Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 235-254 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/235.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εις την τροχιάν της παιδαγωγίας

1871

Λ. Μελάς

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

Προ πολλών ήδη ετών σκεφθείς ότι πάσα νεάνις εκπαιδευομένη πρόκειται ημέραν τινά να γίνη η μήτηρ οικογενείας και επομένως παιδαγωγός των ιδίων αυτής τέκνων, ή διδάσκαλος και παιδαγωγός αλλοτρίων παίδων, επείσθην ότι αναγκαιότερον παντός άλλου μαθήματος εν παντί Παρθεναγωγείω βεβαίως είναι το περί Παιδαγωγίας μάθημα. Όθεν και την εισαγωγήν εν τω Αρσακείω του μαθήματος τούτου προθύμως επρότεινα εις το Διοικητικόν Συμβούλιον της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, και την παράδοσιν αυτού ασμένως ανεδέχθην.

Εν τω ανά χείρας δε Εγχειριδίω προσεπάθησα ήδη να συγχωνεύσω τα μαθήματα ταύτα, άτινα επί οκταετίαν ευχαρίστως παρέδιδον εις τας μαθητρίας της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας επ' αγαθώ αυτών τε και των παρ' αυτών παιδαγωγηθησομένων.

Ερανισθείς τα παιδαγωγικά ταύτα μαθήματα και εξ άλλων συγγραφών, ιδίως δε εκ του πολυτίμου περί Παιδαγωγίας συγγράμματος του σοφού διά τε τας θεωρητικάς και πρακτικάς παιδαγωγικάς αυτού γνώσεις Κυρίου L.F.F. Gauthey, φρονώ ότι δύναμαι μετά την ομολογίαν ταύτην να συστήσω το Παιδαγωγικόν τούτο Εγχειρίδιον, ως έργον αλλότριον, άνευ συστολής, ουχί μόνον εις τας νεάνιδας της Ελλάδος, ως εις μελλούσας μητέρας και παιδαγωγούς των Ελληνοπαίδων, αλλά και εις άπαντας τους γονείς, διδασκάλους, και παιδαγωγούς της Ελληνικής φυλής· διότι άπαντες ούτοι, καθήκον ιερόν και ενώπιον της Πατρίδος και ενώπιον του Υψίστου έχοντες ιδίως το παιδαγωγείν, βεβαίως προς επιτυχή εκπλήρωσιν του υψηλού και δυσχερούς τούτου καθήκοντος επιθυμούσι να συμβουλεύωνται τα υγιέστερα και ουσιωδέστερα των παιδαγωγικών συμπερασμάτων, εις α επ' αγαθώ της ανθρωπότητος κατέληξεν ήδη η

———————

Αποσπάσματα από τον πρόλογο του Λέοντος Μελά στο βιβλίο του Παιδαγωγικόν εγχειρίοιον προς χρήσιν των παιδαγωγούντων, Αθήνα, τυπογραφείο Σ. Κ. Βλαστού, 1871, σ. ε'-στ', η', ιε'-κε'.

Σελ. 235
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/236.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πολυχρόνιος σπουδή της παιδικής ηλικίας, και η μακρά των αιώνων μελέτη και πείρα.

Μιμηταί άχρι τούδε του Γαλλικού βίου, και τους Γαλλικούς συρμούς πιστώς ακολουθούντες, και τα Γαλλικά μυθιστορήματα μετά πόθου αναγινώσκοντες, και τα Γαλλικά ήθη πιθηκίζοντες, και εις τα Γαλλικά θεάματα και ακροάματα ενασμενιζόμενοι, και την επιδεικτικήν και επιπόλαιον ανατροφήν των τέκνων ημών δυστυχώς οι πλείστοι, ησπάσθημεν!

Αλλ' η τοιαύτη ανατροφή ούτε τας σωματικάς δυνάμεις αναπτύσσει, ούτε την διάνοιαν ανυψοί, ούτε την καρδίαν δυστυχώς εξευγενίζει, αλλά το τε σώμα και την ψυχήν διαφθείρει, κούφους δε και φαύλους αποκαθιστά τους χαρακτήρας, και εις την λατρείαν της ύλης και των ηδονών καθοδηγεί τους θιασώτας αυτής.

Αλλ' εάν εξετάσωμεν ιδίως εκάστην των αφορμών της καχεκτικής ημών καταστάσεως, θέλομεν ανεύρει ότι αύτη προέκυψεν εκ της ελλείψεως της εγκαίρου και υγιούς αγωγής, και επομένως ότι το μόνον ριζικόν και τελεσφόρον θεραπευτικόν φάρμακον της καχεξίας ημών αναντιρρήτως είναι η παιδαγωγία, εγκαίρως και καταλλήλως ενεργουμένη, και απανταχού της Ελλάδος επεκτεινόμενη.

Ότι δε η εξ απαλών ονύχων χρηστή αγωγή των τέκνων του λαού είναι ο πρώτιστος και κυριώτερος μοχλός της αληθούς ευδαιμονίας των κοινωνιών, το εδίδαξεν ο κατά την Πυθίαν του Απόλλωνος ανδρών απάντων σοφώτατος Σωκράτης, ολόκληρον τον βίον αυτού αφιερώσας εις την ηθικήν διάπλασι των νέων της πατρίδος αυτού.

Παρ' ημίν δε την αλήθειαν ταύτην κατενόησεν ο έξοχος της Ελλάδος πολίτης, ο νουνεχέστατος Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας, αρξάμενος την αναγέννησιν και ανάπλασιν της πατρίδος ημών, ουχί εκ της οροφής, ήτοι εκ Πανεπιστημίων και Αστεροσκοπείων, αλλ' εξ αυτών των θεμελίων, ήτοι εκ των αλληλοδιδακτικών, των ναών, και των ορφανοτροφείων. Τα εν Αιγίνη υπ' αυτού ανεγερθέντα αλληλοδιδακτικόν και ορφανοτροφείον μετά των εν αυτοίς ναών θέλουσι διαμείνει μνημεία αιώνια της μεγαλοφυΐας και φιλοπατρίας του εξόχου εκείνου ανδρός!

Ας μιμηθώμεν λοιπόν τον έξοχον Κυβερνήτην, και ας εξακολουθήσωμεν το έργον εκείνου. Ας αφήσωμεν τα ύψη, και κατά την Ευαγγελικήν συμβουλήν εις τα ταπεινά ας κατέλθωμεν, εάν τω όντι θέλωμεν ν' ανυψωθώμεν. Ας καταβώμεν εκ των ουρανίων εις τα επίγεια. Ας αφήσωμεν επομένως τους αστέρας και την Σελήνην και τον Ήλιον να διατρέχωσιν ησύχως τας τροχιάς, ας αυτοίς ώρισε ο Θεός, και ας φροντίσωμεν να εισέλθωμεν πάντες εις την τροχιάν της

Σελ. 236
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/237.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

παιδαγωγίας, αν τω όντι θέλωμεν όπως το άστρον της Ελλάδος ανυψωθή εις τον ορίζοντα, και την αρχαίαν αυτού θέσιν και λάμψιν αναλάβη.

Ας φροντίσωμεν λοιπόν πάντες, και άρχοντες και αρχόμενοι, και κληρικοί και λαϊκοί, να διαπλάσωμεν διά της εγκαίρου παιδαγωγίας τα ιδιωτικά ημών ήθη, όπως και τα δημόσια μορφωθώσι, και η Πατρίς ευδαιμονήση1. Μόνον τοιουτοτρόπως η παρούσα ημών καχεκτική κατάστασις θέλει θεραπευθή ριζικώς, και ημέρας ευτυχεστέρας θέλουσιν ιδεί τα τέκνα ημών.

Οι αληθώς σοφοί Ιατροί την πρόληψιν των ασθενειών διά των υγιεινών αυτών παραγγελμάτων ιδίως προτίθενται, ουχί δε τα συμπτώματα των ασθενειών, αλλά την ριζικήν αυτών αιτίαν προσπαθούσι να θεραπεύωσι, και μέχρι της τελευταίας πνοής ουδέποτε εγκαταλείπουσι τον ασθενούντα. Τοιούτον δε και της παιδαγωγίας το έργον!

Διά της παιδαγωγίας οι άγριοι και βάρβαροι λαοί εξημερούνται και πολιτίζονται.

Διά της παιδαγωγίας μορφούνται οι αγαθοί και ενάρετοι χαρακτήρες, εφ' ων στηρίζεται η ευδαιμονία της τε οικογενείας και της πολιτείας.

Διά της παιδαγωγίας ξέονται και διαπλάττονται και εξωραΐζονται αι άμορφοι και ακατέργαστοι ψυχαί, και εικόνες πισταί της Θεότητος επί της γης αναφαίνονται, καθώς διά της γλυπτικής ξεόμενα υπό του Φειδίου και του Πραξιτέλους τα άμορφα και ακατέργαστα μάρμαρα της Πάρου και του Πεντελικού θαυμασίως μετεβάλλοντο εις αμίμητα καλλιτεχνικά αριστουργήματα.

Διά της παιδαγωγίας αναπτύσσονται και ενσαρκούνται αι αρχαί της αρετής, της ευσεβείας, της δικαιοσύνης, της αγαθοποιίας, δι' ων ο μεν άνθρωπος αναδεικνύεται πλάσμα ουράνιον, τα δε έθνη καθοδηγούνται εις την αληθή αυτών ευδαιμονίαν.

Αλλά τίνες θέλουσι παιδαγωγήσει τα τέκνα της Ελλάδος, όπως εκ του μαρασμού εξερχομένη αύτη, και ευδαιμονούσα, και εν τη υπολήψει των εθνών ανυψουμένη, την οικείαν αυτής θέσιν αναλάβη εν τη Ανατολή;

Παιδαγωγοί των εθνών είναι βεβαίως οι άρχοντες αυτών, οι συγγραφείς αυτών, οι ιερείς, οι διδάσκαλοι, οι γονείς, και ιδίως αι μητέρες.

Εκ τούτων δε αναντιρρήτως η φύσις εις τας μητέρας απένειμε την πρώτην θέσιν. Τούτο κατανοήσας ο μεγαλοφυής Ναπολέων ο Α' θερμώς παρεκάλει την έξοχον παιδαγωγόν Κυρίαν Καμπάν "να προετοιμάση μητέρας ικανάς ν' αναθρέψωσι προσηκόντως τα τέκνα αυτών", πεισθείς, ως φαίνεται, επί τέλους ότι

———————

1. Χωρίς της ιδίας διοικήσεως εν ταις πόλεσιν ορθής γιγνομένης, μάτην αν τα κοινά τις οίοιτο έξειν τινά βεβαιότητα θέσεως (Πλάτωνος Νόμοι, ζ').

Σελ. 237
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/238.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

η αληθής και διαρκής ευδαιμονία και δόξα των εθνών κυρίως εξήρτηται, ουχί εκ των κατακτήσεων και των καταστρεπτικών πολέμων και των μυριονέκρων νικών, ουδέ εκ των σοφών Κωδίκων, αλλ' εκ της υγιούς ανατροφής, ην αι μητέρες οφείλουσιν εις τα τέκνα αυτών.

Δικαίως δε και έτερος μεγαλοφυής ανήρ έλεγεν "εάν θέλητε ν' αναφανώσιν εν τη Πατρίδι υμών άνδρες ενάρετοι, και μεγάλοι, διδάξατε τας γυναίκας τί είναι αρετή και αληθές μεγαλείον, διότι οι άνδρες απανταχού και πάντοτε ήσαν και θέλουσιν είσθαι οποίοι εξ απαλών ονύχων εμορφώθησαν υπό των μητέρων αυτών".

Τω όντι η Θεία Πρόνοια τας μητέρας ηθέλησεν ως τας πρώτας του ανθρωπίνου γένους παιδαγωγούς, και δι' αυτό διά των ειδικών προτερημάτων της παιδαγωγού επροίκισεν ιδίως τας μητέρας, χαρίσασα εις αυτάς την υπομονήν, και εν αυταίς εμφυσήσασα το ουράνιον αίσθημα της μητρικής στοργής.

Βρέφη γυμνά και αδύνατα εν τω κόσμω τούτω κατά πρώτον εισερχόμενα, εις τας μητρικάς αγκάλας παραδίδει ημάς η φύσις. Η δε μήτηρ διά βλέμματος τρυφερού, διά φωνής γλυκυτάτης, και διά της αφάτου αυτής στοργής, ουχί εις την διάνοιαν, αλλ' εις την καρδίαν ημών ομιλούσα, αναπτύσσει εν αυτή τα πρώτα σωτήρια αισθήματα της αγάπης, της ευγνωμοσύνης, και της ευσεβείας, άτινα, ανεξάλειπτα διαμένοντα, διέπουσιν ακολούθως ολόκληρον τον βίον ημών.

Ας προσφέρωμεν λοιπόν ενταύθα τον φόρον της βαθυτάτης ημών ευγνωμοσύνης εις τους ιδρύσαντας, διοικούντας, ευεργετούντας και προάγοντας την εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικήν Εταιρίαν, ήτις εις την διάπλασιν του γυναικείου φύλου διά της μορφώσεως αγαθών μητέρων, παιδαγωγών, και διδασκαλισσών αφοσιωθείσα, κατενόησε την μεγαλητέραν και ουσιωδεστέραν ανάγκην της Ελληνικής κοινωνίας.

Αλλά συγχρόνως ας ευχηθώμεν εξ όλης ψυχής και καρδίας όπως η ευεργετική ενέργεια της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας επεκταθή και πολλαπλασιασθή καθ' άπασαν την Ελληνικήν φυλήν και η μεν Κυβέρνησις μετά πάσης θυσίας προάγη και ενισχύη τον μέγαν αυτόν παιδαγωγικόν του έθνους μοχλόν, εκπαιδεύουσα εν τω Αρσακείω, ουχί των ευνοουμένων τα θυγάτρια, αλλά των πτωχών δήμων και κωμοπόλεων τας μελλούσας διδασκαλίσσας, απανταχού δε την σύστασιν Σχολείων κορασίων προκαλούσα και ενεργούσα· πας δε δήμος του Βασιλείου και πάσα Κοινότης των έξω Ελλήνων διαρκώς εν τω Αρσακείω διαπλάττωσι διδασκαλίσσας αξίας να παιδαγωγώσι τα τέκνα της Ελληνικής φυλής, απανταχού δε φιλοτίμως διατηρώσι Παρθεναγωγεία και κορασίων Σχολεία.

Ας ευχηθώμεν προσέτι εξ όλης ψυχής όπως η εν τοις Παρθεναγωγείοις ημών εκπαίδευσις κατασταθή όσον ένεστιν εμβριθεστέρα και παιδαγωγικωτέρα, ήττον δε επιδεικτική και επιπόλαιος, όπερ βεβαίως θέλει κατορθωθή διά της συντάξεως και εισαγωγής καταλλήλων διδακτικών βιβλίων, απάντων υπό

Σελ. 238
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/239.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πνεύματος παιδαγωγικού εμφορουμένων, διά της εκλογής διδασκάλων σεμνών, εμβριθών και συνενούντων την παιδείαν μετά της παιδαγωγίας, και επί πλέον, διά της εναρέτου, χριστιανικής, σεμνής, λιτής, και εμβριθούς διευθύνσεως. Και ταύτα όπως αι εν αυτοίς παιδαγωγούμεναι Ελληνίδες ουχί μόνον εκπαιδεύωνται αλλά και παιδαγωγώνται, και τας υγιείς αρχάς της παιδαγωγίας ενστερνίζωνται, εξερχόμεναι δε των Παρθεναγωγείων μη αποβάλλωσιν αυτάς υπό του κοινωνικού ρεύματος της πολυτελείας, της επιδείξεως, της επιπολαιότητος, και της διαφθοράς παρασυρόμεναι, αλλ' ανεξαλείπτους διατηρώσι, και εις την κοινωνίαν αδιαλείπτως αυτάς εγχαράττωσι διά τε του λόγου και του ιδίου αυτών παραδείγματος.

Συνομολογούμεν ότι μυρίας δυσκολίας εν τη κοινωνία θέλουσιν απαντήσει, και ότι, όπως τας δυσκολίας ταύτας υπερνικήσωσι, μεγάλους αγώνας θέλουσιν αναγκασθή να καταβάλωσιν. Αλλ' άνευ αγώνων και κόπων ουδείς δοξάζεται, ουδέ η Πατρίς ευτυχεί!

Το μέγα εν τούτοις κοινωνικόν ευεργέτημα, όπερ η Φιλεκπαιδευτική Εταιρία προσήνεγκεν εις την Ελληνικήν φυλήν, είναι αναντιρρήτως η εν Αθήναις σύστασις προτύπου Νηπιαγωγείου, η εν αυτώ μόρφωσις αξίων Διευθυντριών Νηπιαγωγείων, και η έκδοσις των απαιτουμένων εν τοις Νηπιαγωγείοις βιβλίων1.

Είναι αληθές ότι αι μητέρες, όπως άξιαι του γλυκυτάτου τούτου ονόματος ώσιν, οφείλουσι να ήναι αι πρώται παιδαγωγοί των ιδίων αυτών τέκνων· αλλά δυστυχώς απανταχού, και ιδίως εν Ελλάδι, ούτε τον απαιτούμενον καιρόν, ούτε την απαιτουμένην ικανότητα έχουσιν άπασαι αι μητέρες όπως τα τέκνα αυτών προσηκόντως παιδαγωγώσι. Και ιδού η μεγίστη κοινωνική ανάγκη των Νηπιαγωγείων και των Διευθυντριών αυτών προς αναπλήρωσιν της ελλείψεως των μητρικών φροντίδων.

Την σωτήριον ιδέαν των Νηπιαγωγείων πρώτος ο δαιμόνιος ημών Πλάτων συνέλαβε και διετύπωσεν εν τοις Νόμοις αυτού2. Την ιδέαν δε ταύτην του

———————

1. Εξεδόθησαν άχρι τούδε επιμελεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας τα Παιδαγωγικά ασμάτια, τα Παιδαγωγικά διηγήματα, τα Μαθήματα της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, τα Πρακτικά μαθήματα της Κυρίας Carpantier, και αι σοφαί αυτής Συμβουλαί και οδηγίαι περί διευθύνσεως Σχολείων και Νηπιαγωγείων, ας θερμώς συνιστώμεν εις πάσαν διδασκάλισσαν και παιδαγωγόν, εις πάντα διδάσκαλον, και εις πάσαν μητέρα.

2. Ξυνιέναι δε εις τα κατά κώμας ιερά δει πάντα τα τηλικαύτα παιδία από τριετούς μέχρι των έξ ετών, κοινή τα των κωμητών εις ταυτόν έκαστα· τας δε τροφούς επί των τηλικούτων κοσμιότητός τε και ακολασίας επιμελείσθαι... μίαν δε των γυναικών τετάχθαι κοσμούσαν κατ' ενιαυτόν των προειρημένων... η δε καταστάσα αρχέτω φοιτώσα εις το ιερόν εκάστης ημέρας, και κολάζουσα τον αδικούντα... μετά δε τον εξέτη και την εξέτιν διακρινέσθω μεν ήδη το γένος εκατέρων· κόροι μεν μετά κόρων, παρθένοι δε ωσαύτως μετ' αλλήλων την διατριβήν ποιείσθωσαν (Πλάτωνος Νόμοι, Βιβλ. ζ' § 4).

Σελ. 239
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/240.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ημετέρου Πλάτωνος ησπάσθησαν και επραγματοποίησαν ήδη καθ' όλην σχεδόν την Δυτικήν Ευρώπην, συστήσαντες Νηπιαγωγεία, άτινα εν μεν τη Αγγλία ωνόμασαν σχολεία των νηπίων (infant schools), εν δε τη Γερμανία παιδοφυλακεία, και παιδικούς κήπους (Kindergarten), εν δε τη Ισπανία σχολεία των μικρών (escuelas de parvulos), εν δε τη Γαλλία Άσυλα (Salles d' asile), και αλλαχού σχολεία μητρικά, ως αναπληρούντα τας μητρικάς φροντίδας. Εν τοις Νηπιαγωγείοις δε τούτοις τα φοιτώντα παιδία εξ απαλών ονύχων διαπλάττονται και καλλιεργούνται δι' ασματίων και διά καταλλήλων εις την ηλικίαν αυτών μεθόδων και σωματικώς, και διανοητικώς, και ηθικώς, και θρησκευτικώς.

Εν τοις Νηπιαγωγείοις τα μεν των ευπόρων τέκνα ήθελον διδαχθή νηπιόθεν την αγάπην του πλησίον, την φιλανθρωπίαν, την αγαθοποιίαν, την μετριοφροσύνην, και την λιτότητα· ήθελον μάθει να μη μεταβάλλωνται εις ψυχρούς και διεφθαρμένους εγωιστάς υπό του πλούτου και της ευζωίας οιστρηλατούμενοι, να βοηθώσι δε και περιθάλπωσι πάντοτε τους ενδεείς, και την αγανάκτησιν και απελπισίαν αυτών μηδέποτε να προκαλώσιν,

Τα δε τέκνα των απόρων εν τοις Νηπιαγωγείοις εγκαίρως ήθελον διδαχθή να σέβωνται, ν' αγαπώσι, και να φοβώνται τον Θεόν, να τηρώσι τας θείας Αυτού εντολάς, ν' αγαπώσι δε αδελφικώς τα των ευπόρων τέκνα, και την μεν εργασίαν, ως βάσιν της ευδαιμονίας του ανθρώπου, ν' ασπασθώσι μετά ζήλου, την δε αρπαγήν, την αδικίαν, τους εμπρησμούς, και τους φόνους να βδελυχθώσι διά παντός.

Ας εκφράσωμεν λοιπόν και πάλιν την βαθυτάτην ημών ευγνωμοσύνην προς την εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικήν Εταιρίαν, ήτις εν Ελλάδι ευτυχώς εισήγαγε το τελειότερον σύστημα των Νηπιαγωγείων, και μετά της αθανάτου ψυχής του Πλάτωνος ας συνευφρανθώμεν και ημείς, βλέποντες την υπό της Εταιρίας ταύτης μόρφωσιν Διευθυντριών Νηπιαγωγείων αξίων και ικανών ν' ανατρέφωσιν εν τη τρυφερωτέρα και επιδεκτικωτέρα διαπλάσεως ηλικία τα τέκνα του λαού, αναπληρούσαι ούτω την δυστυχώς παρ' ημίν πλεονάζουσαν ανικανότητα και ακηδίαν των γονέων, και εις αυτούς συγχρόνως χορηγούσαι την ευκαιρίαν του να εργάζωνται καθ' όλην την ημέραν ησύχως, γνωρίζοντες ότι εν τω Νηπιαγωγείω, ως εν ασύλω, ασφαλώς διάγουσι τα τέκνα αυτών.

Την εκ του προτύπου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας Νηπιαγωγείου ωφέλειαν πάντες ήδη εν Αθήναις συνησθάνθησαν και συνομολογούσι. Τα νήπια ενθουσιώντα εν αυτώ φοιτώσι, και υπέρ τον πατρικόν των οίκον ηγάπησαν αυτό. Οι δε γονείς των ευφραίνονται, και την Εταιρίαν ευλογούσι, και εαυτούς μακαρίζουσι, βλέποντες την τε διανοητικήν και σωματικήν ανάπτυξιν και την ηθικήν και χριστιανικήν μόρφωσιν των τέκνων αυτών, και τα γλυκύτατα αυτών

Σελ. 240
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/241.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ασμάτια μετά συγκινήσεως καθ' εκάστην ακροώμενοι. Πάντες δε οι φιλόκαλοι και υπό του φθόνου μη κατατρυχόμενοι, οσάκις το Νηπιαγωγείον επισκέπτονται, ή εις τας δημοσίους αυτού εξετάσεις παρευρίσκονται, θαυμάζουσι την ωραιότητα και την ωφέλειαν του συστήματος τούτου.

Ο γενικός ούτος θαυμασμός επροκάλεσεν ήδη ευτυχώς την σύστασιν διαφόρων ιδιωτικών Νηπιαγωγείων, ευδοκίμως διευθυνομένων απάντων υπό Διευθυντριών μορφωθεισών εν τω προτύπω Νηπιαγωγείω της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας· διότι και εν Κερκύρα δαπάναις της Εταιρίας ταύτης συνέστη ήδη Νηπιαγωγείον, και εν Αθήναις υπό της Κυρίας Χριστομάνου και υπό της Κυρίας Σουρμελή εν τοις Παρθεναγωγείοις αυτών προσηρτήθησαν όμοια Νηπιαγωγεία, και εν Πειραιεί υπό του φιλοτίμου δημάρχου κατηρτίσθη Νηπιαγωγείον κατά το εν Αθήναις πρότυπον, και εν Θεσσαλονίκη υπό της φιλοκάλου Κοινότητος των εκεί ομογενών Νηπιαγωγείον όμοιον καθιδρύθη.

Και όμως τί άχρι τούδε περί Νηπιαγωγείων έπραξαν οι παρ' ημίν διέποντες τα της δημοσίου εκπαιδεύσεως; Ουδέν! δυστυχώς ουδέν!

Ας ευχηθώμεν λοιπόν όπως Υπουργός της παιδείας φιλότιμος, φιλόκαλος, και φιλόπατρις, ουχί εις τας παύσεις και τας μεταθέσεις επαναπαυόμενος, και εν αυταίς την δόξαν και την αθανασίαν του αναζητών, αλλά τας απείρους κοινωνικάς ωφελείας του συστήματος των Νηπιαγωγείων κατανοών, ασπασθή μετά ζήλου το σύστημα τούτο, και πάντας τους δήμους του Βασιλείου υποχρεώση, και μετά πάσης θυσίας συντρέξη αυτούς εις την σύστασιν όσον ένεστι πλειόνων Νηπιαγωγείων, ανακηρύττων διά Νόμου, κατά την επιθυμίαν του σοφού Πλάτωνος υποχρεωτικήν την εν τοις Νηπιαγωγείοις φοίτησιν απάντων των τέκνων του λαού, όπως μηδείς Ελληνόπαις, οποιουδήποτε γένους και οποιασδήποτε καταστάσεως, είτε ορφανός, είτε απάτωρ, είτε αμήτωρ, διαμένη του λοιπού ανάγωγος είτε κατ' οίκον είτε εν ταις αγυιαίς, εις μυρίους σωματικούς και ψυχικούς κινδύνους καθ' εκάστην εκτιθέμενος, προς βλάβην αυτού τε και της οικογενείας και της Πατρίδος αυτού1.

———————

1. Ουχί μόνον ο Πλάτων, ως ανωτέρω είδομεν, απαιτεί "πάντα τα παιδία ξυνιέναι εις τα ιερά", αλλά και ο πολυμαθέστατος Πλούταρχος ομιλών περί αγωγής λέγει: "Εγώ μάλιστα αν βουλοίμην πάσι κοινή χρήσιμον είναι την αγωγήν... Πειρατέον μεν ουν εις δύναμιν την κρατίστην αγωγήν ποιείσθαι των παίδων, και τοις πένησιν" (Πλουτάρχου Περί παίδων αγωγής, ΧΙ).

16

Σελ. 241
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/242.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δια μόνων των χρωμάτων της αιδούς κεκοσμημένη

1872

Δ.Σ. Μαυροκορδάτος

Αριθ. πρωτ. 8038

Περί της συμπεριφοράς αυτών, παραινετική

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τας δημοδιδασκάλους

Προς τους δημοδιδασκάλους αποτεινόμενος, δεν ώκνησα να μεταχειρισθώ γλώσσαν τραχυτέραν πως και απειλητικήν, λαλών ανήρ προς άνδρας· προς υμάς όμως, Κυρίαι, και τας εκφράσεις αναγκάζομαι να περιστείλω επί το ηπιώτατον, και τας νουθεσίας να μετριάσω επί το ανεπαχθέστατον. Ελπίζων όμως ότι λαλών προς Ελληνίδας ευ ηγμένας, θέλω εννοηθή ευκόλως και ευηκόως, παρακαλώ υμάς να με ακούσητε ουχί μόνον ως Υπουργόν, αλλά και ως αδελφόν και φίλον.

Η υπόληψις υμών, φίλαι νεάνιδες, είνε το τιμαλφέστατον πάντων κτημάτων, όπερ οφείλετε να διατηρήσετε απρόσβλητον και από απλής υπονοίας. Ο Θεός εδημιούργησεν υμάς ευπαθεστέρας και ευαισθητοτέρας των ανδρών, αλλά, ελαττούμεναι εκείνων κατά τούτο, υπερέχετε πολύ κατά την περί το παιδαγωγείν ευχέρειαν και την μόρφωσιν της καρδίας των παιδίων.

Η παιδαγωγική, το σπουδαιότατον μέρος της διδασκαλίας, ης ηκροάσθητε τας αρχάς, υπέδειξεν ήδη υμίν, ότι ο μη παιδαγωγηθείς ορθώς λογίζεται απαίδευτος καν ήθελεν αποκτήση γνώσεων περιουσίαν· εμάθετε δε πάντως, ότι το σώμα του ανδρός επλάσθη διά τον έξω και εν υπαίθρω βίον, το δε της γυναικός διά τον οίκον. Αλλ' υπό την ιδιότητα ταύτην οποία ιερότης καθηκόντων, οποία λαμπηδών παντοίων αρετών!! Και διά τούτο μήτηρ περιστοιχουμένη υπό 

———————

Εγκύκλιος του υπουργού των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Δ.Σ. Μαυροκορδάτου· βλ. Γ. Βενθύλος, Θεσμολόγιον της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, σ. 202-203.

Σελ. 242
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/243.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τέκνων εναρέτων, τα οποία εις την μέριμναν και το παράδειγμα αυτής οφείλουσι βίον ευδαίμονα, είναι το ωραιότατον των θεαμάτων.

Τας αρχάς ταύτας επιμελήθητε, φίλαι, να καταστήσητε κοινάς ταις παρ' υμών διδασκομέναις, παρέχουσαι υμάς αυτάς παράδειγμα των ηθικών παραγγελμάτων, όσα δεν λείπετε, είμαι βέβαιος, να επαναλαμβάνητε συχνά ταις μαθητρίαις σας. Μεταξύ δε των κακών συνηθειών, όσας θα στιγματίσητε, πρωτίστη πάντως είνε η περί τον καλλωπισμόν απειροκαλία, τα πολυποίκιλα εκείνα και πολυδάπανα κοσμήματα, τα περίθετα τριχώματα, τα ψευδεπίπλαστα χρώματα, τα οποία ασχημίζουσι μάλλον ή ωραΐζουσι τας νεάνιδας, και μετά των οποίων η παρθενική σεμνότης δεν δύναται να συνυπάρξη.

Αλλά ταύτα, των οποίων την άμεσον αποσκοράκισιν απαιτεί και λόγω οικονομίας η πτωχή μας κοινωνία, πώς δύναται να διατάξη τελεσφόρως η δημοδιδάσκαλος, όταν ο ανοίκειος και εις την οικιακήν της τάξιν και εις το επάγγελμά της καλλωπισμός διαψεύδη τα διδάγματά της; όταν εμφανίζηται ενώπιον πτωχών ως επί το πολύ και απόρων κορασίων μετά πτερωτού σκιαδίου, μετά διαφανούς κεκρυφάλου, μετά πολυτελών και ποικιλοχρόων ιματίων; Και πόσω αποτελεσματικώτερον ήθελον επενεργήση επ' αυτών οι λόγοι της, εάν, απλώς και καθαρίως εσταλμένη και διά μόνων των χρωμάτων της αιδούς κεκοσμημένη, έχη σύμφωνον προς τους λόγους της και την περιβολήν ;

Αλλά ταύτα παραλείπων εις την έμφυτον υμίν, ως Ελληνίσι, νοημοσύνην και φιλοκαλίαν, αρκούμαι να βεβαιώσω επί πάσιν υμάς, ότι, ακολουθούσαι τα παραγγέλματα, όσα και η Εκκλησία και η πολιτεία συνιστώσιν ως άφευκτα εις το φύλον ω ανήκετε, θέλετε εύρει πάντοτε πρόθυμον το Υπουργείον, ου προΐσταμαι, προς πάσαν εύλογον υμών αξίωσιν.

Εν Αθήναις την 12 Σεπτεμβρίου 1872.

Ο Υπουργός

Δ. Σ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ

Σελ. 243
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/244.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 22

Σελ. 244
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/245.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 23

Σελ. 245
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/246.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

θηλέων στρατώνες ή φιλολόγων παλαίστραι!

1872

Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων

ΠΕΡΙ ΚΑΤΩΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Ο χωρισμός των γενών συμφέρει να γίνηται εν τοις δημοτικοίς σχολείοις από τινος μάλιστα ηλικίας δι' άλλους τε λόγους, και διότι η εκπαίδευσις των κορασίων δεν πρέπει να ήνε η εις τους παίδας διδομένη. Η γυνή είνε καρδία μάλλον ή νους, προορισμός δε αυτής η ευδαιμονία του οίκου. Ας μανθάνωσιν οι μέλλοντες φιλόλογοι ημών τους μέσους αορίστους και τους υπερσυντελικούς, τους δακτύλους και τους αναπαίστους, τους τροχαίους και τους σπονδείους, η πατρίς ημών δεν έχει ανάγκην πολλών Πιερίδων, αλλά μεγίστην έχει χρείαν πολλών χρηστών μητέρων. Πού δε άγει ημάς η σήμερον εις τας ελληνίδας παρεχομένη σχολαστική παιδεία; Πατήρ τις τρεις έχων θυγατέρας εν ιδρώτι του προσώπου αυτού εξέθρεψε και εξεπαίδευσεν αυτάς εν Αθήναις· και αι τρεις κόραι έλαβον πτυχίον διδασκαλίσσης και εκλήθησαν ίνα διδάξωσιν επί μισθώ τα τέκνα ίσως των εν αλλοδαπή ομογενών. Ο γέρων ούτος, τυφλωθείς σχεδόν εκ της πολλής εργασίας και υπερογδοηκοντούτης, έμενεν άστεγος, γυμνορρύπαρος, εγκαταλελειμμένος εν ρύμη τινί της πόλεως έως ου παρέλαβεν αυτόν το πτωχοκομείον. Ερωτηθείς υπό του συμβουλίου της ελεήμονος εταιρίας πώς εγκατέλειψαν αυτόν αι θυγατέρες του, ουδέν απήντησεν, έν δάκρυ δε έσταξεν επί των ερρυτιδωμένων και νεκρικών παρειών του. Ήσαν άρα γε αι καρδίαι των γυναίων εκείνων πεπωρωμέναι πριν ή ταύτα τύχωσι διδασκαλικού πτυχίου; Έν ελήφθη τούτο εκ πολλών αξιολυπήτων παραδειγμάτων... Και όμως, και αι μάλλον πονηραί φύσεις μεταβάλλονται διά της ανατροφής. Εν κωμυδρίω

———————

Απόσπασμα από την έκδοση: Περί Κατωτέρας και Μέσης Παιδείας ή ο επί του θέματος τούτου διαγωνισμός. Έκθεσις της αγωνοδίκου επιτροπείας αναγνωσθείσα εν τω προς διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων Συλλόγω, Αθήνα, τυπογραφείο Ανδρέου Κορομηλά, 1872, σ. 77-79,

Σελ. 246
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/247.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τινί Horn καλουμένω και περίπου ώραν απέχοντι της Αμβούργης κείται εκπαιδευτήριον ιδιωτικής εταιρίας εν είδει αποικίας αγροτικής, ένθα γίνονται δεκτοί και εκπαιδεύονται κεχωρισμένως παίδες και κοράσια, όταν προσάξωσιν ενδεικτικά κακίστης διαγωγής· επειδή δε μάλιστα αι κατ' έτος εις εισαγωγήν αιτήσεις υπερπερισσεύουσι, προτιμώνται εκ των αιτούντων οι σχετικώς χείρονες. Τα εν ηθική αθλιότητι διατελούντα κοράσια τίθενται ανά πέντε κατ' ανώτατον όρον υπό την μητρικήν όντως επιτήρησιν και περίθαλψιν μιας διδασκαλίσσης, ην ταύτα αποκαλούσι μητέρα· εκάστη δε τοιαύτη οικογένεια, εν ιδία απλουστάτη αγροτική οικία εντός του κοινού περιβόλου του καταστήματος κειμένη και κύκλω κηπάριον εχούση, κατοικεί, προσεύχεται, εργάζεται, διδάσκεται και διαιτάται εν απλότητι και οικιακή φιλοπονία. Ουδείς εν τω εκπαιδευτηρίω, πλην μόνου του γέροντος διευθυντού, γνωρίζει τι περί του παρελθόντος και των ιδιαιτέρων περιστάσεων των εισερχομένων. Ούτως αι πρώην πονηραί μεταβάλλονται εις χρηστάς κόρας· πλέον των εννενήκοντα τοις εκατόν εκ των απολωλότων παίδων σώζονται. Τοιαύτη η δύναμις της οικιακής ανατροφής! Τα εκπαιδευτήρια των κορασίων πρέπει ή όλως να εκλείψωσιν ή να παύσωσι να ήνε θηλέων στρατώνες ή φιλολόγων παλαίστραι, να γίνωσι δε αληθούς μεν και χρησίμου μαθήσεως φυτώρια, απλού δε οικογενειακού βίου και μητρικής διδασκαλίας ενδιαιτήματα. Εξαιτούμενοι συγγνώμην διά την παρέκβασιν ταύτην, εάν παρέκβασις ήνε, επανερχόμεθα εις τα περί δημοτικής εκπαιδεύσεως εν γένει.

Σελ. 247
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/248.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

άγγελος της ειρήνης και της αγάπης

1873

Κ. Σ. Ξανθόπουλος

ΠΕΡΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΚΟΡΑΣΙΩΝ

Μεγάλοι αγώνες απαιτούνται και συνετή και σπουδαία ενέργεια, όπως με τον καιρόν διαμορφώσωμεν μητέρας και αδελφάς, οποίαι πρέπει να ήνε, έσωθεν διαπεπλασμέναι και πεφωτισμέναι τον άγιον φωτισμόν του νοός και της καρδίας. Ούτω εννοούντες τον καθ' ημάς οικιακόν βίον και εις το μέλλον έχοντες τας ελπίδας θα διέλθωμεν κεφαλαιωδώς τα κατά την ανατροφήν των κορασίων εν τω οίκω.

Α'. Μέχρι του δευτέρου έτους αι πληρώσεις των φυσικών αναγκών του νεογνού να γίνωνται με τάξιν σταθεράν, μάλιστα περί το θήλυ, όπως ούτω συνειθίζη εις την ιλαρότητα και χάριν, μηδ' εξεγείρηται η ορμή. Τούτο παραγγέλλουσιν οι διασημότεροι Γερμανοί συγγραφείς περί ανατροφής και μεταξύ άλλων και η K. Necker, η έξοχος αύτη Γαλλίς η περί παιδαγωγίας συγγράψασα.

Πόσον αδιάφορον τούτο παρ' ημίν θεωρείται ας ερωτηθώσιν αι μητέρες, αν εννοούσι ποτέ τοιαύτην σταθερότητα τάξεως περί την τροφήν και θεραπείαν του νεογνού· και όμως εντεύθεν άρχεται το έθος, η κρηπίς της ηθικής.

Έπειτα να συνειθίζη το κοράσιον πρέπει να παίζη καθ' εαυτό και σχεδόν καθ' εκάστην τ' αυτά παιγνίδια πολλάκις και μόνον εντός του θαλάμου· διότι ούτω εθισθέν το παιδίον πολλάς ώρας αδιαλείπτως εν αταράχω ηρεμία παίζον με την κούκλαν του και άλλα παιγνίδια, αποκτά την καλήν έξιν του να ενασχολήται ησύχως καθ' εαυτό, αν κατόπιν σφάλματα άλλα της παιδαγωγίας δεν την καταστρέψωσιν.

Κατ' αυτήν την ηλικίαν αι αδιάλειπτοι φλυαρίαι του κορασίου, αι ζωηραί

———————

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Σ. Ξανθόπουλου, Πρώτη και μέση εκπαίδευσις και περί ανατροφής και εκπαιδεύσεως των κορασίων, Αθήνα, τυπογραφείο αδελφών Περρή, 1873, σ. 239-249.

Σελ. 248
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/249.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κινήσεις αυτού εδώ και εκεί, αι συνήθεις εις τα άρρενα, ου μόνον βλάπτουν την σωματικήν ανάπτυξιν του παιδιού, αλλά και εξερεθίζουσι την καρδίαν σφόδρα, και ο εξερεθισμός ούτος γίνεται έξις και έξις κακή.

Τί δε γίνεται συνήθως εις ημάς; το μικρόν κοράσιον όλον έξω μέσα κινείται· φλυαρεί, πολυλογεί ψελλίζον ό,τι δήποτε, και επίβλεψις ουδεμία· η μήτηρ περί άλλα τυρβάζει· ουδ' έχει έννοιάν τινα τοιούτων πραγμάτων αλλά και μη έχουσα γνώσεις, ει είχεν εσωτερικόν κόσμον και θρησκευτικώς διατεθειμένην καρδίαν, θα είχε στοργή εμφύτω αεί προ των οφθαλμών της το κοράσιον το μικρόν, ορμεμφύτως θα το είχεν εντός της αιθούσης να κάθηται εις μίαν γωνίαν παίζον· αλλ' αυτή σήμερον η μήτηρ η μεν της ανωτέρας σφαίρας παραδίδει αυτό εις την τροφόν και μένει αυτή ήσυχος, η δε πενομένη αφίνει αυτό εις τας ορμάς του και αυτή ταλαιπωρείται περί άλλα.

Κατά την ηλικίαν ταύτην πρέπει να τεθώσι και τα θεμέλια της υπακοής και της τάξεως· όλον δε το μυστήριον τούτου του σπουδαιοτάτου μέρους της ανατροφής είνε αυτό το γλυκύ και επιτακτικόν ήθος της μητρός, γλυκύ και επιτακτικόν εν δέοντι, ώστε έσωθεν το νήπιον ν' αγαπά να υπακούη και να ευρίσκη ευχαρίστησιν εις την τάξιν.

Και πάλιν εδώ αι μητέρες παρ' ημίν δυστυχώς τοιαύτην έχουσι περί τούτο αδυναμίαν, ώστε άνευ της επιτάξεως και συνδρομής του πατρός εις αμηχανίαν περιέρχονται και απελπισίαν· ουδ' αποκρύπτουσι διόλου ότι δεν πείθονται εις αυτάς τα μικρά των, αλλά τον πατέρα υπακούουσι· και αυτόν, διότι φοβούνται το ξύλον· δεν υπακούουσιν έσωθεν και μετ' ευχαριστήσεως ως εις το θέλημα σεβαστού και αγαπητού προσώπου, όπερ δη και εκπροσωπεί παρ' αυτοίς όντως το υπέρτατον ον, τον Ουράνιον Πατέρα.

Επιμελουμένη η συνετή μήτηρ και τροφός διά του ειρημένου γλυκέος και φιλοστόργου ήθους αλλά και επιτακτικού εν δέοντι να βάλη τα θεμέλια της υπακοής κατά την τρυφερωτάτην ταύτην ηλικίαν της νηπιότητος οφείλει να μη αγνοή ότι δεν πρέπει να δείξη την έμφυτον αγάπην της προς το κοράσιον διά συνεχών και ζωηρών καταφιλημάτων· διότι εάν επικρατήση τοιαύτη τις υπερβολική τρυφερότης και συνεχή καταφιλήματα, άτινα λόγον άλλον δεν έχουσιν ει μη την αίσθησιν, ενσπείρεται εις την καρδίαν χαυνότης και δηλητηριώδης συγκίνησις και ερεθισμός των νεύρων, εξασθενεί δε και επισκοτίζεται το αίσθημα της αληθούς αγάπης, όπερ άλλον πρέπει να έχη λόγον, τον λόγον της στοργής και φιλοφροσύνης και περιθάλψεως· το φίλημα το μητρικόν ή πατρικόν πρέπει να ήνε φίλημα γλυκύ και δροσερόν, ως σημείον ευχαριστήσεως και επιδοκιμασίας διά τρόπον καλόν του νηπίου, διά τι αυτού μικρόν έργον είτε υπακοής ή τάξεως, όπερ μας ευχαριστεί και επιδοκιμάζομεν· τότε το φίλημα εκείνο είνε τι ενεργούν εις την ψυχήν, αναπτύσσον το αίσθημα της στοργής, βεβαιώνον την μητρικήν αγαπην μετά θερμότητος. Διό δη και μόνον παρά των πλησιεστάτων συγγενών πρέπει να επιτρέπωνται και τα μέτρια ταύτα φιλήματα.

Σελ. 249
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/250.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Και εδώ παρατηρήσατε ποία κατάχρησις δεν γίνεται παρ' ημίν. Τίς δεν καταφιλεί την μικράν μας κόρην και πόση θωπεία από της κοιτίδος αυτής δεν περιστέφει αυτήν; Πλην δε των γονέων και ξέναι και φίλαι πολλάκις καταφιλούσι και καταμαραίνουσι το τρυφερόν τούτο άνθος έτι εις τον κάλυκά του· η μόνη προφύλαξις ενίοτε τυγχάνει η ιδέα της βασκανίας, δι' ην αποφεύγουσι τούτο· αλλ' όσαι εφωτίσθησαν τάχα, γελώσαι το τοιούτον, άφρακτον αφίνουσι το νήπιον εις τα στόματα των φίλων. Και αυταί αι μητέρες πολλάκις ή αι θείαι ή αι μάμμαι επί των γονάτων των λαμβάνουσαι το κοράσιον δεν χορταίνουσι καταφιλούσαι αυτό διά την κομψότητά του, διά το μειδίαμά του και διά τούτο και δι' εκείνο και διά τα μαύρά του 'μμάτια και διά τα γαλανά του και τόσα άλλα. Θεέ μου! πώς θυσιάζεται το νήπιον και η μέλλουσα γυνή εις τας αγκάλας των αισθηματικών τούτων γυναικών! παρασιωπώ δ' όσα τοιαύτα γίνονται και από των υπηρετριών αυτών, αίτινες ευκαιρούσι πολλάκις να διασκεδάζωσι με το νήπιον θυγάτριόν μας. Μετά τοιαύτας θωπείας και υπερερεθισμούς της αισθήσεως η τρυφερότης της αγάπης, η φυσική και αληθής εγκάρδιος αγάπη είνε παράξενον να χαλαρωθή και χαυνωθή; είνε φυσικώτατον καθώς όταν την χορδήν ατάκτως και αδιαλείπτως και αρρύθμως κρούης επιτεταμένως, θα παύση μετ' ου πολύ ηχούσα την τονισθείσαν φωνήν, ούτω και εις την ψυχήν του νηπίου την έτι υπνώττουσαν όταν επέρχωνται άτακτοι τοιούτοι και ζωηροί και πυκνοί ερεθισμοί, θα συγχέωνται δι' αλλήλων και δεν θ' αφυπνίσωσι καθαρόν και υγιές αίσθημα αγάπης μετά λόγου. Το δε άτοπον τούτο των καταφιλημάτων έτι νηπίου ήδη γίνεται μάλιστα επιβλαβέστατον εις τα κοράσια.

Τέταρτον παράγγελμα ανατροφής κατά την ηλικίαν ταύτην είνε το εξής. Αφού αρχίση ο λόγος, η κυριωτάτη εμφάνισις της ανθρωπίνης ψυχής, πρέπει να ήνε η μήτηρ προσεκτική εις την ομιλίαν του νηπίου· να διορθώνη τας στρεβλώσεις των λέξεων και τους υποκορισμούς, μηδέποτε να παραβλέπη διαστροφάς γλωσσικάς, μηδέ να δίδει προσοχήν εις τους κενούς αυτού φληνάφους· διότι τα παιδία και μάλιστα τα κοράσια ομιλούν πολύ με τον εαυτόν των και με τα πράγματά των και τους πέριξ ανθρώπους, είτε διότι χαίρουσι διά την αποκτηθείσαν του λόγου δύναμιν, είτε διότι και η φαντασία των τα πάντα ζωογονεί. Χρεία λοιπόν πολλής προσοχής όπως διορθώνηται εκάστοτε η λέξις των εκ παιδικής ηλικίας και μορφωθή ορθόν το λεκτικόν μάλιστα των κορασίων· διότι τα άρρενα κατά τε την παιδικήν έτι ηλικίαν και την νεανικήν, πολύ δε μάλλον κατά την ανδρικήν έχουσι πολλάς αφορμάς εν τω έξω βίω διά πολυειδούς ασκήσεως και παρατηρήσεως να διακρίνωσι το βάρος και την δύναμιν των λέξεων και φράσεων, ενώ το κοράσιον στερείται τοιαύτας ευκαιρίας προς ανάπτυξιν και ρύθμισίν της ήτις ρέει ασκέπτως και ευκόλως. Αν λοιπόν δεν προφυλάττηται εκ παιδικής ηλικίας μετ' επιμελείας από τους χυδαϊσμούς και την βαρβαρότητα την γλωσσικήν, θα ήνε δυσκολώτατον έπειτα εν τω σχολείω, όπου θα διατρίψη έτη τινά, να διορθώση την γλώσσαν του. Και δεν έχομεν τούτου πείραν και

Σελ. 250
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/251.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ενταύθα όπου αι γυναίκες χυδαΐζουσι μέχρις αηδίας, ενώ των ανδρών η γλώσσα οσημέραι διορθούται; Επί τοις ρηθείσι παραγγέλμασι της παιδαγωγίας μέχρι του έκτου έτους της ηλικίας η θρησκευτική αγωγή του νηπίου είνε η προσευχή της μητρός μετά του τέκνου της και κατόπιν προσευχή και αυτού του κορασίου μικρά και αρμοδία. Αλλά μάλιστα κατά την επομένην περίοδον από του έκτου μέχρι του δωδεκάτου άρχεται κυρίως η ανάπτυξις της ηθικής συνειδήσεως της κόρης διά θρησκευτικών και ηθικών μέσων· η βάσις όμως της αναπτύξεως ταύτης είνε αυτή η ευσέβεια και ευλάβεια των γονέων και μάλιστα της μητρός. Ενταύθα δε ανάγκη να παρατηρήσωμεν ότι εξ όμοίου παράγεται όμοιον· άρα αδύνατον ανευλαβής και ματαιόφρων μήτηρ ν' αναθρέψη ευσεβή και γεναιόφρονα κόρην· ή άλλως αδύνατον όπερ δεν έχει αυτή η μήτηρ να μεταδώση.

Τεθέντος λοιπόν ότι μέλει τας ευσεβείς μητέρας η αγωγή των θυγατέρων των, δέον να γνωρίζωσιν ότι από της ηλικίας ταύτης μέχρι του δωδεκάτου μορφούται η καρδία θρησκευτικώς, ήτις κατ' ουσίαν είνε θρησκευτική. Αλλά και μορφούται; τούτο το πώς πάντοτε και εις πάντα τα πράγματα είνε δύσκολον· το πώς δηλοί πάντοτε την πράξιν εις τα καθ' έκαστα, την εκτέλεσιν, τα πράγματα· ενώ το πρέπει τούτο, εκείνο, είνε θεωρία γενική, ήτις αν και αναγκαία και προτέρα ουδεμίαν έχει αξίαν κεχωρισμένη της πράξεως και του βίου. Πώς λοιπόν μορφούται η μικρά κόρη την θεμελιώδη και υψίστην ταύτην μόρφωσιν; Εν συνόλω ειπείν τότε μόνον αναπτύσσονται και αυξάνουσι τα θρησκευτικά αισθήματα αυτής, όταν ο βίος των γονέων είνε αληθώς ευσεβής, μη μόνον περί τα τυπικά και το νεκρόν γράμμα προσκεκολλημένος, αλλ' αγνός, καθαρός εν τω σωτηριώδει φόβω του Θεού. Το μικρόν κοράσιον και παιδίον πολύ πριν δυνηθή να συλλάβη τας πρώτας εννοίας περί της ουσίας του Θεού πρέπει να αισθάνηται υπερκείμενον ον πανάγαθον και παντοδύναμον, ή μάλλον ειπείν ημείς οι γονείς δι' όλου του βίου μας, διά των αρμοδίων εν καιρώ εκφράσεων και δηλώσεων, διά της λατρείας κατά τας αγίας Κυριακάς και εορτάς, διά της προσευχής της εωθινής και εσπερινής να κάμωμεν αυτό ώστε να αισθάνηται και να ζη εν τούτω τω αγίω αισθήματι, τον όμοιον τρόπον καθώς προς τους γονείς το μικρόν τέκνον αποβλέπει με αγάπην και εμπιστοσύνην, και αισθάνεται ευγνωμοσύνην, πολύ πριν νοήση τι είνε προς αυτό ο τε πατήρ και η μήτηρ.

Επί της πέτρας ταύτης του συναυξάνοντος μετά της ηλικίας του κορασίου θρησκευτικού συναισθήματος δύναται να εποικοδομηθή η πάσα ηθική ανάπτυξις· διότι αύτη πού αλλού δύναται να βασισθή στερρώς ή επί της ηθικής συνειδήσεως; η δε ηθική συνείδησις τί άλλο είνε ειμή συναίσθημα ενδόμυχον υψίστου και απολύτου κύρους; αλλ' αυτό το συναίσθημα εννοητέον ότι εν τω παιδίω είνε κατ' αρχάς ως και η νόησις αυτή απλώς δεκτικότης και δύναμις, ανάγκην έχουσα περιποιήσεως και αναπτύξεως· διό κατά την ηλικίαν ταύτην η ηθική συνείδησις θα ήνε η φιλαλήθεια και η υπακοή, εις ας και θα ασκήται ενδελεχώς. Πώς δε; το κυριώτερον να μη ψεύδηται αυτή μηδέποτε η μήτηρ μήτ'

Σελ. 251
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/252.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εν μικροίς μήτ' εν μεγάλοις, και δεύτερον να μη ήνε οργίλη και πώς σκληρά, αλλ' ιλαρά και ήρεμος όσον δυνατόν· διότι το παιδίον φύσει αγαπά την αλήθειαν και εκ του κακού παραδείγματος και εκ του φόβου εκκλίνει κατ' ολίγον εις το ψεύδος.

Η δε υπακοή εις το θέλημα της μητρός και του πατρός είνε η θρησκευτική υπακοή του παιδίου εις το θέλημα του ουρανίου πατρός και άμα ευθύς εξ αρχής η εκκοπή του ιοβόλου φυσικού εγωισμού, όστις άλλως ακωλύτως αυξανόμενος και εκτρεφόμενος αποπνίγει κατά μικρόν πάσαν ηθικήν συνείδησιν. Διότι ηθική συνείδησις και εγωισμός είνε δύο αντιφάσκουσαι έννοιαι και ασυμβίβαστοι.

Επί τούτοις ως αρμόζουσαι ιδία εις τα κοράσια της δευτέρας περιόδου αρεταί ασκητέαι είνε η καθαριότης περί τα ενδύματα και τας παιδιάς αυτάς και η τάξις, η πρωινή εξέγερσις μετά της μητρός και η ενωρίς κατάκλισις πάντοτε· έπειτα δε και μικράς τινας υπηρεσίας εν τω οίκω κατά την ηλικίαν οφείλει ν' αρχίση ήδη να εκτελή προθύμως.

Όταν δ' η μικρά αύτη κόρη επιδείκνηται προθυμίαν και ετοιμότητα περί τας τοιαύτας μικράς υπηρεσίας, οίον να μας φέρη τι, να είπη τι εις τούτον ή εκείνον, ν' αποθέση τούτο το πράγμα εις την θέσιν και τα παρόμοια, δεν πρέπει να επιστέφεται με υπερβολικούς επαίνους και αμοιβάς, αλλ' εσωτερικήν να συνειθίζη να εύρη ευχαρίστησιν. Και κατά τούτο πολλαί μητέρες εξ αγνοίας σφάλλουσι· διότι νομίζουσαι ότι χρεωστούσι να ενθαρρύνωσιν εις ταύτα τας κόρας των επιδαψιλεύουσιν επαίνους και επευφημίας εις τα παραμικρά των έργα, και καθιστώσιν αυτάς εξ απαλών ονύχων ματαιόφρονας. Αλλ' εις τας γυναίκας η μετριοφροσύνη είνε αναγκαιοτάτη, καθ' όσον αύται είνε επιρρεπέσταται εις την ματαιοφροσύνην· οτιδήποτε καλόν και αν παρατηρηθή εις την νέαν μας κόρην είτε φυσικόν είτε επίκτητον, ότι είνε ωραία, ότι έχει ωραίαν κόμην, δεν πρέπει να σύρη την προσοχήν των περί αυτήν· αλλά να ενθαρρύνηται μόνον πρέπει εις το καλόν, και ν' αποθαρρύνηται εις το κακόν· άλλως αν εννοήση το μικρόν παιδίον και μάλιστα η μικρά κόρη ότι κάπως θαυμάζεται δι' ό,τι δήποτε, θα θεωρή εαυτήν το κέντρον της συναναστροφής και της συνομιλίας των πέριξ, και θ' απαιτή πως η καρδία της τούτο.

Ό,τι λοιπόν ζητήσωμεν να εκτελέση το κοράσιον είτε μικρόν είτε μέγα αναλόγως της ηλικίας του πρέπει να το ζητήσωμεν ως χρέος του ιερόν. Από της ηλικίας ταύτης, ην άχρι τούδε διήλθομεν, καθίσταται ήδη το κοράσιον ώριμον και διά την φοίτησιν εις το σχολείον, ότε οφείλει και ο πατήρ οπωσδήποτε να γείνη επ' αυτού προσεκτικώτερος.

Παρατηρούμεν δε εν τη περιόδω ταύτη (από 6-12 ετών) ότι το σχολείον δεν πρέπει ν' αφαιρέση από της οικίας όλον σχεδόν το κοράσιον· εννοούμεν δε ότι επειδή η κλήσις της γυναικός ως προερρέθη διά μακρών, είνε ο οίκος, διά τούτο δεν πρέπει μήτε πολλάς ώρας να κρατήται μακράν της οικίας εν τω σχολείω, μήτε όλας τας ώρας όσας έχει εν τω οίκω να επασχολήται περί τα

Σελ. 252
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/253.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαθήματα· διότι ούτως αποξενούμενον το κοράσιον από της οικίας μέχρι του δεκάτου έκτου έτους της ηλικίας, πώς έπειτα θα οικειωθή με τα οικιακά χρέη και έργα ή πώς θα αγαπήση αυτά; Παρετηρήθη δε μετά πολλής θλίψεως τούτο προ πολλού ότι αι αποφοιτήσασαι των σχολείων μαθήτριαι αι μάλιστα διακριθείσοα απαξιούσι να βοηθώσι την μητέρα εις τα οικιακά των έργα διότι ένεκα του πάντα καιρόν απορροφήσαντος σχολείου έλειψε το έθος από της μικράς ηλικίας. Διά ταύτα η σοφή Κ. Necker συνετώς ορίζει διά τα σχολιακά μαθήματα και τας κατ' οίκον επί τούτων εργασίας ώρας καθ' εκάστην 8, εξ ων πέντε εν τω σχολείω και τρεις κατ' οίκον· ο δε λοιπός χρόνος κατ' αυτήν αφίνεται ελεύθερος διά τας παιδιάς, την οικιακήν υπηρεσίαν και εργόχειρον και την λοιπήν εν τω οίκω διατριβήν. Ουδέποτε πρέπει να λησμονηθή τούτο ότι το μεν σχολείον των αρρένων ετοιμάζει τους νέους διά τον βίον τον έξω, το δε των κορασίων διά τον οίκον.

Διό μετά πεποιθήσεως φρονούμεν ότι σφάλλει η επικρατούσα παρ' ημίν ανεξαιρέτως παίδευσις των κορασίων, διότι είνε τοσαύτη και τοιαύτη ώστε απομακρύνει τα κοράσια όλως από του κύκλου των χρεών του ιδιαιτέρου των βίου, του οικιακού.

Αλλά πριν μεταβώμεν εις τα της παιδεύσεως των κορασίων περί ης θα γείνη λόγος κατόπιν, αρμόζει δι' ολίγων έτι να συμπληρώσωμεν το περί της ανατροφής και αγωγής αυτών κεφάλαιον.

Πλην των ρηθέντων η αγωγή των κορασίων καθόλου ειπείν δέον να ήνε ηπία μεν, σταθερά δε· όλως δ' αποδοκιμάζεται είτε εν τω οίκω είτε εν τω σχολείω η σκληρότης και εμπάθεια των γονέων και των παιδαγωγών· διότι η σκληρότης και μεγάλη αυστηρότης γεννά την δολιότητα και υποκρισίαν, εις ην ρέπουσι μάλιστα αι γυναίκες· όπως ανατρέφεταί τις τοιούτος και αυξηθείς και ηλκιωθείς αποβαίνει, αν σκληρώς και με το ξύλον, ως λέγομεν, μεγαλώση τις, τοιούτος και αυτός θα γείνη έπειτα εις τους υπ' αυτόν και τους οικείους του, σκληρός και ξυλιστής· διά τούτο η ανατραφείσα κόρη σκληρώς και μ' εμπαθείς εκφράσεις και αράς και οργήν, και αυτή ηλικιωθείσα θ' αποβή οργίλη και εμπαθής, και θα εχη συνεχώς εις το στόμα δοθείσης αφορμής ιταμάς εκφράσεις, όπερ βαθέως ασχημίζει την γυναίκα και της αφαιρεί τον πολυτιμότατον αδάμαντα της γλυκύτητος και της αγάπης. Αλλ' ούσα γλυκεία και αγαπώσα δύναται και οφείλει εν δέοντι να ήνε σοβαρά και εις την θέαν έτι του ατόπου της κόρης ν' αγανακτή την ιεράν εκείνην αγανάκτησιν πάσης ευσεβούς και φιλοστόργου καρδίας. Έπειτα διά της αγωγής ν' αποκόπτηται από τας γυναίκας η φυσική ροπή εις αντιλογίαν και εις το υπεραπολογείσθαι· η ροπή αύτη είνε μάλλον της καρδίας και του φυσικού αισθήματος, οία παρατηρείται και εις τα παιδία και τους εγωιστάς ανθρώπους· είπομεν δε ότι η γυνή έχει μάλλον αίσθημα.

Ανάγκη λοιπόν η κόρη να εθίζηται ενωρίς διά της αγωγής εις το να μη

Σελ. 253
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/254.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επιμένη εις την γνώμην της μηδέ να πεισματώνη ακόμη και όταν είνε πεπεισμένη ότι αυτή έχει δίκαιον, όπως αποφύγη τας εμπαθείς έριδας αίτινες πολλών οικογενειών πικραίνουσι καιρίως τας ημέρας και αφόρητον καθιστώσι τον συζυγικόν βίον, διότι ουδέποτε να λησμονήση πρέπει η γυνή την μεγάλην αυτής αξίαν ότι εκλήθη να ήνε ο άγγελος της ειρήνης και της αγάπης.

Τελευταίον εις τας γυναίκας μάλιστα αρμόζει το να φιλοκαλώσι μετ' ευτελείας· να ήνε μεν φιλόκαλοι και κομψώς ενδεδυμέναι το σώμα, αλλά μετά τινος απλότητος και λιτότητος και οικονομίας. Και ενταύθα κείται ο μέγας σκόπελος, εις ον μάλιστα προσκρούει η των κορασίων ανατροφή. Διότι από μικράς έτι ηλικίας αι μητέρες καλλωπίζουσαι τας κόρας των, τας καμαρώνουσι και λανθάνουσιν ανατρέφουσαι αυτάς εις καλλωπιστρίας και ματαιόφρονας· διότι εις τα χρώματα και την εξωτερικήν λάμψιν και καλλονήν στρέφεται και θερμαίνεται η αδυναμία της γυναικείας καρδίας, ην καλούσι τινές φιλαρέσκειαν. Αντί παντός όμως βαρυτίμου καλλωπισμού και αεροειδών ταινιών και λοιπών ληρημάτων κοσμούσι το βασιλικόν διάδημα της αληθούς οικοδεσποίνης, ως καλώς ονομάζει αυτήν η Ελληνική γλώσσα και η νεωτέρα οικοκυράν καλούσα, είνε η αγάπη, η υπομονή, η χάρις, η αυταπάρνησις και το αποφασιστικόν και άοκνον αυτής, ως περιγράφει αυτήν ο παροιμιαστής Σολομών.

Σελ. 254
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 235
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    εις την τροχιάν της παιδαγωγίας

    1871

    Λ. Μελάς

    ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

    Προ πολλών ήδη ετών σκεφθείς ότι πάσα νεάνις εκπαιδευομένη πρόκειται ημέραν τινά να γίνη η μήτηρ οικογενείας και επομένως παιδαγωγός των ιδίων αυτής τέκνων, ή διδάσκαλος και παιδαγωγός αλλοτρίων παίδων, επείσθην ότι αναγκαιότερον παντός άλλου μαθήματος εν παντί Παρθεναγωγείω βεβαίως είναι το περί Παιδαγωγίας μάθημα. Όθεν και την εισαγωγήν εν τω Αρσακείω του μαθήματος τούτου προθύμως επρότεινα εις το Διοικητικόν Συμβούλιον της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας, και την παράδοσιν αυτού ασμένως ανεδέχθην.

    Εν τω ανά χείρας δε Εγχειριδίω προσεπάθησα ήδη να συγχωνεύσω τα μαθήματα ταύτα, άτινα επί οκταετίαν ευχαρίστως παρέδιδον εις τας μαθητρίας της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας επ' αγαθώ αυτών τε και των παρ' αυτών παιδαγωγηθησομένων.

    Ερανισθείς τα παιδαγωγικά ταύτα μαθήματα και εξ άλλων συγγραφών, ιδίως δε εκ του πολυτίμου περί Παιδαγωγίας συγγράμματος του σοφού διά τε τας θεωρητικάς και πρακτικάς παιδαγωγικάς αυτού γνώσεις Κυρίου L.F.F. Gauthey, φρονώ ότι δύναμαι μετά την ομολογίαν ταύτην να συστήσω το Παιδαγωγικόν τούτο Εγχειρίδιον, ως έργον αλλότριον, άνευ συστολής, ουχί μόνον εις τας νεάνιδας της Ελλάδος, ως εις μελλούσας μητέρας και παιδαγωγούς των Ελληνοπαίδων, αλλά και εις άπαντας τους γονείς, διδασκάλους, και παιδαγωγούς της Ελληνικής φυλής· διότι άπαντες ούτοι, καθήκον ιερόν και ενώπιον της Πατρίδος και ενώπιον του Υψίστου έχοντες ιδίως το παιδαγωγείν, βεβαίως προς επιτυχή εκπλήρωσιν του υψηλού και δυσχερούς τούτου καθήκοντος επιθυμούσι να συμβουλεύωνται τα υγιέστερα και ουσιωδέστερα των παιδαγωγικών συμπερασμάτων, εις α επ' αγαθώ της ανθρωπότητος κατέληξεν ήδη η

    ———————

    Αποσπάσματα από τον πρόλογο του Λέοντος Μελά στο βιβλίο του Παιδαγωγικόν εγχειρίοιον προς χρήσιν των παιδαγωγούντων, Αθήνα, τυπογραφείο Σ. Κ. Βλαστού, 1871, σ. ε'-στ', η', ιε'-κε'.