Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 203-222 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/203.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να διδάσκωνται σπουδαίως και εκπαιδεύωνται εμβριθώς εις τ' αντικείμενα του προορισμού των

1867

Θάλεια

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΙΑΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΟΥ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΦΥΛΟΥ

Ανέκαθεν επεκράτησε και επικρατεί, δυστυχώς, παρά τοις πολλοίς μέχρι τούδε, η ολεθρία ιδέα, ότι εις το γυναικείον φύλον είναι περιττή η σπουδαία εκπαίδευσις. Τα γράμματα καθιστάσι, λέγουσι, τας γυναίκας ματαίας, αλαζόνας και ασυμβιβάστους· αρκεί εις ταύτας η πρακτική γνώσις της διοικήσεως του οίκου αυτών, και η τυφλή εις τους συζύγους υπακοή, προς ο ικανώταται θεωρούνται και αι αμαθέσταται των μητέρων. Δεν αρνούμεθα ποσώς ότι μεγίστη προσοχή απαιτείται, όπως μη διά σκολιάς και διεστραμμένης παιδεύσεως αποκτήσωσιν αι γυναίκες ιδιώματα λίαν δυσάρεστα, διά τε τους άλλους και δι' αυτάς· καθότι, ως ήδη ερρέθη, η φύσις δεν προώρισε την γυναίκα δι' έργα αντιστρατευόμενα εις τας φυσικάς δυνάμεις και τον προορισμόν της. Διά τούτο όμως, ότι η φύσις εδημιούργησεν αυτήν ομολογουμένως ασθενεστέραν του ανδρός, και η κοινωνία πανταχού απαλλάσσει αυτήν έργων, α ανέκαθεν ήσαν ο κλήρος του ανδρείου φύλου, δεν έπεται ότι δεν πρέπει αι γυναίκες να διδάσκωνται σπουδαίως, και εκπαιδεύωνται εμβριθώς εις τ' αντικείμενα του προορισμού των· όσω δε μάλιστα, κατά το λέγειν των πολλών, αι γυναίκες εισίν ασθενέστεραι, τοσούτω χρήζουσιν ενισχύσεως διά της ορθής ανατροφής και παιδεύσεως.

Δεν έχουσι δε τάχα, εκτός τούτου, αι γυναίκες καθήκοντα να εκπληρώσωσι, καθήκοντα μάλιστα, όντα η βάσις και ο θεμέλιος της πολιτικής κοινωνίας; δεν είναι τάχα αι γυναίκες, αίτινες στηρίζουσι και κρημνίζουσι τον οίκον; αίτινες κανονίζουσι και ρυθμίζουσι πάσας εν αυτώ τας λεπτομερείας, αίτινες 

———————

Άρθρο ανυπόγραφο από τη Θάλεια, "σύγγραμμα περιοδικόν του γυναικείου φύλου, εκδιδόμενον κατά μήνα υπό Πηνελόπης Λαζαρίδου", έτος Α΄, φύλλ. Α.', Αθήνα Ιανουάριος 1867, σ. 5-6.

Σελ. 203
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/204.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επομένως αποφασίζουσι περί παντός ό,τι εγγύτατα ενδιαφέρει αυτό το ανθρώπινον γένος; τίς αμφιβάλλει ότι διά τούτου πανταχού έχουσι το μέγιστον μέρος εις της κοινωνίας τα χρηστά ή τα πονηρά ήθη; Γυνή σώφρων, ευσεβής και φιλόπονος, είναι η ψυχή ολοκλήρου τινός μεγάλης οικογενείας. Ο δε πανίσχυρος ανήρ εν τη πολιτεία, ουδέν δύναται σχέδιον αυτού σωτήριον εν τω οίκω να εκτελέση, άνευ της ειλικρινούς βοηθείας της γυναικός, ην η φύσις αυτή εν αυτώ αποκλειστικήν ανέδειξε δέσποιναν.

Τα έθνη και οι λαοί δεν είναι πλάσμα τι θεωρητικόν και ιδανικόν, αλλ' είναι το σύνολον πασών των υπαρχουσών εν τόπω και χρόνω οικογενειών.

Τίς δε μάλλον δύναται να εξευγενίση την οικογένειαν, και δι' αυτής επομένως το έθνος, ή η γυνή, ήτις εκτός της φυσικής αυτής, ως είρηται, εν τω οίκω αυθεντείας και μονιμότητος, φύσει γεννάται περιποιητική, ακριβεστέρα και προσεκτικωτέρα εις τα καθέκαστα, φιλόπονος, θεραπευτική και πειστική; Δύναται πότε ο ανήρ να ελπίση ευφροσύνην τινά εν τω βίω αυτού, αν η γυνή πικραίνη τας ημέρας αυτού εν τω οίκω; Τί δ' έσονται τάχα τα τέκνα, άτινα μετ' ου πολύ θέλουσιν αποτελέσει αυτό το ανθρώπινον γένος, αν αι μητέρες, διά της αμαθείας αυτών διαφθείρωσιν αυτά από των πρώτων ημερών της υπάρξεως των; Πείρα αιώνων κατέστησεν αναντίρρητον, ότι η κακή ανατροφή των γυναικών προξενεί εις τον κόσμον πολύ μεγαλήτερα κακά της κακής ανατροφής των ανδρών. Καθότι αι αταξίαι των ανδρών πηγάζουσι κατά μέγα μέρος, πρώτον μεν εκ της κακής ανατροφής, ην έδωκαν αυτοίς αι μητέρες εν τη νηπιακή και παιδική ηλικία αυτών, και δεύτερον εκ των παθών της ψυχής, α ενέπνευσαν αυτοίς αι γυναίκες εν τη ανδρική αυτών ή νεανική ακμή.

Ανάγκη άρα παιδεύσεως, και παιδεύσεως εμβριθούς και σπουδαίας του γυναικείου φύλου, προς τρεις τινας τους εξής οικογενειακούς και κοινωνικούς μεγάλους σκοπούς· της έμφρονος διοικήσεως του οίκου, της ευημερίας του ανδρός, και της σπουδαίας ανατροφής των τέκνων, εφ' ων πάσα η ανθρωπότης στηρίζει το μέλλον της.

Σελ. 204
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/205.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 18.

Σελ. 205
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/206.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

οι μεν ασχολούνται εις τα μέλλοντα μεγάλα κακά, αι δε θεραπεύουσι και ανακουφίζουσι τας παρούσας ήδη δυστυχίας

1867

Θάλεια

ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΑΙ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΚΑΤΑ ΤΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΘΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

Υπάρχει χρονικόν τι διάστημα εν τω βίω του ανθρώπου, καθ' ο η διαφορά των φύλων είναι μηδαμινή. Ο ανήρ και η γυνή κατά τα πρώτα έτη της υπάρξεως αυτών, εκτός του γένους, δεν διαφέρουσι ποσώς απ' αλλήλων. Αμφότεροι τας αυτάς αισθάνονται ανάγκας, και τας αυτάς προδίδουσι τάσεις, προς τας αθώας της νηπιακής αυτών ηλικίας διασκεδάσεις· αμφότεροι έχουσι την αυτήν των ιστών μαλακότητα, την αυτήν των μελών ευλυγισίαν, το αυτό βάδισμα, και τον αυτόν τόνον της φωνής. Ουδέν εις την ψυχήν του θεατού αμφότεροι ιδιάζον εγείρουσιν αίσθημα· αλλά και το άρρεν και το θήλυ εξ ίσου συνιστώνται εις την ψυχήν ημών διά της τρυφεράς συμπαθείας εκείνης, ην αείποτε εγείρει εντός ημών η όψις της αθωότητος και αδυναμίας. Αδιάφορον και μεμονωμένον εκάτερον των φύλων, ζη έτι μόνον δι' εαυτό. Η ύπαρξις αυτών καθαρώς ατομική και απόλυτος, ουδέν εμφαίνει εισέτι σημείον των σχέσεων, αίτινες καθιστώσιν εις το μέλλον αυτούς απ' αλλήλων καθ' όλα εξηρτημένους. Αν όμως εξετάση τις αυτούς ακριβέστερον και προσεκτικώτερον, ευρίσκει ήδη το μεν άρρεν ζωηρότερον, και θορυβωδέστερον· το θήλυ τουναντίον γλυκύτερον, δειλότερον, και ήδη φιλαρεσκότερον. Κατά την εφηβικήν όμως ηλικίαν, αι ιδιότητες των φύλων άρχονται ήδη να γίγνωνται επαισθηταί, και καταφανείς. Ο ανήρ ευθύς διακρίνεται διά χαρακτηριστικών, αναγγελλόντων ήδη τον προορισμόν του· τα μέλη αυτού αποβάλλουσι την απαλότητα των μαλακών εκείνων μορφών, αίτινες μέχρι τούδε εξίσου αμφότερα τα φύλα εχαρακτήριζον. Οι μυς, τα κυριώτερα ταύτα όργανα της ζωικής δυνάμεως, καθίστανται πλέον ισχυροί και εξέχοντες, παρέχοντες διά τούτου εις έκαστον όργανον μορφήν μάλλον διεκεκριμένην

———————

Άρθρο ανυπόγραφο· Θάλεια, έτος Α', φύλλ. E', Μάιος 1867, σ. 75-76.

Σελ. 206
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/207.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και ωρισμένην. Δεν είναι πλέον ο αυτός άνθρωπος· το αμαυρόν του προσώπου χρώμα, η σκληρότης και η δασύτης του δέρματος, η ισχυρά αυτού και βαρεία φωνή, εμφαίνουσιν ήδη προσθήκην δυνάμεως, αναγκαίαν αυτώ προς το πρόσωπον, ο μέλλει να διαδραματίση προσεχώς εν τω κόσμω. Η δειλία της νηπιακής ηλικίας αντικαθίσταται δι' ενστίγματος, φέροντος αυτόν να αψηφή και καταφρονή τους κινδύνους... Ουδέν φοβείται, διότι αίμα ζέον κυκλοφορούν εις τας φλέβας του, και ωθούν αυτόν ακαταπαύστως εις το να υπερβή τους περιορίζοντας φραγμούς, εμποιεί αυτώ την πίστιν, ότι το παν δύναται να πράξη. Το υψηλόν ανάστημα, το υπερήφανον βάδισμα, αι ασφαλείς κινήσεις, αι νέαι αυτού τάσεις και ορέξεις, το παν εν αυτώ διαγράφει την εικόνα της ισχύος και της δυνάμεως, και φέρει τον τύπον του φύλου, όπερ μέλλει όσον ούπω να προστατεύση, ίνα μη είπωμεν υποτάξη το έτερον.

Τουναντίον δε η γυνή, το λεπτόν τούτο και εύθραυστον κτίσμα, διατηρεί πάντοτε τα ίχνη της ιδίας τη παιδική ηλικία κατασκευής. Τα μέλη αυτής μικρόν αποβάλλουσι της αρχικής μαλακότητος· το δέρμα αυτής διατηρείται λείον και διαφανές. Άφθονός τις πυελώδης ιστός στρογγυλαίνει επιχαρίτως τα μέλη της, αίμα άφθονον κυκλοφορεί ταχύτερον εις το σώμα της, τα νεύρα αυτής είναι παχύτερα, αλλ' ήττον ισχυρά του ανδρός· το μυϊκόν σύστημα ήττον επίσης ανεπτυγμένον, τα όργανα της πέψεως ολιγώτερον ογκώδη και ολιγώτερον ευερέθιστα.

Αι εξωτερικαί αύται διαφοραί αντιστοιχούσιν ακριβώς προς τας εσωτερικάς και τας ηθικάς διαφοράς αμφοτέρων των φύλων. Ο μεν ανήρ αντέχει μάλλον εις τον κόπον, η δε γυνή υποφέρει κάλλιον τους πόνους. Ο ανήρ είναι τολμηρός και επίμονος, η γυνή τουναντίον δειλή και ιδιότροπος. Θαρρών επί τη δυνάμει του, ο ανήρ είναι ειλικρινής, επιτακτικός και βίαιος· η δε γυνή τουναντίον ως ασθενής μεν είναι ολιγώτερον ειλικρινής, ως δειλή δε, μάλλον περίεργος. Το κύριον πάθος του ανδρός είναι η φιλοδοξία, της δε γυναικός ο έρως, ων δι' αυτήν ανάγκη μάλλον της καρδίας ή των αισθήσεων. Εις το νευρικόν δ' αυτής αναντιρρήτως σύστημα, μάλλον ευερέθιστον και ευαίσθητον, ή στερεόν και συμπεπηγός, οφείλει τέλος πάντων η γυνή την λεπτότητα εκείνην του αισθήματος και την οξυδέρκειαν του πνεύματος, δι' ων αντιλαμβάνεται ταχέως μυρίων λεπτομερειών, διαφευγουσών τον πλέον πεφωτισμένον άνδρα. Είναι μεν αληθές ότι αυτή αύτη, ως λέγουσιν, η άκρα ευαισθησία, δι' ης η γυνή αντιλαμβάνεται διά μιας πλείστων όσων αντικειμένων, είναι και η αιτία, δι' ην δεν αντιλαμβάνεται τούτων πολλάκις ορθώς, και δι' ην δεν δύναται επί μακρόν να προσηλώση το πνεύμα της επί μιας τινος ιδέας, ότι υπείκουσα αποκλειστικώς εις τας εξωτερικάς εντυπώσεις, προσηλούται αποκλειστικώς εις τας αμέσους αιτίας τας παραγαγούσας αυτάς, αδυνατούσα ούτω να υψωθή εις το σημείον, όθεν δύναται να συμπεριλάβη πάσας διά μιας· ότι προσκεκολλημένη απαύστως εις τας τελευταίας εντυπώσεις, λησμονεί ευκόλως τας προ αυτών,

Σελ. 207
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/208.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και ούτως αδυνατεί ν' αντιληφθή τας σχέσεις αυτών, και το σύνολον· ότι ικανωτέρα εις το αισθάνεσθαι, ή το φιλοσοφείν, εξέχει μεν εις τα έργα, τα απαιτούντα το αίσθημα και την χάριν, καθυστερεί δε εις τας τολμηράς και υψηλάς συλλήψεις του πνεύματος. Αλλ' εξ αυτών τούτων των αδυναμιών ημών, υποτιθεμένων διά μιας άνευ εξαιρέσεων, γεννώνται τα μειλίχια εκείνα και συμπαθή αισθήματα, τα αποτελούντα ιδίως τον χαρακτήρα της γυναικός. Εκ του αισθήματος της αδυναμίας της, γεννάται η διάθεσις αυτής του να ταυτίζη την τύχην της προς τους δυστυχείς, ο έμφυτος τουτέστιν εκείνος της γυναικείας φύσεως οίκτος και έλεος, όστις είναι η βάσις πασών των κοινωνικών αρετών. Διά τούτο αι ιδιότητες της γυναικός, και περ μη έχουσαι την αίγλην των ανωτέρων δυνάμεων, ας θαυμάζομεν εις τον άνδρα πολλάκις, είναι όμως πολύ πλέον εύχρηστοι εις την ανθρωπίνην κοινωνίαν. Πάντες οφείλουσι να ομολογήσωσιν, ότι η ηθική των γυναικών είναι μάλλον πρακτική, η δε των ανδρών μάλλον θεωρητική.

Αι γυναίκες πράττουσιν ήδη το αγαθόν, ο οι άνδρες προαιρούνται απλώς ή διαβουλεύονται. Οι μεν ασχολούνται εις τα μέλλοντα μεγάλα κακά, αι δε θεραπεύουσι και ανακουφίζουσι τας παρούσας ήδη δυστυχίας!

Κατά το τελευταίον στάδιον του βίου, ο χαρακτήρ της γυναικός και του ανδρός αποβάλλει μεν τα θεμελιώδη αυτού γνωρίσματα, μένει όμως πάλιν διακεκριμένος και χωριστός. Η γυνή αδιαλείπτως αισθανομένη την ανάγκην του αγαπάν,αποστρέφουσα τας όψεις αυτής από των γηίνων, συγκεντρόνει πάσαν την λατρείαν αυτής προς τον θεόν του ελέους, ος ουδέποτε θέλει εγκαταλείψει αυτήν, εν τη απείρω αγάπη και τη μακροθυμία αυτού.

Σελ. 208
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/209.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μήτηρ του ανθρώπου, παιδαγωγός, πλάστρια αυτού

1870

Σ. Λεοντιάς

ΠΕΡΙ ΚΛΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ

Ούτω λοιπόν η γυνή, εν άλλοις έργοις εστί κεκλημένη διαφόροις τοις του ανδρός. Ο προορισμός αυτής, ή η κλήσις αυτής, και δότε μοι περιγράψαι αυτόν προκαταρκτικώς μετά ποιητικωτέρας πως γλώσσης, ο προορισμός αυτής είναι αυτή η προς την οδόν της τελειοποιήσεως ώθησις του ανθρώπου από των μητρικών κόλπων της. Και μαρτυρία της τοιαύτης υψηλής και σπουδαίας αυτής εργασίας, δεν είναι μνημεία αρχιτεκτονικά, γλυπτικά, καλλιτεχνικά εν γένει, ή πολιτικά κατασκευάσματα, και κατορθώματα πολεμικών θριάμβων, και φιλοσοφικά συστήματα· αλλά μαρτύριον επιφανές της ευγενούς κλήσεώς της είναι αυτός ο ζων και ενεργών κατά πάσας τας εποχάς και τας περιόδους του χρόνου άνθρωπος· αυτός όστις μέλλει ν' αναφανή εν τω βίω καλλιτέχνης, πολιτικός, πολεμικός, φιλόσοφος, άνθρωπος πολίτης κατά Πλάτωνα. Διά τούτο και πολύ σοφώς ο Γάλλος Michelet λέγει περί της κλήσεως της γυναικός ότι είναι αύτη: "d' organiser une force, force efficace et productrice, de créer un créateur". Τω όντι η γυνή είναι μήτηρ του ανθρώπου, παιδαγωγός, πλάστρια αυτού. Εν τω θεάτρω του κόσμου απουσιάζει, διότι η ελαφρά και εύκαμπτος φύσις της, συναντωμένη μετά της πολύ σταθεράς και ανδρείας φύσεως του ανδρός απορροφάται σχεδόν ειπείν υπ' αυτής. Αλλά μορφόνει και πλάττει διά των τρυφερών χειρών της το αρχικόν πρόσωπον του πολυπλόκου τούτου δράματος του παριστανομένου εν τη σκηνή ταύτη του βίου· θεμελιώνει την εν τω κόσμω ζωήν του ανδρός, την απαύστως αναπτυσσομένην, και εις τελειοποίησιν προαγομένην διότι έχει εις χείρας της την καρδίαν των παιδίων, των

———————

Αποσπάσματα από σειρά άρθρων της Σαπφούς Λεοντιάδος στο περιοδικό Ευρυδίκη, "γυναικείαν εβδομαδιαίαν επιθεώρησιν εκδιδομένην κατά μήνα υπό Αιμιλίας Κτενά Λεοντιάδος", Κωνσταντινούπολη, έτος Α', αρ. 3, 5 Δεκεμβρίου 1870, σ. 26-27 και αρ. 5, 19 Δεκεμβρίου 1870, σ. 49-51.

14

Σελ. 209
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/210.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μελλόντων τούτων κυρίων της γης, και διά του ιδίου της παραδείγματος, και του θελγήτρου, το οποίον η επιρροή της, και η στοργή της διαχέει από της παιδικής ηλικίας επί πασών εφεξής των ηλικιών του ανθρώπου, προμηθεύει τα μέσα της βελτιώσεως όλης της ζωής· και ούτως υπό την οικιακήν στέγην, υπό το όμμα της γυναικός, μητρός και παιδαγωγού, μορφούνται, και λαμβάνουσι την αρχήν των και την γένεσίν των αι γνώμαι και τα ήθη, εφ' ων στηρίζονται έπειτα και αυτά τα διάφορα ακόμη φιλοσοφικά συστήματα· ή μήπως και αυτών των μεγάλων της αρχαίας Ελλάδος και σοφών ανδρών η συνδιατριβή μετά της μαντικής Διοτίμης και της Ασπασίας και αυτών των δυσφήμως μεν αποκαλουμένων, άλλως δε μόνων πεπαιδευμένων τότε γυναικών, ας διά τούτο ο Δημοσθένης "ηδονήν της ψυχής" μάλα προσφυώς απεκάλεσε, δεν συνετέλει εις την ρύθμισιν και αρμονικότητα των πολιτικών και φιλοσοφικών αρχών των; αφού μάλιστα αυτός ο Πλάτων φαίνεται αποδιδούς εν τω Συμποσίω, την περί του ηθικώς Καλού εξαισίαν ιδέαν του εις τον σοφώτατον εκείνον ορισμόν αυτού, τον δοθέντα διά του στόματος της θεσπιωδού Διοτίμης; Αλλά ταύτα παρεκβατικώτερα· επανέλθω δ' εις το προκείμενον. Και καθώς λοιπόν προς την σωματικήν ζωήν η φροντίς της υγιείας, η διατήρησις της καταστάσεως είναι δεδομένη εις την γυναίκα, ομοίως προς την πνευματικήν η γυνή εμπνέει και εμψυχόνει τα αισθήματα, άτινα εισίν η ζωή της ψυχής, τα αιώνια ελατήρια των ενεργειών, και ούτως αι συμφοραί και αι ευτυχίαι πηγάζουσιν εξ αυτής. Εντεύθεν οι ευφυέστατοι ημών πρόγονοι Έλληνες έπλασαν εξ αρχής τον μύθον της Πανδώρας. Διά τούτο η γυνή καθημένη παρά την κοιτίδα του παιδίου οφείλει να λέγη διά μεν το άρρεν: "Κρατώ ενταύθα τον πόλεμον ή την ειρήνην του κόσμου, εκείνον όστις θέλει μεταμορφώσει το πρόσωπον της γης, διά της τέχνης και της επιστήμης"· και βαυκαλιζουσα αυτό να άδη:

Αξίωσέ τον, ω Θεέ, να ζήση πολλά χρόνια.

Πολλαίς ωραίαις άνοιξαις ν' ακούη τ' αηδόνια.

Στα μεγαλεία τ' ουρανού, κ' εις των ανθών τα κάλλη.

Την Πανσοφίαν Σου, Θεέ, να βλέπη, και να ψάλλη.

Και να Σ' απομιμήται!

Και όταν βρέχη, και βροντά, κι' αστράπτη και χιονίζη,

Την Παντοδυναμίαν Σου εκεί να ζωγραφίζη,

Χωρίς να εκπτοήται!

Διά δε το θήλυ να λέγη : "Κρατώ ενταύθα εκείνο το ον, το οποίον θέλει ταράξει τας καρδίας, ή θέλει κάμη να βασιλεύη εν αυταίς η ειρήνη και η αρμονία, και η χάρις του Θεού"· και βαυκαλίζουσα αυτό να άδη ως Χριστιανή Ελληνίς.

Παναγία μου Μεγάλη! δος της χρόνια περισσά.

Της ζωής να φέγγη ο ήλιος τα μαλλιά της τα χρυσά.

Κάμε την να γένη νέα φρόνιμη σαν Αθηνά!

Σελ. 210
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/211.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Των Ελληνικών χαρίτων νάχη κάλλη τα σεμνά.

Κάμε την να καμαρώνη ότι είναι Ελληνίς.

Και της Εκκλησίας Κόρη, της αμώμου και κλεινής!

(συνέχεια)

Και ο μεν λοιπόν ανήρ ασχολείται ως υπεδείχθη και εν αρχή εις μεγάλων συμφερόντων διοίκησιν των εκτός της οικίας· και ούτω τα συμφέροντα της οικογενείας, εν γένει της πολιτείας, της πατρίδος, της κοινωνίας εισί τα αντικείμενα των ενεργειών και των σκέψεών του· διά τούτο και εκτός της γενικής εκπαιδεύσεως, ην πρέπει να λαμβάνη ως ον λογικόν και ηθικόν, ανάγκη και ταύτας τας εν τω κοινωνικώ βίω διαφόρους αυτού εργασίας να διδάσκηται επιμελώς και σκοπίμως, όπως ενεργή ταύτας επιτυχώς, και προς το καλόν αυτού τε του ιδίου και όλης της κοινωνίας, ης αποτελεί μέλος. Απ' εναντίας η φροντίς συμφερόντων όλως προσωπικών και ατομικών, και περιλαμβανομένων εις κύκλον στενότατον είναι η μερίς της γυναικός εν τη οικιακή ταύτη κλήσει αυτής η οικογένεια, τα πρόσωπα της οικογενείας αποτελούσιν το προσφιλές αυτής κράτος, και τ' αγαπητά αντικείμενα των ασχολιών της· αλλ' από τούτων ομού λαμβανομένων συγκροτείται η πολιτεία, η πατρίς, η κοινωνία. Και πόσον αληθώς η κλήσις αύτη της γυναικός είναι δυσχερής και βαρεία, αλλ' όμως υψηλή λίαν και ευγενής και γλυκεία, όταν γνωρίζη να την εξασκή, και όταν την εξασκή προς το αγαθόν πάντων των ατόμων της οικογενείας, και της εξ αυτών συγκροτουμένης κοινωνίας· και μία ουράνιος τω όντι ηδονή και αληθής αγαλλίασις της καρδίας της είναι η συνέπεια ταύτης. Εντεύθεν πότε αι κοινωνίαι ήρχισαν να τακτοποιώνται, ν' απαλλάττωνται των τοσούτων ελαττωμάτων των αρχαίων χρόνων ή μάλλον ν' αναγεννώνται εις βίον όλως νέον, και ευδαίμονα; Αφότου βεβαίως, αναφωνεί η ιστορία, εισέβαλον εις τον εκφαυλισθέντα εκείνον Ελληνορωμαϊκόν κόσμον, τα δύο νέα στοιχεία, τα Γερμανικά δηλ. έθνη και ο χριστιανισμός, ων το μεν τιμών οίκοθεν την γυναίκα, ο δε εξαγιάσας αυτήν, και εμπιστευθείς αυτή την βασιλείαν της χάριτος, ήτις είναι η ανάπλασις του ανθρώπου, επήγαγον την ανάπτυξιν του νέου των επερχομένων γενεών βίου, όστις προβαίνει αναπτυσσόμενος εν πάσι τοις χριστιανικοίς έθνεσιν, εννοούμενης ολονέν κάλλιον της κλήσεως της γυναικός, υπό το οσημέραι λαμπρότερον φέγγον φως του χριστιανισμού και της μετ' αυτού άριστα συνδυαζομένης υγιούς φιλοσοφίας.

Και τί λοιπόν η γυνή είναι κεκλημένη ίνα πράττη υπό την στέγην του οίκου, και τούτο πράττουσα φέρει επί των ευπλάστων αυτής ώμων τοσούτον σοβαράν και μεγάλην την κλήσιν; Εν γένει οικουρούσα και μένουσα ένδον 

Σελ. 211
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/212.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 19

Σελ. 212
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/213.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

σωφρόνως και υπομονητικώς οικονομεί τον οίκον και διευθύνει αυτόν κατά τον τύπον της μελίσσης, εκλογίζεται τα οικεία συμφέροντα, άρχει των υπηρετών, διεξάγει ως γενναίος αγωνιστής παν ό,τι κατά τον Σωκράτην εν μεγάροισι κακόν τ' αγαθόν τέτυκται. Επομένως απεκδέχεται τον άνδρα, και θεραπεύει αυτόν· αλλά και τούτο μετά των άλλων εισί τα μικρότερα των έργων της, και τοι τοσούτον σπουδαία καθ' εαυτά. Το ανώτατον πάντων, η κορωνίς ούτως ειπείν των ενεργειών της οικογενειακής κλήσεώς της, το σώζον και αγιάζον αυτήν, είναι η γέννησις ανθρώπων και η περιποίησις αυτών σωματικώς και ψυχικώς, η προπαρασκεύασις αυτών εις το στάδιον της ζωής διά των αναγκαίων εφοδίων. "Σωθήσεται η γυνή εν τη τεκνογονία" κηρύττει ο θείος Παύλος. Η γυνή τούτο το μέγιστον αυτής έργον συναισθανομένη, ιδού τί κάμνει· εγείρεται πάσαν πρωίαν, διότι αυτή είναι η ζωή της οικογενείας, ζη ουχί δι' εαυτήν, αλλά διά τους πέριξ αυτής, εγείρεται πάσαν πρωίαν προ της ανατολής του ηλίου, και διδούσα την καρδίαν της εις τον Θεόν, ρίπτει μετά σπουδής το προνοητικόν βλέμμα της επί των αγαπητών όντων, τα οποία εις το έργον της έπνευσαν την πρώτην πνοήν της ζωής και τα οποία μετ' ολίγον θέλουν ζη αντ' αυτής εν τω κόσμω επί των θεληματικών μορφών της αγάπης της. Έπειτα αρχίζει να εξάγη εκ της καρδίας της, ήτις είναι ωσεί κάλλιστος βοτανικός κήπος, πεφυτευμένος υπό της φύσεως αυτής, και αρδευόμενος και καλλιεργούμενος από τα ζωογόνα νάματα της σοφίας του Θεού και της αγαθότητος, αρχίζει να εξάγη εξ αυτής τα άνθη των βοτανών εκείνων, αι οποίαι κάμνουσιν να ακμάζη η σωματική υγιεία των φιλτάτων της και εκείνων αι οποίαι εκτρέφουσι και αναπτύσσουσι την καρδίαν των, και την κάμνουσι ν' ανθοβολή τας ωραϊζούσας την ζωήν αρετάς· και μακάριος ο οίκος, ενώ η βασιλεύουσα γυνή εννοεί κάλλιστα το μέγεθος τούτο, και το ύψος της κλήσεώς της. "Σοφαί γυναίκες ωκοδόμησαν οίκους, η δε άφρων κατέστρεψεν εν χερσίν αυτής", είπεν ο θεόσοφος Σολομών. Τοιούτον το μεγαλείτερον και υψηλότερον μέρος της οικογενειακής κλήσεως της γυναικός. Η δε σοφία της γυναικός κατ' εμέ υπάρχει εν τη γνώσει της κλήσεως αυτής και τη συμφώνω προς ταύτην εκπαιδεύσεως αυτής. Διά τούτο και η προιξ, η φυσική και η διανοητική, η δωρηθείσα αυτή παρά του δημιουργού είναι συμφωνοτάτη προς ταύτην, καθώς και ο αφελής Ξενοφών παρατηρεί ωραιότατα, λεπτότης και ευφυΐα πνεύματος, και οξυδέρκεια του ψυχικού οφθαλμού, ώστε ταχέως να συλλαμβάνη τας εννοίας και ευθύς να εισδύη εις την ανάγκην των άλλων, και προλαμβάνη την θεραπείαν των. Όθεν ορθότατα λέγει, και η Κ. Νέκερ· "Rien n'échappera à l'activité bien faisante des femmes, les infortunes de toute espèce tomberont où sont tombées sous leur inspection". Προς τούτοις καρδία συμπαθητική και φιλόστοργος, και φιλάνθρωπος εν γένει ευκινησία και επιτηδειότης χειρών, χάρις τις και θελκτικότης εν όλαις ταις κινήσεσι, και ταις ενεργείαις ταις ψυχικαίς και ταις σωματικαίς εισί τα διακριτικά προτερήματα τα εκ της θείας προνοίας δεδομένα τη γυναικί

Σελ. 213
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/214.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

συμφωνότατα προς την κλήσιν αυτής. Και μοι φαίνεται ότι ο Θεός, πλάσας τον άνδρα, παρετήρησεν ευθύς ότι αυτός δεν ήτον αρμόδιος προς τον σκοπόν της πολλαπλασιάσεως του είδους του, παρετήρησε δηλ. ότι αυτός δεν ωμοίαζε προς την γην, την τρέφουσαν τα νεογνά των φυτών εν τοις κόλποις της, και περιθάλπουσαν αυτά. Ίσως τον εύρεν ομοιάζοντα μάλλον προς τον καίοντα ισχυρώς, τον φωτοβολούντα ήλιον, και τότε τα τρυφερά βλαστήματα του ανθρώπου εάν ερρίπτοντο υπ' αυτόν, ήθελον καή, ήθελον παύσει ενωρίς του ζην· έπλασε λοιπόν την περιποιητικήν καρδίαν της γυναικός, τους θαλπερούς αυτής κόλπους, εις τους οποίους η παιδικότης ευρίσκει την αναγκαίαν ζωογόνησιν, η γεροντική ηλικία την προσήκουσαν περίθαλψιν, η νεανική και η μέση ηλικία την πλέον ευγενή και γλυκείαν ανακούφισιν και χάριν. Διά τούτο και παν ό,τι έργον απαιτεί χάριν, καλλονήν, ιλαρότητα, αγάπην, αφίεται εις το ειρηνικόν και χαριτόβρυτον βασίλειον της γυναικός· παν ό,τι δε εξεργάζεται δι' ισχύος και τόλμης και ανάγκης και βίας, υπάγεται εις την κρατεράν κυριότητα του ανδρός.

Σελ. 214
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/215.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

την εντελή και ίσην σχεδόν τω ανδρί εκπαίδευσιν αυτής

1870

Σ. Λεοντιάς

ΠΕΡΙ ΚΛΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ

Και ταύτα μεν περί της κατ' οίκον κλήσεως της γυναικός, ην αύτη επισταμένως εκπληρούσα κάμνει να διαχέηται εις την οικογένειαν, ήτις είναι η βάσις της κοινωνίας, η ειρήνη, και η ευδαιμονία, και η τάξις, εις ουδέν υπάρχει τοις ανθρώποις ούτως εύχρηστον, ούτε ούτω καλόν κατά τον Ξενοφώντα. Είπω δε νυν διά βραχέων και περί της κλήσεως αυτής υπό την κοινωνικήν έποψιν. Αναφορικώς λοιπόν ταύτης λέγω ευθύς, ότι δεν συμμερίζομαι την γνώμην των προτεινόντων και ενεργούντων να υπερβή η γυνή τα όρια της υπό της φύσεως δεδειγμένης αυτής σφαίρας, και να εξέλθη εις τον κοινωνικόν βίον μετερχομένη τα έργα του ανδρός, ψηφοφορούσα, εκλέγουσα, βουλευομένη εν ταις συνελεύσεσι, δικάζουσα ίσως, και εν γένει πολιτευομένη συν αυτώ, και εν τοις πράγμασι γενομένη. Εγώ εννοώ την γυναίκα, γυναίκα, και τον άνδρα, άνδρα· συμφωνώ ως προς την παραδοχήν της γυναικός εις πάσας τας εταιρίας και εις πάντας τους συλλόγους, τους επιδιώκοντας την κατόρθωσιν έργου τινός φιλανθρώπου, καθώς συμφωνώ πληρέστατα και ως προς την εντελή και ίσην σχεδόν τω ανδρί εκπαίδευσιν αυτής, και περί ης άλλοτε θέλω ομιλήσει, διότι φρονώ, όπερ είπον και εις τοις έμπροσθεν ότι η γυνή είναι προωρισμένη να ζήση ουχί διά τον εαυτόν της, αλλά διά τους άλλους, εξ ων συγκροτείται η κοινωνία και το έθνος· η καρδία αυτής είναι η κοιτίς του παρόντος και του μέλλοντος της κοινωνίας· είναι βωμός, όπου καίει και ευωδιάζει ο λιβανωτός των αγαθών αισθημάτων, άπερ πρέπει να θρέψωσι τον άνθρωπον της πόλεως, της πατρίδος, του έθνους· είναι, τέλος η εστία, όπου ανάπτει η ιερά φλοξ της αγάπης του Θεού και του πλησίον, ήτις μόνη χαρακτηρίζει τον Χριστιανικόν πολιτισμόν· πρέπει λοιπόν διά ταύτα να εκπαιδεύηται και μετά τοσαύτης σοφίας και σκοπιμότητος ως

———————

Σ. Λεοντιάς, Ευρυδίκη, έτος Α', αρ. 6, 24 Δεκεμβρίου 1870, σ. 63-64 και αρ. 7, 1 Ιανουαρίου, σ. 78-79.

Σελ. 215
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/216.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μέλλουσα να περιθάλψη και μορφώση εις τους αγαπητούς της κόλπους τα τρυφερά της οικογενείας μέλη, άτινα θα γένωσιν οι άνδρες της κοινωνίας, και αι μητέρες πάλιν αυτής. Ουδέ συμφέρει λοιπόν αυτή, ουδέ κακόν είναι να αφήση το σπουδαίον μεν και εναγώνιον, αλλ' ειρηνικόν και γλυκύ βασίλειόν της, και να ριφθή εις τον σάλον τον κοινωνικόν, να εκτεθή εις τον ορίζοντα των πολιτικών πραγμάτων, από του οποίου ουδεμίαν ώραν ουδέ στιγμήν της ημέρας, και της νυκτός λείπουσι νεφέλαι πολυχρώματοι να αναβοκαταβαίνωσιν ή να εκδοθή εις την λατρείαν του αστάτου και αλλοπροσάλλου της εμπορίας θεού, ή τέλος οποιονδήποτε άλλο έργον ανδρείον να επιχειρήση· καθόσον μάλιστα ουδέ τα φυσικά προς τούτο προσόντα φέρει· και ας λάβωμεν προς παράδειγμα έν μόνον είδος έργου ανδρείου εις την γυναίκα μεταδιδόμενον, διά να είδωμεν αν ήτο συμφέρουσα η τοιαύτη μετάθεσις, ας λάβωμεν λέγω το δικανικόν. Εν τη περιπτώσει ταύτη δύο τινά θέλουν συμβή, αμφότερα προς βλάβην της ανθρωπότητος· ή η γυνή, επειδή είναι φύσει συμπαθητική και φιλάνθρωπος, θέλει καταχαρίζεται τα δίκαια, και προσβάλλει ολονέν το κύρος των νόμων, ή υπείκουσα εις την συνείδησιν του καθήκοντος, θέλει υπογράφει διά της αβράς και περιποιητικής χειρός της ποινάς σκληράς και εναντίας των φυσικών της καρδίας της ενστίκτων· και τότε τί ασχημότερον γυναικός βασανιζούσης και θανατούσης τον άνθρωπον, αντί του περιποιείσθαι και θεραπεύειν αυτόν, και χειραγωγείν αυτόν εις την οδόν της ζωής και της αγάπης, ως δέδοται αυτή εκ της φύσεως; Και μοι φαίνεται ότι η γυνή εάν ενασχοληθή εις τα εν τη κοινωνία και τη πολιτεία έργα του ανδρός και εξέλθη των φυσικών ορίων των ενεργειών της, πρέπει ν' ακούη ενδομύχως την φωνήν της τρυφεράς ανθρωπότητος λέγουσαν αυτή παραπονητικώς. "Φείσθητί μου εις ταύτην την ασθενή ζωήν μου! περίθαλπόν με! παιδαγώγησόν με! εξαρτώμαι από σε! από την συμπάθειάν σου, από την νοημοσύνην σου, από την προνοητικότητά σου! αντί της φροντίδος, ην θέλεις καταβάλλει δι' εμέ, θέλω γένει χρήσιμος εις σε, όπως επιθυμείς, και όπως θέλει ο Θεός. Μη με εγκαταλείπης εις την αυστηρότητα του ηλιακού φωτός· άφες με εις τας αγκάλας σου να σκιάζωμαι, και να απολαύω γλυκείας και λεπτής ακτίνος ηλίου· άλλως μη με ζητής έπειτα εις την κοινωνίαν"...!

(συνέχεια)

Το μόνον κοινωνικόν έργον όπερ δύναται η γυνή να εξασκήση χωρίς να παραβλάπτη τα εν τη οικία καθήκοντά της, ή μάλλον όπερ και συμφωνεί προς αυτά, είναι μοι φαίνεται το παιδαγωγικόν· και μάλιστα η παιδαγωγία εν γένει ου

Σελ. 216
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/217.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μόνον των θηλέων, αλλά και η των αρρένων μέχρι της εις την ανωτέραν εκπαίδευσιν αφίξεώς των καλόν και σκόπιμον να δίδηται εις αυτήν· διότι εν τη παιδαγωγία ταύτη, ουδέν άλλο απαιτείται να γίνηται παρά του παιδαγωγούντος, ή μόρφωσις και διάπλασις της καρδίας διά τρόπων γλυκέων και συμπαθητικών, και υπό βλέμματος διαπερώντος τους μυχούς αυτής και διερευνώντος τας ιδιότητας των κυριωτέρων πτυχών και όπερ η γυνή μάλλον ή ο ανήρ δύναται επιτυχώς να πράξη επί του παιδίου. Ομοίως δε και το ιατρικόν επάγγελμα δύναται επιτυχώς και προς όφελος της κοινωνίας να μετέλθη η γυνή· καθ' όσον εις τούτο απαιτούνται αι ιδιότητες του ανδρικού νοός, και αι ιδιότητες της γυναικείας καρδίας· απαιτείται το ισχυρόν και σπουδαίον και θετικόν της διανοίας εκείνου, και το συμπαθές και περιποιητικόν, και εν γένει φιλάνθρωπον της καρδίας ταύτης. Ο Michelet λέγει διά τούτο ότι, "ο αληθής ιατρός είναι δύο γενών ανήρ και γυνή"· επομένως λέγει ότι "η γυνή είναι ιατρός φυσικός, όπου δεν υπάρχει τοιούτος". Και παρατηρεί ότι όχι μόνον παρά τοις βαρβάροις λαοίς, και εν τοις χωρίοις, η γυνή είναι τοιαύτη και γνωρίζει ιδιότητας ιαματικάς βοτανών, και τας εφαρμόζει εις τους ασθενείς, αλλά και παρά τοις πεπολιτισμένοις. Και διά πολλών παραδειγμάτων και λογικών αποδείξεων, αποδεικνύει ότι γυνή ιατρός παρουσιαζομένη εις ασθενή είναι τις άγγελος εις αυτόν ζωής, εμψυχόνουσα αυτόν απείρως περισσότερον του ανδρός ιατρού· και εις τας Ηνωμένας Πολιτείας της Αμερικής, όπου κατά τον Toqueville, η γυνή δεν φαίνεται διευθύνουσα εξωτερικάς υποθέσεις, εμπόριον, πολιτικά πράγματα, γεωργίαν, ούτ' άλλην εργασίαν απαιτούσαν σωματικήν δύναμιν, αλλά περιστρέφεται εις τον ειρηνικόν κύκλον των οικιακών· η ανατομία και οι άλλοι της ιατρικής κλάδοι διδάσκονται και εις τα δύο γένη μετά της αυτής επιτυχίας. Προς τούτοις δε η γυνή χωρίς να αποκωλύηται της οικιακής εντολής της δύναται να ασχολήται και εις τας φιλοσοφικάς και φυσιολογικάς επιστήμας, καθ' όσον μάλιστα δι' αυτών βοηθείται πλείστον όσον εις την έρευναν της ανθρωπίνης καρδίας και την μόρφωσιν αυτής, όπερ είναι το κυριώτερον των έργων της γυναικός· ομοίως και εις φιλολογικά έργα δύναται να επιδοθή μετ' επιτυχίας χωρίς να προσκρούση εις τα οικιακά της καθήκοντα· αλλά περί τούτων θέλω ομιλήσει εν τω περί εκπαιδεύσεως της γυναικός· εν τοσούτω αφότου μάλιστα ο Χριστιανισμός εξέτεινε τον κύκλον της γυναικός εις την κοινωνίαν εμπιστευθείς εις την συμπαθή αυτής καρδίαν χρέη κοινωνικά, τα της αγάπης του πλησίον, και καλέσας και αυτήν ομοίως να συντελή εις την ευδαιμονίαν της κοινωνίας διά της εκπληρώσεως του αγαθού, δύναμαι να διαβεβαιώσω ότι παν έργον κοινωνικόν απαιτούν φιλανθρωπίαν, περίθαλψιν συμπαθή, αγάπην τρυφεράν και εγκάρδιον ενεργείται αρμοδιώτατα υπό της γυναικός. Προστασία ορφανών, επιμέλεια ασθενών, γερόντων, πτωχών, πάντων εν γένει των πασχόντων και κατατρυχομενων υπό των βιωτικών περιστάσεων μελών της κοινωνίας προέρχεται μετά χάριτος ιαματικής από των επιδεξίων και τρυφερών χειρών της

Σελ. 217
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/218.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και της χαριτοβρύτου καρδίας της, ηγιασμένης μάλιστα υπό του πνεύματος του Χριστιανισμού.

ΕΙΚΟΝΑ 20

Σελ. 218
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/219.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ψευδείς ηδονάς ή μονίμους ευδαιμονίας;

1870

Δ. Γεωργιάδου

Η ΚΑΡΔΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ

Σεβαστή μοι και προσφιλής μάμμη!

Η μητρική φιλοστοργία υμών μοι επέτρεψε ίν' αποκαλύπτω την καρδίαν μου εις υμάς. Πολλάκις επεκαλέσθην την πείραν σας και ανέθεσα εις την σοφήν εξέτασίν σας τας αμφιβολίας και αδυναμίας του πνεύματός μου. Αι σοφαί συμβουλαί σας μοι ήσαν πάντοτε πολύτιμοι. Υμείς μοι υποδείξατε την οδόν του αγαθού, χωρίς να μοι υποκρύψητε τας τραχύτητας αυτής. Η ηθική σας υπήρξε τοσούτον εξαίρετος και πειστική ώστε αρχίζω να θαυμάζω και απορώ πώς δύναταί τις να πραγματοποιήση αυτήν· η δύσμοιρος ημών φύσις είναι λίαν ασθενής, το δε κακόν μετεμφιεζόμενον επαγωγώς διεγείρει εν ημίν πάλην, ήτις αναγκάζει ημάς να... Τοιαύτης πάλης, ην μετά χαράς έρχομαι να σας διηγηθώ, εγενόμην η ηρωίς· βεβαιωθήτε όμως, φιλτάτη μοι μάμμη, ότι η εγγονή σας ωνειρεύετο. Εάν δεν εθριάμβευσεν αμέσως είχε δίκαιον. Ακούσατε.

Ανεγίνωσκον μετά χαράς επί πολλάς ώρας εν μέσω βαθείας σιγής, και απεκοιμήθην.

...Παράδοξος θόρυβος προσήλκυσε την προσοχήν μου. Ήκουσα αρμονικήν συναυλίαν, πληρούσαν τους αιθέρας. Κεραυνός πάραυτα εφάνη εκσφενδονιζόμενος... Εν μέσω δε των καταπληκτικών λάμψεων εφάνη γυνή εξαισίως ενδεδυμένη. Τα πάντα εις αυτήν ήσαν νέα, επιχάριτα, αεικίνητα. Αβρότης διέλαμπεν επί των οφθαλμών της. Ευφυΐα επεφαίνετο επί του μετώπου της και πνευματώδης ειρωνεία περιεπλανάτο επί των χειλέων της. Λεπτομερώς παρατηρήσασα την ενδυμασίαν της, ανεγνώρισα ότι απετελείτο υπό λεπτότατων υφασμάτων, περικοσμουμένη διά κοσμημάτων εκ χρυσηλάτου και υάλου. Ετοιμαζόμην να τη ομιλήσω, ότε παρ' αυτή ήλθε και ετοποθετήθη άλλη γυνή, νέα μεν ωσαύτως και ωραία, εν τη φυσιογνωμία όμως της οποίας η φαιδρότης και η

———————

Δ. Γεωργιάδου, Ευρυδίκη, έτος Α΄, αρ. 2, 28 Νοεμβρίου 1870, σ. 19-20.

Σελ. 219
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/220.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

χάρις διεφιλονείκουν τα πρωτεία μετά της ζωηρότητος και της πεισμονής της γείτονος αυτής. Η νεοελθούσα εφόρει υφάσματα πλούσια μεν, αλλά στερεά, ανθ' όλων δε των κοσμημάτων, έφερεν επί του λαιμού και των βραχιόνων κοσμήματα εκ χρυσού καθαρωτάτου.

―Τίνες είσθε, Κυρίαι μου, και τί επιθυμείτε; εφώνησα.

― Είμαι, απεκρίθη η πρώτη, η Νύμφη του Πνεύματος. Δύναμαι, εάν θέλητε, να σε κατατάξω υπό την σημαίαν μου· σοι υπόσχομαι δε τιμάς, δόξαν, ηδονάς.

― Εγώ είμαι, είπεν η άλλη, η Νύμφη της Καρδίας. Εάν θελήσης να ακολουθήσης τον νόμον μου, σοι υπόσχομαι την ευδαιμονίαν.

― Αλλά, αγνοώ, εψιθύρισα όλως συγκεκινημένη...

― Επιθυμείς, με διέκοψεν ειπούσα μετά ζωηρότητος η Νύμφη του Πνεύματος, να ήσαι η πρώτη μεταξύ των συνομηλίκων σου, η βασίλισσα των αιθουσών, το θαύμα του συρμού; Επιθυμείς ώστε τα νεανιεύματά σου να διέρχωνται από στόμα εις στόμα; Οι ευτελέστεροί σου λόγοι να διαδίδωνται και αναφέρωται υπό των χιλιάδων φωνών της φήμης; Επιθυμείς ώστε ενώπιόν σου να υποκλίνωσι και θαυμάζωσιν οι κοινοί νόες;

― Ω! μάλιστα...

― Επιθυμείς δι' ενός λόγου να αποθανατίσης ή καταστρέψης φιλολογικόν έργον ή καλλιτεχνικόν, να κρίνης ενδυμασίαν ή χαρακτήρα τινά, να ομιλής χαριέντως και θαυμασίως περί οιουδήποτε, έστω και ξηρού αντικειμένου, αι αποφάσεις σου να ώσιν αποφθέγματα εις πάντα; Επιθυμείς να ίδης ενώπιόν σου τον σεβασμόν κείμενον και τον θαυμασμόν; Επιθυμείς τέλος ν' απολαύσης την μεγαλειτέραν ανθρωπίνην ηδονήν της ματαιότητος και της φιλαυτίας; Επιθυμείς ταύτα πάντα; Ακολούθει μοι και θέλω σοι δείξει τους υπηκόους μου, οίτινες έσονται και υμέτεροι.

Πάραυτα είδον προχωρούντα όμιλον άπειρον, υποκλινόμενον ενώπιον της Νύμφης του Πνεύματος σεβασμίως. Το θυμίαμα εκαίετο, στέφανοι δ' εξ ανθέων και δαφνών διεσκορπίζοντο επί του εδάφους.

― Εις σε θ' αποδοθώσιν άπασαι αύται αι τιμαί, είπεν η Νύμφη.

Η καρδία μου ανεσκίρτησεν υπερηφάνως. Αφέθην ίνα ορμήσω και κατάσχω το σκήπτρον της επαγωγού ταύτης Βασιλείας...

Αλλ' η Νύμφη της Καρδίας με εκράτησε και,

― Τέκνον, μοι είπε, μετά φωνής πλήρους χάριτος, μη αποτυφλούσαι υπό των λόγων τούτων, μη εξαπατάσαι υπό της εικόνος ταύτης. Βεβαίως, γινώσκω ότι πας τις ζητεί να επιφαίνηται εν τω κόσμω, αλλ' ουχί όμως μόνον διά του πνεύματος. Το πνεύμα μόνον είναι κακός δαίμων. Ιδέ, όπισθεν τας γυναίκας εκείνας αίτινες αποτελούσι την αυλήν της Νύμφης ταύτης, ήτις σήμερον είναι αντίπαλός μου και ήτις έπρεπε να η αδελφή μου. Θα ίδης πλείστας πληγάς προξενηθείσας υπό των προσποιητών χαρακτήρων του πνεύματος, και πολλάς παλαιάς

Σελ. 220
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/221.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

φιλίας καταστρεφομένας εν στιγμή υπό πνευματώδους λέξεως. Επομένως δε πιστεύεις, ως σοι έλεγεν, ότι το πνεύμα θέλει σοι χορηγήση γνώσεις, παιδείαν; Ουχί, τέκνον μου, και μετ' επιστήμης έτι εάν όλως καλλωπίσης αυτήν, θέλεις την έχει πάντοτε μετά της κουφότητος και της ματαιότητος, αίτινες αποτελούσι το πνεύμα μόνον. Το πνεύμα είναι ισχύς υπεροπτική, εναντία συνεχώς εις την ταπεινοφροσύνην και την χριστιανικήν απλότητα, αφίνουσα την αλήθειαν χάριν του ψεύδους· αγνοεί ό,τι πρέπει να γνωρίζη, και γνωρίζει ό,τι πρέπει ν' αγνοή.

Επιθυμείς και άλλην εικόνα του πνεύματος; Άκουσον: «Να σκέπτηταί τις ολίγον, να ομιλή πολλά, να μη αμφιβάλλη περί ουδενός, να στολίζη τα εκτός της ψυχής, να καλλιεργή την επιφάνειαν του πνεύματός του, να εκφράζηται καλώς, να επιδεικνύη φαντασίαν και ευτραπέλειαν, να διατηρή ομιλίαν ελαφράν και κομψοπρεπή, να γινώσκη να αρέσκη χωρίς να εκτιμάται, να έχη το παράδοξον προτέρημα του να αντιλαμβάνηται ταχέως, να νομίζη ότι σκέπτηται καλώς, να πηδά από αντικειμένου εις αντικείμενον χωρίς να εμβαθύνη εις ουδέν, να συλλέγη ταχέως άπαντα τα άνθη, χωρίς να δίδη ποτέ καιρόν εις τους καρπούς να ωριμάσωσιν· ταύτα πάντα λογίζονται εις την εποχήν ημών πνευματώδη και φέρουσι το γενικόν όνομα "Πνεύμα''».

Το πνεύμα μόνον έχει ως φρουράν τας ψευδείς ηδονάς, ενώ η καρδία έχει τας μονίμους ευδαιμονίας. Το πνεύμα μόνον δύναται να παρασυρθή, να εκκλίνη της ευθείας του αγαθού οδού, η καρδία όμως είναι ο αγαθός κριτής, όστις ουδαμώς απατάται.

Ο Θεός ηυδόκησεν όπως το πνεύμα και η καρδία ώσιν πάντοτε συνηνωμένα εν ενί και τω αυτώ προσώπω. Εάν πρόκηται να εκλέξης, μη ταλαντεύησαι. Μετά της Καρδίας, τέκνον μου, θέλεις κατανοήσει τας ηδυτέρας συμπαθείας, αγαπηθή παρά πάντων, καταπραΰνη πολλάς λύπας, καταπαύση πολλά δάκρυα. Μετά της Καρδίας θέλει είσαι το είδωλον της οικογενείας σου, η χαρά της οικιακής εστίας, η ευδαιμονία των περί σε. Η αυλή μου δεν είναι έξοχος· εν αυτή δεν υπάρχουσιν αι ευωδίαι της κολακείας, αλλά τα αρώματα της ειρήνης και της γαλήνης.

Ανασηκώσασα δ' έν φόρεμά της, η Νύμφη επαρουσίασεν εις τους δακρυβρέκτους οφθαλμούς μου εικόνας πλήρεις απεριγράπτων χαρίτων. Περί αυτήν απετέλουν ωραίον σύμπλεγμα η υιική, μητρική, πατρική φιλοστοργία, η συζυγική αγάπη, η του πλησίον, η ευμένεια, η ηδύτης, η φιλευσπλαχνία και άπαντες οι δορυφόροι της Καρδίας...

Ερρίφθην εις τας αγκάλας της Νύμφης της Καρδίας και εξύπνησα με τους θερμούς ασπασμούς της.

Ιδού το ονειροπόλημά μου, πολυφίλητός μοι μάμμη. Βλέπετε, και ονειρευομένη, επωφελούμαι των περιπαθεστάτων υμών μαθημάτων.

Σελ. 221
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/222.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μήτε εις τας διασκεδάσεις, μήτε προς την εμβριθή σπουδήν του κόσμου

1870

Ευρυδίκη

ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΑΓΑΘΗΣ ΜΗΤΡΟΣ

Η εν τη κοινωνία εισαγωγή της νεάνιδος, είναι το τέρμα και ο στέφανος της ανατροφής. Ταυτό τούτο σκέπτομαι ήδη να πράξω καγώ διά την θυγατέρα μου, ήτις σήμερον ευρίσκεται εν τη 17η βαθμίδι της βιωτικής κλίμακος αυτής. Καλώς, νομίζω, έπραξα περιμείνασα ολίγον μέχρι της ακμής και ωριμάνσεως της κρίσεως και σκέψεως αυτής, της στρόφιγγος ταύτης, περί ης, ως περί κέντρον, συστρέφονται άπασαι αι διανοητικαί δυνάμεις, της πυξίδος ταύτης του πνευματικού σκάφους. Ταλαίπωρος Σοφία! γινώσκεις άρα γε ότι μοι φαίνεται ότι άρχομαι να σε χάνω, αφ' ότου σοι υπεσχέθην να σε εισαγάγω εν ξένη οικία; Ο μητρικός έρως έχει την ζηλοτυπίαν του, ως και τους συνοδούς αυτής τον φόβον, τας ταραχάς, τας πικρίας. Ναι! δεν είναι τοσούτον λογικόν τούτο, αλλά... Γνωρίζω κάλλιστα ότι η νεάνις δεν θέλει μείνη αιωνίως μετά της μητρός της, και ότι είναι φρονίμου μητρός ίδιον να διδάσκη ενίοτε την θυγατέρα αυτής περί του μέλλοντος τούτου. Αι μη ακούσασαι ποτέ περί του αποχωρισμού τούτου, νομίζουσιν αυτόν αδύνατον, και, προκειμένου να νυμφευθώσιν, απαιτούσι να διαμένωσι παρά τοις γονεύσιν αυτών, πράγμα πολλάκις αδύνατον. Πολλάκις προ ενός έτους είπον εις την Σοφίαν ότι δέον να συνειθίση εκ των προτέρων την φαντασίαν αυτής εις την ευπείθειαν και ότι η θεία Πρόνοια, η κάλλιον αυτής και εμού γινώσκουσα ό,τι αυτή αρμόζον και κατάλληλον, ίσως θεωρήσει δυνατήν, επί τινα έτη, την αφ' ημών απομάκρυνσίν της. Η επί του αντικειμένου τούτου πρώτη ομιλία μου, και τοι ολίγιστα λεπτά διαρκέσασα, ενεβύθισεν αυτήν εις κατήφειαν και μελαγχολίαν, την οποίαν ίνα μη διερεθίσω επί μάλλον δεν επέμενον, αλλά επανήλθον βραδύτερον και σχεδόν τετράκις επί του 

———————

Άρθρο ανυπόγραφο· Ευρυδίκη, έτος Α', αρ. 2, 28 Νοεμβρίου 1870, σ. 16-18· πρόκειται ίσως για διασκευή ή μετάφραση ξένου κειμένου.

Σελ. 222
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 203
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    να διδάσκωνται σπουδαίως και εκπαιδεύωνται εμβριθώς εις τ' αντικείμενα του προορισμού των

    1867

    Θάλεια

    ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΙΑΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΟΥ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΦΥΛΟΥ

    Ανέκαθεν επεκράτησε και επικρατεί, δυστυχώς, παρά τοις πολλοίς μέχρι τούδε, η ολεθρία ιδέα, ότι εις το γυναικείον φύλον είναι περιττή η σπουδαία εκπαίδευσις. Τα γράμματα καθιστάσι, λέγουσι, τας γυναίκας ματαίας, αλαζόνας και ασυμβιβάστους· αρκεί εις ταύτας η πρακτική γνώσις της διοικήσεως του οίκου αυτών, και η τυφλή εις τους συζύγους υπακοή, προς ο ικανώταται θεωρούνται και αι αμαθέσταται των μητέρων. Δεν αρνούμεθα ποσώς ότι μεγίστη προσοχή απαιτείται, όπως μη διά σκολιάς και διεστραμμένης παιδεύσεως αποκτήσωσιν αι γυναίκες ιδιώματα λίαν δυσάρεστα, διά τε τους άλλους και δι' αυτάς· καθότι, ως ήδη ερρέθη, η φύσις δεν προώρισε την γυναίκα δι' έργα αντιστρατευόμενα εις τας φυσικάς δυνάμεις και τον προορισμόν της. Διά τούτο όμως, ότι η φύσις εδημιούργησεν αυτήν ομολογουμένως ασθενεστέραν του ανδρός, και η κοινωνία πανταχού απαλλάσσει αυτήν έργων, α ανέκαθεν ήσαν ο κλήρος του ανδρείου φύλου, δεν έπεται ότι δεν πρέπει αι γυναίκες να διδάσκωνται σπουδαίως, και εκπαιδεύωνται εμβριθώς εις τ' αντικείμενα του προορισμού των· όσω δε μάλιστα, κατά το λέγειν των πολλών, αι γυναίκες εισίν ασθενέστεραι, τοσούτω χρήζουσιν ενισχύσεως διά της ορθής ανατροφής και παιδεύσεως.

    Δεν έχουσι δε τάχα, εκτός τούτου, αι γυναίκες καθήκοντα να εκπληρώσωσι, καθήκοντα μάλιστα, όντα η βάσις και ο θεμέλιος της πολιτικής κοινωνίας; δεν είναι τάχα αι γυναίκες, αίτινες στηρίζουσι και κρημνίζουσι τον οίκον; αίτινες κανονίζουσι και ρυθμίζουσι πάσας εν αυτώ τας λεπτομερείας, αίτινες 

    ———————

    Άρθρο ανυπόγραφο από τη Θάλεια, "σύγγραμμα περιοδικόν του γυναικείου φύλου, εκδιδόμενον κατά μήνα υπό Πηνελόπης Λαζαρίδου", έτος Α΄, φύλλ. Α.', Αθήνα Ιανουάριος 1867, σ. 5-6.