίτως και κακοζήλως μεταφραζόμενα, πλημμυρούσιν ημάς· διασείουσι δε τα θεμέλια των πατρώων πεποιθήσεων, εμπνέουσιν αηδίαν ή καταφρόνησιν προς τον πρακτικόν ημών βίον, και εμποιούσι φανταστήν τινα δυστυχίαν τη αφελεί και απείρω αναγνωστρία, ήτις, διά του ρεμβασμού ταυτίζουσα ανεπαισθήτως εαυτήν μετά τινος αλλοκότου ηρωίνης, βαρέως φέρει τον χαλινόν του καθήκοντος και, ξένη προς την πατρίδα, πολιτογραφείται εν τη χώρα της μυθιστορίας. Δυνάμεθα μάλιστα να παρατηρήσωμεν, ως σύμπτωμα καλαισθητικής καταστάσεως, ότι τα Mystères de Paris, Les trois mousquetaires κ.τ..τ., έτι δε πολλά του Paul de Kock μυθιστορήματα, μεταφρασθέντα, μετ' ου πολύ εξέλιπον· αν δε τι του Chateaubriand, ή του Walter Scott μετεγλωττίσθη, η έκδοσις εκείνη μένει σχεδόν άθικτος.

Ανάλογος παρίσταται και η καλλιτεχνική αγωγή της Ελληνίδος διά της ορχηστικής και της μουσικής, ήτις, επ' ουδενός εγχωρίου στοιχείου στηριζομένη, αποβαίνει ή δαπανηρά τις και επιδεικτική ματαιοπονία, ή επίσης ανωφελώς διεγείρει την αίσθησιν και την φαντασίαν διότι ούτε εθνικά άσματα άδει η νυν Μούσα, ούτε τα θεία εκείνα μέλη των εν τη Δύσει αριστοτεχνών ασμένως επαναλαμβάνει. Και αυτά δε τα λεγόμενα εργόχειρα και προ πάντων τα ποικίλματα, ων πολλάκις κακόζηλα σχέδια εισάγονται, ου μόνον του σκοπού αποτυγχάνουσιν, αλλ' είναι νέα αφορμή ματαίας αναλώσεως χρόνου και επιδεικτικής πολυτελείας.

Εν τω μέσω ραθυμίας, κενών πόθων και αγόνων ταραχών, ολιγίστης δε σταθερότητος, τ' αποτελέσματα, της αμελείας της φυσικής αγωγής και της διαίτης, αξιόλογον εχούσης επιρροήν επί τον άνθρωπον, είναι πρόδηλα και εις αυτήν την στάσιν και τον βηματισμόν της Ελληνίδος. Συχνότατα δε παρ'

Σελ. 197
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/198.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ημίν η κόρη απειλείται, κατά τινα μάλιστα εποχήν αυτής, υπό τινος μαρασμού· αι νευροπάθειαι, η χλώρωσις και η πολλάκις εκπλήξασα τους εν Παρισιοις ιατρούς αναιμία της Ελληνίδος, παθήσεις άγνωστοι σχεδόν εις την μητέρα αυτής, καθίστανται ήδη κοιναί. Περιττόν δε είναι να συμπεράνω, πόσον ταύτα εις την φυσικήν και ηθικήν ευεξίαν και επομένως την ευημερίαν του οίκου αντιστρατεύονται.

Αλλά παρακαλώ πάλιν υμάς να μη επιλάθησθε, ότι ο λόγος ημών αφορά μόνην την εν τη μετατροπή πλανηθείσαν Ελληνίδα· αύτη δυστυχώς, εκνευρίσασα τον χαρακτήρα αυτής, απώλεσε τας βάσεις της εθνικής αγωγής, την πίστιν των πατέρων και τον ελληνισμόν· επέτεινε μεν το κακόν των εκ της Ανατολής επιρροών, προσέλαβε δε και το εκ του ψευδοφραγκισμού, και δεινήν των επιγόνων αυτής την κακοδαιμονίαν παρασκευάζει. Όθεν η τοιαύτη παίδευσις παραβαίνει πάντως πάντας τους εν αρχή τεθέντας όρους... Αλλ' ήλθον άρα ενταύθα να επιδείξω γεροντικήν μεμψιμοιρίαν, να εμπνεύσω την απελπισίαν εις τας πλήρεις δικαίων ελπίδων ψυχάς υμών; όχι· ο οδοιπόρος δύναται ν' απαντήση ανθρώπους προ των ατάκτων ερειπίων του πατρικού οίκου, και το πένθος να καταλάβη την ψυχήν αυτού. Αλλ' εις τον νουν του αρχιτέκτονος είναι περικαλλές και ευρύτερον ανοικοδομήσεως σχέδιον· τα δοκούντα ερείπια είναι η ύλη της νέας οικοδομής· και εν τω μέσω τινών μεμψιμοιρούντων, και άλλων εμπορευομένων τα λείψανα της πατρώας εστίας, οι άνθρωποι εκείνοι δεν θρηνούσιν, αλλ' εργάζονται. Άκαιρος λοιπόν είναι η φωνή της απελπισίας, φωνή θνησκόντων, αλλ' ουχί αισθανομένων ως ημείς ακμαίαν την ζωήν. Η Ελληνίς, εκληρονόμησε πολυτίμους αρετάς παρά της μητρός αυτής, ας ως κειμήλια εν δουλοσύνη ετήρησεν αύτη· ο δε Δημιουργός έπλασεν αυτήν δεξιάν εις πάσαν πρόοδον· ας αποφύγη μόνον τους περιστοιχούντας αυτήν κινδύνους, και το μέλλον και αυτής και ημών έσται ζηλωτόν.

3. Περί παιδεύσεως της Ελληνίδος

Το περί παιδεύσεως της Ελληνίδος είναι εκ των σπουδαιοτάτων ζητημάτων της ημετέρας κοινωνίας, διότι ομολογουμένως εντεύθεν εξαρτάται η μόρφωσις των νέων γενεών, το μέλλον της πατρίδος. Αλλ' ούτε καιρός, ούτε τόπος κατάλληλος είναι ο παρών, όπως πραγματευθώμεν τα περί τούτου· όθεν βραχέα τινά και περί τινων μόνον και όλως πρακτικά θέλω αναφέρει. Αν δε κατώρθωσα να παραστήσω τας κυριωτάτας ελλείψεις, διά τούτων ήδη υπέδειξα και τα της επανορθώσεως. Αλλ' ούτε το έργον της κυβερνήσεως προτίθεμαι να θίξω, ούτε το της κοινωνίας· διότι ωμολογήθη, ότι πρέπει να απέχωμεν παντός λόγου απτομένου της πολιτικής, επί δε την κοινωνίαν ελάχιστα δυνάμεθα να ενεργήσωμεν. Αποτείνομαι λοιπόν προς την οικογένειαν και ιδίως την μητέρα, ήτις είναι η θεόθεν τεταγμένη οδηγός των τέκνων. Ας ενθυμήται

Σελ. 198
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/199.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

λοιπόν προ πάντων, ότι ουδεμία μητρική συμβουλή δύναται να καρποφορήση, αν η μήτηρ διά του παραδείγματος δεν δύναται να διδάσκη.

Η κόρη πρέπει να φοιτά εις σχολείον, ή να διδάσκηται κατ' οίκον; αξιόζηλος βεβαίως είναι η μήτηρ, ήτις παρ' εαυτή δύναται να εκπαιδεύση την θυγατέρα, αποφεύγουσα τα εκ της μονώσεως ατοπήματα, διότι την μητρικήν επιρροήν ουδέν δύναται εν τω κόσμω ν' αντικαταστήση. Αλλ' επειδή αι πλείσται των μητέρων δεν δύνανται να περιποιήσωσιν εις τα τέκνα τοιαύτην αγωγήν, πρώτιστον καθήκον είναι η εκλογή του σχολείου, εις ο ανατίθεται η εκπαίδευσις, διότι της αγωγής η μήτηρ ουδέποτε πρέπει ν' απεκδύηται, άνευ αναποδράστου ανάγκης. Αλλ' η προς το σχολείον σχέσις αυτής πρέπει να διατελή στενή και η επαγρύπνησις αδιάλειπτος· και απ' αυτού δε του σχολείου ουδέποτε πρέπει να ελλείπη η ανάμνησις του οικογενειακού βίου, διότι ούτος είναι κυρίως το στάδιον της γυναικείας αγωγής.

Πρώτιστον καθήκον της μητρός είναι να εμπνεύση εις την θυγατέρα θρησκευτικά αισθήματα, άπερ η διδασκαλία πρόκειται βραδύτερον διά του λόγου να κρατύνη· αλλ' αύτη δεν πρέπει να περιορίζηται εις ξηρούς τύπους, οίτινες, εν τη νυν πνευματική αναπτύξει, φονεύουσι το πνεύμα της θρησκείας, ουδέ εις την απλήν γνώσιν των συμβάντων του εβραϊκού έθνους, ουδέ εις την νεκράν ερμηνείαν του δόγματος. Αλλά πρέπει όλη να εμπνέηται υπό του αληθούς πνεύματος του χριστιανισμού, ούτινος πρέπει να ενσταλάζωμεν την θείαν ηθικήν εις τας απαλάς των κορών καρδίας, και επ' αυτής ως βάσεως να εδραιώσωμεν το πρακτικόν καθήκον.

Το αίσθημα της φιλοπατρίας πρέπει να κατέχη την καρδίαν της Ελληνίδος· όθεν η γνώσις της πατρίου ιστορίας πρέπει να ήναι φίλτατον αυτή μέλημα. Δεν πρέπει όμως αναλγήτως να ψιττακίζη τα περί Μαραθώνος και Σαλαμίνος, αλλ' η ιστορική γνώσις, ενεργός ούσα, ν' αφορά τον όλον της Ελλάδος βίον και έτι μάλλον τον της νεωτέρας.

Εν γένει δε η μήτηρ ας καταρτίζη αγωγήν εθνικήν, απέριττον, φεύγουσαν παν ξενόζηλον, εν δε τω οικιακώ βίω οικονομικήν και εργατικήν, φιλόκαλον άνευ πολυτελείας, όπως η κόρη, πεφυλαγμένη των εκ της αργίας κινδύνων της καρδίας και της φαντασίας, ευρίσκη την γαλήνην εν τη εκπληρώσει του καθήκοντος, όπερ διδάσκεται να σέβηται. Η μήτηρ, τηρούσα και προσφιλές καθιστώσα το κύρος εαυτής, ουδέποτε πρέπει να ζητή παρά της κόρης παθητικήν υποταγήν διότι δεν πρόκειται να κατεξουσιάση της βουλήσεως αυτής, αλλά να συνηθίση αυτήν να έχη ιδίαν βούλησιν, φωτίζουσα μόνον και διευθύνουσα αυτήν, επ' αγαθώ, ως φιλτάτη σύμβουλος και οδηγός. Οφείλει μάλιστα να κρατύνη την βούλησιν, διότι η γυνή έχει ανάγκην πολλάκις μείζονος δυνάμεως, ή ο ανήρ· κατά τούτο δε μάλιστα ελαττούται η Ελληνίς, αυτή προκαλούσα την κηδεμονίαν και όταν πρέπη να ήναι απηλλαγμένη αυτής. Αλλά δεν πρέπει η μήτηρ ν' ανέχηται την κόρην ελευθεριάζουσαν, διότι, ότε αύτη

Σελ. 199
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/200.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

νομίζει εαυτήν ελευθέραν, τότε μάλιστα είναι δούλη και παίγνιον των παθών αυτής· όθεν, ανυπόμονος ούσα να μεταβή από της παιδικής ηλικίας εις την γυναικείαν, και στερεί εαυτήν της νεότητος μετά των αληθών χαρίτων αυτής. Η κόρη δεν πρέπει να επιβαρύνηται δι' υπερβαλλούσης εργασίας, επιβλαβούς εις τε την υγείαν και τον νουν ουδέ συμφέρει να επισπεύδωμεν πρόωρόν τινα ανάπτυξιν αυτής, απαμβλύνουσαν εξ εναντίας τον νουν, ούτινος δεν πρόκειται ν' αναπτυχθώσι θεωρητικώς αι δυνάμεις.

Η προς την κόρην διδασκαλία, πληρέστερον και σκοπιμώτερον ή νυν γινομένη1, πρέπει, και κατά τας υποθέσεις και κατά την μέθοδον, να ήναι διάφορος της προς παίδα, όπερ δυστυχώς παρ' ημίν δεν εννοήθη έτι. Η δε διδασκαλία της γλώσσης πρέπει να σπεύδη τελικώς εις το να εμποιήση αυτό των ερμηνευομένων το αίσθημα, και την ικανότητα του λαλείν και γράφειν ευχερώς και αφελώς την γλώσσαν. Όθεν η κόρη πρέπει να διδάσκηται αυτήν ου μόνον εις την λεγομένην εξήγησιν, αλλά και διά ποιητικών αναγνωσμάτων έκ τινος συλλογής των καθ' ημάς δοκιμωτάτων, και διά γυμνασμάτων εκθέσεως ιδεών και απαγγελίας.

Η ιστορία, οικειοτάτη εις την κόρην μάθησις, πρέπει, μείζονα τόπον κατέχουσα, ν' αποβή ζώσα και συμπαθής γνώσις, παρακολουθούσα την γυναίκα δι' όλου αυτής του βίου, ευρύνουσα τον νουν και κρατύνουσα την πείραν αυτής.

Αι φυσικαί και μάλιστα αι φυσιογραφικαί γνώσεις πρέπει όσον τάχιον να πλουτίσωσι την πτωχήν διδασκαλίαν της Ελληνίδος, διότι του φυσικού κόσμου τα μικρά και μεγάλα θαύματα είναι μέγα στάδιον παρατηρήσεων, ευσεβούς θαυμασμού και πολύτιμος ύλη εις την μέλλουσαν αγωγήν των τέκνων. Η διδασκαλία των μαθηματικών πρέπει να παρέχηται εφηρμοσμένη εις τας εφικτάς τη διδασκομένη επιστημονικάς γνώσεις και προ πάντων εις τον πρακτικόν βίον. Τί ωφελεί λόγου χάριν η αριθμητική, αν η κόρη πρακτικά προβλήματα δεν λύη, ουδέ εις την απλουστέραν οικιακήν καταστιχογραφίαν ασκήται ;

Αλλ' η εκλογή των αναγνωσμάτων της κόρης, και εντός και εκτός του σχολείου, είναι τόσον σπουδαία, όσον και αυτή η διδασκαλία· διότι συχνότατα "βιβλίον διέφθορε την γυναίκα", ήτις, ζωηροτέραν έχουσα την φαντασίαν, μείζονα δε αργίαν και απειρίαν, ευκολώτερον δύναται ν' αναλίσκη επί ματαίω την καρδίαν αυτής αναγινώσκουσα μυθιστορήματα. Αλλ' εν μέσω των κατά των αναγνωσμάτων τούτων ευλόγων μορφών, δεν πρέπει, ως είπομεν αλλαχού,

———————

1. Τα περί διδασκαλίας και μεθόδου εν γένει, εις χρήσιν των διδασκάλων και των μητέρων, διέγραψα λεπτομερέστερον εν τω "Δοκιμίω πρακτικών παιδαγωγικών οδηγιών", εν Αθήναις, τύποις Β. Σακελλαρίου, 1866.

Σελ. 200
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/201.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να λησμονώμεν, ότι οι καθ' ημάς χρόνοι παριστώσιν ιδιαιτέρας τινάς πνευματικάς ανάγκας· διότι το μυθιστόρημα δεν είναι τεχνητόν τι και τυχαίον γεγονός, το δε κατ' ιδέαν είναι ανάγκη παρακολουθούσα την πνευματικήν ανάπτυξιν, ης η κατάχρησις μόνον είναι επιβλαβής, η δε εμμελής θεραπεία δύναται εξ εναντίας να κρατύνη και αυτά της ηθικής τα παραγγέλματα· όθεν αντί, ως ο Λυκούργος, να εκριζώμεν τας αμπέλους, συμφέρει να φυτεύωμεν αυτάς παρά διαυγείς κρήνας. Η εκλογή λοιπόν του βιβλίου, και μάλιστα ως προς την ηλικίαν, καθ' ην πρέπει να επιτραπή ανάγνωσμά τι, είναι έργον σπουδαιότατον διότι συμβουλαί τινες π.χ. βλάπτουσαι την άπειρον νέαν, ωφελούσι την πεπειραμένην. Αλλ' όπως και αν έχη, τα τοιαύτα αναγνώσματα πρέπει να γίνωνται εν είδει αρτυμάτων· απαιτούνται δε ουσιωδέστερά τινα, οία παρέχει αφθόνως η ιστορία, η φυσιογραφία και οι κλάδοι αυτών. Όθεν, προς τον σκοπόν τούτον αποβλέποντές τινες των νυν σοφών συνέγραψαν κάλλιστα βιβλία1. Και ταύτα επί τη υποθέσει γνώσεως ξένης τινός γλώσσης· διότι ημείς δυστυχώς δεινήν πάσχομεν ένδειαν τοιούτων βιβλίων, και ουχ ήττον δεινήν σπάνιν των συντελούντων εις εκπόνησιν αυτών, των αναγνωστών και έτι μάλλον των αναγνωστριών2.

Αλλά σκοπός μου δεν ήτο να διέλθω πάντα τα της γυναικείας παιδεύσεως, ης αι ανάγκαι ικανώς, ως πέποιθα, κατεδείχθησαν. Φθάσας δε εις το τέλος του εμού λόγου, μακροτέρου ήδη γενομένου, δεν δύναμαι να παρέλθω εν σιγή, ότι παρ' ημίν ου μόνον η παίδευσις της γυναικός παρεβλέφθη, αλλ' ως εξ ανδρικής τινος φιλαυτίας ημελήθη και η εν τω μέλλοντι παρασκευή αυτής, διά της αφεύκτου της γυναικός συμμετοχής· διότι και ελευθερωθέντες ουδέποτε εκαλέσαμεν την γυναίκα να συμπράξη και να προσενέγκη όσα αγαθά φύσει εξ αυτής απορρέουσι. Τίς εκάλεσε την γυναίκα να σκεφθή περί γυναικείας αγωγής, να επιθεωρή γυναικεία σχολεία, τουλάχιστον μετέχουσα της διευθύνσεως αυτών, πλην εν τω Αμαλιείω, και τούτο κατά βούλησιν της πρώην βασιλίσσης, ή να συνεργή εις αγαθοεργά καταστήματα; Τούτο τουλάχιστον καινοτομία δεν είναι, διότι, ως παρά πολυμαθούς και ευφραδούς Αθηναΐτου ηκούσατε, από των πρώτων αιώνων του χριστιανισμού, αι διακόνισσαι

———————

1. Οίον La terre, par L. Figuier. -Le monde souterrain, par Louchêne.-La mer, les oiseaux, par Michelet. Εϊναι δε τερπνότερον και διδακτικώτερον βιβλίον των υπό του Ουμβόλδου εικόνων της φύσεως;

2. Ως παράδειγμα της περί τα ωφέλημα αναγνώσματα γυναικείας παρ' ημίν ακηδίας επιφέρω το μόνον, επί τούτω αναφανέν ενταύθα περιοδικόν σύγγραμμα, την Φιλόστοργον μητέρα, ήτις καίτοι εν μετριοφροσύνη, δι' έξ μόνον κατ' έτος δραχμών, ωφέλιμον και ψυχαγωγικήν εις τας κόρας τροφήν παρέχουσα, αστόργως όμως εγκαταλελειμμένη, κινδυνεύει να εκλίπη ένεκα ασιτίας.

Σελ. 201
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/202.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εφείλκυον τον θαυμασμόν των ανθρώπων. Εν τω μέσω τοσούτων εις την Εσπερίαν πεμπομένων υποτρόφων, επέμφθή ποτέ και γυνή τις, διά να μετενέγκη εκείθεν τουλάχιστον την νηπιαγωγικήν ;

Εις την γυναίκα όμως, ως πολλάκις ήδη είπομεν, απόκειται το μέλλον της πατρίδος· διότι παν το μη εκ της οικογενειακής εστίας εξερχόμενον δεν επιδρά εις την κοινωνικήν τάξιν. Η γυνή λειαίνει την τραχύτητα των ηθών ημών. Φαντάσθητε αυτήν μεταβαίνουσαν και παρ' ημίν εις την αγοράν και θέλετε εννοήσει, ότι η νυν αγροικία και κακοστομία θέλουσιν εκλείψει. Η γυνή, καθηδύνουσα τας κοινωνικάς σχέσεις, θέλει διαπλάσει τους τρόπους και την συμπεριφοράν ημών· θέλει εν τη αιθούση αποξέσει το σκαιόν και εμπνεύσει φυσικήν χάριν εις τον λόγον· διότι η τεχνητή των λογίων γλώσσα, μόνον διερχομένη διά των χειλέων αυτής, θέλει αποβάλει την αριστοκρατικήν και ψυχράν αυτής δυσκαμψίαν.

Η Ελληνίς λοιπόν, ως μήτηρ ημών πλήρης αρετών, ας τη παρούση γενεά εκληροδότησεν, είναι αξία της αγάπης και ευγνωμοσύνης ημών· ως κόρη, πλήρης αγαθών ελπίδων και σεμνή διά το μέγα και μυστηριώδες αυτής μέλλον, είναι αξία των θερμότατων ημών ευχών. Ας ενθαρρύνωμεν λοιπόν, ας συντρέξωμεν αυτήν, όπως αξίως εκπληρώση την θείαν αυτής εντολήν, παίδευσιν ανάλογον της προς τας μητέρας ευγνωμοσύνης και της περί των θυγατέρων ημών προσδοκίας καταρτίζοντες αυτή.

Εγώ δε, αναλογιζόμενος το σπουδαίον της υποθέσεως και επικαλούμενος πάλιν εν τέλει την υμετέραν επιείκειαν, εύχομαι τελευταίον να ίδω την Ελληνίδα αποτρίβουσαν τον εξ Ανατολής σπίλον, και φεύγουσαν την εκ του ψευδοφραγκισμού και της ξενοζηλίας επιρροήν· ισχυράν ουχί εκ της αδυναμίας, αλλ' εκ της δυνάμεως αυτής, ενεργούσαν δραστηρίως διά του νοός και της καρδίας αυτής, να ίδω δε ταχέως, ουδόλως κατά τούτο κατ' ουσίαν διαφωνών προς τον προ εμού ομιλήσαντα έμμουσον και ευφραδή Αθηναΐτην, να ίδω από της έδρας ταύτης Ελληνίδα, διά της μελιχράς αυτής φωνής, διδάσκουσαν ημάς και αναγγέλλουσαν, ότι η αναγέννησις της πατρίδος συμπληρούται, και η Ελλάς απορρίπτει και το έσχατον εξ Ανατολής ράκος, όπως λάμψη διά του αληθούς, διά του ιδίου αυτής κάλλους.

Σελ. 202
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/203.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να διδάσκωνται σπουδαίως και εκπαιδεύωνται εμβριθώς εις τ' αντικείμενα του προορισμού των

1867

Θάλεια

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΙΑΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΟΥ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΦΥΛΟΥ

Ανέκαθεν επεκράτησε και επικρατεί, δυστυχώς, παρά τοις πολλοίς μέχρι τούδε, η ολεθρία ιδέα, ότι εις το γυναικείον φύλον είναι περιττή η σπουδαία εκπαίδευσις. Τα γράμματα καθιστάσι, λέγουσι, τας γυναίκας ματαίας, αλαζόνας και ασυμβιβάστους· αρκεί εις ταύτας η πρακτική γνώσις της διοικήσεως του οίκου αυτών, και η τυφλή εις τους συζύγους υπακοή, προς ο ικανώταται θεωρούνται και αι αμαθέσταται των μητέρων. Δεν αρνούμεθα ποσώς ότι μεγίστη προσοχή απαιτείται, όπως μη διά σκολιάς και διεστραμμένης παιδεύσεως αποκτήσωσιν αι γυναίκες ιδιώματα λίαν δυσάρεστα, διά τε τους άλλους και δι' αυτάς· καθότι, ως ήδη ερρέθη, η φύσις δεν προώρισε την γυναίκα δι' έργα αντιστρατευόμενα εις τας φυσικάς δυνάμεις και τον προορισμόν της. Διά τούτο όμως, ότι η φύσις εδημιούργησεν αυτήν ομολογουμένως ασθενεστέραν του ανδρός, και η κοινωνία πανταχού απαλλάσσει αυτήν έργων, α ανέκαθεν ήσαν ο κλήρος του ανδρείου φύλου, δεν έπεται ότι δεν πρέπει αι γυναίκες να διδάσκωνται σπουδαίως, και εκπαιδεύωνται εμβριθώς εις τ' αντικείμενα του προορισμού των· όσω δε μάλιστα, κατά το λέγειν των πολλών, αι γυναίκες εισίν ασθενέστεραι, τοσούτω χρήζουσιν ενισχύσεως διά της ορθής ανατροφής και παιδεύσεως.

Δεν έχουσι δε τάχα, εκτός τούτου, αι γυναίκες καθήκοντα να εκπληρώσωσι, καθήκοντα μάλιστα, όντα η βάσις και ο θεμέλιος της πολιτικής κοινωνίας; δεν είναι τάχα αι γυναίκες, αίτινες στηρίζουσι και κρημνίζουσι τον οίκον; αίτινες κανονίζουσι και ρυθμίζουσι πάσας εν αυτώ τας λεπτομερείας, αίτινες 

———————

Άρθρο ανυπόγραφο από τη Θάλεια, "σύγγραμμα περιοδικόν του γυναικείου φύλου, εκδιδόμενον κατά μήνα υπό Πηνελόπης Λαζαρίδου", έτος Α΄, φύλλ. Α.', Αθήνα Ιανουάριος 1867, σ. 5-6.

Σελ. 203
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/204.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επομένως αποφασίζουσι περί παντός ό,τι εγγύτατα ενδιαφέρει αυτό το ανθρώπινον γένος; τίς αμφιβάλλει ότι διά τούτου πανταχού έχουσι το μέγιστον μέρος εις της κοινωνίας τα χρηστά ή τα πονηρά ήθη; Γυνή σώφρων, ευσεβής και φιλόπονος, είναι η ψυχή ολοκλήρου τινός μεγάλης οικογενείας. Ο δε πανίσχυρος ανήρ εν τη πολιτεία, ουδέν δύναται σχέδιον αυτού σωτήριον εν τω οίκω να εκτελέση, άνευ της ειλικρινούς βοηθείας της γυναικός, ην η φύσις αυτή εν αυτώ αποκλειστικήν ανέδειξε δέσποιναν.

Τα έθνη και οι λαοί δεν είναι πλάσμα τι θεωρητικόν και ιδανικόν, αλλ' είναι το σύνολον πασών των υπαρχουσών εν τόπω και χρόνω οικογενειών.

Τίς δε μάλλον δύναται να εξευγενίση την οικογένειαν, και δι' αυτής επομένως το έθνος, ή η γυνή, ήτις εκτός της φυσικής αυτής, ως είρηται, εν τω οίκω αυθεντείας και μονιμότητος, φύσει γεννάται περιποιητική, ακριβεστέρα και προσεκτικωτέρα εις τα καθέκαστα, φιλόπονος, θεραπευτική και πειστική; Δύναται πότε ο ανήρ να ελπίση ευφροσύνην τινά εν τω βίω αυτού, αν η γυνή πικραίνη τας ημέρας αυτού εν τω οίκω; Τί δ' έσονται τάχα τα τέκνα, άτινα μετ' ου πολύ θέλουσιν αποτελέσει αυτό το ανθρώπινον γένος, αν αι μητέρες, διά της αμαθείας αυτών διαφθείρωσιν αυτά από των πρώτων ημερών της υπάρξεως των; Πείρα αιώνων κατέστησεν αναντίρρητον, ότι η κακή ανατροφή των γυναικών προξενεί εις τον κόσμον πολύ μεγαλήτερα κακά της κακής ανατροφής των ανδρών. Καθότι αι αταξίαι των ανδρών πηγάζουσι κατά μέγα μέρος, πρώτον μεν εκ της κακής ανατροφής, ην έδωκαν αυτοίς αι μητέρες εν τη νηπιακή και παιδική ηλικία αυτών, και δεύτερον εκ των παθών της ψυχής, α ενέπνευσαν αυτοίς αι γυναίκες εν τη ανδρική αυτών ή νεανική ακμή.

Ανάγκη άρα παιδεύσεως, και παιδεύσεως εμβριθούς και σπουδαίας του γυναικείου φύλου, προς τρεις τινας τους εξής οικογενειακούς και κοινωνικούς μεγάλους σκοπούς· της έμφρονος διοικήσεως του οίκου, της ευημερίας του ανδρός, και της σπουδαίας ανατροφής των τέκνων, εφ' ων πάσα η ανθρωπότης στηρίζει το μέλλον της.

Σελ. 204
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/205.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 18.

Σελ. 205
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/206.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

οι μεν ασχολούνται εις τα μέλλοντα μεγάλα κακά, αι δε θεραπεύουσι και ανακουφίζουσι τας παρούσας ήδη δυστυχίας

1867

Θάλεια

ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΑΙ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΚΑΤΑ ΤΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΘΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

Υπάρχει χρονικόν τι διάστημα εν τω βίω του ανθρώπου, καθ' ο η διαφορά των φύλων είναι μηδαμινή. Ο ανήρ και η γυνή κατά τα πρώτα έτη της υπάρξεως αυτών, εκτός του γένους, δεν διαφέρουσι ποσώς απ' αλλήλων. Αμφότεροι τας αυτάς αισθάνονται ανάγκας, και τας αυτάς προδίδουσι τάσεις, προς τας αθώας της νηπιακής αυτών ηλικίας διασκεδάσεις· αμφότεροι έχουσι την αυτήν των ιστών μαλακότητα, την αυτήν των μελών ευλυγισίαν, το αυτό βάδισμα, και τον αυτόν τόνον της φωνής. Ουδέν εις την ψυχήν του θεατού αμφότεροι ιδιάζον εγείρουσιν αίσθημα· αλλά και το άρρεν και το θήλυ εξ ίσου συνιστώνται εις την ψυχήν ημών διά της τρυφεράς συμπαθείας εκείνης, ην αείποτε εγείρει εντός ημών η όψις της αθωότητος και αδυναμίας. Αδιάφορον και μεμονωμένον εκάτερον των φύλων, ζη έτι μόνον δι' εαυτό. Η ύπαρξις αυτών καθαρώς ατομική και απόλυτος, ουδέν εμφαίνει εισέτι σημείον των σχέσεων, αίτινες καθιστώσιν εις το μέλλον αυτούς απ' αλλήλων καθ' όλα εξηρτημένους. Αν όμως εξετάση τις αυτούς ακριβέστερον και προσεκτικώτερον, ευρίσκει ήδη το μεν άρρεν ζωηρότερον, και θορυβωδέστερον· το θήλυ τουναντίον γλυκύτερον, δειλότερον, και ήδη φιλαρεσκότερον. Κατά την εφηβικήν όμως ηλικίαν, αι ιδιότητες των φύλων άρχονται ήδη να γίγνωνται επαισθηταί, και καταφανείς. Ο ανήρ ευθύς διακρίνεται διά χαρακτηριστικών, αναγγελλόντων ήδη τον προορισμόν του· τα μέλη αυτού αποβάλλουσι την απαλότητα των μαλακών εκείνων μορφών, αίτινες μέχρι τούδε εξίσου αμφότερα τα φύλα εχαρακτήριζον. Οι μυς, τα κυριώτερα ταύτα όργανα της ζωικής δυνάμεως, καθίστανται πλέον ισχυροί και εξέχοντες, παρέχοντες διά τούτου εις έκαστον όργανον μορφήν μάλλον διεκεκριμένην

———————

Άρθρο ανυπόγραφο· Θάλεια, έτος Α', φύλλ. E', Μάιος 1867, σ. 75-76.

Σελ. 206
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/207.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και ωρισμένην. Δεν είναι πλέον ο αυτός άνθρωπος· το αμαυρόν του προσώπου χρώμα, η σκληρότης και η δασύτης του δέρματος, η ισχυρά αυτού και βαρεία φωνή, εμφαίνουσιν ήδη προσθήκην δυνάμεως, αναγκαίαν αυτώ προς το πρόσωπον, ο μέλλει να διαδραματίση προσεχώς εν τω κόσμω. Η δειλία της νηπιακής ηλικίας αντικαθίσταται δι' ενστίγματος, φέροντος αυτόν να αψηφή και καταφρονή τους κινδύνους... Ουδέν φοβείται, διότι αίμα ζέον κυκλοφορούν εις τας φλέβας του, και ωθούν αυτόν ακαταπαύστως εις το να υπερβή τους περιορίζοντας φραγμούς, εμποιεί αυτώ την πίστιν, ότι το παν δύναται να πράξη. Το υψηλόν ανάστημα, το υπερήφανον βάδισμα, αι ασφαλείς κινήσεις, αι νέαι αυτού τάσεις και ορέξεις, το παν εν αυτώ διαγράφει την εικόνα της ισχύος και της δυνάμεως, και φέρει τον τύπον του φύλου, όπερ μέλλει όσον ούπω να προστατεύση, ίνα μη είπωμεν υποτάξη το έτερον.

Τουναντίον δε η γυνή, το λεπτόν τούτο και εύθραυστον κτίσμα, διατηρεί πάντοτε τα ίχνη της ιδίας τη παιδική ηλικία κατασκευής. Τα μέλη αυτής μικρόν αποβάλλουσι της αρχικής μαλακότητος· το δέρμα αυτής διατηρείται λείον και διαφανές. Άφθονός τις πυελώδης ιστός στρογγυλαίνει επιχαρίτως τα μέλη της, αίμα άφθονον κυκλοφορεί ταχύτερον εις το σώμα της, τα νεύρα αυτής είναι παχύτερα, αλλ' ήττον ισχυρά του ανδρός· το μυϊκόν σύστημα ήττον επίσης ανεπτυγμένον, τα όργανα της πέψεως ολιγώτερον ογκώδη και ολιγώτερον ευερέθιστα.

Αι εξωτερικαί αύται διαφοραί αντιστοιχούσιν ακριβώς προς τας εσωτερικάς και τας ηθικάς διαφοράς αμφοτέρων των φύλων. Ο μεν ανήρ αντέχει μάλλον εις τον κόπον, η δε γυνή υποφέρει κάλλιον τους πόνους. Ο ανήρ είναι τολμηρός και επίμονος, η γυνή τουναντίον δειλή και ιδιότροπος. Θαρρών επί τη δυνάμει του, ο ανήρ είναι ειλικρινής, επιτακτικός και βίαιος· η δε γυνή τουναντίον ως ασθενής μεν είναι ολιγώτερον ειλικρινής, ως δειλή δε, μάλλον περίεργος. Το κύριον πάθος του ανδρός είναι η φιλοδοξία, της δε γυναικός ο έρως, ων δι' αυτήν ανάγκη μάλλον της καρδίας ή των αισθήσεων. Εις το νευρικόν δ' αυτής αναντιρρήτως σύστημα, μάλλον ευερέθιστον και ευαίσθητον, ή στερεόν και συμπεπηγός, οφείλει τέλος πάντων η γυνή την λεπτότητα εκείνην του αισθήματος και την οξυδέρκειαν του πνεύματος, δι' ων αντιλαμβάνεται ταχέως μυρίων λεπτομερειών, διαφευγουσών τον πλέον πεφωτισμένον άνδρα. Είναι μεν αληθές ότι αυτή αύτη, ως λέγουσιν, η άκρα ευαισθησία, δι' ης η γυνή αντιλαμβάνεται διά μιας πλείστων όσων αντικειμένων, είναι και η αιτία, δι' ην δεν αντιλαμβάνεται τούτων πολλάκις ορθώς, και δι' ην δεν δύναται επί μακρόν να προσηλώση το πνεύμα της επί μιας τινος ιδέας, ότι υπείκουσα αποκλειστικώς εις τας εξωτερικάς εντυπώσεις, προσηλούται αποκλειστικώς εις τας αμέσους αιτίας τας παραγαγούσας αυτάς, αδυνατούσα ούτω να υψωθή εις το σημείον, όθεν δύναται να συμπεριλάβη πάσας διά μιας· ότι προσκεκολλημένη απαύστως εις τας τελευταίας εντυπώσεις, λησμονεί ευκόλως τας προ αυτών,

Σελ. 207
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/208.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και ούτως αδυνατεί ν' αντιληφθή τας σχέσεις αυτών, και το σύνολον· ότι ικανωτέρα εις το αισθάνεσθαι, ή το φιλοσοφείν, εξέχει μεν εις τα έργα, τα απαιτούντα το αίσθημα και την χάριν, καθυστερεί δε εις τας τολμηράς και υψηλάς συλλήψεις του πνεύματος. Αλλ' εξ αυτών τούτων των αδυναμιών ημών, υποτιθεμένων διά μιας άνευ εξαιρέσεων, γεννώνται τα μειλίχια εκείνα και συμπαθή αισθήματα, τα αποτελούντα ιδίως τον χαρακτήρα της γυναικός. Εκ του αισθήματος της αδυναμίας της, γεννάται η διάθεσις αυτής του να ταυτίζη την τύχην της προς τους δυστυχείς, ο έμφυτος τουτέστιν εκείνος της γυναικείας φύσεως οίκτος και έλεος, όστις είναι η βάσις πασών των κοινωνικών αρετών. Διά τούτο αι ιδιότητες της γυναικός, και περ μη έχουσαι την αίγλην των ανωτέρων δυνάμεων, ας θαυμάζομεν εις τον άνδρα πολλάκις, είναι όμως πολύ πλέον εύχρηστοι εις την ανθρωπίνην κοινωνίαν. Πάντες οφείλουσι να ομολογήσωσιν, ότι η ηθική των γυναικών είναι μάλλον πρακτική, η δε των ανδρών μάλλον θεωρητική.

Αι γυναίκες πράττουσιν ήδη το αγαθόν, ο οι άνδρες προαιρούνται απλώς ή διαβουλεύονται. Οι μεν ασχολούνται εις τα μέλλοντα μεγάλα κακά, αι δε θεραπεύουσι και ανακουφίζουσι τας παρούσας ήδη δυστυχίας!

Κατά το τελευταίον στάδιον του βίου, ο χαρακτήρ της γυναικός και του ανδρός αποβάλλει μεν τα θεμελιώδη αυτού γνωρίσματα, μένει όμως πάλιν διακεκριμένος και χωριστός. Η γυνή αδιαλείπτως αισθανομένη την ανάγκην του αγαπάν,αποστρέφουσα τας όψεις αυτής από των γηίνων, συγκεντρόνει πάσαν την λατρείαν αυτής προς τον θεόν του ελέους, ος ουδέποτε θέλει εγκαταλείψει αυτήν, εν τη απείρω αγάπη και τη μακροθυμία αυτού.

Σελ. 208
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/209.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μήτηρ του ανθρώπου, παιδαγωγός, πλάστρια αυτού

1870

Σ. Λεοντιάς

ΠΕΡΙ ΚΛΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ

Ούτω λοιπόν η γυνή, εν άλλοις έργοις εστί κεκλημένη διαφόροις τοις του ανδρός. Ο προορισμός αυτής, ή η κλήσις αυτής, και δότε μοι περιγράψαι αυτόν προκαταρκτικώς μετά ποιητικωτέρας πως γλώσσης, ο προορισμός αυτής είναι αυτή η προς την οδόν της τελειοποιήσεως ώθησις του ανθρώπου από των μητρικών κόλπων της. Και μαρτυρία της τοιαύτης υψηλής και σπουδαίας αυτής εργασίας, δεν είναι μνημεία αρχιτεκτονικά, γλυπτικά, καλλιτεχνικά εν γένει, ή πολιτικά κατασκευάσματα, και κατορθώματα πολεμικών θριάμβων, και φιλοσοφικά συστήματα· αλλά μαρτύριον επιφανές της ευγενούς κλήσεώς της είναι αυτός ο ζων και ενεργών κατά πάσας τας εποχάς και τας περιόδους του χρόνου άνθρωπος· αυτός όστις μέλλει ν' αναφανή εν τω βίω καλλιτέχνης, πολιτικός, πολεμικός, φιλόσοφος, άνθρωπος πολίτης κατά Πλάτωνα. Διά τούτο και πολύ σοφώς ο Γάλλος Michelet λέγει περί της κλήσεως της γυναικός ότι είναι αύτη: "d' organiser une force, force efficace et productrice, de créer un créateur". Τω όντι η γυνή είναι μήτηρ του ανθρώπου, παιδαγωγός, πλάστρια αυτού. Εν τω θεάτρω του κόσμου απουσιάζει, διότι η ελαφρά και εύκαμπτος φύσις της, συναντωμένη μετά της πολύ σταθεράς και ανδρείας φύσεως του ανδρός απορροφάται σχεδόν ειπείν υπ' αυτής. Αλλά μορφόνει και πλάττει διά των τρυφερών χειρών της το αρχικόν πρόσωπον του πολυπλόκου τούτου δράματος του παριστανομένου εν τη σκηνή ταύτη του βίου· θεμελιώνει την εν τω κόσμω ζωήν του ανδρός, την απαύστως αναπτυσσομένην, και εις τελειοποίησιν προαγομένην διότι έχει εις χείρας της την καρδίαν των παιδίων, των

———————

Αποσπάσματα από σειρά άρθρων της Σαπφούς Λεοντιάδος στο περιοδικό Ευρυδίκη, "γυναικείαν εβδομαδιαίαν επιθεώρησιν εκδιδομένην κατά μήνα υπό Αιμιλίας Κτενά Λεοντιάδος", Κωνσταντινούπολη, έτος Α', αρ. 3, 5 Δεκεμβρίου 1870, σ. 26-27 και αρ. 5, 19 Δεκεμβρίου 1870, σ. 49-51.

14

Σελ. 209
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/210.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μελλόντων τούτων κυρίων της γης, και διά του ιδίου της παραδείγματος, και του θελγήτρου, το οποίον η επιρροή της, και η στοργή της διαχέει από της παιδικής ηλικίας επί πασών εφεξής των ηλικιών του ανθρώπου, προμηθεύει τα μέσα της βελτιώσεως όλης της ζωής· και ούτως υπό την οικιακήν στέγην, υπό το όμμα της γυναικός, μητρός και παιδαγωγού, μορφούνται, και λαμβάνουσι την αρχήν των και την γένεσίν των αι γνώμαι και τα ήθη, εφ' ων στηρίζονται έπειτα και αυτά τα διάφορα ακόμη φιλοσοφικά συστήματα· ή μήπως και αυτών των μεγάλων της αρχαίας Ελλάδος και σοφών ανδρών η συνδιατριβή μετά της μαντικής Διοτίμης και της Ασπασίας και αυτών των δυσφήμως μεν αποκαλουμένων, άλλως δε μόνων πεπαιδευμένων τότε γυναικών, ας διά τούτο ο Δημοσθένης "ηδονήν της ψυχής" μάλα προσφυώς απεκάλεσε, δεν συνετέλει εις την ρύθμισιν και αρμονικότητα των πολιτικών και φιλοσοφικών αρχών των; αφού μάλιστα αυτός ο Πλάτων φαίνεται αποδιδούς εν τω Συμποσίω, την περί του ηθικώς Καλού εξαισίαν ιδέαν του εις τον σοφώτατον εκείνον ορισμόν αυτού, τον δοθέντα διά του στόματος της θεσπιωδού Διοτίμης; Αλλά ταύτα παρεκβατικώτερα· επανέλθω δ' εις το προκείμενον. Και καθώς λοιπόν προς την σωματικήν ζωήν η φροντίς της υγιείας, η διατήρησις της καταστάσεως είναι δεδομένη εις την γυναίκα, ομοίως προς την πνευματικήν η γυνή εμπνέει και εμψυχόνει τα αισθήματα, άτινα εισίν η ζωή της ψυχής, τα αιώνια ελατήρια των ενεργειών, και ούτως αι συμφοραί και αι ευτυχίαι πηγάζουσιν εξ αυτής. Εντεύθεν οι ευφυέστατοι ημών πρόγονοι Έλληνες έπλασαν εξ αρχής τον μύθον της Πανδώρας. Διά τούτο η γυνή καθημένη παρά την κοιτίδα του παιδίου οφείλει να λέγη διά μεν το άρρεν: "Κρατώ ενταύθα τον πόλεμον ή την ειρήνην του κόσμου, εκείνον όστις θέλει μεταμορφώσει το πρόσωπον της γης, διά της τέχνης και της επιστήμης"· και βαυκαλιζουσα αυτό να άδη:

Αξίωσέ τον, ω Θεέ, να ζήση πολλά χρόνια.

Πολλαίς ωραίαις άνοιξαις ν' ακούη τ' αηδόνια.

Στα μεγαλεία τ' ουρανού, κ' εις των ανθών τα κάλλη.

Την Πανσοφίαν Σου, Θεέ, να βλέπη, και να ψάλλη.

Και να Σ' απομιμήται!

Και όταν βρέχη, και βροντά, κι' αστράπτη και χιονίζη,

Την Παντοδυναμίαν Σου εκεί να ζωγραφίζη,

Χωρίς να εκπτοήται!

Διά δε το θήλυ να λέγη : "Κρατώ ενταύθα εκείνο το ον, το οποίον θέλει ταράξει τας καρδίας, ή θέλει κάμη να βασιλεύη εν αυταίς η ειρήνη και η αρμονία, και η χάρις του Θεού"· και βαυκαλίζουσα αυτό να άδη ως Χριστιανή Ελληνίς.

Παναγία μου Μεγάλη! δος της χρόνια περισσά.

Της ζωής να φέγγη ο ήλιος τα μαλλιά της τα χρυσά.

Κάμε την να γένη νέα φρόνιμη σαν Αθηνά!

Σελ. 210
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 191
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    να ίδω από της έδρας ταύτης Ελληνίδα... διδάσκουσαν ημάς και αναγγέλλουσαν ότι η αναγέννησις της πατρίδος συμπληρούται

    1866

    Γ. Γ. Παππαδόπουλος

    ΠΕΡΙ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΔΟΣ

    ΠΕΡΙ ΕΛΛΗΝΙΔΟΣ

    1. Χαρακτηρισμός της προ της επαναστάσεως Ελληνίδος

    Τον λόγον νυν εις την Ελληνίδα μεταφέρων, ης χάριν τα περί γυναικός προέταξα, επεθύμουν, αν ο καιρός επέτρεπε, να διεξέλθω τας διαφόρους αυτής κοινωνικάς φάσεις, από της Κωνσταντινουπολίτιδος, της Βουκουρεστιανής και της εν τη εμπορική αριστοκρατία, μέχρι της κλεφτίδος, της γεωγραφικής Ελληνίδος και Αλβανίδος και της ποιμενικής Βλαχίδος· από της νησιώτιδος μέχρι της ορεσιτρόφου Δωρίδος, Παρνασσίδος και Ταϋγέτιδος, Αλλ' αντί τούτου, θέλω προσπαθήσει να διαγράψω τους γενικούς χαρακτήρας της προ της επαναστάσεως αστής, διότι μόνον περί της αστής πρόκειται σήμερον, την παίδευσιν αυτής, την εν τη νυν της μετατροπής περιόδω επελθούσαν αυτή αλλοίωσιν, τέλος δε τας εν τη παιδεύσει αυτής ενεστώσας ελλείψεις, και την εμήν περί της επανορθώσεως αυτών γνώμην.

    Αλλ' επίσης προς τον χρόνον αποβλέπων παραλείπω και την εξέτασιν των φυσικών χαρακτήρων της Ελληνίδος, εξ ης ηθέλομεν πεισθή, ότι η Ελληνική φυλή, καίπερ ικανάς υποστάσα μεταβολάς, σώζεται ενιαχού μεν ακραιφνής, ενιαχού δ' εκ της επιμιξίας αλλοιωθείσα, αλλ' εν γένει ευδιάκριτος, αν τις έχη προ οφθαλμών τον εκ της διαφοράς του ψυχικού βίου και της διαίτης επιγενόμενον μετασχηματισμόν.

    Η Ελληνίς, οία εξήλθεν εκ του χωνευτηρίου των κατά την δουλοσύνην παθημάτων, ήτο θρησκευτική η δε θρησκεία αυτής περιείχε και την εθνότητα, όπερ είναι χαρακτήρ της ορθοδοξίας, παντάπασι διαφόρου και της ασιανής

    ———————

    Από την ομιλία του Γ.Γ. Παππαδόπουλου ("Αθήναιον", 24 Απριλίου 1866), Πανδώρα, αρ. 389, 1 Ιουνίου 1866, σ. 105-112.