Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 223-242 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/223.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αντικειμένου τούτου, οπότε την επανέφερον εις ηδείαν τινά υπομονήν. Η αθώα! ησυχεί διότι βλέπει το τέρμα λίαν μακράν, ελπίζουσα ότι θέλω ζήσει όπως την αποκαταστήσω βραδύτερον, ενώ εγώ πάσχω ένεκα της νέας ταύτης υποχρεώσεώς μου, ή μάλλον του νέου τούτου καθήκοντός μου. Η εισαγωγή της θυγατρός μου εις τον κόσμον με εκφοβίζει ως σημείον αποχωρισμού και σπουδαίως με επασχολεί. Το στάδιον είναι μέγα, δυσχερές. Εδραξάμην χθες πάλιν της καταλλήλου ευκαιρίας όπως επανέλθω επί του αυτού αντικειμένου. Την προσεκάλεσα όθεν παρ' εμοί, και αφού την ενηγκαλίσθην, τη είπον ημισπουδαίως άμα και αστείως, ότι προεθέμεθα να σκεφθώμεν περί της αποκαταστάσεως και ευδαιμονίας της.

― "Τί! μήτερ μου, εφώνησεν, ανοίξασα τους οφθαλμούς αυτής, εν οις εκυμαίνοντο η έκπληξις και ο θαυμασμός, σκέπτεσθε να...

― Να σε υπανδρεύσωμεν, τέκνον μου, να σε αποχωρισθώμεν! Ιδού ό,τι η δύστηνος αμφέβαλλεν. Ουχί, ουχί, μη φοβείσαι. Είσαι νέα εισέτι και ακατάλληλος προς τούτο· αφ' ετέρου μοι είσαι λίαν εισέτι αναγκαία".

Επανέλαβεν ύφος μειλίχιον. Περισφίγξασα δε τας χείρας της περί τον τράχηλόν μου μοι είπεν μετά απλού τόνου περιεργείας.

― Τότε, τί θέλετε να μοι είπητε, μήτερ μου, και τί δύνασθε να πράξητε πλειότερον διά την ευτυχίαν μου ;

― Φιλτάτη μου, τη απήντησα, είσαι ολίγον επιλήσμων· πολλάκις σοι είπον, ότι κατά το δέκατον έκτον ή 17 έτος, η συνετή και αγαθή μήτηρ άρχεται να οδηγή την θυγατέρα της εις την κοινωνίαν. Συ άγεις το 17 έτος της ηλικίας σου· είσαι φρόνιμος· απεφάσισα όθεν να σε διδάξω την νέαν ταύτην επιστήμην ήτις σοι είναι αναγκαιοτάτη· μετά 8 δε ημέρας θέλεις με συνοδεύσει εις τινα συναναστροφήν εκ συγγενών και φίλων.

Η Σοφία επί τω ακούσματι τούτω ηρυθρίασε και συνεκινήθη, το μεν υπό περιεργείας, το δε υπό φόβου, το δε πρόσθες και υπό του ενστίκτου εκείνου των γυναικών, όπερ εν παρομοία δοκιμασία ανακαλύπτει προετοιμασίαν οριστικήν εν τω προορισμώ αυτής. Προσποιηθείσα δ' εντοσούτω ότι μειδιά μοι είπεν.

― "Μήτερ! είσθε ο οδηγός μου εν τε τη κοινωνία και τη οικία ημών. Τείνατε την χείρα προς την θυγατέρα σας, προπορεύθητε αυτής, και αύτη θέλει σας ακολουθήσει.

― Μάλιστα, τέκνον μου, επανέλαβον μετά γλυκύτητος, έσομαι αείποτε ο οδηγός σου. Προετοιμάσθην πάντοτε διά την εκπλήρωσιν του μέρους τούτου της μεγάλης και ιεράς αποστολής μου. Η πείρα μου θέλει βιάσει την ιδικήν σου, η δε κρίσις σου θέλει μοι καταστήσει τα πάντα ευχερή. Αλλά, πριν εισέτι εισέλθης εν τω σταδίω τούτω ενθυμείσαι καλώς τας εκτενείς συνομιλίας μας περί των προτερημάτων και διαθέσεων, ας τινας η νεάνις δέον να συγκομίζη εν τη κοινωνία;

Σελ. 223
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/224.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

― Πιστεύω, μοι απεκρίθη, ότι αι κυριώτεραι παραινέσεις σας εισίν εγκεχαραγμέναι εν τη μνήμη μου, και ευχερώς θέλω επανεύρει αυτάς.

― Μάλιστα, τη είπον, αποκρίθητί μοι εις εκάστην ερώτησιν, ην θέλω σοι απευθύνει επί του αντικειμένου τούτου. Η ενώπιον της μητρός γινομένη εξέτασις δεν είναι νομίζω τι εμπνέον φόβον και δειλίαν. Δεν είσαι της γνώμης μου;"

Η Σοφία μοι απήντησε διά χαρίεντος μειδιάματος· εγώ δε επανέλαβον.

― «Ήδη επέρχονται εν τη μνήμη μου ιδέαι τινές περί του αντικειμένου τούτου, τας οποίας απήντησα εν τινι περί ανατροφής συγγράμματι, ου τινος συγγραφεύς ήτο γυνή διακεκριμένη, ης το όνομα δεν ενθυμούμαι επί του παρόντος. Άκουσον αυτάς μετ' επιστασίας, καθότι ακολούθως θέλεις μοι εκθέσει την περί τούτων γνώμην σου.

»Η εισαγωγή, έλεγεν η ανώνυμος συγγραφεύς, εις την κοινωνίαν δύναται να γίνηται εις την νεάνιδα μόνον χάριν δοκιμής· καθότι εάν η έφεσις της διασκεδάσεως και η ιδέα των εντρυφημάτων επεκτεινομένη απερρόφα άπασαν την ενεργητικότητα, ο σκοπός, δι' ον συνεχωρήθησαν ταύτα, καθίσταται ελλειπής και η μήτηρ ευρίσκεται εν τη ανάγκη να αναλάβη τα δικαιώματά της.

»―Το πνεύμα σου δεν είναι πλέον επιδεκτικόν εφαρμογής, θέλει ειπεί τότε εις την θυγατέρα της· αι μελέται και σπουδαί σου παραμελούνται. Αι δε ασκήσεις σου άπόλλυσι το ενδιαφέρον αυτών· τέκνον μου, δεν είσαι πλέον ως ήσο· πρόκειται ήδη να σε επαναφέρω εις την πρώτην σου κατάστασιν· σε ωδήγησα λίαν πρωίμως εις την κοινωνίαν· ας περιμένωμεν όθεν όπως η ηθική δύναμίς σου αυξυνθή και βλέπομεν. -Η έγκαιρος αύτη απαγόρευσις δεν θέλει φοβίσει υπερβαλλόντως την νεάνιδα, και, αν προηγουμένως ήθελον τη αναφέρει περί του ενδεχομένου αυτής ήθελεν αναμφιβόλως την αποφύγει, δε η βία της ήθελε περιορισθή».

Επί τη εκθέσει ταύτη η Σοφία εσκέφθη επί τινας στιγμάς, και είπε μετά γενναιότητος.

― «Μήτερ μου, πλείστα όσα έχω ν' αντείπω κατά της ιδέας ταύτης, της διακόψεως της εισαγωγής της νεάνιδος εν τω κόσμω. Μοι φαίνεται, ότι η Κυρία αύτη ίνα ευρεθή εις την ανάγκην όπως αποφανθή ούτως, ήτο κακώς διακειμένη, καθότι εάν η μήτηρ της έπραττε δι' αυτήν ό,τι υμείς πράττετε δι' εμέ, δεν θα υπήρχε λόγος αποχρών όπως η εκτίμησις αύτη γίνη τοσούτον κακώς. Επομένως οπόσον σκανδαλώδες και άτοπον είναι να επιθυμή τις όπως πειθαναγκάση το δημόσιον εις την αρχήν της οικογενειακής πειθαρχίας και τάξεως! Οποία δυσχέρεια και δυσαρέσκεια διά την νεάνιδα! Οποία εμπόδια διά τους γονείς! δεν επιθυμώ ουδέ ζητώ περιπαθώς τον κόσμον αλλά θέλω εισέλθει εν αυτώ μετ' ευπειθείας· καθότι άνευ αυτής η ανατροφή είναι ατελής· τον επιθυμώ και τον φοβούμαι εξ ίσου, ουδέποτε δε σας ομνύω θέλω φέρει την μητέρα μου εις θέσιν όπως μεταχειρισθή τοιαύτην γλώσσαν. Άμα η πείρα ενάρξηται και η φρόνησις αυτή θέλει την ακολουθήσει μέχρι τέλους.

Σελ. 224
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/225.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

»Είναι αληθές ότι η συγγραφεύς μας ομιλεί περί της μεγάλης κοινωνίας, εις την οποίαν πιστεύω ότι δεν προτίθεσθε να με εισαγάγητε κατ' αρχάς, και ίσως ουδέποτε εγώ παρουσιασθώ εις αυτήν. Η δε ιδέα αυτής αναφέρεται και εις τας ήττον επιδεικτικάς συναναστροφάς εν αις υπάρχουσι περιστάσεις δυνάμεναι να οδηγήσωσι την νεάνιδα εις τας διασκεδάσεις, αίτινες κατ' εμέ, δύνανται να επιφέρωσιν αταξίαν εις τα μέσα της ανατροφής, και να ελαττώσωσι την εμπιστοσύνην, ην το τέκνον οφείλει να διατηρή επί τη ευνοία της μητρός της. Νομίζω δε ότι πρέπει εκ των προτέρων να βεβαιούται η μήτηρ εάν η νεάνις είναι εν ηλικία ωρίμω και καταλλήλω όπως την εισαγάγη εις τον κόσμον, την παρουσιάση ή την αποσύρη πάραυτα, ως τα σχήματα εκείνα μεθ' ων ο ταχυδακτυλουργός απατά τους περιέργους θεατάς».

Εμειδίασα διά την σύγκρισιν και απεδοκίμασα τας αρχάς της.

― Εγώ απ' εμαυτής δεν ωμίλησα ούτω, μήτερ μου, επανέλαβεν η Σοφία μετά σωφροσύνης· ανεμνήσθην και ανέφερον τους ιδίους υμών λόγους.

― Η εξαίσιος αυτή μνήμη με κολακεύει, φιλτάτη μου, τη είπον· προσπάθησον δ' όπως μοι αποδείξης νέα δείγματα αυτής διότι θέλω σοι απευθύνει ερώτησίν τινα.

"Οπότε εισέλθης εν τη κοινωνία θέλεις επαγρυπνεί εφ' εαυτής και παρατηρής επί πολλών αντικειμένων. Πρέπει να είπωμεν και ολίγα τινά περί των επεισοδίων των υποδοχών, όπως μη και επί δευτέραν φοράν επιπέσης εις σφάλμα όπερ ήθελες πράξει διά πρώτην φοράν αλλά σήμερον, πριν εισέτι εισέλθης εις τον κόσμον, οπότε τον βλέπης μόνον μακρόθεν ως γην, ήτις άρχεται να αναφαίνηται, οποίαι ιδέαι σε προεπασχολώσι και οποίον νόμον θέλεις ακολουθήσει;"

― Με εδιδάξατε, είπεν, ότι το αναγκαιότερον εις την νεάνιδα την οποίαν μήτηρ τις εισαγάγη εις την κοινωνίαν είναι η εκτενής προσοχή εις την παρατήρησιν και δεν μοι αφήσατε να συγχέω την έλλογον παρατήρησιν μετά της σιωπηλής ψυχρότητος και της αυθάδους περιεργείας. Το πνεύμα των μαθημάτων σας, αγαθή μου μήτερ, είναι μέσον απασών των υπερβολών. Εσχημάτισα νομίζω ιδέαν τινά καθαράν του ως παρατηρήτρια έργου μου. Υποθέτω ότι γνωρίζω να αποφεύγω παν ό,τι δύναται να με παρασύρη μακρότερον πριν εισέτι γνωρίσω αυτόν, σπουδάσασα μετά προσοχής την ποικιλίαν των τρόπων, τας ηθικάς διαθέσεις. Μη σπεύδειν αλλά περιμένειν έσεται το μέγα μυστήριόν μου· επειδή δε η επιφύλαξις είναι καθήκον της νεάνιδος, ουδείς θέλει εκπληχθή βλέπων με μηδόλως παραδιδομένην εις μεγάλας βίας και σπουδάς. Η στιγμή, καθ' ην η παρατηρήτρια ενδιαφέρεται περισσότερον είναι η αρχή, καθότι ελλείπει εντελώς η πείρα· εν δε τη αρχή ακριβώς η κοινωνία ευχαριστείται καλλίτερον εκ της υπερβολικής επιφυλάξεως της νεάνιδος, ήτις τότε ευρίσκεται εν τη καταλληλοτέρα προς παρατήρησιν καταστάσει.

Αλλ' είναι αληθέστατον, ότι η παρατηρήτρια δέον να διατηρή αταραξίαν

15

Σελ. 225
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/226.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ψυχής. Η νεάνις, ήτις υπό μόνης της ιδέας του κόσμου μεθύει, και ήτις επί τη πρώτη όψει εκλαμβάνει τας χρυσάς κέχρους (τρέμουσαι) ως καθαρόν χρυσόν, τας ψευδείς λίθους ως αδάμαντας, ουδέποτε δύναται να ίδη ό,τι την ενδιαφέρει. Ανάγκη λοιπόν όπως η πρώτη διασκέδασις ενάρξηται υπό των ιδεών και υγιών λόγων της μητρός.

Η ειλικρινής και αφοσιωμένη πίστις της νεάνιδος εις τον λόγον της μητρός της είναι ο δεύτερος νόμος, τον οποίον βλέπομεν συγχεόμενον μετά του πρώτου· καλώ δ' αυτόν δεύτερον διότι ούτω το επεθυμήσατε, οπότε μοι εδιδάξατε ότι κατά την ηλικίαν μου δεν δύναμαι πλέον να ερείδωμαι μόνον επί του προσφιλούς ερείσματός σας, και ότι η ατομική απόφασίς μου δέον πλέον να λάβη θέσιν εν τω βίω μου. Οφείλω να σας πιστεύσω εις τούτο και τοι μυστικώς διαμαρτύρεται το εσώτερον της καρδίας μου.

Όσον αφορά τον νόμον τούτον καθίσταται ευχερές να τον ακολουθήση η νεάνις. Οποίαι φροντίδες μας διηύθυνον από της παιδικότητος μέχρι της νεότητός μας; Οπόσους και οποίους λόγους δεν εσυνειθίσαμεν να ακούωμεν; Οποίον χρησμόν προσφιλή πάντοτε εσυμβουλεύθημεν; Η μητρική φωνή πάντοτε δεν μας ενουθέτει και πάλιν δεν μας υπεστήριζε; Πώς δυνάμεθα να μην αναγνωρίσωμεν την έχουσαν πάσαν εφ' ημών εξουσίαν και καθοδηγίαν, την παρακαλούσαν και επιθυμούσαν πάντοτε να μας συμβουλεύη;

Δεν δειλιώ φρονούσα καθ' ημάς, ότι η αναγκαία αύτη και ευχερής της ευπειθείας έξις ουδόλως επιφέρει εμπόδιον εις την ανάπτυξιν της ατομικής θελήσεως, και ουδέποτε διακρατεί την νεάνιδα ως περιωρισμένην εξάρτησιν, δυναμένην να βλάψη την παρατήρησιν.

― Αληθώς, φιλτάτη, απεκρίθην μετά χαράς, αναγνωρίζω τας συμβουλάς ταύτας, μόνον νομίζω ότι η φαντασία σου μεγάλως τας χρωματίζει και η ζωηρότης τας εμψυχοί. Μάλιστα κάλλιστα κατεννόησας την τε θέσιν σου και την εμήν, των οποίων εκατέρας εάν διαφύλαξης επιμελώς, θέλομεν αποτελειώσει το κοινόν ημών έργον. Οφείλεις να παρατηρής μόνη, βοηθουμένη ενίοτε υπό της κρίσεώς μου. Ούτως εσόμεθα συμφωνότεραι, μολονότι θέλομεν διαφέρει κατά την στροφήν του έργου. Εγώ δι' εμαυτήν θέλω έχει την πείραν, συ δε την άμεσον παρατήρησιν, πάντοτε καθαροτέραν της αναμνήσεως. Έχεις αρκούσαν κρίσιν και κυριότητα σεαυτής, όπως διανείμης την προσοχήν σου και μη δώσης αυτήν άπασαν μήτε εις τας διασκεδάσεις, μήτε προς την εμβριθή σπουδήν του κόσμου. Ούτω δε πιστεύω ότι θέλεις διαμένει αγαπητή και πάντοτε επωφελουμένη εκ των συνδιαλέξεών μου.

Μετά ταύτα ησπάσθην το μέτωπον του εξαιρέτου τούτου τέκνου και εχωρίσθημεν, εκείνη μεν ίνα επασχοληθή εις τας εργασίας και μελέτας της· εγώ δ' ίνα εξακολουθήσω τα της οικιακής οικονομίας εναπολειφθέντα έργα μου.

Σελ. 226
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/227.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εκθέτουσιν απαύστως... ενώπιον αυτής την εικόνα του κόσμου, με όλους τους εν αυτώ σκοπέλους

1870

Σ. Λεοντιάς

ΠΕΡΙ ΚΛΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ

Εν τη Αμερική, εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις υπάρχει, καθώς αναφέρει ο Toqueville, μεγάλη ανεξαρτησία των κορών. Έχουν εκεί το δικαίωμα να κυβερνώνται μόναι των. Μόλις η κόρη εκεί εξέρχεται της παιδικότητος, και ήδη μόνη σκέπτεται, ομιλεί ελευθέρως, και ενεργεί μόνη· διότι, εκεί συμβαίνει το εναντίον ή παρ' ημίν, ανατρέφουσι δηλ. την κόρην και την εκπαιδεύουσι τοιουτοτρόπως, ώστε αποκτά δύναμιν ηθικήν ακαταμάχητον, και κρίσιν ισχυράν, αντί να μένη επί πολύν χρόνον εις την παιδικήν αθωότητα, και αστασίαν· επειδή εκθέτουσιν απαύστως, εν ω ανατρέφωσι την κόρην, ενώπιον αυτής την εικόνα του κόσμου, με όλους τους εν αυτώ σκοπέλους, και τας υφάλους. Αντί να ζητώσι να τον κρύψωσιν από τα βλέμματά της, τον αποκαλύπτουν καθ' ημέραν περισσότερον προ αυτής· και την διδάσκουν εν ταυτώ να τον θεωρή διά βλέμματος σταθερού και ησύχου· και ούτως ο κίνδυνος και τα ελαττώματα της κοινωνίας, δεν βραδύνουσι να αποκαλυφθούν εις αυτήν· τους βλέπει καθαρώς, τους κρίνει χωρίς φαντασίας, και τους καταφρονεί άνευ φόβου· είναι πλήρης εμπιστοσύνης εις τας δυνάμεις της, και την εμπιστοσύνην ταύτην φαίνονται ότι συμμερίζονται πάντες οι περί αυτήν· και ούτω σπανίως η Αμερικανίς, οποίας ηλικίας ούσα, δεικνύει δειλίαν και παιδικήν άγνοιαν· και ούτως είναι αξία της ανεξαρτησίας της, διότι γνωρίζει πώς να μεταχειρισθή αυτήν. Εν ω ημείς νομίζομεν ότι είναι καλόν να κρατώμεν την κόρην όσον το δυνατόν εν τη αγνοία του κόσμου, και τη αθωότητι, εκ της οποίας όμως η κόρη δεν δύναται να μην εξέλθη εγκαίρως, και να περιπέση εις κινδύνους ηθικούς, διότι δεν έμαθε να

———————

Απόσπασμα από άρθρο της Σ. Λεοντιάδος (βλ. και εδώ, σ. 209-218), Ευρυδίκη, έτος Α', αρ. 4, 12 Δεκεμβρίου 1870, σ. 38-39.

Σελ. 227
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/228.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

προφυλαχθή απ' αυτών· ώστε κατ' εμέ εν Αμερική πράττουσιν ορθώς ως προς την ανατροφήν της κόρης, διότι εστοχάσθησαν ότι είναι πλέον ασφαλές και βέβαιον να την διδάσκωσι την τέχνην του νικάν τας ηδονάς του βίου. Επειδή παρετήρησαν ότι η αρετή της γυναικός υπόκειται εις κινδύνους, ηθέλησαν να την κάμωσι να γνωρίζη να την υπερασπίζηται και εβασίσθησαν μάλλον επί της ελευθέρας ενεργείας της καλώς μεμορφωμένης θελήσεώς της, ή επί των κλονουμένων και ευχερώς καταστρεφομένων φραγμών της αθωότητος. Και αντί να την κρατώσιν εν τη δυσπιστία εαυτής, εννόησαν ότι προτιμώτερον είναι να αυξάνουν ακαταπαύστως την εμπιστοσύνην της εις τας ιδίας της δυνάμεις· αντί να την κρύπτωσιν τας διαφοράς του κόσμου, την κάμνουσιν να τας ίδη εξ αρχής, να την γυμνάσωσιν να τας φεύγη, να ασφαλίζωσι μάλλον την τιμιότητά της, ή να σέβωνται την ακροσφαλή της αθωότητα· και επομένως να εφοπλίζωσι το λογικόν της, και ν' αναπτύσσωσι την κρίσιν της, δαπάνη της ζωηρότητος της γυναικείας φαντασίας και της ευτραπελίας των αισθημάτων της γυναικός· και είναι μεν αληθές ότι η τοιαύτη προετοιμασία καθιστά την γυναίκα τιμίαν και ψυχράν μάλλον, ή τρυφεράν και χαριτόβρυτον σύντροφον του ανδρός, και τοιαύται ίσως είναι και αι Αμερικανίδες, Αλλ' όμως όταν η κοινωνία είναι ησυχωτέρα διά την μη σκανδαλώδη επιρροήν της γυναικός επ' αυτής, και κάλλιον τακτοποιημένη, η ιδιωτική τότε ζωή και η οικογενειακή έχει ολιγωτέραν ανάγκην του θελγήτρου της γυναικός· διότι ο ανήρ εισέρχεται εν τη οικία ουχί τόσον καταβεβλημένος υπό των δυσχερών περιπετειών του κοινωνικού βίου, ων αρχική αιτία, αν καλώς εξετάσωμεν, είναι αυτή πάλιν η γυνή όταν δεν γνωρίζη την εαυτής εντολήν ουδέ την εκπληροί προσηκόντως. Διό και η Πυθαγορεία Φίντυς, ομιλούσα περί της σωφροσύνης της γυναικός, λέγει, πολύ ορθώς ότι, "Δει ταν γυναίκα περί σωφροσύναν, παιδευομέναν γνωρίζεν επ' όσων τινών, (έσεται δηλ. σώφρων) και ποίων το αγαθόν του το τα γυναικί παραμένεται. Φαμί δε εκ πέντε τούτων, πράτον μεν εκ τας περί ταν ευνάν οσιότατός τε και ευσεβείας (και τίς δεν ενθυμείται ενταύθα τον θείον Απόστολον διατάσσοντα, "και η κοίτη αμίαντος") δεύτερον δε εκ τω κόσμω τω περί το σώμα· τρίτον, εκ των εξόδων των εκ τας ιδίας οικίας", και επομένως εν τοις θρησκευτικοίς· και αναμφιβόλως όταν η γυνή ήναι σώφρων εν τούτοις πάσι, τότε η κοινωνία ολόκληρος έσται παράδεισος ειρήνης και αρμονίας και μακαριότητος· διότι κατά τον σοφόν Toqueville "η δημοσία κακία εξασκείται επί των αδυναμιών των γυναικών", άμα όμως αύται εισίν όσον το δυνατόν απηλλαγμέναι τούτων, και έχωσιν εκ της ανατροφής το λογικόν ανδρείον, και το ήθος ανεπίληπτον και ακατάβλητον, η κακία ουδέν ευρίσκει καταφύγιον. Εντεύθεν άλλως έχοντος του πράγματος, καθίσταται και η υποταγή της γυναικός εις τον άνδρα αναγκαιοτάτη, και των ων ουκ άνευ, και το μόνον μοι φαίνεται μέσον του κατακτάν την καρδίαν του ανδρός, όταν δεν υπάρχωσιν εις αυτήν η ηθική και διανοητική δύναμις, δι' ων γίνεται η κατάκτησις αληθής και τελεία, και αξία του λογικού όντος. Διά

Σελ. 228
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/229.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τούτο παρατηρούμεν ότι άμα καθ' ημάς η γυνή κάμη βήμα προς την ανεξαρτησίαν, επειδή καταχράται αυτήν, αναγκάζει τον άνδρα να κάμη ομοίως βήμα προς την ψυχρότητα, και τότε πόσα σκάνδαλα, και πόση ανησυχία οικογενειακή επεκτεινομένη καθ' όλην την κοινωνίαν. Διά τούτο και ο Χριστιανισμός, όστις ως θεόπνευστος και θεογέννητος γνωρίζει τον άνθρωπον κατά βάθος και πλάτος, και διατάττει πάντα τα προς την ευδαιμονίαν του συμφώνως προς την φύσιν αυτού του ανθρώπου, ενώ ως προς αίσθημα του πράττειν το αγαθόν, του αγαπάν τον πλησίον και αγαθοποιείν δίδει ελευθέραν την ενέργειαν εις την γυναίκα, εξ άλλου όμως θεωρεί πρέπον να κρατή αυτήν αιχμάλωτον εις τα βλέμματα του ανδρός, και διατάττει "αι γυναίκες υποτάσσεσθε τοις ανδράσι", προς ους πάλιν λέγει "αγαπάτε τας γυναίκας υμών" δηλ. θεωρείτε αυτάς ουχί πλέον ως υπό κατάραν, αλλά λελουμένας εν τω αγίω λουτρώ της ιεράς παλιγγενεσίας, κεκαθαρμένας τη χάριτι του Κυρίου αδελφάς ημών εκ του αυτού ουρανίου πατρός ευλογημένας και κεχαριτωμένας, και συνδέεσθαι μετ' αυτών εγκαρδίως εις την εκπλήρωσιν των σωτηρίων εντολών του Ευαγγελίου, των έργων της ευσεβείας και της αγάπης· η υποταγή αυτών προς υμάς δεν είναι δουλική πλέον, διότι η δουλικότης εκείνη η αρχαία της γυναικός εξηλείφθη από του μετώπου αυτής, αφότου εκ των στέρνων αυτής ενεσαρκώθη ο ενανθρωπήσας υπέρ του ανθρώπου Θεός, και αφότου πρώτοι οι οφθαλμοί αυτής εθεάσαντο τον άνθρωπον, αναστάντα εκ του τάφου εν τω προσώπω του νικήσαντος τον θάνατον Ιησού. Έκτοτε η γυνή είναι ίση με υμάς, και η μετ' αυτής συμβίωσις υμών δεν πρέπει ν' αποπνέη δεσποτισμόν και τυραννικήν υπεροχήν, αλλά ν' απορρέη από το άγιον πνεύμα του Χριστιανισμού, το εισχέον εις τας καρδίας το ιερόν αίσθημα της ισότητος και της αδελφικής αγάπης.

Σελ. 229
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/230.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

η καρδία της... οιονεί κάλυξ κεκλεισμένη, ης η έκπτυξις εναπόκειται εις τον άνδρα

1871

Ευρυδίκη

ΠΑΡΑΙΝΕΣΙΣ ΠΡΟΣ ΤΑΣ ΝΕΑΝΙΔΑΣ

Ουδεμία φροντίς και μέριμνα κατατρύχει τόσον την ψυχήν του ανθρώπου όσον κατατρύχει η φροντίς και μέριμνα την ψυχήν των γονέων, των εχόντων θυγατέρα. Χάριν της θυγατρός καθυποβάλλουσιν εαυτούς οι γονείς εις μεγίστους πόνους και κόπους· χάριν ταύτης υποφέρουσιν αναρίθμητα βάσανα· χάριν αυτής στερούνται απείρων τέρψεων και καθόλου χάριν αυτής ανέχονται τα πάντα, ελπίζοντες να ίδωσιν αναπτυσσομένας εν τη ψυχή της θυγατρός τας ευγενείς εκείνας ιδιότητας αίτινες μέλλουν να καταστήσωσι ποτέ αυτήν τω όντι αξιέραστον. Ο κηπουρός δεν χαίρει τοσούτον επί τω φυτώ όπερ μετά κόπου και μόχθου προήγαγε, και ούπερ τους καρπούς ελπίζει αυτός ν' απολαύση όσον χαίρουσιν επί τη θυγατρί οι γονείς οίτινες μετά πόνου πολλού και αγωνίας μεγίστης μεγαλώσαντες αυτήν παραδίδωσιν εις ξένον άνθρωπον και προπέμπουσιν εις ξένην οικίαν. Οι γονείς, οι έχοντες θυγατέρα, ουχί δι' εαυτούς, αλλά δι' άλλους κοπιώσι, δι' άλλους παιδεύουσιν, δι' άλλους ανατρέφουσιν. Ουδέ δύναται άλλως να γίνη. Η τάξις της φύσεως ήθελε τω όντι ανατραπή αν η θυγάτηρ ήτον ηναγκασμένη να ζη πάντοτε μετά των γονέων, ανταποδίδουσα ούτως αυτοίς τα τροφεία. Η θυγάτηρ, η θέλουσα να εκπληρώση τον αληθή αυτής προορισμόν, πρέπει σχεδόν να παύση του να ήναι θυγάτηρ· οι δε γονείς, οι ούτω στερούμενοι αυτής, πρέπει να χαίρωσι διά τούτο. Οι γονείς δεν πρέπει να ήναι τόσον στενόκαρδοι και ιδιοτελείς, ώστε να επιθυμώσι να κατέχωσι την θυγατέρα πάντοτε παρ' εαυτοίς ουδέ πρέπει να λησμονώσιν ότι όπως η φύσις του ποταμού είναι να τρέχη προς τα εμπρός, ούτω και ο βίος αυτών προώρισται να γεννήση βίον, μέλλοντα να γεννήση έτερον βίον.

———————

Α.Σ., Ευρυδίκη, έτος Α', αρ. 9, 15 Ιανουαρίου 1871, σ. 105-107. Δεν μπόρεσα να ταυτίσω τον συντάκτη ή την συντάκτρια του άρθρου με τα αρχικά Α.Σ.

Σελ. 230
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/231.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Όσον παράδοξον φαίνεται αυτό, τοσούτω και έτι μάλλον παραδοξωτέρα φαίνεται η τύχη της νεάνιδος, ήτις εγκαταλείπουσα την οικίαν των γονέων, παραδίδει εαυτήν όλως εις ξένον άνδρα. Εις την τοιαύτην νεάνιδα οι πρώην συγγενείς σχεδόν παύουσι του να ήναι συγγενείς, οι πρώην κύριοι αυτής στερούνται των υπ' αυτής κυριαρχικών δικαιωμάτων· ξένου τινός και όλως αγνώστου ανθρώπου η αγάπη αντικαθιστά εν τη καρδία της νεάνιδος την αγάπην εκείνων, μεθ' ων αύτη το αυτό εθήλασε γάλα, και επί πολλά συνέζησεν έτη· τέλος εκείνος ο άνθρωπος όστις ουδέν πρότερον έπραξε διά την νεάνιδα είναι δι' αυτήν πολυτιμώτερος πάντων εκείνων, οίτινες τα πάντα έπραξαν δι' αυτήν.

Το παράδοξον τούτο προέρχεται εκ της αγάπης, της αναπτυσσομένης μεταξύ ανδρός και γυναικός. Η προς τον άνδρα αγάπη είναι εκείνη, ήτις αποσπά τοσούτον ηδέως την νεάνιδα από της πατρικής οικίας και των εν αις έζη μέχρι τούδε σχέσεων. Εντεύθεν έπεται ότι η νεάνις, η μέλλουσα να παραδώση εαυτήν εις ξένον άνδρα και να συνάψη την εαυτής τύχην μετά της τύχης εκείνου, ουδέν έτερον έχει να κάμη, ή ν' αποκτήση την τούτου αγάπην. Η απόκτησις της αγάπης είναι και πρέπει να ήναι το πρώτον και σπουδαιότερον μέλημα της γυναικός. Διά της αγάπης συνάπτονται οι αληθείς γάμοι και δι' έλλειψιν πάλιν αγάπης διαλύονται οι αυτοί γάμοι. Αλλ' όμως πώς δύναται η αγάπη αύτη, ο απαραίτητος ούτος του γάμου όρος, ν' αποκτηθή; Τίς εκ των δύω μελλονύμφων οφείλει πρώτος να καταστήση φανεράν την προς τον έτερον αγάπην;

Όπως εν πάσιν, ούτω και εν τη αγάπη η γυνή οφείλει να έρχηται κατόπιν του ανδρός. Η γυνή εκείνη ήτις θέλει να προβή πρώτη εις την της αγάπης κατάδειξιν, ου μόνον αποτυγχάνει του κυρίου αυτής σκοπού, διεγείρουσα αντί της αγάπης την περιφρόνησιν και αντί της συμπαθείας την απέχθειαν των φρονίμων ανδρών, αλλά και κινδυνεύει να εμπέση εις τας πλεκτάνας των διεφθαρμένων εκείνων ανδρών, οίτινες επίπλαστον και ψευδή αγάπην αντεπιδεικνύοντες σκοπούς έχουσι βδελυρούς και επιβλαβείς. Η καρδία της γυναικός πρέπει να ήναι οιονεί κάλυξ κεκλεισμένη, ης η έκπτυξις εναπόκειται εις τον άνδρα.

Οι φρόνιμοι άνδρες, οι θέλοντες να έλθωσιν εις γάμου κοινωνίαν, μισούσι τας ανοικτάς γυναίκας, αγαπώσι δε μάλλον εκείνας, αίτινες είναι συνεσταλμέναι υπό της αιδούς και της σεμνοπρεπείας. Η γυνή εκείνη, ήτις θέλει αυτή να προσεγγίση τον άνδρα, αποκρούει αυτόν αφ' εαυτής· τουναντίον δε η γυνή εκείνη, ήτις απομακρύνει εαυτήν από του ανδρός, έλκει αυτόν προς εαυτήν· και πάλιν η γυνή εκείνη ήτις καθιστά προφανή την εαυτής αγάπην, διεγείρει αντί της αγάπης το μίσος του ανδρός· τουναντίον δε η γυνή εκείνη, ήτις σπουδάζει να κρύψη την εαυτής αγάπην, διεγείρει τοιαύτην εν τη του ανδρός καρδία. Ταύτα δε λέγουσαι δεν εννοούμεν ότι, όπως αγαπηθή η γυνή υπό του ανδρός, πρέπει αύτη ν' αποστραφή αυτόν· διότι μόνον η αγάπη τίκτει την αγάπην και ο ανήρ τότε μόνον δύναται να αγαπήση, όταν εννοήση ότι θέλει ανταγαπηθή· αλλά λέγομεν μόνον ότι η προς τον άνδρα αγάπη της γυναικός πρέπει να κείται

Σελ. 231
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/232.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εντός του πέπλου της αιδημοσύνης και κοσμιότητος, πόρρωθεν διορωμένη υπό του νοητού οφθαλμού της ανδρικής ψυχής. Τοιαύτη μόνον αγάπη δύναται να ονομασθή ειλικρινής αγάπη· τοιαύτη μόνον αγάπη αρμόζει εις την γυναικείαν φύσιν· τοιαύτη αγάπη είναι σεβαστή και διαρκής και δύναται να διεγείρει αληθή αγάπην· πάσα δ' άλλη αγάπη είναι ψευδής, είναι αθέμιτος, είναι πρόσκαιρος, είναι εναντία της γυναικείας φύσεως και ουδεμίαν αληθή αγάπην δύναται να διεγείρη εν τη καρδία των ανδρών.

Τα δε μέσα, άτινα απαιτούνται όπως γυνή τις δυνηθή ν' αποκτήση την ειλικρινή του φρονίμου ανδρός αγάπην, είναι ουχί τα προτερήματα του σώματος, ουχί οι εξωτερικοί καλλωπισμοί, ουχί τα πολυτελή φορέματα και ο περίεργος της ενδυμασίας τρόπος, ουχί αι εύστροφοι του σώματος κινήσεις, ουχί διαστροφή της φυσικής φωνής, ουχί αι επιτετηδευμέναι δεξιώσεις και προσαγορεύσεις, αλλ' αι εσωτερικαί της ψυχής αρεταί, η απλότης και η αφέλεια, η αιδημοσύνη και η σεμνοπρέπεια, η σωφροσύνη και η κοσμιότης. Τούτου δ' ένεκα όσοι γάμοι ετελέσθησαν επί τη βάσει των εξωτερικών εκείνων ιδιοτήτων ταχέως διελύθησαν, ως στηριχθέντες επί βάσεως σαθράς· τουναντίον δε οι γάμοι εκείνοι, οίτινες συνήφθησαν επί τη βάσει των εσωτερικών τούτων ιδιοτήτων, ως στηριχθέντες επί βάσεως στερεάς και εδραίας, απεδείχθησαν πάντοτε σταθεροί και ακράδαντοι.

Όπως αρέση εις τον φρόνιμον άνδρα η φρόνιμος γυνή, ουδεμίαν άλλην τέχνην χρειάζεται να μεταχειρισθή ή να αφεθή όλως εις την εαυτής φύσιν, ήτις δύναται να ενεργήση ασφαλέστερον και ωφελιμώτερον πάσης άλλης τέχνης. Ο φρόνιμος ανήρ, άμα ιδών γυναίκα, σπουδάζουσαν παντί τρόπω ν' αρέση εις αυτόν ευθύς αισθάνεται προς αυτήν αντί αγάπης απέχθειαν και αντί ευαρεσκείας δυσαρέσκειαν και αηδίαν. Και τω όντι, ουδέν αηδέστερον πράγμα υπάρχει εν τω κόσμω ή να βλέπη τις γυναίκα επιζητούσαν να επιδείξη κάλλη μείζονα των φυσικών, και πνευματικά προτερήματα πλείονα των πραγματικών. Τα τεχνητά μέσα, άπερ πολλαί γυναίκες μεταχειρίζονται όπως αρέσωσιν εις τους άνδρας, οίον αι βαφαί και αι αλευρώσεις του προσώπου και οι γελοίοι χαριεντισμοί, το μεν φυσικόν και επέραστον του γυναικείου σώματος κάλλους καταστρέφουσι, την δε φυσικήν έκφρασιν των αγνών και αξιαγάστων της γυναικείας ψυχής ιδιοτήτων διαφθείρουσιν.

Οι φρόνιμοι άνδρες αποστρέφονται και βδελύττονται τας γυναίκας εκείνας αίτινες διά διαφόρων τεχνητών μέσων σπουδάζουσι ν' απατήσωσιν αυτούς, επιδεικνύουσαι επίπλαστον και ψευδές κάλλος· και δικαίως διότι συλλογίζονται ότι η γυνή εκείνη, ήτις ηπάτησε τον άνδρα προ του γάμου, δεν θέλει δυσκολευθή ν' απατήση αυτόν και μετά τον γάμον. Οι φρόνιμοι άνδρες αποστρέφονται και βδελύττονται τας γυναίκας εκείνας αίτινες επιζητούσι να επιδειχθώσι διά των εξωτερικών κοσμημάτων και της περί τα ενδύματα πολυτελείας· και δικαίως, διότι συλλογίζονται ότι η γυνή εκείνη ήτις συνείθισε προ του γάμου εις

Σελ. 232
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/233.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

την επιβλαβή πολυτέλειαν, θέλει δυσκολευθή μετά τον γάμον να υποβληθή εις την σωτήριον λιτότητα. Οι φρόνιμοι άνδρες περιφρονούσι και βδελύττονται τας γυναίκας εκείνας, αίτινες ορέγονται να συζητώσι περί πάντων μεν των πραγμάτων ιδίως δε περί πολιτικών, και να επιδεικνύωσι πλούτον γνώσεων και σοφίας· και δικαίως, διότι συλλογίζονται ότι η γυνή εκείνη, ήτις σπουδάζει να εξέλθη εκ των διαγεγραμμένων υπό της φύσεως αυτής ορίων, ου μόνον γελοία και αηδής αποβαίνει, αλλά συνειθίζει να επεμβαίνη εις όλα τα πράγματα του ανδρός, όπερ είναι λίαν ανάρμοστον και επιβλαβές. Τουναντίον δε οι φρόνιμοι άνδρες αγαπώσι και τιμώσιν εκείνας τας γυναίκας, αίτινες παρίστανται ενώπιον των οφθαλμών αυτών τοιαύται, οποίαι πράγματι είναι. Οι φρόνιμοι άνδρες αγαπώσι και τιμώσιν εκείνας τας γυναίκας, αίτινες περιορίζονται και ενεργούσιν εντός της τροχιάς, ην διέγραψεν η φύσις αυτών.

Ω νεάνιδες, όσαι διανοείσθε να έλθητε εις γάμου κοινωνίαν, και να συνδέσητε την τύχην υμών μετά της τύχης ανδρός τινός, απατάσθε μεγάλην απάτην, αν νομίζητε ότι δύνασθε να ελκύσητε φρονίμους άνδρας διά των αγκίστρων του εξωτερικού καλλωπισμού, των επιτετηδευμένων τρόπων και των γελοίων χαριεντισμών· μάθετε καλώς ότι, ούτω διάγουσαι, πολλούς σταθμούς και παρασάγγας μακράν αποδιώκητε αυτούς αφ' υμών. Αν όμως βλέπητε ότι άνδρες τινές και κομψευόμενοι νεανίαι ενασμενίζονται εις τους τοιούτους υμών τρόπους, μάθετε ότι αυτοί είναι εκ της τάξεως των αφρόνων και αμεριμνομερίμνων ανθρώπων, οίτινες, μηδέν έργον βιωφελές γνωρίζοντες και αγνοούντες πώς άλλως να διέλθωσι τον καιρόν, περιφέρονται τήδε κακείσε, εν μεν τη μια χειρί μαστιγίδιον κρατούντες, εν δε τη ετέρα τα δίοπτρα.

Αλλά μη σας μέλλη, και ούτοι όσον άφρονες και αν ήναι, εξωτερικώς μεν φαίνονται ότι ευαρεστούνται εις τα τοιαύτα υμών καμώματα, διότι έχουσι τους λογαριασμούς των· εσωτερικώς όμως και αυτοί περιφρονούσιν υμάς και διστάζουσι να συνάψωσι την εαυτών τύχην μετά της υμετέρας. Ω νεάνιδες, όσαι επιθυμείτε ν' αποκτήσητε άνδρας φρονίμους, κατ' ουδένα άλλον τρόπον δύνασθε να επιτύχητε του υμετέρου σκοπού ή σπουδάζουσαι περί την απόκτησιν των ιδιοτήτων εκείνων, ας απαιτεί ο γυναικείος υμών προορισμός και επιζητούσιν οι φρόνιμοι άνδρες. Οι φρόνιμοι άνδρες δεν θέλουσι γυναίκα κοκκινίζουσαν υπό του φθοροποιού ψιμμυθίου, αλλά γυναίκα κοκκινίζουσαν υπό του ερασμιωτάτου χρώματος της αιδούς και της εντροπής· δεν θέλουσι γυναίκα στίλβουσαν διά των εξωτερικών κοσμημάτων, αλλά διαλάμπουσαν διά των κοσμημάτων της ψυχής, οίον διά της κοσμιότητος, της ταπεινοφροσύνης, της ευπειθείας, της τιμιότητος και της φρονήσεως· δεν θέλουσι γυναίκα καθημένην επί του ανακλίντρου και αναγινώσκουσαν μυθιστορήματα, αλλά γυναίκα γνωρίζουσαν να περιποιήται τον εαυτής άνδρα, ν' ανατρέφη τα εαυτής τέκνα και να οικονομή τον εαυτής οίκον. Εν άλλοις λόγοις οι φρόνιμοι άνδρες θέλουσι σύζυγον καλήν, μητέρα καλήν, και οικοδέσποιναν καλήν. Η νεάνις λοιπόν εκείνη, ήτις επιθυμεί

Σελ. 233
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/234.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ν' αποκτήση φρόνιμον άνδρα, τοιαύτας αρετάς πρέπει να σπουδάζη ν' αποκτήση, αίτινες δύνανται να καταστήσωσι πότε αυτήν καλήν σύζυγον, καλήν μητέρα και καλήν οικοδέσποιναν· και οι γονείς δε, οι έχοντες θυγατέρα, τοιαύτην και τοσαύτην ανατροφήν πρέπει να δίδωσιν εις αυτήν, ήτις δύναται να καταστήση αυτήν εν τω μέλλοντι καλήν σύζυγον, καλήν μητέρα και καλήν οικοδέσποιναν, όπως φύσει απαιτεί ο της γυναικός προορισμός.

ΕΙΚΟΝΑ 24

Σελ. 234
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/235.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εις την τροχιάν της παιδαγωγίας

1871

Λ. Μελάς

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

Προ πολλών ήδη ετών σκεφθείς ότι πάσα νεάνις εκπαιδευομένη πρόκειται ημέραν τινά να γίνη η μήτηρ οικογενείας και επομένως παιδαγωγός των ιδίων αυτής τέκνων, ή διδάσκαλος και παιδαγωγός αλλοτρίων παίδων, επείσθην ότι αναγκαιότερον παντός άλλου μαθήματος εν παντί Παρθεναγωγείω βεβαίως είναι το περί Παιδαγωγίας μάθημα. Όθεν και την εισαγωγήν εν τω Αρσακείω του μαθήματος τούτου προθύμως επρότεινα εις το Διοικητικόν Συμβούλιον της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, και την παράδοσιν αυτού ασμένως ανεδέχθην.

Εν τω ανά χείρας δε Εγχειριδίω προσεπάθησα ήδη να συγχωνεύσω τα μαθήματα ταύτα, άτινα επί οκταετίαν ευχαρίστως παρέδιδον εις τας μαθητρίας της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας επ' αγαθώ αυτών τε και των παρ' αυτών παιδαγωγηθησομένων.

Ερανισθείς τα παιδαγωγικά ταύτα μαθήματα και εξ άλλων συγγραφών, ιδίως δε εκ του πολυτίμου περί Παιδαγωγίας συγγράμματος του σοφού διά τε τας θεωρητικάς και πρακτικάς παιδαγωγικάς αυτού γνώσεις Κυρίου L.F.F. Gauthey, φρονώ ότι δύναμαι μετά την ομολογίαν ταύτην να συστήσω το Παιδαγωγικόν τούτο Εγχειρίδιον, ως έργον αλλότριον, άνευ συστολής, ουχί μόνον εις τας νεάνιδας της Ελλάδος, ως εις μελλούσας μητέρας και παιδαγωγούς των Ελληνοπαίδων, αλλά και εις άπαντας τους γονείς, διδασκάλους, και παιδαγωγούς της Ελληνικής φυλής· διότι άπαντες ούτοι, καθήκον ιερόν και ενώπιον της Πατρίδος και ενώπιον του Υψίστου έχοντες ιδίως το παιδαγωγείν, βεβαίως προς επιτυχή εκπλήρωσιν του υψηλού και δυσχερούς τούτου καθήκοντος επιθυμούσι να συμβουλεύωνται τα υγιέστερα και ουσιωδέστερα των παιδαγωγικών συμπερασμάτων, εις α επ' αγαθώ της ανθρωπότητος κατέληξεν ήδη η

———————

Αποσπάσματα από τον πρόλογο του Λέοντος Μελά στο βιβλίο του Παιδαγωγικόν εγχειρίοιον προς χρήσιν των παιδαγωγούντων, Αθήνα, τυπογραφείο Σ. Κ. Βλαστού, 1871, σ. ε'-στ', η', ιε'-κε'.

Σελ. 235
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/236.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πολυχρόνιος σπουδή της παιδικής ηλικίας, και η μακρά των αιώνων μελέτη και πείρα.

Μιμηταί άχρι τούδε του Γαλλικού βίου, και τους Γαλλικούς συρμούς πιστώς ακολουθούντες, και τα Γαλλικά μυθιστορήματα μετά πόθου αναγινώσκοντες, και τα Γαλλικά ήθη πιθηκίζοντες, και εις τα Γαλλικά θεάματα και ακροάματα ενασμενιζόμενοι, και την επιδεικτικήν και επιπόλαιον ανατροφήν των τέκνων ημών δυστυχώς οι πλείστοι, ησπάσθημεν!

Αλλ' η τοιαύτη ανατροφή ούτε τας σωματικάς δυνάμεις αναπτύσσει, ούτε την διάνοιαν ανυψοί, ούτε την καρδίαν δυστυχώς εξευγενίζει, αλλά το τε σώμα και την ψυχήν διαφθείρει, κούφους δε και φαύλους αποκαθιστά τους χαρακτήρας, και εις την λατρείαν της ύλης και των ηδονών καθοδηγεί τους θιασώτας αυτής.

Αλλ' εάν εξετάσωμεν ιδίως εκάστην των αφορμών της καχεκτικής ημών καταστάσεως, θέλομεν ανεύρει ότι αύτη προέκυψεν εκ της ελλείψεως της εγκαίρου και υγιούς αγωγής, και επομένως ότι το μόνον ριζικόν και τελεσφόρον θεραπευτικόν φάρμακον της καχεξίας ημών αναντιρρήτως είναι η παιδαγωγία, εγκαίρως και καταλλήλως ενεργουμένη, και απανταχού της Ελλάδος επεκτεινόμενη.

Ότι δε η εξ απαλών ονύχων χρηστή αγωγή των τέκνων του λαού είναι ο πρώτιστος και κυριώτερος μοχλός της αληθούς ευδαιμονίας των κοινωνιών, το εδίδαξεν ο κατά την Πυθίαν του Απόλλωνος ανδρών απάντων σοφώτατος Σωκράτης, ολόκληρον τον βίον αυτού αφιερώσας εις την ηθικήν διάπλασι των νέων της πατρίδος αυτού.

Παρ' ημίν δε την αλήθειαν ταύτην κατενόησεν ο έξοχος της Ελλάδος πολίτης, ο νουνεχέστατος Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας, αρξάμενος την αναγέννησιν και ανάπλασιν της πατρίδος ημών, ουχί εκ της οροφής, ήτοι εκ Πανεπιστημίων και Αστεροσκοπείων, αλλ' εξ αυτών των θεμελίων, ήτοι εκ των αλληλοδιδακτικών, των ναών, και των ορφανοτροφείων. Τα εν Αιγίνη υπ' αυτού ανεγερθέντα αλληλοδιδακτικόν και ορφανοτροφείον μετά των εν αυτοίς ναών θέλουσι διαμείνει μνημεία αιώνια της μεγαλοφυΐας και φιλοπατρίας του εξόχου εκείνου ανδρός!

Ας μιμηθώμεν λοιπόν τον έξοχον Κυβερνήτην, και ας εξακολουθήσωμεν το έργον εκείνου. Ας αφήσωμεν τα ύψη, και κατά την Ευαγγελικήν συμβουλήν εις τα ταπεινά ας κατέλθωμεν, εάν τω όντι θέλωμεν ν' ανυψωθώμεν. Ας καταβώμεν εκ των ουρανίων εις τα επίγεια. Ας αφήσωμεν επομένως τους αστέρας και την Σελήνην και τον Ήλιον να διατρέχωσιν ησύχως τας τροχιάς, ας αυτοίς ώρισε ο Θεός, και ας φροντίσωμεν να εισέλθωμεν πάντες εις την τροχιάν της

Σελ. 236
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/237.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

παιδαγωγίας, αν τω όντι θέλωμεν όπως το άστρον της Ελλάδος ανυψωθή εις τον ορίζοντα, και την αρχαίαν αυτού θέσιν και λάμψιν αναλάβη.

Ας φροντίσωμεν λοιπόν πάντες, και άρχοντες και αρχόμενοι, και κληρικοί και λαϊκοί, να διαπλάσωμεν διά της εγκαίρου παιδαγωγίας τα ιδιωτικά ημών ήθη, όπως και τα δημόσια μορφωθώσι, και η Πατρίς ευδαιμονήση1. Μόνον τοιουτοτρόπως η παρούσα ημών καχεκτική κατάστασις θέλει θεραπευθή ριζικώς, και ημέρας ευτυχεστέρας θέλουσιν ιδεί τα τέκνα ημών.

Οι αληθώς σοφοί Ιατροί την πρόληψιν των ασθενειών διά των υγιεινών αυτών παραγγελμάτων ιδίως προτίθενται, ουχί δε τα συμπτώματα των ασθενειών, αλλά την ριζικήν αυτών αιτίαν προσπαθούσι να θεραπεύωσι, και μέχρι της τελευταίας πνοής ουδέποτε εγκαταλείπουσι τον ασθενούντα. Τοιούτον δε και της παιδαγωγίας το έργον!

Διά της παιδαγωγίας οι άγριοι και βάρβαροι λαοί εξημερούνται και πολιτίζονται.

Διά της παιδαγωγίας μορφούνται οι αγαθοί και ενάρετοι χαρακτήρες, εφ' ων στηρίζεται η ευδαιμονία της τε οικογενείας και της πολιτείας.

Διά της παιδαγωγίας ξέονται και διαπλάττονται και εξωραΐζονται αι άμορφοι και ακατέργαστοι ψυχαί, και εικόνες πισταί της Θεότητος επί της γης αναφαίνονται, καθώς διά της γλυπτικής ξεόμενα υπό του Φειδίου και του Πραξιτέλους τα άμορφα και ακατέργαστα μάρμαρα της Πάρου και του Πεντελικού θαυμασίως μετεβάλλοντο εις αμίμητα καλλιτεχνικά αριστουργήματα.

Διά της παιδαγωγίας αναπτύσσονται και ενσαρκούνται αι αρχαί της αρετής, της ευσεβείας, της δικαιοσύνης, της αγαθοποιίας, δι' ων ο μεν άνθρωπος αναδεικνύεται πλάσμα ουράνιον, τα δε έθνη καθοδηγούνται εις την αληθή αυτών ευδαιμονίαν.

Αλλά τίνες θέλουσι παιδαγωγήσει τα τέκνα της Ελλάδος, όπως εκ του μαρασμού εξερχομένη αύτη, και ευδαιμονούσα, και εν τη υπολήψει των εθνών ανυψουμένη, την οικείαν αυτής θέσιν αναλάβη εν τη Ανατολή;

Παιδαγωγοί των εθνών είναι βεβαίως οι άρχοντες αυτών, οι συγγραφείς αυτών, οι ιερείς, οι διδάσκαλοι, οι γονείς, και ιδίως αι μητέρες.

Εκ τούτων δε αναντιρρήτως η φύσις εις τας μητέρας απένειμε την πρώτην θέσιν. Τούτο κατανοήσας ο μεγαλοφυής Ναπολέων ο Α' θερμώς παρεκάλει την έξοχον παιδαγωγόν Κυρίαν Καμπάν "να προετοιμάση μητέρας ικανάς ν' αναθρέψωσι προσηκόντως τα τέκνα αυτών", πεισθείς, ως φαίνεται, επί τέλους ότι

———————

1. Χωρίς της ιδίας διοικήσεως εν ταις πόλεσιν ορθής γιγνομένης, μάτην αν τα κοινά τις οίοιτο έξειν τινά βεβαιότητα θέσεως (Πλάτωνος Νόμοι, ζ').

Σελ. 237
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/238.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

η αληθής και διαρκής ευδαιμονία και δόξα των εθνών κυρίως εξήρτηται, ουχί εκ των κατακτήσεων και των καταστρεπτικών πολέμων και των μυριονέκρων νικών, ουδέ εκ των σοφών Κωδίκων, αλλ' εκ της υγιούς ανατροφής, ην αι μητέρες οφείλουσιν εις τα τέκνα αυτών.

Δικαίως δε και έτερος μεγαλοφυής ανήρ έλεγεν "εάν θέλητε ν' αναφανώσιν εν τη Πατρίδι υμών άνδρες ενάρετοι, και μεγάλοι, διδάξατε τας γυναίκας τί είναι αρετή και αληθές μεγαλείον, διότι οι άνδρες απανταχού και πάντοτε ήσαν και θέλουσιν είσθαι οποίοι εξ απαλών ονύχων εμορφώθησαν υπό των μητέρων αυτών".

Τω όντι η Θεία Πρόνοια τας μητέρας ηθέλησεν ως τας πρώτας του ανθρωπίνου γένους παιδαγωγούς, και δι' αυτό διά των ειδικών προτερημάτων της παιδαγωγού επροίκισεν ιδίως τας μητέρας, χαρίσασα εις αυτάς την υπομονήν, και εν αυταίς εμφυσήσασα το ουράνιον αίσθημα της μητρικής στοργής.

Βρέφη γυμνά και αδύνατα εν τω κόσμω τούτω κατά πρώτον εισερχόμενα, εις τας μητρικάς αγκάλας παραδίδει ημάς η φύσις. Η δε μήτηρ διά βλέμματος τρυφερού, διά φωνής γλυκυτάτης, και διά της αφάτου αυτής στοργής, ουχί εις την διάνοιαν, αλλ' εις την καρδίαν ημών ομιλούσα, αναπτύσσει εν αυτή τα πρώτα σωτήρια αισθήματα της αγάπης, της ευγνωμοσύνης, και της ευσεβείας, άτινα, ανεξάλειπτα διαμένοντα, διέπουσιν ακολούθως ολόκληρον τον βίον ημών.

Ας προσφέρωμεν λοιπόν ενταύθα τον φόρον της βαθυτάτης ημών ευγνωμοσύνης εις τους ιδρύσαντας, διοικούντας, ευεργετούντας και προάγοντας την εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικήν Εταιρίαν, ήτις εις την διάπλασιν του γυναικείου φύλου διά της μορφώσεως αγαθών μητέρων, παιδαγωγών, και διδασκαλισσών αφοσιωθείσα, κατενόησε την μεγαλητέραν και ουσιωδεστέραν ανάγκην της Ελληνικής κοινωνίας.

Αλλά συγχρόνως ας ευχηθώμεν εξ όλης ψυχής και καρδίας όπως η ευεργετική ενέργεια της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας επεκταθή και πολλαπλασιασθή καθ' άπασαν την Ελληνικήν φυλήν και η μεν Κυβέρνησις μετά πάσης θυσίας προάγη και ενισχύη τον μέγαν αυτόν παιδαγωγικόν του έθνους μοχλόν, εκπαιδεύουσα εν τω Αρσακείω, ουχί των ευνοουμένων τα θυγάτρια, αλλά των πτωχών δήμων και κωμοπόλεων τας μελλούσας διδασκαλίσσας, απανταχού δε την σύστασιν Σχολείων κορασίων προκαλούσα και ενεργούσα· πας δε δήμος του Βασιλείου και πάσα Κοινότης των έξω Ελλήνων διαρκώς εν τω Αρσακείω διαπλάττωσι διδασκαλίσσας αξίας να παιδαγωγώσι τα τέκνα της Ελληνικής φυλής, απανταχού δε φιλοτίμως διατηρώσι Παρθεναγωγεία και κορασίων Σχολεία.

Ας ευχηθώμεν προσέτι εξ όλης ψυχής όπως η εν τοις Παρθεναγωγείοις ημών εκπαίδευσις κατασταθή όσον ένεστιν εμβριθεστέρα και παιδαγωγικωτέρα, ήττον δε επιδεικτική και επιπόλαιος, όπερ βεβαίως θέλει κατορθωθή διά της συντάξεως και εισαγωγής καταλλήλων διδακτικών βιβλίων, απάντων υπό

Σελ. 238
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/239.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πνεύματος παιδαγωγικού εμφορουμένων, διά της εκλογής διδασκάλων σεμνών, εμβριθών και συνενούντων την παιδείαν μετά της παιδαγωγίας, και επί πλέον, διά της εναρέτου, χριστιανικής, σεμνής, λιτής, και εμβριθούς διευθύνσεως. Και ταύτα όπως αι εν αυτοίς παιδαγωγούμεναι Ελληνίδες ουχί μόνον εκπαιδεύωνται αλλά και παιδαγωγώνται, και τας υγιείς αρχάς της παιδαγωγίας ενστερνίζωνται, εξερχόμεναι δε των Παρθεναγωγείων μη αποβάλλωσιν αυτάς υπό του κοινωνικού ρεύματος της πολυτελείας, της επιδείξεως, της επιπολαιότητος, και της διαφθοράς παρασυρόμεναι, αλλ' ανεξαλείπτους διατηρώσι, και εις την κοινωνίαν αδιαλείπτως αυτάς εγχαράττωσι διά τε του λόγου και του ιδίου αυτών παραδείγματος.

Συνομολογούμεν ότι μυρίας δυσκολίας εν τη κοινωνία θέλουσιν απαντήσει, και ότι, όπως τας δυσκολίας ταύτας υπερνικήσωσι, μεγάλους αγώνας θέλουσιν αναγκασθή να καταβάλωσιν. Αλλ' άνευ αγώνων και κόπων ουδείς δοξάζεται, ουδέ η Πατρίς ευτυχεί!

Το μέγα εν τούτοις κοινωνικόν ευεργέτημα, όπερ η Φιλεκπαιδευτική Εταιρία προσήνεγκεν εις την Ελληνικήν φυλήν, είναι αναντιρρήτως η εν Αθήναις σύστασις προτύπου Νηπιαγωγείου, η εν αυτώ μόρφωσις αξίων Διευθυντριών Νηπιαγωγείων, και η έκδοσις των απαιτουμένων εν τοις Νηπιαγωγείοις βιβλίων1.

Είναι αληθές ότι αι μητέρες, όπως άξιαι του γλυκυτάτου τούτου ονόματος ώσιν, οφείλουσι να ήναι αι πρώται παιδαγωγοί των ιδίων αυτών τέκνων· αλλά δυστυχώς απανταχού, και ιδίως εν Ελλάδι, ούτε τον απαιτούμενον καιρόν, ούτε την απαιτουμένην ικανότητα έχουσιν άπασαι αι μητέρες όπως τα τέκνα αυτών προσηκόντως παιδαγωγώσι. Και ιδού η μεγίστη κοινωνική ανάγκη των Νηπιαγωγείων και των Διευθυντριών αυτών προς αναπλήρωσιν της ελλείψεως των μητρικών φροντίδων.

Την σωτήριον ιδέαν των Νηπιαγωγείων πρώτος ο δαιμόνιος ημών Πλάτων συνέλαβε και διετύπωσεν εν τοις Νόμοις αυτού2. Την ιδέαν δε ταύτην του

———————

1. Εξεδόθησαν άχρι τούδε επιμελεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τα Παιδαγωγικά ασμάτια, τα Παιδαγωγικά διηγήματα, τα Μαθήματα της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, τα Πρακτικά μαθήματα της Κυρίας Carpantier, και αι σοφαί αυτής Συμβουλαί και οδηγίαι περί διευθύνσεως Σχολείων και Νηπιαγωγείων, ας θερμώς συνιστώμεν εις πάσαν διδασκάλισσαν και παιδαγωγόν, εις πάντα διδάσκαλον, και εις πάσαν μητέρα.

2. Ξυνιέναι δε εις τα κατά κώμας ιερά δει πάντα τα τηλικαύτα παιδία από τριετούς μέχρι των έξ ετών, κοινή τα των κωμητών εις ταυτόν έκαστα· τας δε τροφούς επί των τηλικούτων κοσμιότητός τε και ακολασίας επιμελείσθαι... μίαν δε των γυναικών τετάχθαι κοσμούσαν κατ' ενιαυτόν των προειρημένων... η δε καταστάσα αρχέτω φοιτώσα εις το ιερόν εκάστης ημέρας, και κολάζουσα τον αδικούντα... μετά δε τον εξέτη και την εξέτιν διακρινέσθω μεν ήδη το γένος εκατέρων· κόροι μεν μετά κόρων, παρθένοι δε ωσαύτως μετ' αλλήλων την διατριβήν ποιείσθωσαν (Πλάτωνος Νόμοι, Βιβλ. ζ' § 4).

Σελ. 239
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/240.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ημετέρου Πλάτωνος ησπάσθησαν και επραγματοποίησαν ήδη καθ' όλην σχεδόν την Δυτικήν Ευρώπην, συστήσαντες Νηπιαγωγεία, άτινα εν μεν τη Αγγλία ωνόμασαν σχολεία των νηπίων (infant schools), εν δε τη Γερμανία παιδοφυλακεία, και παιδικούς κήπους (Kindergarten), εν δε τη Ισπανία σχολεία των μικρών (escuelas de parvulos), εν δε τη Γαλλία Άσυλα (Salles d' asile), και αλλαχού σχολεία μητρικά, ως αναπληρούντα τας μητρικάς φροντίδας. Εν τοις Νηπιαγωγείοις δε τούτοις τα φοιτώντα παιδία εξ απαλών ονύχων διαπλάττονται και καλλιεργούνται δι' ασματίων και διά καταλλήλων εις την ηλικίαν αυτών μεθόδων και σωματικώς, και διανοητικώς, και ηθικώς, και θρησκευτικώς.

Εν τοις Νηπιαγωγείοις τα μεν των ευπόρων τέκνα ήθελον διδαχθή νηπιόθεν την αγάπην του πλησίον, την φιλανθρωπίαν, την αγαθοποιίαν, την μετριοφροσύνην, και την λιτότητα· ήθελον μάθει να μη μεταβάλλωνται εις ψυχρούς και διεφθαρμένους εγωιστάς υπό του πλούτου και της ευζωίας οιστρηλατούμενοι, να βοηθώσι δε και περιθάλπωσι πάντοτε τους ενδεείς, και την αγανάκτησιν και απελπισίαν αυτών μηδέποτε να προκαλώσιν,

Τα δε τέκνα των απόρων εν τοις Νηπιαγωγείοις εγκαίρως ήθελον διδαχθή να σέβωνται, ν' αγαπώσι, και να φοβώνται τον Θεόν, να τηρώσι τας θείας Αυτού εντολάς, ν' αγαπώσι δε αδελφικώς τα των ευπόρων τέκνα, και την μεν εργασίαν, ως βάσιν της ευδαιμονίας του ανθρώπου, ν' ασπασθώσι μετά ζήλου, την δε αρπαγήν, την αδικίαν, τους εμπρησμούς, και τους φόνους να βδελυχθώσι διά παντός.

Ας εκφράσωμεν λοιπόν και πάλιν την βαθυτάτην ημών ευγνωμοσύνην προς την εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικήν Εταιρίαν, ήτις εν Ελλάδι ευτυχώς εισήγαγε το τελειότερον σύστημα των Νηπιαγωγείων, και μετά της αθανάτου ψυχής του Πλάτωνος ας συνευφρανθώμεν και ημείς, βλέποντες την υπό της Εταιρίας ταύτης μόρφωσιν Διευθυντριών Νηπιαγωγείων αξίων και ικανών ν' ανατρέφωσιν εν τη τρυφερωτέρα και επιδεκτικωτέρα διαπλάσεως ηλικία τα τέκνα του λαού, αναπληρούσαι ούτω την δυστυχώς παρ' ημίν πλεονάζουσαν ανικανότητα και ακηδίαν των γονέων, και εις αυτούς συγχρόνως χορηγούσαι την ευκαιρίαν του να εργάζωνται καθ' όλην την ημέραν ησύχως, γνωρίζοντες ότι εν τω Νηπιαγωγείω, ως εν ασύλω, ασφαλώς διάγουσι τα τέκνα αυτών.

Την εκ του προτύπου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας Νηπιαγωγείου ωφέλειαν πάντες ήδη εν Αθήναις συνησθάνθησαν και συνομολογούσι. Τα νήπια ενθουσιώντα εν αυτώ φοιτώσι, και υπέρ τον πατρικόν των οίκον ηγάπησαν αυτό. Οι δε γονείς των ευφραίνονται, και την Εταιρίαν ευλογούσι, και εαυτούς μακαρίζουσι, βλέποντες την τε διανοητικήν και σωματικήν ανάπτυξιν και την ηθικήν και χριστιανικήν μόρφωσιν των τέκνων αυτών, και τα γλυκύτατα αυτών

Σελ. 240
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/241.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ασμάτια μετά συγκινήσεως καθ' εκάστην ακροώμενοι. Πάντες δε οι φιλόκαλοι και υπό του φθόνου μη κατατρυχόμενοι, οσάκις το Νηπιαγωγείον επισκέπτονται, ή εις τας δημοσίους αυτού εξετάσεις παρευρίσκονται, θαυμάζουσι την ωραιότητα και την ωφέλειαν του συστήματος τούτου.

Ο γενικός ούτος θαυμασμός επροκάλεσεν ήδη ευτυχώς την σύστασιν διαφόρων ιδιωτικών Νηπιαγωγείων, ευδοκίμως διευθυνομένων απάντων υπό Διευθυντριών μορφωθεισών εν τω προτύπω Νηπιαγωγείω της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας· διότι και εν Κερκύρα δαπάναις της Εταιρίας ταύτης συνέστη ήδη Νηπιαγωγείον, και εν Αθήναις υπό της Κυρίας Χριστομάνου και υπό της Κυρίας Σουρμελή εν τοις Παρθεναγωγείοις αυτών προσηρτήθησαν όμοια Νηπιαγωγεία, και εν Πειραιεί υπό του φιλοτίμου δημάρχου κατηρτίσθη Νηπιαγωγείον κατά το εν Αθήναις πρότυπον, και εν Θεσσαλονίκη υπό της φιλοκάλου Κοινότητος των εκεί ομογενών Νηπιαγωγείον όμοιον καθιδρύθη.

Και όμως τί άχρι τούδε περί Νηπιαγωγείων έπραξαν οι παρ' ημίν διέποντες τα της δημοσίου εκπαιδεύσεως; Ουδέν! δυστυχώς ουδέν!

Ας ευχηθώμεν λοιπόν όπως Υπουργός της παιδείας φιλότιμος, φιλόκαλος, και φιλόπατρις, ουχί εις τας παύσεις και τας μεταθέσεις επαναπαυόμενος, και εν αυταίς την δόξαν και την αθανασίαν του αναζητών, αλλά τας απείρους κοινωνικάς ωφελείας του συστήματος των Νηπιαγωγείων κατανοών, ασπασθή μετά ζήλου το σύστημα τούτο, και πάντας τους δήμους του Βασιλείου υποχρεώση, και μετά πάσης θυσίας συντρέξη αυτούς εις την σύστασιν όσον ένεστι πλειόνων Νηπιαγωγείων, ανακηρύττων διά Νόμου, κατά την επιθυμίαν του σοφού Πλάτωνος υποχρεωτικήν την εν τοις Νηπιαγωγείοις φοίτησιν απάντων των τέκνων του λαού, όπως μηδείς Ελληνόπαις, οποιουδήποτε γένους και οποιασδήποτε καταστάσεως, είτε ορφανός, είτε απάτωρ, είτε αμήτωρ, διαμένη του λοιπού ανάγωγος είτε κατ' οίκον είτε εν ταις αγυιαίς, εις μυρίους σωματικούς και ψυχικούς κινδύνους καθ' εκάστην εκτιθέμενος, προς βλάβην αυτού τε και της οικογενείας και της Πατρίδος αυτού1.

———————

1. Ουχί μόνον ο Πλάτων, ως ανωτέρω είδομεν, απαιτεί "πάντα τα παιδία ξυνιέναι εις τα ιερά", αλλά και ο πολυμαθέστατος Πλούταρχος ομιλών περί αγωγής λέγει: "Εγώ μάλιστα αν βουλοίμην πάσι κοινή χρήσιμον είναι την αγωγήν... Πειρατέον μεν ουν εις δύναμιν την κρατίστην αγωγήν ποιείσθαι των παίδων, και τοις πένησιν" (Πλουτάρχου Περί παίδων αγωγής, ΧΙ).

16

Σελ. 241
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/242.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δια μόνων των χρωμάτων της αιδούς κεκοσμημένη

1872

Δ.Σ. Μαυροκορδάτος

Αριθ. πρωτ. 8038

Περί της συμπεριφοράς αυτών, παραινετική

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τας δημοδιδασκάλους

Προς τους δημοδιδασκάλους αποτεινόμενος, δεν ώκνησα να μεταχειρισθώ γλώσσαν τραχυτέραν πως και απειλητικήν, λαλών ανήρ προς άνδρας· προς υμάς όμως, Κυρίαι, και τας εκφράσεις αναγκάζομαι να περιστείλω επί το ηπιώτατον, και τας νουθεσίας να μετριάσω επί το ανεπαχθέστατον. Ελπίζων όμως ότι λαλών προς Ελληνίδας ευ ηγμένας, θέλω εννοηθή ευκόλως και ευηκόως, παρακαλώ υμάς να με ακούσητε ουχί μόνον ως Υπουργόν, αλλά και ως αδελφόν και φίλον.

Η υπόληψις υμών, φίλαι νεάνιδες, είνε το τιμαλφέστατον πάντων κτημάτων, όπερ οφείλετε να διατηρήσετε απρόσβλητον και από απλής υπονοίας. Ο Θεός εδημιούργησεν υμάς ευπαθεστέρας και ευαισθητοτέρας των ανδρών, αλλά, ελαττούμεναι εκείνων κατά τούτο, υπερέχετε πολύ κατά την περί το παιδαγωγείν ευχέρειαν και την μόρφωσιν της καρδίας των παιδίων.

Η παιδαγωγική, το σπουδαιότατον μέρος της διδασκαλίας, ης ηκροάσθητε τας αρχάς, υπέδειξεν ήδη υμίν, ότι ο μη παιδαγωγηθείς ορθώς λογίζεται απαίδευτος καν ήθελεν αποκτήση γνώσεων περιουσίαν· εμάθετε δε πάντως, ότι το σώμα του ανδρός επλάσθη διά τον έξω και εν υπαίθρω βίον, το δε της γυναικός διά τον οίκον. Αλλ' υπό την ιδιότητα ταύτην οποία ιερότης καθηκόντων, οποία λαμπηδών παντοίων αρετών!! Και διά τούτο μήτηρ περιστοιχουμένη υπό 

———————

Εγκύκλιος του υπουργού των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Δ.Σ. Μαυροκορδάτου· βλ. Γ. Βενθύλος, Θεσμολόγιον της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, σ. 202-203.

Σελ. 242
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 223
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    αντικειμένου τούτου, οπότε την επανέφερον εις ηδείαν τινά υπομονήν. Η αθώα! ησυχεί διότι βλέπει το τέρμα λίαν μακράν, ελπίζουσα ότι θέλω ζήσει όπως την αποκαταστήσω βραδύτερον, ενώ εγώ πάσχω ένεκα της νέας ταύτης υποχρεώσεώς μου, ή μάλλον του νέου τούτου καθήκοντός μου. Η εισαγωγή της θυγατρός μου εις τον κόσμον με εκφοβίζει ως σημείον αποχωρισμού και σπουδαίως με επασχολεί. Το στάδιον είναι μέγα, δυσχερές. Εδραξάμην χθες πάλιν της καταλλήλου ευκαιρίας όπως επανέλθω επί του αυτού αντικειμένου. Την προσεκάλεσα όθεν παρ' εμοί, και αφού την ενηγκαλίσθην, τη είπον ημισπουδαίως άμα και αστείως, ότι προεθέμεθα να σκεφθώμεν περί της αποκαταστάσεως και ευδαιμονίας της.

    ― "Τί! μήτερ μου, εφώνησεν, ανοίξασα τους οφθαλμούς αυτής, εν οις εκυμαίνοντο η έκπληξις και ο θαυμασμός, σκέπτεσθε να...

    ― Να σε υπανδρεύσωμεν, τέκνον μου, να σε αποχωρισθώμεν! Ιδού ό,τι η δύστηνος αμφέβαλλεν. Ουχί, ουχί, μη φοβείσαι. Είσαι νέα εισέτι και ακατάλληλος προς τούτο· αφ' ετέρου μοι είσαι λίαν εισέτι αναγκαία".

    Επανέλαβεν ύφος μειλίχιον. Περισφίγξασα δε τας χείρας της περί τον τράχηλόν μου μοι είπεν μετά απλού τόνου περιεργείας.

    ― Τότε, τί θέλετε να μοι είπητε, μήτερ μου, και τί δύνασθε να πράξητε πλειότερον διά την ευτυχίαν μου ;

    ― Φιλτάτη μου, τη απήντησα, είσαι ολίγον επιλήσμων· πολλάκις σοι είπον, ότι κατά το δέκατον έκτον ή 17 έτος, η συνετή και αγαθή μήτηρ άρχεται να οδηγή την θυγατέρα της εις την κοινωνίαν. Συ άγεις το 17 έτος της ηλικίας σου· είσαι φρόνιμος· απεφάσισα όθεν να σε διδάξω την νέαν ταύτην επιστήμην ήτις σοι είναι αναγκαιοτάτη· μετά 8 δε ημέρας θέλεις με συνοδεύσει εις τινα συναναστροφήν εκ συγγενών και φίλων.

    Η Σοφία επί τω ακούσματι τούτω ηρυθρίασε και συνεκινήθη, το μεν υπό περιεργείας, το δε υπό φόβου, το δε πρόσθες και υπό του ενστίκτου εκείνου των γυναικών, όπερ εν παρομοία δοκιμασία ανακαλύπτει προετοιμασίαν οριστικήν εν τω προορισμώ αυτής. Προσποιηθείσα δ' εντοσούτω ότι μειδιά μοι είπεν.

    ― "Μήτερ! είσθε ο οδηγός μου εν τε τη κοινωνία και τη οικία ημών. Τείνατε την χείρα προς την θυγατέρα σας, προπορεύθητε αυτής, και αύτη θέλει σας ακολουθήσει.

    ― Μάλιστα, τέκνον μου, επανέλαβον μετά γλυκύτητος, έσομαι αείποτε ο οδηγός σου. Προετοιμάσθην πάντοτε διά την εκπλήρωσιν του μέρους τούτου της μεγάλης και ιεράς αποστολής μου. Η πείρα μου θέλει βιάσει την ιδικήν σου, η δε κρίσις σου θέλει μοι καταστήσει τα πάντα ευχερή. Αλλά, πριν εισέτι εισέλθης εν τω σταδίω τούτω ενθυμείσαι καλώς τας εκτενείς συνομιλίας μας περί των προτερημάτων και διαθέσεων, ας τινας η νεάνις δέον να συγκομίζη εν τη κοινωνία;