Error(s) found: '2'

+ Unable to change databases. Unknown database 'iaennew'.
+ Unable to perform the query SELECT * FROM keywords_description WHERE (language_id = ''). No database selected.
TEXT_VISIBLE_PAGES 207-226 TEXT_OF 634
TEXT_PREVIOUS_20
TEXT_CURRENT_PAGE
TEXT_NEXT_20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/207.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και ωρισμένην. Δεν είναι πλέον ο αυτός άνθρωπος· το αμαυρόν του προσώπου χρώμα, η σκληρότης και η δασύτης του δέρματος, η ισχυρά αυτού και βαρεία φωνή, εμφαίνουσιν ήδη προσθήκην δυνάμεως, αναγκαίαν αυτώ προς το πρόσωπον, ο μέλλει να διαδραματίση προσεχώς εν τω κόσμω. Η δειλία της νηπιακής ηλικίας αντικαθίσταται δι' ενστίγματος, φέροντος αυτόν να αψηφή και καταφρονή τους κινδύνους... Ουδέν φοβείται, διότι αίμα ζέον κυκλοφορούν εις τας φλέβας του, και ωθούν αυτόν ακαταπαύστως εις το να υπερβή τους περιορίζοντας φραγμούς, εμποιεί αυτώ την πίστιν, ότι το παν δύναται να πράξη. Το υψηλόν ανάστημα, το υπερήφανον βάδισμα, αι ασφαλείς κινήσεις, αι νέαι αυτού τάσεις και ορέξεις, το παν εν αυτώ διαγράφει την εικόνα της ισχύος και της δυνάμεως, και φέρει τον τύπον του φύλου, όπερ μέλλει όσον ούπω να προστατεύση, ίνα μη είπωμεν υποτάξη το έτερον.

Τουναντίον δε η γυνή, το λεπτόν τούτο και εύθραυστον κτίσμα, διατηρεί πάντοτε τα ίχνη της ιδίας τη παιδική ηλικία κατασκευής. Τα μέλη αυτής μικρόν αποβάλλουσι της αρχικής μαλακότητος· το δέρμα αυτής διατηρείται λείον και διαφανές. Άφθονός τις πυελώδης ιστός στρογγυλαίνει επιχαρίτως τα μέλη της, αίμα άφθονον κυκλοφορεί ταχύτερον εις το σώμα της, τα νεύρα αυτής είναι παχύτερα, αλλ' ήττον ισχυρά του ανδρός· το μυϊκόν σύστημα ήττον επίσης ανεπτυγμένον, τα όργανα της πέψεως ολιγώτερον ογκώδη και ολιγώτερον ευερέθιστα.

Αι εξωτερικαί αύται διαφοραί αντιστοιχούσιν ακριβώς προς τας εσωτερικάς και τας ηθικάς διαφοράς αμφοτέρων των φύλων. Ο μεν ανήρ αντέχει μάλλον εις τον κόπον, η δε γυνή υποφέρει κάλλιον τους πόνους. Ο ανήρ είναι τολμηρός και επίμονος, η γυνή τουναντίον δειλή και ιδιότροπος. Θαρρών επί τη δυνάμει του, ο ανήρ είναι ειλικρινής, επιτακτικός και βίαιος· η δε γυνή τουναντίον ως ασθενής μεν είναι ολιγώτερον ειλικρινής, ως δειλή δε, μάλλον περίεργος. Το κύριον πάθος του ανδρός είναι η φιλοδοξία, της δε γυναικός ο έρως, ων δι' αυτήν ανάγκη μάλλον της καρδίας ή των αισθήσεων. Εις το νευρικόν δ' αυτής αναντιρρήτως σύστημα, μάλλον ευερέθιστον και ευαίσθητον, ή στερεόν και συμπεπηγός, οφείλει τέλος πάντων η γυνή την λεπτότητα εκείνην του αισθήματος και την οξυδέρκειαν του πνεύματος, δι' ων αντιλαμβάνεται ταχέως μυρίων λεπτομερειών, διαφευγουσών τον πλέον πεφωτισμένον άνδρα. Είναι μεν αληθές ότι αυτή αύτη, ως λέγουσιν, η άκρα ευαισθησία, δι' ης η γυνή αντιλαμβάνεται διά μιας πλείστων όσων αντικειμένων, είναι και η αιτία, δι' ην δεν αντιλαμβάνεται τούτων πολλάκις ορθώς, και δι' ην δεν δύναται επί μακρόν να προσηλώση το πνεύμα της επί μιας τινος ιδέας, ότι υπείκουσα αποκλειστικώς εις τας εξωτερικάς εντυπώσεις, προσηλούται αποκλειστικώς εις τας αμέσους αιτίας τας παραγαγούσας αυτάς, αδυνατούσα ούτω να υψωθή εις το σημείον, όθεν δύναται να συμπεριλάβη πάσας διά μιας· ότι προσκεκολλημένη απαύστως εις τας τελευταίας εντυπώσεις, λησμονεί ευκόλως τας προ αυτών,

TEXT_PAGE_SHORT207
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/208.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και ούτως αδυνατεί ν' αντιληφθή τας σχέσεις αυτών, και το σύνολον· ότι ικανωτέρα εις το αισθάνεσθαι, ή το φιλοσοφείν, εξέχει μεν εις τα έργα, τα απαιτούντα το αίσθημα και την χάριν, καθυστερεί δε εις τας τολμηράς και υψηλάς συλλήψεις του πνεύματος. Αλλ' εξ αυτών τούτων των αδυναμιών ημών, υποτιθεμένων διά μιας άνευ εξαιρέσεων, γεννώνται τα μειλίχια εκείνα και συμπαθή αισθήματα, τα αποτελούντα ιδίως τον χαρακτήρα της γυναικός. Εκ του αισθήματος της αδυναμίας της, γεννάται η διάθεσις αυτής του να ταυτίζη την τύχην της προς τους δυστυχείς, ο έμφυτος τουτέστιν εκείνος της γυναικείας φύσεως οίκτος και έλεος, όστις είναι η βάσις πασών των κοινωνικών αρετών. Διά τούτο αι ιδιότητες της γυναικός, και περ μη έχουσαι την αίγλην των ανωτέρων δυνάμεων, ας θαυμάζομεν εις τον άνδρα πολλάκις, είναι όμως πολύ πλέον εύχρηστοι εις την ανθρωπίνην κοινωνίαν. Πάντες οφείλουσι να ομολογήσωσιν, ότι η ηθική των γυναικών είναι μάλλον πρακτική, η δε των ανδρών μάλλον θεωρητική.

Αι γυναίκες πράττουσιν ήδη το αγαθόν, ο οι άνδρες προαιρούνται απλώς ή διαβουλεύονται. Οι μεν ασχολούνται εις τα μέλλοντα μεγάλα κακά, αι δε θεραπεύουσι και ανακουφίζουσι τας παρούσας ήδη δυστυχίας!

Κατά το τελευταίον στάδιον του βίου, ο χαρακτήρ της γυναικός και του ανδρός αποβάλλει μεν τα θεμελιώδη αυτού γνωρίσματα, μένει όμως πάλιν διακεκριμένος και χωριστός. Η γυνή αδιαλείπτως αισθανομένη την ανάγκην του αγαπάν,αποστρέφουσα τας όψεις αυτής από των γηίνων, συγκεντρόνει πάσαν την λατρείαν αυτής προς τον θεόν του ελέους, ος ουδέποτε θέλει εγκαταλείψει αυτήν, εν τη απείρω αγάπη και τη μακροθυμία αυτού.

TEXT_PAGE_SHORT208
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/209.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μήτηρ του ανθρώπου, παιδαγωγός, πλάστρια αυτού

1870

Σ. Λεοντιάς

ΠΕΡΙ ΚΛΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ

Ούτω λοιπόν η γυνή, εν άλλοις έργοις εστί κεκλημένη διαφόροις τοις του ανδρός. Ο προορισμός αυτής, ή η κλήσις αυτής, και δότε μοι περιγράψαι αυτόν προκαταρκτικώς μετά ποιητικωτέρας πως γλώσσης, ο προορισμός αυτής είναι αυτή η προς την οδόν της τελειοποιήσεως ώθησις του ανθρώπου από των μητρικών κόλπων της. Και μαρτυρία της τοιαύτης υψηλής και σπουδαίας αυτής εργασίας, δεν είναι μνημεία αρχιτεκτονικά, γλυπτικά, καλλιτεχνικά εν γένει, ή πολιτικά κατασκευάσματα, και κατορθώματα πολεμικών θριάμβων, και φιλοσοφικά συστήματα· αλλά μαρτύριον επιφανές της ευγενούς κλήσεώς της είναι αυτός ο ζων και ενεργών κατά πάσας τας εποχάς και τας περιόδους του χρόνου άνθρωπος· αυτός όστις μέλλει ν' αναφανή εν τω βίω καλλιτέχνης, πολιτικός, πολεμικός, φιλόσοφος, άνθρωπος πολίτης κατά Πλάτωνα. Διά τούτο και πολύ σοφώς ο Γάλλος Michelet λέγει περί της κλήσεως της γυναικός ότι είναι αύτη: "d' organiser une force, force efficace et productrice, de créer un créateur". Τω όντι η γυνή είναι μήτηρ του ανθρώπου, παιδαγωγός, πλάστρια αυτού. Εν τω θεάτρω του κόσμου απουσιάζει, διότι η ελαφρά και εύκαμπτος φύσις της, συναντωμένη μετά της πολύ σταθεράς και ανδρείας φύσεως του ανδρός απορροφάται σχεδόν ειπείν υπ' αυτής. Αλλά μορφόνει και πλάττει διά των τρυφερών χειρών της το αρχικόν πρόσωπον του πολυπλόκου τούτου δράματος του παριστανομένου εν τη σκηνή ταύτη του βίου· θεμελιώνει την εν τω κόσμω ζωήν του ανδρός, την απαύστως αναπτυσσομένην, και εις τελειοποίησιν προαγομένην διότι έχει εις χείρας της την καρδίαν των παιδίων, των

———————

Αποσπάσματα από σειρά άρθρων της Σαπφούς Λεοντιάδος στο περιοδικό Ευρυδίκη, "γυναικείαν εβδομαδιαίαν επιθεώρησιν εκδιδομένην κατά μήνα υπό Αιμιλίας Κτενά Λεοντιάδος", Κωνσταντινούπολη, έτος Α', αρ. 3, 5 Δεκεμβρίου 1870, σ. 26-27 και αρ. 5, 19 Δεκεμβρίου 1870, σ. 49-51.

14

TEXT_PAGE_SHORT209
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/210.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μελλόντων τούτων κυρίων της γης, και διά του ιδίου της παραδείγματος, και του θελγήτρου, το οποίον η επιρροή της, και η στοργή της διαχέει από της παιδικής ηλικίας επί πασών εφεξής των ηλικιών του ανθρώπου, προμηθεύει τα μέσα της βελτιώσεως όλης της ζωής· και ούτως υπό την οικιακήν στέγην, υπό το όμμα της γυναικός, μητρός και παιδαγωγού, μορφούνται, και λαμβάνουσι την αρχήν των και την γένεσίν των αι γνώμαι και τα ήθη, εφ' ων στηρίζονται έπειτα και αυτά τα διάφορα ακόμη φιλοσοφικά συστήματα· ή μήπως και αυτών των μεγάλων της αρχαίας Ελλάδος και σοφών ανδρών η συνδιατριβή μετά της μαντικής Διοτίμης και της Ασπασίας και αυτών των δυσφήμως μεν αποκαλουμένων, άλλως δε μόνων πεπαιδευμένων τότε γυναικών, ας διά τούτο ο Δημοσθένης "ηδονήν της ψυχής" μάλα προσφυώς απεκάλεσε, δεν συνετέλει εις την ρύθμισιν και αρμονικότητα των πολιτικών και φιλοσοφικών αρχών των; αφού μάλιστα αυτός ο Πλάτων φαίνεται αποδιδούς εν τω Συμποσίω, την περί του ηθικώς Καλού εξαισίαν ιδέαν του εις τον σοφώτατον εκείνον ορισμόν αυτού, τον δοθέντα διά του στόματος της θεσπιωδού Διοτίμης; Αλλά ταύτα παρεκβατικώτερα· επανέλθω δ' εις το προκείμενον. Και καθώς λοιπόν προς την σωματικήν ζωήν η φροντίς της υγιείας, η διατήρησις της καταστάσεως είναι δεδομένη εις την γυναίκα, ομοίως προς την πνευματικήν η γυνή εμπνέει και εμψυχόνει τα αισθήματα, άτινα εισίν η ζωή της ψυχής, τα αιώνια ελατήρια των ενεργειών, και ούτως αι συμφοραί και αι ευτυχίαι πηγάζουσιν εξ αυτής. Εντεύθεν οι ευφυέστατοι ημών πρόγονοι Έλληνες έπλασαν εξ αρχής τον μύθον της Πανδώρας. Διά τούτο η γυνή καθημένη παρά την κοιτίδα του παιδίου οφείλει να λέγη διά μεν το άρρεν: "Κρατώ ενταύθα τον πόλεμον ή την ειρήνην του κόσμου, εκείνον όστις θέλει μεταμορφώσει το πρόσωπον της γης, διά της τέχνης και της επιστήμης"· και βαυκαλιζουσα αυτό να άδη:

Αξίωσέ τον, ω Θεέ, να ζήση πολλά χρόνια.

Πολλαίς ωραίαις άνοιξαις ν' ακούη τ' αηδόνια.

Στα μεγαλεία τ' ουρανού, κ' εις των ανθών τα κάλλη.

Την Πανσοφίαν Σου, Θεέ, να βλέπη, και να ψάλλη.

Και να Σ' απομιμήται!

Και όταν βρέχη, και βροντά, κι' αστράπτη και χιονίζη,

Την Παντοδυναμίαν Σου εκεί να ζωγραφίζη,

Χωρίς να εκπτοήται!

Διά δε το θήλυ να λέγη : "Κρατώ ενταύθα εκείνο το ον, το οποίον θέλει ταράξει τας καρδίας, ή θέλει κάμη να βασιλεύη εν αυταίς η ειρήνη και η αρμονία, και η χάρις του Θεού"· και βαυκαλίζουσα αυτό να άδη ως Χριστιανή Ελληνίς.

Παναγία μου Μεγάλη! δος της χρόνια περισσά.

Της ζωής να φέγγη ο ήλιος τα μαλλιά της τα χρυσά.

Κάμε την να γένη νέα φρόνιμη σαν Αθηνά!

TEXT_PAGE_SHORT210
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/211.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Των Ελληνικών χαρίτων νάχη κάλλη τα σεμνά.

Κάμε την να καμαρώνη ότι είναι Ελληνίς.

Και της Εκκλησίας Κόρη, της αμώμου και κλεινής!

(συνέχεια)

Και ο μεν λοιπόν ανήρ ασχολείται ως υπεδείχθη και εν αρχή εις μεγάλων συμφερόντων διοίκησιν των εκτός της οικίας· και ούτω τα συμφέροντα της οικογενείας, εν γένει της πολιτείας, της πατρίδος, της κοινωνίας εισί τα αντικείμενα των ενεργειών και των σκέψεών του· διά τούτο και εκτός της γενικής εκπαιδεύσεως, ην πρέπει να λαμβάνη ως ον λογικόν και ηθικόν, ανάγκη και ταύτας τας εν τω κοινωνικώ βίω διαφόρους αυτού εργασίας να διδάσκηται επιμελώς και σκοπίμως, όπως ενεργή ταύτας επιτυχώς, και προς το καλόν αυτού τε του ιδίου και όλης της κοινωνίας, ης αποτελεί μέλος. Απ' εναντίας η φροντίς συμφερόντων όλως προσωπικών και ατομικών, και περιλαμβανομένων εις κύκλον στενότατον είναι η μερίς της γυναικός εν τη οικιακή ταύτη κλήσει αυτής η οικογένεια, τα πρόσωπα της οικογενείας αποτελούσιν το προσφιλές αυτής κράτος, και τ' αγαπητά αντικείμενα των ασχολιών της· αλλ' από τούτων ομού λαμβανομένων συγκροτείται η πολιτεία, η πατρίς, η κοινωνία. Και πόσον αληθώς η κλήσις αύτη της γυναικός είναι δυσχερής και βαρεία, αλλ' όμως υψηλή λίαν και ευγενής και γλυκεία, όταν γνωρίζη να την εξασκή, και όταν την εξασκή προς το αγαθόν πάντων των ατόμων της οικογενείας, και της εξ αυτών συγκροτουμένης κοινωνίας· και μία ουράνιος τω όντι ηδονή και αληθής αγαλλίασις της καρδίας της είναι η συνέπεια ταύτης. Εντεύθεν πότε αι κοινωνίαι ήρχισαν να τακτοποιώνται, ν' απαλλάττωνται των τοσούτων ελαττωμάτων των αρχαίων χρόνων ή μάλλον ν' αναγεννώνται εις βίον όλως νέον, και ευδαίμονα; Αφότου βεβαίως, αναφωνεί η ιστορία, εισέβαλον εις τον εκφαυλισθέντα εκείνον Ελληνορωμαϊκόν κόσμον, τα δύο νέα στοιχεία, τα Γερμανικά δηλ. έθνη και ο χριστιανισμός, ων το μεν τιμών οίκοθεν την γυναίκα, ο δε εξαγιάσας αυτήν, και εμπιστευθείς αυτή την βασιλείαν της χάριτος, ήτις είναι η ανάπλασις του ανθρώπου, επήγαγον την ανάπτυξιν του νέου των επερχομένων γενεών βίου, όστις προβαίνει αναπτυσσόμενος εν πάσι τοις χριστιανικοίς έθνεσιν, εννοούμενης ολονέν κάλλιον της κλήσεως της γυναικός, υπό το οσημέραι λαμπρότερον φέγγον φως του χριστιανισμού και της μετ' αυτού άριστα συνδυαζομένης υγιούς φιλοσοφίας.

Και τί λοιπόν η γυνή είναι κεκλημένη ίνα πράττη υπό την στέγην του οίκου, και τούτο πράττουσα φέρει επί των ευπλάστων αυτής ώμων τοσούτον σοβαράν και μεγάλην την κλήσιν; Εν γένει οικουρούσα και μένουσα ένδον 

TEXT_PAGE_SHORT211
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/212.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 19

TEXT_PAGE_SHORT212
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/213.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

σωφρόνως και υπομονητικώς οικονομεί τον οίκον και διευθύνει αυτόν κατά τον τύπον της μελίσσης, εκλογίζεται τα οικεία συμφέροντα, άρχει των υπηρετών, διεξάγει ως γενναίος αγωνιστής παν ό,τι κατά τον Σωκράτην εν μεγάροισι κακόν τ' αγαθόν τέτυκται. Επομένως απεκδέχεται τον άνδρα, και θεραπεύει αυτόν· αλλά και τούτο μετά των άλλων εισί τα μικρότερα των έργων της, και τοι τοσούτον σπουδαία καθ' εαυτά. Το ανώτατον πάντων, η κορωνίς ούτως ειπείν των ενεργειών της οικογενειακής κλήσεώς της, το σώζον και αγιάζον αυτήν, είναι η γέννησις ανθρώπων και η περιποίησις αυτών σωματικώς και ψυχικώς, η προπαρασκεύασις αυτών εις το στάδιον της ζωής διά των αναγκαίων εφοδίων. "Σωθήσεται η γυνή εν τη τεκνογονία" κηρύττει ο θείος Παύλος. Η γυνή τούτο το μέγιστον αυτής έργον συναισθανομένη, ιδού τί κάμνει· εγείρεται πάσαν πρωίαν, διότι αυτή είναι η ζωή της οικογενείας, ζη ουχί δι' εαυτήν, αλλά διά τους πέριξ αυτής, εγείρεται πάσαν πρωίαν προ της ανατολής του ηλίου, και διδούσα την καρδίαν της εις τον Θεόν, ρίπτει μετά σπουδής το προνοητικόν βλέμμα της επί των αγαπητών όντων, τα οποία εις το έργον της έπνευσαν την πρώτην πνοήν της ζωής και τα οποία μετ' ολίγον θέλουν ζη αντ' αυτής εν τω κόσμω επί των θεληματικών μορφών της αγάπης της. Έπειτα αρχίζει να εξάγη εκ της καρδίας της, ήτις είναι ωσεί κάλλιστος βοτανικός κήπος, πεφυτευμένος υπό της φύσεως αυτής, και αρδευόμενος και καλλιεργούμενος από τα ζωογόνα νάματα της σοφίας του Θεού και της αγαθότητος, αρχίζει να εξάγη εξ αυτής τα άνθη των βοτανών εκείνων, αι οποίαι κάμνουσιν να ακμάζη η σωματική υγιεία των φιλτάτων της και εκείνων αι οποίαι εκτρέφουσι και αναπτύσσουσι την καρδίαν των, και την κάμνουσι ν' ανθοβολή τας ωραϊζούσας την ζωήν αρετάς· και μακάριος ο οίκος, ενώ η βασιλεύουσα γυνή εννοεί κάλλιστα το μέγεθος τούτο, και το ύψος της κλήσεώς της. "Σοφαί γυναίκες ωκοδόμησαν οίκους, η δε άφρων κατέστρεψεν εν χερσίν αυτής", είπεν ο θεόσοφος Σολομών. Τοιούτον το μεγαλείτερον και υψηλότερον μέρος της οικογενειακής κλήσεως της γυναικός. Η δε σοφία της γυναικός κατ' εμέ υπάρχει εν τη γνώσει της κλήσεως αυτής και τη συμφώνω προς ταύτην εκπαιδεύσεως αυτής. Διά τούτο και η προιξ, η φυσική και η διανοητική, η δωρηθείσα αυτή παρά του δημιουργού είναι συμφωνοτάτη προς ταύτην, καθώς και ο αφελής Ξενοφών παρατηρεί ωραιότατα, λεπτότης και ευφυΐα πνεύματος, και οξυδέρκεια του ψυχικού οφθαλμού, ώστε ταχέως να συλλαμβάνη τας εννοίας και ευθύς να εισδύη εις την ανάγκην των άλλων, και προλαμβάνη την θεραπείαν των. Όθεν ορθότατα λέγει, και η Κ. Νέκερ· "Rien n'échappera à l'activité bien faisante des femmes, les infortunes de toute espèce tomberont où sont tombées sous leur inspection". Προς τούτοις καρδία συμπαθητική και φιλόστοργος, και φιλάνθρωπος εν γένει ευκινησία και επιτηδειότης χειρών, χάρις τις και θελκτικότης εν όλαις ταις κινήσεσι, και ταις ενεργείαις ταις ψυχικαίς και ταις σωματικαίς εισί τα διακριτικά προτερήματα τα εκ της θείας προνοίας δεδομένα τη γυναικί

TEXT_PAGE_SHORT213
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/214.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

συμφωνότατα προς την κλήσιν αυτής. Και μοι φαίνεται ότι ο Θεός, πλάσας τον άνδρα, παρετήρησεν ευθύς ότι αυτός δεν ήτον αρμόδιος προς τον σκοπόν της πολλαπλασιάσεως του είδους του, παρετήρησε δηλ. ότι αυτός δεν ωμοίαζε προς την γην, την τρέφουσαν τα νεογνά των φυτών εν τοις κόλποις της, και περιθάλπουσαν αυτά. Ίσως τον εύρεν ομοιάζοντα μάλλον προς τον καίοντα ισχυρώς, τον φωτοβολούντα ήλιον, και τότε τα τρυφερά βλαστήματα του ανθρώπου εάν ερρίπτοντο υπ' αυτόν, ήθελον καή, ήθελον παύσει ενωρίς του ζην· έπλασε λοιπόν την περιποιητικήν καρδίαν της γυναικός, τους θαλπερούς αυτής κόλπους, εις τους οποίους η παιδικότης ευρίσκει την αναγκαίαν ζωογόνησιν, η γεροντική ηλικία την προσήκουσαν περίθαλψιν, η νεανική και η μέση ηλικία την πλέον ευγενή και γλυκείαν ανακούφισιν και χάριν. Διά τούτο και παν ό,τι έργον απαιτεί χάριν, καλλονήν, ιλαρότητα, αγάπην, αφίεται εις το ειρηνικόν και χαριτόβρυτον βασίλειον της γυναικός· παν ό,τι δε εξεργάζεται δι' ισχύος και τόλμης και ανάγκης και βίας, υπάγεται εις την κρατεράν κυριότητα του ανδρός.

TEXT_PAGE_SHORT214
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/215.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

την εντελή και ίσην σχεδόν τω ανδρί εκπαίδευσιν αυτής

1870

Σ. Λεοντιάς

ΠΕΡΙ ΚΛΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ

Και ταύτα μεν περί της κατ' οίκον κλήσεως της γυναικός, ην αύτη επισταμένως εκπληρούσα κάμνει να διαχέηται εις την οικογένειαν, ήτις είναι η βάσις της κοινωνίας, η ειρήνη, και η ευδαιμονία, και η τάξις, εις ουδέν υπάρχει τοις ανθρώποις ούτως εύχρηστον, ούτε ούτω καλόν κατά τον Ξενοφώντα. Είπω δε νυν διά βραχέων και περί της κλήσεως αυτής υπό την κοινωνικήν έποψιν. Αναφορικώς λοιπόν ταύτης λέγω ευθύς, ότι δεν συμμερίζομαι την γνώμην των προτεινόντων και ενεργούντων να υπερβή η γυνή τα όρια της υπό της φύσεως δεδειγμένης αυτής σφαίρας, και να εξέλθη εις τον κοινωνικόν βίον μετερχομένη τα έργα του ανδρός, ψηφοφορούσα, εκλέγουσα, βουλευομένη εν ταις συνελεύσεσι, δικάζουσα ίσως, και εν γένει πολιτευομένη συν αυτώ, και εν τοις πράγμασι γενομένη. Εγώ εννοώ την γυναίκα, γυναίκα, και τον άνδρα, άνδρα· συμφωνώ ως προς την παραδοχήν της γυναικός εις πάσας τας εταιρίας και εις πάντας τους συλλόγους, τους επιδιώκοντας την κατόρθωσιν έργου τινός φιλανθρώπου, καθώς συμφωνώ πληρέστατα και ως προς την εντελή και ίσην σχεδόν τω ανδρί εκπαίδευσιν αυτής, και περί ης άλλοτε θέλω ομιλήσει, διότι φρονώ, όπερ είπον και εις τοις έμπροσθεν ότι η γυνή είναι προωρισμένη να ζήση ουχί διά τον εαυτόν της, αλλά διά τους άλλους, εξ ων συγκροτείται η κοινωνία και το έθνος· η καρδία αυτής είναι η κοιτίς του παρόντος και του μέλλοντος της κοινωνίας· είναι βωμός, όπου καίει και ευωδιάζει ο λιβανωτός των αγαθών αισθημάτων, άπερ πρέπει να θρέψωσι τον άνθρωπον της πόλεως, της πατρίδος, του έθνους· είναι, τέλος η εστία, όπου ανάπτει η ιερά φλοξ της αγάπης του Θεού και του πλησίον, ήτις μόνη χαρακτηρίζει τον Χριστιανικόν πολιτισμόν· πρέπει λοιπόν διά ταύτα να εκπαιδεύηται και μετά τοσαύτης σοφίας και σκοπιμότητος ως

———————

Σ. Λεοντιάς, Ευρυδίκη, έτος Α', αρ. 6, 24 Δεκεμβρίου 1870, σ. 63-64 και αρ. 7, 1 Ιανουαρίου, σ. 78-79.

TEXT_PAGE_SHORT215
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/216.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μέλλουσα να περιθάλψη και μορφώση εις τους αγαπητούς της κόλπους τα τρυφερά της οικογενείας μέλη, άτινα θα γένωσιν οι άνδρες της κοινωνίας, και αι μητέρες πάλιν αυτής. Ουδέ συμφέρει λοιπόν αυτή, ουδέ κακόν είναι να αφήση το σπουδαίον μεν και εναγώνιον, αλλ' ειρηνικόν και γλυκύ βασίλειόν της, και να ριφθή εις τον σάλον τον κοινωνικόν, να εκτεθή εις τον ορίζοντα των πολιτικών πραγμάτων, από του οποίου ουδεμίαν ώραν ουδέ στιγμήν της ημέρας, και της νυκτός λείπουσι νεφέλαι πολυχρώματοι να αναβοκαταβαίνωσιν ή να εκδοθή εις την λατρείαν του αστάτου και αλλοπροσάλλου της εμπορίας θεού, ή τέλος οποιονδήποτε άλλο έργον ανδρείον να επιχειρήση· καθόσον μάλιστα ουδέ τα φυσικά προς τούτο προσόντα φέρει· και ας λάβωμεν προς παράδειγμα έν μόνον είδος έργου ανδρείου εις την γυναίκα μεταδιδόμενον, διά να είδωμεν αν ήτο συμφέρουσα η τοιαύτη μετάθεσις, ας λάβωμεν λέγω το δικανικόν. Εν τη περιπτώσει ταύτη δύο τινά θέλουν συμβή, αμφότερα προς βλάβην της ανθρωπότητος· ή η γυνή, επειδή είναι φύσει συμπαθητική και φιλάνθρωπος, θέλει καταχαρίζεται τα δίκαια, και προσβάλλει ολονέν το κύρος των νόμων, ή υπείκουσα εις την συνείδησιν του καθήκοντος, θέλει υπογράφει διά της αβράς και περιποιητικής χειρός της ποινάς σκληράς και εναντίας των φυσικών της καρδίας της ενστίκτων· και τότε τί ασχημότερον γυναικός βασανιζούσης και θανατούσης τον άνθρωπον, αντί του περιποιείσθαι και θεραπεύειν αυτόν, και χειραγωγείν αυτόν εις την οδόν της ζωής και της αγάπης, ως δέδοται αυτή εκ της φύσεως; Και μοι φαίνεται ότι η γυνή εάν ενασχοληθή εις τα εν τη κοινωνία και τη πολιτεία έργα του ανδρός και εξέλθη των φυσικών ορίων των ενεργειών της, πρέπει ν' ακούη ενδομύχως την φωνήν της τρυφεράς ανθρωπότητος λέγουσαν αυτή παραπονητικώς. "Φείσθητί μου εις ταύτην την ασθενή ζωήν μου! περίθαλπόν με! παιδαγώγησόν με! εξαρτώμαι από σε! από την συμπάθειάν σου, από την νοημοσύνην σου, από την προνοητικότητά σου! αντί της φροντίδος, ην θέλεις καταβάλλει δι' εμέ, θέλω γένει χρήσιμος εις σε, όπως επιθυμείς, και όπως θέλει ο Θεός. Μη με εγκαταλείπης εις την αυστηρότητα του ηλιακού φωτός· άφες με εις τας αγκάλας σου να σκιάζωμαι, και να απολαύω γλυκείας και λεπτής ακτίνος ηλίου· άλλως μη με ζητής έπειτα εις την κοινωνίαν"...!

(συνέχεια)

Το μόνον κοινωνικόν έργον όπερ δύναται η γυνή να εξασκήση χωρίς να παραβλάπτη τα εν τη οικία καθήκοντά της, ή μάλλον όπερ και συμφωνεί προς αυτά, είναι μοι φαίνεται το παιδαγωγικόν· και μάλιστα η παιδαγωγία εν γένει ου

TEXT_PAGE_SHORT216
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/217.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μόνον των θηλέων, αλλά και η των αρρένων μέχρι της εις την ανωτέραν εκπαίδευσιν αφίξεώς των καλόν και σκόπιμον να δίδηται εις αυτήν· διότι εν τη παιδαγωγία ταύτη, ουδέν άλλο απαιτείται να γίνηται παρά του παιδαγωγούντος, ή μόρφωσις και διάπλασις της καρδίας διά τρόπων γλυκέων και συμπαθητικών, και υπό βλέμματος διαπερώντος τους μυχούς αυτής και διερευνώντος τας ιδιότητας των κυριωτέρων πτυχών και όπερ η γυνή μάλλον ή ο ανήρ δύναται επιτυχώς να πράξη επί του παιδίου. Ομοίως δε και το ιατρικόν επάγγελμα δύναται επιτυχώς και προς όφελος της κοινωνίας να μετέλθη η γυνή· καθ' όσον εις τούτο απαιτούνται αι ιδιότητες του ανδρικού νοός, και αι ιδιότητες της γυναικείας καρδίας· απαιτείται το ισχυρόν και σπουδαίον και θετικόν της διανοίας εκείνου, και το συμπαθές και περιποιητικόν, και εν γένει φιλάνθρωπον της καρδίας ταύτης. Ο Michelet λέγει διά τούτο ότι, "ο αληθής ιατρός είναι δύο γενών ανήρ και γυνή"· επομένως λέγει ότι "η γυνή είναι ιατρός φυσικός, όπου δεν υπάρχει τοιούτος". Και παρατηρεί ότι όχι μόνον παρά τοις βαρβάροις λαοίς, και εν τοις χωρίοις, η γυνή είναι τοιαύτη και γνωρίζει ιδιότητας ιαματικάς βοτανών, και τας εφαρμόζει εις τους ασθενείς, αλλά και παρά τοις πεπολιτισμένοις. Και διά πολλών παραδειγμάτων και λογικών αποδείξεων, αποδεικνύει ότι γυνή ιατρός παρουσιαζομένη εις ασθενή είναι τις άγγελος εις αυτόν ζωής, εμψυχόνουσα αυτόν απείρως περισσότερον του ανδρός ιατρού· και εις τας Ηνωμένας Πολιτείας της Αμερικής, όπου κατά τον Toqueville, η γυνή δεν φαίνεται διευθύνουσα εξωτερικάς υποθέσεις, εμπόριον, πολιτικά πράγματα, γεωργίαν, ούτ' άλλην εργασίαν απαιτούσαν σωματικήν δύναμιν, αλλά περιστρέφεται εις τον ειρηνικόν κύκλον των οικιακών· η ανατομία και οι άλλοι της ιατρικής κλάδοι διδάσκονται και εις τα δύο γένη μετά της αυτής επιτυχίας. Προς τούτοις δε η γυνή χωρίς να αποκωλύηται της οικιακής εντολής της δύναται να ασχολήται και εις τας φιλοσοφικάς και φυσιολογικάς επιστήμας, καθ' όσον μάλιστα δι' αυτών βοηθείται πλείστον όσον εις την έρευναν της ανθρωπίνης καρδίας και την μόρφωσιν αυτής, όπερ είναι το κυριώτερον των έργων της γυναικός· ομοίως και εις φιλολογικά έργα δύναται να επιδοθή μετ' επιτυχίας χωρίς να προσκρούση εις τα οικιακά της καθήκοντα· αλλά περί τούτων θέλω ομιλήσει εν τω περί εκπαιδεύσεως της γυναικός· εν τοσούτω αφότου μάλιστα ο Χριστιανισμός εξέτεινε τον κύκλον της γυναικός εις την κοινωνίαν εμπιστευθείς εις την συμπαθή αυτής καρδίαν χρέη κοινωνικά, τα της αγάπης του πλησίον, και καλέσας και αυτήν ομοίως να συντελή εις την ευδαιμονίαν της κοινωνίας διά της εκπληρώσεως του αγαθού, δύναμαι να διαβεβαιώσω ότι παν έργον κοινωνικόν απαιτούν φιλανθρωπίαν, περίθαλψιν συμπαθή, αγάπην τρυφεράν και εγκάρδιον ενεργείται αρμοδιώτατα υπό της γυναικός. Προστασία ορφανών, επιμέλεια ασθενών, γερόντων, πτωχών, πάντων εν γένει των πασχόντων και κατατρυχομενων υπό των βιωτικών περιστάσεων μελών της κοινωνίας προέρχεται μετά χάριτος ιαματικής από των επιδεξίων και τρυφερών χειρών της

TEXT_PAGE_SHORT217
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/218.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και της χαριτοβρύτου καρδίας της, ηγιασμένης μάλιστα υπό του πνεύματος του Χριστιανισμού.

ΕΙΚΟΝΑ 20

TEXT_PAGE_SHORT218
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/219.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ψευδείς ηδονάς ή μονίμους ευδαιμονίας;

1870

Δ. Γεωργιάδου

Η ΚΑΡΔΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ

Σεβαστή μοι και προσφιλής μάμμη!

Η μητρική φιλοστοργία υμών μοι επέτρεψε ίν' αποκαλύπτω την καρδίαν μου εις υμάς. Πολλάκις επεκαλέσθην την πείραν σας και ανέθεσα εις την σοφήν εξέτασίν σας τας αμφιβολίας και αδυναμίας του πνεύματός μου. Αι σοφαί συμβουλαί σας μοι ήσαν πάντοτε πολύτιμοι. Υμείς μοι υποδείξατε την οδόν του αγαθού, χωρίς να μοι υποκρύψητε τας τραχύτητας αυτής. Η ηθική σας υπήρξε τοσούτον εξαίρετος και πειστική ώστε αρχίζω να θαυμάζω και απορώ πώς δύναταί τις να πραγματοποιήση αυτήν· η δύσμοιρος ημών φύσις είναι λίαν ασθενής, το δε κακόν μετεμφιεζόμενον επαγωγώς διεγείρει εν ημίν πάλην, ήτις αναγκάζει ημάς να... Τοιαύτης πάλης, ην μετά χαράς έρχομαι να σας διηγηθώ, εγενόμην η ηρωίς· βεβαιωθήτε όμως, φιλτάτη μοι μάμμη, ότι η εγγονή σας ωνειρεύετο. Εάν δεν εθριάμβευσεν αμέσως είχε δίκαιον. Ακούσατε.

Ανεγίνωσκον μετά χαράς επί πολλάς ώρας εν μέσω βαθείας σιγής, και απεκοιμήθην.

...Παράδοξος θόρυβος προσήλκυσε την προσοχήν μου. Ήκουσα αρμονικήν συναυλίαν, πληρούσαν τους αιθέρας. Κεραυνός πάραυτα εφάνη εκσφενδονιζόμενος... Εν μέσω δε των καταπληκτικών λάμψεων εφάνη γυνή εξαισίως ενδεδυμένη. Τα πάντα εις αυτήν ήσαν νέα, επιχάριτα, αεικίνητα. Αβρότης διέλαμπεν επί των οφθαλμών της. Ευφυΐα επεφαίνετο επί του μετώπου της και πνευματώδης ειρωνεία περιεπλανάτο επί των χειλέων της. Λεπτομερώς παρατηρήσασα την ενδυμασίαν της, ανεγνώρισα ότι απετελείτο υπό λεπτότατων υφασμάτων, περικοσμουμένη διά κοσμημάτων εκ χρυσηλάτου και υάλου. Ετοιμαζόμην να τη ομιλήσω, ότε παρ' αυτή ήλθε και ετοποθετήθη άλλη γυνή, νέα μεν ωσαύτως και ωραία, εν τη φυσιογνωμία όμως της οποίας η φαιδρότης και η

———————

Δ. Γεωργιάδου, Ευρυδίκη, έτος Α΄, αρ. 2, 28 Νοεμβρίου 1870, σ. 19-20.

TEXT_PAGE_SHORT219
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/220.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

χάρις διεφιλονείκουν τα πρωτεία μετά της ζωηρότητος και της πεισμονής της γείτονος αυτής. Η νεοελθούσα εφόρει υφάσματα πλούσια μεν, αλλά στερεά, ανθ' όλων δε των κοσμημάτων, έφερεν επί του λαιμού και των βραχιόνων κοσμήματα εκ χρυσού καθαρωτάτου.

―Τίνες είσθε, Κυρίαι μου, και τί επιθυμείτε; εφώνησα.

― Είμαι, απεκρίθη η πρώτη, η Νύμφη του Πνεύματος. Δύναμαι, εάν θέλητε, να σε κατατάξω υπό την σημαίαν μου· σοι υπόσχομαι δε τιμάς, δόξαν, ηδονάς.

― Εγώ είμαι, είπεν η άλλη, η Νύμφη της Καρδίας. Εάν θελήσης να ακολουθήσης τον νόμον μου, σοι υπόσχομαι την ευδαιμονίαν.

― Αλλά, αγνοώ, εψιθύρισα όλως συγκεκινημένη...

― Επιθυμείς, με διέκοψεν ειπούσα μετά ζωηρότητος η Νύμφη του Πνεύματος, να ήσαι η πρώτη μεταξύ των συνομηλίκων σου, η βασίλισσα των αιθουσών, το θαύμα του συρμού; Επιθυμείς ώστε τα νεανιεύματά σου να διέρχωνται από στόμα εις στόμα; Οι ευτελέστεροί σου λόγοι να διαδίδωνται και αναφέρωται υπό των χιλιάδων φωνών της φήμης; Επιθυμείς ώστε ενώπιόν σου να υποκλίνωσι και θαυμάζωσιν οι κοινοί νόες;

― Ω! μάλιστα...

― Επιθυμείς δι' ενός λόγου να αποθανατίσης ή καταστρέψης φιλολογικόν έργον ή καλλιτεχνικόν, να κρίνης ενδυμασίαν ή χαρακτήρα τινά, να ομιλής χαριέντως και θαυμασίως περί οιουδήποτε, έστω και ξηρού αντικειμένου, αι αποφάσεις σου να ώσιν αποφθέγματα εις πάντα; Επιθυμείς να ίδης ενώπιόν σου τον σεβασμόν κείμενον και τον θαυμασμόν; Επιθυμείς τέλος ν' απολαύσης την μεγαλειτέραν ανθρωπίνην ηδονήν της ματαιότητος και της φιλαυτίας; Επιθυμείς ταύτα πάντα; Ακολούθει μοι και θέλω σοι δείξει τους υπηκόους μου, οίτινες έσονται και υμέτεροι.

Πάραυτα είδον προχωρούντα όμιλον άπειρον, υποκλινόμενον ενώπιον της Νύμφης του Πνεύματος σεβασμίως. Το θυμίαμα εκαίετο, στέφανοι δ' εξ ανθέων και δαφνών διεσκορπίζοντο επί του εδάφους.

― Εις σε θ' αποδοθώσιν άπασαι αύται αι τιμαί, είπεν η Νύμφη.

Η καρδία μου ανεσκίρτησεν υπερηφάνως. Αφέθην ίνα ορμήσω και κατάσχω το σκήπτρον της επαγωγού ταύτης Βασιλείας...

Αλλ' η Νύμφη της Καρδίας με εκράτησε και,

― Τέκνον, μοι είπε, μετά φωνής πλήρους χάριτος, μη αποτυφλούσαι υπό των λόγων τούτων, μη εξαπατάσαι υπό της εικόνος ταύτης. Βεβαίως, γινώσκω ότι πας τις ζητεί να επιφαίνηται εν τω κόσμω, αλλ' ουχί όμως μόνον διά του πνεύματος. Το πνεύμα μόνον είναι κακός δαίμων. Ιδέ, όπισθεν τας γυναίκας εκείνας αίτινες αποτελούσι την αυλήν της Νύμφης ταύτης, ήτις σήμερον είναι αντίπαλός μου και ήτις έπρεπε να η αδελφή μου. Θα ίδης πλείστας πληγάς προξενηθείσας υπό των προσποιητών χαρακτήρων του πνεύματος, και πολλάς παλαιάς

TEXT_PAGE_SHORT220
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/221.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

φιλίας καταστρεφομένας εν στιγμή υπό πνευματώδους λέξεως. Επομένως δε πιστεύεις, ως σοι έλεγεν, ότι το πνεύμα θέλει σοι χορηγήση γνώσεις, παιδείαν; Ουχί, τέκνον μου, και μετ' επιστήμης έτι εάν όλως καλλωπίσης αυτήν, θέλεις την έχει πάντοτε μετά της κουφότητος και της ματαιότητος, αίτινες αποτελούσι το πνεύμα μόνον. Το πνεύμα είναι ισχύς υπεροπτική, εναντία συνεχώς εις την ταπεινοφροσύνην και την χριστιανικήν απλότητα, αφίνουσα την αλήθειαν χάριν του ψεύδους· αγνοεί ό,τι πρέπει να γνωρίζη, και γνωρίζει ό,τι πρέπει ν' αγνοή.

Επιθυμείς και άλλην εικόνα του πνεύματος; Άκουσον: «Να σκέπτηταί τις ολίγον, να ομιλή πολλά, να μη αμφιβάλλη περί ουδενός, να στολίζη τα εκτός της ψυχής, να καλλιεργή την επιφάνειαν του πνεύματός του, να εκφράζηται καλώς, να επιδεικνύη φαντασίαν και ευτραπέλειαν, να διατηρή ομιλίαν ελαφράν και κομψοπρεπή, να γινώσκη να αρέσκη χωρίς να εκτιμάται, να έχη το παράδοξον προτέρημα του να αντιλαμβάνηται ταχέως, να νομίζη ότι σκέπτηται καλώς, να πηδά από αντικειμένου εις αντικείμενον χωρίς να εμβαθύνη εις ουδέν, να συλλέγη ταχέως άπαντα τα άνθη, χωρίς να δίδη ποτέ καιρόν εις τους καρπούς να ωριμάσωσιν· ταύτα πάντα λογίζονται εις την εποχήν ημών πνευματώδη και φέρουσι το γενικόν όνομα "Πνεύμα''».

Το πνεύμα μόνον έχει ως φρουράν τας ψευδείς ηδονάς, ενώ η καρδία έχει τας μονίμους ευδαιμονίας. Το πνεύμα μόνον δύναται να παρασυρθή, να εκκλίνη της ευθείας του αγαθού οδού, η καρδία όμως είναι ο αγαθός κριτής, όστις ουδαμώς απατάται.

Ο Θεός ηυδόκησεν όπως το πνεύμα και η καρδία ώσιν πάντοτε συνηνωμένα εν ενί και τω αυτώ προσώπω. Εάν πρόκηται να εκλέξης, μη ταλαντεύησαι. Μετά της Καρδίας, τέκνον μου, θέλεις κατανοήσει τας ηδυτέρας συμπαθείας, αγαπηθή παρά πάντων, καταπραΰνη πολλάς λύπας, καταπαύση πολλά δάκρυα. Μετά της Καρδίας θέλει είσαι το είδωλον της οικογενείας σου, η χαρά της οικιακής εστίας, η ευδαιμονία των περί σε. Η αυλή μου δεν είναι έξοχος· εν αυτή δεν υπάρχουσιν αι ευωδίαι της κολακείας, αλλά τα αρώματα της ειρήνης και της γαλήνης.

Ανασηκώσασα δ' έν φόρεμά της, η Νύμφη επαρουσίασεν εις τους δακρυβρέκτους οφθαλμούς μου εικόνας πλήρεις απεριγράπτων χαρίτων. Περί αυτήν απετέλουν ωραίον σύμπλεγμα η υιική, μητρική, πατρική φιλοστοργία, η συζυγική αγάπη, η του πλησίον, η ευμένεια, η ηδύτης, η φιλευσπλαχνία και άπαντες οι δορυφόροι της Καρδίας...

Ερρίφθην εις τας αγκάλας της Νύμφης της Καρδίας και εξύπνησα με τους θερμούς ασπασμούς της.

Ιδού το ονειροπόλημά μου, πολυφίλητός μοι μάμμη. Βλέπετε, και ονειρευομένη, επωφελούμαι των περιπαθεστάτων υμών μαθημάτων.

TEXT_PAGE_SHORT221
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/222.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μήτε εις τας διασκεδάσεις, μήτε προς την εμβριθή σπουδήν του κόσμου

1870

Ευρυδίκη

ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΑΓΑΘΗΣ ΜΗΤΡΟΣ

Η εν τη κοινωνία εισαγωγή της νεάνιδος, είναι το τέρμα και ο στέφανος της ανατροφής. Ταυτό τούτο σκέπτομαι ήδη να πράξω καγώ διά την θυγατέρα μου, ήτις σήμερον ευρίσκεται εν τη 17η βαθμίδι της βιωτικής κλίμακος αυτής. Καλώς, νομίζω, έπραξα περιμείνασα ολίγον μέχρι της ακμής και ωριμάνσεως της κρίσεως και σκέψεως αυτής, της στρόφιγγος ταύτης, περί ης, ως περί κέντρον, συστρέφονται άπασαι αι διανοητικαί δυνάμεις, της πυξίδος ταύτης του πνευματικού σκάφους. Ταλαίπωρος Σοφία! γινώσκεις άρα γε ότι μοι φαίνεται ότι άρχομαι να σε χάνω, αφ' ότου σοι υπεσχέθην να σε εισαγάγω εν ξένη οικία; Ο μητρικός έρως έχει την ζηλοτυπίαν του, ως και τους συνοδούς αυτής τον φόβον, τας ταραχάς, τας πικρίας. Ναι! δεν είναι τοσούτον λογικόν τούτο, αλλά... Γνωρίζω κάλλιστα ότι η νεάνις δεν θέλει μείνη αιωνίως μετά της μητρός της, και ότι είναι φρονίμου μητρός ίδιον να διδάσκη ενίοτε την θυγατέρα αυτής περί του μέλλοντος τούτου. Αι μη ακούσασαι ποτέ περί του αποχωρισμού τούτου, νομίζουσιν αυτόν αδύνατον, και, προκειμένου να νυμφευθώσιν, απαιτούσι να διαμένωσι παρά τοις γονεύσιν αυτών, πράγμα πολλάκις αδύνατον. Πολλάκις προ ενός έτους είπον εις την Σοφίαν ότι δέον να συνειθίση εκ των προτέρων την φαντασίαν αυτής εις την ευπείθειαν και ότι η θεία Πρόνοια, η κάλλιον αυτής και εμού γινώσκουσα ό,τι αυτή αρμόζον και κατάλληλον, ίσως θεωρήσει δυνατήν, επί τινα έτη, την αφ' ημών απομάκρυνσίν της. Η επί του αντικειμένου τούτου πρώτη ομιλία μου, και τοι ολίγιστα λεπτά διαρκέσασα, ενεβύθισεν αυτήν εις κατήφειαν και μελαγχολίαν, την οποίαν ίνα μη διερεθίσω επί μάλλον δεν επέμενον, αλλά επανήλθον βραδύτερον και σχεδόν τετράκις επί του 

———————

Άρθρο ανυπόγραφο· Ευρυδίκη, έτος Α', αρ. 2, 28 Νοεμβρίου 1870, σ. 16-18· πρόκειται ίσως για διασκευή ή μετάφραση ξένου κειμένου.

TEXT_PAGE_SHORT222
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/223.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αντικειμένου τούτου, οπότε την επανέφερον εις ηδείαν τινά υπομονήν. Η αθώα! ησυχεί διότι βλέπει το τέρμα λίαν μακράν, ελπίζουσα ότι θέλω ζήσει όπως την αποκαταστήσω βραδύτερον, ενώ εγώ πάσχω ένεκα της νέας ταύτης υποχρεώσεώς μου, ή μάλλον του νέου τούτου καθήκοντός μου. Η εισαγωγή της θυγατρός μου εις τον κόσμον με εκφοβίζει ως σημείον αποχωρισμού και σπουδαίως με επασχολεί. Το στάδιον είναι μέγα, δυσχερές. Εδραξάμην χθες πάλιν της καταλλήλου ευκαιρίας όπως επανέλθω επί του αυτού αντικειμένου. Την προσεκάλεσα όθεν παρ' εμοί, και αφού την ενηγκαλίσθην, τη είπον ημισπουδαίως άμα και αστείως, ότι προεθέμεθα να σκεφθώμεν περί της αποκαταστάσεως και ευδαιμονίας της.

― "Τί! μήτερ μου, εφώνησεν, ανοίξασα τους οφθαλμούς αυτής, εν οις εκυμαίνοντο η έκπληξις και ο θαυμασμός, σκέπτεσθε να...

― Να σε υπανδρεύσωμεν, τέκνον μου, να σε αποχωρισθώμεν! Ιδού ό,τι η δύστηνος αμφέβαλλεν. Ουχί, ουχί, μη φοβείσαι. Είσαι νέα εισέτι και ακατάλληλος προς τούτο· αφ' ετέρου μοι είσαι λίαν εισέτι αναγκαία".

Επανέλαβεν ύφος μειλίχιον. Περισφίγξασα δε τας χείρας της περί τον τράχηλόν μου μοι είπεν μετά απλού τόνου περιεργείας.

― Τότε, τί θέλετε να μοι είπητε, μήτερ μου, και τί δύνασθε να πράξητε πλειότερον διά την ευτυχίαν μου ;

― Φιλτάτη μου, τη απήντησα, είσαι ολίγον επιλήσμων· πολλάκις σοι είπον, ότι κατά το δέκατον έκτον ή 17 έτος, η συνετή και αγαθή μήτηρ άρχεται να οδηγή την θυγατέρα της εις την κοινωνίαν. Συ άγεις το 17 έτος της ηλικίας σου· είσαι φρόνιμος· απεφάσισα όθεν να σε διδάξω την νέαν ταύτην επιστήμην ήτις σοι είναι αναγκαιοτάτη· μετά 8 δε ημέρας θέλεις με συνοδεύσει εις τινα συναναστροφήν εκ συγγενών και φίλων.

Η Σοφία επί τω ακούσματι τούτω ηρυθρίασε και συνεκινήθη, το μεν υπό περιεργείας, το δε υπό φόβου, το δε πρόσθες και υπό του ενστίκτου εκείνου των γυναικών, όπερ εν παρομοία δοκιμασία ανακαλύπτει προετοιμασίαν οριστικήν εν τω προορισμώ αυτής. Προσποιηθείσα δ' εντοσούτω ότι μειδιά μοι είπεν.

― "Μήτερ! είσθε ο οδηγός μου εν τε τη κοινωνία και τη οικία ημών. Τείνατε την χείρα προς την θυγατέρα σας, προπορεύθητε αυτής, και αύτη θέλει σας ακολουθήσει.

― Μάλιστα, τέκνον μου, επανέλαβον μετά γλυκύτητος, έσομαι αείποτε ο οδηγός σου. Προετοιμάσθην πάντοτε διά την εκπλήρωσιν του μέρους τούτου της μεγάλης και ιεράς αποστολής μου. Η πείρα μου θέλει βιάσει την ιδικήν σου, η δε κρίσις σου θέλει μοι καταστήσει τα πάντα ευχερή. Αλλά, πριν εισέτι εισέλθης εν τω σταδίω τούτω ενθυμείσαι καλώς τας εκτενείς συνομιλίας μας περί των προτερημάτων και διαθέσεων, ας τινας η νεάνις δέον να συγκομίζη εν τη κοινωνία;

TEXT_PAGE_SHORT223
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/224.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

― Πιστεύω, μοι απεκρίθη, ότι αι κυριώτεραι παραινέσεις σας εισίν εγκεχαραγμέναι εν τη μνήμη μου, και ευχερώς θέλω επανεύρει αυτάς.

― Μάλιστα, τη είπον, αποκρίθητί μοι εις εκάστην ερώτησιν, ην θέλω σοι απευθύνει επί του αντικειμένου τούτου. Η ενώπιον της μητρός γινομένη εξέτασις δεν είναι νομίζω τι εμπνέον φόβον και δειλίαν. Δεν είσαι της γνώμης μου;"

Η Σοφία μοι απήντησε διά χαρίεντος μειδιάματος· εγώ δε επανέλαβον.

― «Ήδη επέρχονται εν τη μνήμη μου ιδέαι τινές περί του αντικειμένου τούτου, τας οποίας απήντησα εν τινι περί ανατροφής συγγράμματι, ου τινος συγγραφεύς ήτο γυνή διακεκριμένη, ης το όνομα δεν ενθυμούμαι επί του παρόντος. Άκουσον αυτάς μετ' επιστασίας, καθότι ακολούθως θέλεις μοι εκθέσει την περί τούτων γνώμην σου.

»Η εισαγωγή, έλεγεν η ανώνυμος συγγραφεύς, εις την κοινωνίαν δύναται να γίνηται εις την νεάνιδα μόνον χάριν δοκιμής· καθότι εάν η έφεσις της διασκεδάσεως και η ιδέα των εντρυφημάτων επεκτεινομένη απερρόφα άπασαν την ενεργητικότητα, ο σκοπός, δι' ον συνεχωρήθησαν ταύτα, καθίσταται ελλειπής και η μήτηρ ευρίσκεται εν τη ανάγκη να αναλάβη τα δικαιώματά της.

»―Το πνεύμα σου δεν είναι πλέον επιδεκτικόν εφαρμογής, θέλει ειπεί τότε εις την θυγατέρα της· αι μελέται και σπουδαί σου παραμελούνται. Αι δε ασκήσεις σου άπόλλυσι το ενδιαφέρον αυτών· τέκνον μου, δεν είσαι πλέον ως ήσο· πρόκειται ήδη να σε επαναφέρω εις την πρώτην σου κατάστασιν· σε ωδήγησα λίαν πρωίμως εις την κοινωνίαν· ας περιμένωμεν όθεν όπως η ηθική δύναμίς σου αυξυνθή και βλέπομεν. -Η έγκαιρος αύτη απαγόρευσις δεν θέλει φοβίσει υπερβαλλόντως την νεάνιδα, και, αν προηγουμένως ήθελον τη αναφέρει περί του ενδεχομένου αυτής ήθελεν αναμφιβόλως την αποφύγει, δε η βία της ήθελε περιορισθή».

Επί τη εκθέσει ταύτη η Σοφία εσκέφθη επί τινας στιγμάς, και είπε μετά γενναιότητος.

― «Μήτερ μου, πλείστα όσα έχω ν' αντείπω κατά της ιδέας ταύτης, της διακόψεως της εισαγωγής της νεάνιδος εν τω κόσμω. Μοι φαίνεται, ότι η Κυρία αύτη ίνα ευρεθή εις την ανάγκην όπως αποφανθή ούτως, ήτο κακώς διακειμένη, καθότι εάν η μήτηρ της έπραττε δι' αυτήν ό,τι υμείς πράττετε δι' εμέ, δεν θα υπήρχε λόγος αποχρών όπως η εκτίμησις αύτη γίνη τοσούτον κακώς. Επομένως οπόσον σκανδαλώδες και άτοπον είναι να επιθυμή τις όπως πειθαναγκάση το δημόσιον εις την αρχήν της οικογενειακής πειθαρχίας και τάξεως! Οποία δυσχέρεια και δυσαρέσκεια διά την νεάνιδα! Οποία εμπόδια διά τους γονείς! δεν επιθυμώ ουδέ ζητώ περιπαθώς τον κόσμον αλλά θέλω εισέλθει εν αυτώ μετ' ευπειθείας· καθότι άνευ αυτής η ανατροφή είναι ατελής· τον επιθυμώ και τον φοβούμαι εξ ίσου, ουδέποτε δε σας ομνύω θέλω φέρει την μητέρα μου εις θέσιν όπως μεταχειρισθή τοιαύτην γλώσσαν. Άμα η πείρα ενάρξηται και η φρόνησις αυτή θέλει την ακολουθήσει μέχρι τέλους.

TEXT_PAGE_SHORT224
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/225.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

»Είναι αληθές ότι η συγγραφεύς μας ομιλεί περί της μεγάλης κοινωνίας, εις την οποίαν πιστεύω ότι δεν προτίθεσθε να με εισαγάγητε κατ' αρχάς, και ίσως ουδέποτε εγώ παρουσιασθώ εις αυτήν. Η δε ιδέα αυτής αναφέρεται και εις τας ήττον επιδεικτικάς συναναστροφάς εν αις υπάρχουσι περιστάσεις δυνάμεναι να οδηγήσωσι την νεάνιδα εις τας διασκεδάσεις, αίτινες κατ' εμέ, δύνανται να επιφέρωσιν αταξίαν εις τα μέσα της ανατροφής, και να ελαττώσωσι την εμπιστοσύνην, ην το τέκνον οφείλει να διατηρή επί τη ευνοία της μητρός της. Νομίζω δε ότι πρέπει εκ των προτέρων να βεβαιούται η μήτηρ εάν η νεάνις είναι εν ηλικία ωρίμω και καταλλήλω όπως την εισαγάγη εις τον κόσμον, την παρουσιάση ή την αποσύρη πάραυτα, ως τα σχήματα εκείνα μεθ' ων ο ταχυδακτυλουργός απατά τους περιέργους θεατάς».

Εμειδίασα διά την σύγκρισιν και απεδοκίμασα τας αρχάς της.

― Εγώ απ' εμαυτής δεν ωμίλησα ούτω, μήτερ μου, επανέλαβεν η Σοφία μετά σωφροσύνης· ανεμνήσθην και ανέφερον τους ιδίους υμών λόγους.

― Η εξαίσιος αυτή μνήμη με κολακεύει, φιλτάτη μου, τη είπον· προσπάθησον δ' όπως μοι αποδείξης νέα δείγματα αυτής διότι θέλω σοι απευθύνει ερώτησίν τινα.

"Οπότε εισέλθης εν τη κοινωνία θέλεις επαγρυπνεί εφ' εαυτής και παρατηρής επί πολλών αντικειμένων. Πρέπει να είπωμεν και ολίγα τινά περί των επεισοδίων των υποδοχών, όπως μη και επί δευτέραν φοράν επιπέσης εις σφάλμα όπερ ήθελες πράξει διά πρώτην φοράν αλλά σήμερον, πριν εισέτι εισέλθης εις τον κόσμον, οπότε τον βλέπης μόνον μακρόθεν ως γην, ήτις άρχεται να αναφαίνηται, οποίαι ιδέαι σε προεπασχολώσι και οποίον νόμον θέλεις ακολουθήσει;"

― Με εδιδάξατε, είπεν, ότι το αναγκαιότερον εις την νεάνιδα την οποίαν μήτηρ τις εισαγάγη εις την κοινωνίαν είναι η εκτενής προσοχή εις την παρατήρησιν και δεν μοι αφήσατε να συγχέω την έλλογον παρατήρησιν μετά της σιωπηλής ψυχρότητος και της αυθάδους περιεργείας. Το πνεύμα των μαθημάτων σας, αγαθή μου μήτερ, είναι μέσον απασών των υπερβολών. Εσχημάτισα νομίζω ιδέαν τινά καθαράν του ως παρατηρήτρια έργου μου. Υποθέτω ότι γνωρίζω να αποφεύγω παν ό,τι δύναται να με παρασύρη μακρότερον πριν εισέτι γνωρίσω αυτόν, σπουδάσασα μετά προσοχής την ποικιλίαν των τρόπων, τας ηθικάς διαθέσεις. Μη σπεύδειν αλλά περιμένειν έσεται το μέγα μυστήριόν μου· επειδή δε η επιφύλαξις είναι καθήκον της νεάνιδος, ουδείς θέλει εκπληχθή βλέπων με μηδόλως παραδιδομένην εις μεγάλας βίας και σπουδάς. Η στιγμή, καθ' ην η παρατηρήτρια ενδιαφέρεται περισσότερον είναι η αρχή, καθότι ελλείπει εντελώς η πείρα· εν δε τη αρχή ακριβώς η κοινωνία ευχαριστείται καλλίτερον εκ της υπερβολικής επιφυλάξεως της νεάνιδος, ήτις τότε ευρίσκεται εν τη καταλληλοτέρα προς παρατήρησιν καταστάσει.

Αλλ' είναι αληθέστατον, ότι η παρατηρήτρια δέον να διατηρή αταραξίαν

15

TEXT_PAGE_SHORT225
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/226.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ψυχής. Η νεάνις, ήτις υπό μόνης της ιδέας του κόσμου μεθύει, και ήτις επί τη πρώτη όψει εκλαμβάνει τας χρυσάς κέχρους (τρέμουσαι) ως καθαρόν χρυσόν, τας ψευδείς λίθους ως αδάμαντας, ουδέποτε δύναται να ίδη ό,τι την ενδιαφέρει. Ανάγκη λοιπόν όπως η πρώτη διασκέδασις ενάρξηται υπό των ιδεών και υγιών λόγων της μητρός.

Η ειλικρινής και αφοσιωμένη πίστις της νεάνιδος εις τον λόγον της μητρός της είναι ο δεύτερος νόμος, τον οποίον βλέπομεν συγχεόμενον μετά του πρώτου· καλώ δ' αυτόν δεύτερον διότι ούτω το επεθυμήσατε, οπότε μοι εδιδάξατε ότι κατά την ηλικίαν μου δεν δύναμαι πλέον να ερείδωμαι μόνον επί του προσφιλούς ερείσματός σας, και ότι η ατομική απόφασίς μου δέον πλέον να λάβη θέσιν εν τω βίω μου. Οφείλω να σας πιστεύσω εις τούτο και τοι μυστικώς διαμαρτύρεται το εσώτερον της καρδίας μου.

Όσον αφορά τον νόμον τούτον καθίσταται ευχερές να τον ακολουθήση η νεάνις. Οποίαι φροντίδες μας διηύθυνον από της παιδικότητος μέχρι της νεότητός μας; Οπόσους και οποίους λόγους δεν εσυνειθίσαμεν να ακούωμεν; Οποίον χρησμόν προσφιλή πάντοτε εσυμβουλεύθημεν; Η μητρική φωνή πάντοτε δεν μας ενουθέτει και πάλιν δεν μας υπεστήριζε; Πώς δυνάμεθα να μην αναγνωρίσωμεν την έχουσαν πάσαν εφ' ημών εξουσίαν και καθοδηγίαν, την παρακαλούσαν και επιθυμούσαν πάντοτε να μας συμβουλεύη;

Δεν δειλιώ φρονούσα καθ' ημάς, ότι η αναγκαία αύτη και ευχερής της ευπειθείας έξις ουδόλως επιφέρει εμπόδιον εις την ανάπτυξιν της ατομικής θελήσεως, και ουδέποτε διακρατεί την νεάνιδα ως περιωρισμένην εξάρτησιν, δυναμένην να βλάψη την παρατήρησιν.

― Αληθώς, φιλτάτη, απεκρίθην μετά χαράς, αναγνωρίζω τας συμβουλάς ταύτας, μόνον νομίζω ότι η φαντασία σου μεγάλως τας χρωματίζει και η ζωηρότης τας εμψυχοί. Μάλιστα κάλλιστα κατεννόησας την τε θέσιν σου και την εμήν, των οποίων εκατέρας εάν διαφύλαξης επιμελώς, θέλομεν αποτελειώσει το κοινόν ημών έργον. Οφείλεις να παρατηρής μόνη, βοηθουμένη ενίοτε υπό της κρίσεώς μου. Ούτως εσόμεθα συμφωνότεραι, μολονότι θέλομεν διαφέρει κατά την στροφήν του έργου. Εγώ δι' εμαυτήν θέλω έχει την πείραν, συ δε την άμεσον παρατήρησιν, πάντοτε καθαροτέραν της αναμνήσεως. Έχεις αρκούσαν κρίσιν και κυριότητα σεαυτής, όπως διανείμης την προσοχήν σου και μη δώσης αυτήν άπασαν μήτε εις τας διασκεδάσεις, μήτε προς την εμβριθή σπουδήν του κόσμου. Ούτω δε πιστεύω ότι θέλεις διαμένει αγαπητή και πάντοτε επωφελουμένη εκ των συνδιαλέξεών μου.

Μετά ταύτα ησπάσθην το μέτωπον του εξαιρέτου τούτου τέκνου και εχωρίσθημεν, εκείνη μεν ίνα επασχοληθή εις τας εργασίας και μελέτας της· εγώ δ' ίνα εξακολουθήσω τα της οικιακής οικονομίας εναπολειφθέντα έργα μου.

TEXT_PAGE_SHORT226
    TEXT_SEARCH_FORM
    TEXT_SEARCH_IN_BOOK
    TEXT_SEARCH_RESULTS
      TEXT_BOOK_LIST
        11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

        και ωρισμένην. Δεν είναι πλέον ο αυτός άνθρωπος· το αμαυρόν του προσώπου χρώμα, η σκληρότης και η δασύτης του δέρματος, η ισχυρά αυτού και βαρεία φωνή, εμφαίνουσιν ήδη προσθήκην δυνάμεως, αναγκαίαν αυτώ προς το πρόσωπον, ο μέλλει να διαδραματίση προσεχώς εν τω κόσμω. Η δειλία της νηπιακής ηλικίας αντικαθίσταται δι' ενστίγματος, φέροντος αυτόν να αψηφή και καταφρονή τους κινδύνους... Ουδέν φοβείται, διότι αίμα ζέον κυκλοφορούν εις τας φλέβας του, και ωθούν αυτόν ακαταπαύστως εις το να υπερβή τους περιορίζοντας φραγμούς, εμποιεί αυτώ την πίστιν, ότι το παν δύναται να πράξη. Το υψηλόν ανάστημα, το υπερήφανον βάδισμα, αι ασφαλείς κινήσεις, αι νέαι αυτού τάσεις και ορέξεις, το παν εν αυτώ διαγράφει την εικόνα της ισχύος και της δυνάμεως, και φέρει τον τύπον του φύλου, όπερ μέλλει όσον ούπω να προστατεύση, ίνα μη είπωμεν υποτάξη το έτερον.

        Τουναντίον δε η γυνή, το λεπτόν τούτο και εύθραυστον κτίσμα, διατηρεί πάντοτε τα ίχνη της ιδίας τη παιδική ηλικία κατασκευής. Τα μέλη αυτής μικρόν αποβάλλουσι της αρχικής μαλακότητος· το δέρμα αυτής διατηρείται λείον και διαφανές. Άφθονός τις πυελώδης ιστός στρογγυλαίνει επιχαρίτως τα μέλη της, αίμα άφθονον κυκλοφορεί ταχύτερον εις το σώμα της, τα νεύρα αυτής είναι παχύτερα, αλλ' ήττον ισχυρά του ανδρός· το μυϊκόν σύστημα ήττον επίσης ανεπτυγμένον, τα όργανα της πέψεως ολιγώτερον ογκώδη και ολιγώτερον ευερέθιστα.

        Αι εξωτερικαί αύται διαφοραί αντιστοιχούσιν ακριβώς προς τας εσωτερικάς και τας ηθικάς διαφοράς αμφοτέρων των φύλων. Ο μεν ανήρ αντέχει μάλλον εις τον κόπον, η δε γυνή υποφέρει κάλλιον τους πόνους. Ο ανήρ είναι τολμηρός και επίμονος, η γυνή τουναντίον δειλή και ιδιότροπος. Θαρρών επί τη δυνάμει του, ο ανήρ είναι ειλικρινής, επιτακτικός και βίαιος· η δε γυνή τουναντίον ως ασθενής μεν είναι ολιγώτερον ειλικρινής, ως δειλή δε, μάλλον περίεργος. Το κύριον πάθος του ανδρός είναι η φιλοδοξία, της δε γυναικός ο έρως, ων δι' αυτήν ανάγκη μάλλον της καρδίας ή των αισθήσεων. Εις το νευρικόν δ' αυτής αναντιρρήτως σύστημα, μάλλον ευερέθιστον και ευαίσθητον, ή στερεόν και συμπεπηγός, οφείλει τέλος πάντων η γυνή την λεπτότητα εκείνην του αισθήματος και την οξυδέρκειαν του πνεύματος, δι' ων αντιλαμβάνεται ταχέως μυρίων λεπτομερειών, διαφευγουσών τον πλέον πεφωτισμένον άνδρα. Είναι μεν αληθές ότι αυτή αύτη, ως λέγουσιν, η άκρα ευαισθησία, δι' ης η γυνή αντιλαμβάνεται διά μιας πλείστων όσων αντικειμένων, είναι και η αιτία, δι' ην δεν αντιλαμβάνεται τούτων πολλάκις ορθώς, και δι' ην δεν δύναται επί μακρόν να προσηλώση το πνεύμα της επί μιας τινος ιδέας, ότι υπείκουσα αποκλειστικώς εις τας εξωτερικάς εντυπώσεις, προσηλούται αποκλειστικώς εις τας αμέσους αιτίας τας παραγαγούσας αυτάς, αδυνατούσα ούτω να υψωθή εις το σημείον, όθεν δύναται να συμπεριλάβη πάσας διά μιας· ότι προσκεκολλημένη απαύστως εις τας τελευταίας εντυπώσεις, λησμονεί ευκόλως τας προ αυτών,