Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 242-261 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/242.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δια μόνων των χρωμάτων της αιδούς κεκοσμημένη

1872

Δ.Σ. Μαυροκορδάτος

Αριθ. πρωτ. 8038

Περί της συμπεριφοράς αυτών, παραινετική

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τας δημοδιδασκάλους

Προς τους δημοδιδασκάλους αποτεινόμενος, δεν ώκνησα να μεταχειρισθώ γλώσσαν τραχυτέραν πως και απειλητικήν, λαλών ανήρ προς άνδρας· προς υμάς όμως, Κυρίαι, και τας εκφράσεις αναγκάζομαι να περιστείλω επί το ηπιώτατον, και τας νουθεσίας να μετριάσω επί το ανεπαχθέστατον. Ελπίζων όμως ότι λαλών προς Ελληνίδας ευ ηγμένας, θέλω εννοηθή ευκόλως και ευηκόως, παρακαλώ υμάς να με ακούσητε ουχί μόνον ως Υπουργόν, αλλά και ως αδελφόν και φίλον.

Η υπόληψις υμών, φίλαι νεάνιδες, είνε το τιμαλφέστατον πάντων κτημάτων, όπερ οφείλετε να διατηρήσετε απρόσβλητον και από απλής υπονοίας. Ο Θεός εδημιούργησεν υμάς ευπαθεστέρας και ευαισθητοτέρας των ανδρών, αλλά, ελαττούμεναι εκείνων κατά τούτο, υπερέχετε πολύ κατά την περί το παιδαγωγείν ευχέρειαν και την μόρφωσιν της καρδίας των παιδίων.

Η παιδαγωγική, το σπουδαιότατον μέρος της διδασκαλίας, ης ηκροάσθητε τας αρχάς, υπέδειξεν ήδη υμίν, ότι ο μη παιδαγωγηθείς ορθώς λογίζεται απαίδευτος καν ήθελεν αποκτήση γνώσεων περιουσίαν· εμάθετε δε πάντως, ότι το σώμα του ανδρός επλάσθη διά τον έξω και εν υπαίθρω βίον, το δε της γυναικός διά τον οίκον. Αλλ' υπό την ιδιότητα ταύτην οποία ιερότης καθηκόντων, οποία λαμπηδών παντοίων αρετών!! Και διά τούτο μήτηρ περιστοιχουμένη υπό 

———————

Εγκύκλιος του υπουργού των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Δ.Σ. Μαυροκορδάτου· βλ. Γ. Βενθύλος, Θεσμολόγιον της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, σ. 202-203.

Σελ. 242
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/243.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τέκνων εναρέτων, τα οποία εις την μέριμναν και το παράδειγμα αυτής οφείλουσι βίον ευδαίμονα, είναι το ωραιότατον των θεαμάτων.

Τας αρχάς ταύτας επιμελήθητε, φίλαι, να καταστήσητε κοινάς ταις παρ' υμών διδασκομέναις, παρέχουσαι υμάς αυτάς παράδειγμα των ηθικών παραγγελμάτων, όσα δεν λείπετε, είμαι βέβαιος, να επαναλαμβάνητε συχνά ταις μαθητρίαις σας. Μεταξύ δε των κακών συνηθειών, όσας θα στιγματίσητε, πρωτίστη πάντως είνε η περί τον καλλωπισμόν απειροκαλία, τα πολυποίκιλα εκείνα και πολυδάπανα κοσμήματα, τα περίθετα τριχώματα, τα ψευδεπίπλαστα χρώματα, τα οποία ασχημίζουσι μάλλον ή ωραΐζουσι τας νεάνιδας, και μετά των οποίων η παρθενική σεμνότης δεν δύναται να συνυπάρξη.

Αλλά ταύτα, των οποίων την άμεσον αποσκοράκισιν απαιτεί και λόγω οικονομίας η πτωχή μας κοινωνία, πώς δύναται να διατάξη τελεσφόρως η δημοδιδάσκαλος, όταν ο ανοίκειος και εις την οικιακήν της τάξιν και εις το επάγγελμά της καλλωπισμός διαψεύδη τα διδάγματά της; όταν εμφανίζηται ενώπιον πτωχών ως επί το πολύ και απόρων κορασίων μετά πτερωτού σκιαδίου, μετά διαφανούς κεκρυφάλου, μετά πολυτελών και ποικιλοχρόων ιματίων; Και πόσω αποτελεσματικώτερον ήθελον επενεργήση επ' αυτών οι λόγοι της, εάν, απλώς και καθαρίως εσταλμένη και διά μόνων των χρωμάτων της αιδούς κεκοσμημένη, έχη σύμφωνον προς τους λόγους της και την περιβολήν ;

Αλλά ταύτα παραλείπων εις την έμφυτον υμίν, ως Ελληνίσι, νοημοσύνην και φιλοκαλίαν, αρκούμαι να βεβαιώσω επί πάσιν υμάς, ότι, ακολουθούσαι τα παραγγέλματα, όσα και η Εκκλησία και η πολιτεία συνιστώσιν ως άφευκτα εις το φύλον ω ανήκετε, θέλετε εύρει πάντοτε πρόθυμον το Υπουργείον, ου προΐσταμαι, προς πάσαν εύλογον υμών αξίωσιν.

Εν Αθήναις την 12 Σεπτεμβρίου 1872.

Ο Υπουργός

Δ. Σ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ

Σελ. 243
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/244.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 22

Σελ. 244
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/245.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 23

Σελ. 245
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/246.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

θηλέων στρατώνες ή φιλολόγων παλαίστραι!

1872

Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων

ΠΕΡΙ ΚΑΤΩΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Ο χωρισμός των γενών συμφέρει να γίνηται εν τοις δημοτικοίς σχολείοις από τινος μάλιστα ηλικίας δι' άλλους τε λόγους, και διότι η εκπαίδευσις των κορασίων δεν πρέπει να ήνε η εις τους παίδας διδομένη. Η γυνή είνε καρδία μάλλον ή νους, προορισμός δε αυτής η ευδαιμονία του οίκου. Ας μανθάνωσιν οι μέλλοντες φιλόλογοι ημών τους μέσους αορίστους και τους υπερσυντελικούς, τους δακτύλους και τους αναπαίστους, τους τροχαίους και τους σπονδείους, η πατρίς ημών δεν έχει ανάγκην πολλών Πιερίδων, αλλά μεγίστην έχει χρείαν πολλών χρηστών μητέρων. Πού δε άγει ημάς η σήμερον εις τας ελληνίδας παρεχομένη σχολαστική παιδεία; Πατήρ τις τρεις έχων θυγατέρας εν ιδρώτι του προσώπου αυτού εξέθρεψε και εξεπαίδευσεν αυτάς εν Αθήναις· και αι τρεις κόραι έλαβον πτυχίον διδασκαλίσσης και εκλήθησαν ίνα διδάξωσιν επί μισθώ τα τέκνα ίσως των εν αλλοδαπή ομογενών. Ο γέρων ούτος, τυφλωθείς σχεδόν εκ της πολλής εργασίας και υπερογδοηκοντούτης, έμενεν άστεγος, γυμνορρύπαρος, εγκαταλελειμμένος εν ρύμη τινί της πόλεως έως ου παρέλαβεν αυτόν το πτωχοκομείον. Ερωτηθείς υπό του συμβουλίου της ελεήμονος εταιρίας πώς εγκατέλειψαν αυτόν αι θυγατέρες του, ουδέν απήντησεν, έν δάκρυ δε έσταξεν επί των ερρυτιδωμένων και νεκρικών παρειών του. Ήσαν άρα γε αι καρδίαι των γυναίων εκείνων πεπωρωμέναι πριν ή ταύτα τύχωσι διδασκαλικού πτυχίου; Έν ελήφθη τούτο εκ πολλών αξιολυπήτων παραδειγμάτων... Και όμως, και αι μάλλον πονηραί φύσεις μεταβάλλονται διά της ανατροφής. Εν κωμυδρίω

———————

Απόσπασμα από την έκδοση: Περί Κατωτέρας και Μέσης Παιδείας ή ο επί του θέματος τούτου διαγωνισμός. Έκθεσις της αγωνοδίκου επιτροπείας αναγνωσθείσα εν τω προς διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων Συλλόγω, Αθήνα, τυπογραφείο Ανδρέου Κορομηλά, 1872, σ. 77-79,

Σελ. 246
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/247.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τινί Horn καλουμένω και περίπου ώραν απέχοντι της Αμβούργης κείται εκπαιδευτήριον ιδιωτικής εταιρίας εν είδει αποικίας αγροτικής, ένθα γίνονται δεκτοί και εκπαιδεύονται κεχωρισμένως παίδες και κοράσια, όταν προσάξωσιν ενδεικτικά κακίστης διαγωγής· επειδή δε μάλιστα αι κατ' έτος εις εισαγωγήν αιτήσεις υπερπερισσεύουσι, προτιμώνται εκ των αιτούντων οι σχετικώς χείρονες. Τα εν ηθική αθλιότητι διατελούντα κοράσια τίθενται ανά πέντε κατ' ανώτατον όρον υπό την μητρικήν όντως επιτήρησιν και περίθαλψιν μιας διδασκαλίσσης, ην ταύτα αποκαλούσι μητέρα· εκάστη δε τοιαύτη οικογένεια, εν ιδία απλουστάτη αγροτική οικία εντός του κοινού περιβόλου του καταστήματος κειμένη και κύκλω κηπάριον εχούση, κατοικεί, προσεύχεται, εργάζεται, διδάσκεται και διαιτάται εν απλότητι και οικιακή φιλοπονία. Ουδείς εν τω εκπαιδευτηρίω, πλην μόνου του γέροντος διευθυντού, γνωρίζει τι περί του παρελθόντος και των ιδιαιτέρων περιστάσεων των εισερχομένων. Ούτως αι πρώην πονηραί μεταβάλλονται εις χρηστάς κόρας· πλέον των εννενήκοντα τοις εκατόν εκ των απολωλότων παίδων σώζονται. Τοιαύτη η δύναμις της οικιακής ανατροφής! Τα εκπαιδευτήρια των κορασίων πρέπει ή όλως να εκλείψωσιν ή να παύσωσι να ήνε θηλέων στρατώνες ή φιλολόγων παλαίστραι, να γίνωσι δε αληθούς μεν και χρησίμου μαθήσεως φυτώρια, απλού δε οικογενειακού βίου και μητρικής διδασκαλίας ενδιαιτήματα. Εξαιτούμενοι συγγνώμην διά την παρέκβασιν ταύτην, εάν παρέκβασις ήνε, επανερχόμεθα εις τα περί δημοτικής εκπαιδεύσεως εν γένει.

Σελ. 247
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/248.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

άγγελος της ειρήνης και της αγάπης

1873

Κ. Σ. Ξανθόπουλος

ΠΕΡΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΚΟΡΑΣΙΩΝ

Μεγάλοι αγώνες απαιτούνται και συνετή και σπουδαία ενέργεια, όπως με τον καιρόν διαμορφώσωμεν μητέρας και αδελφάς, οποίαι πρέπει να ήνε, έσωθεν διαπεπλασμέναι και πεφωτισμέναι τον άγιον φωτισμόν του νοός και της καρδίας. Ούτω εννοούντες τον καθ' ημάς οικιακόν βίον και εις το μέλλον έχοντες τας ελπίδας θα διέλθωμεν κεφαλαιωδώς τα κατά την ανατροφήν των κορασίων εν τω οίκω.

Α'. Μέχρι του δευτέρου έτους αι πληρώσεις των φυσικών αναγκών του νεογνού να γίνωνται με τάξιν σταθεράν, μάλιστα περί το θήλυ, όπως ούτω συνειθίζη εις την ιλαρότητα και χάριν, μηδ' εξεγείρηται η ορμή. Τούτο παραγγέλλουσιν οι διασημότεροι Γερμανοί συγγραφείς περί ανατροφής και μεταξύ άλλων και η K. Necker, η έξοχος αύτη Γαλλίς η περί παιδαγωγίας συγγράψασα.

Πόσον αδιάφορον τούτο παρ' ημίν θεωρείται ας ερωτηθώσιν αι μητέρες, αν εννοούσι ποτέ τοιαύτην σταθερότητα τάξεως περί την τροφήν και θεραπείαν του νεογνού· και όμως εντεύθεν άρχεται το έθος, η κρηπίς της ηθικής.

Έπειτα να συνειθίζη το κοράσιον πρέπει να παίζη καθ' εαυτό και σχεδόν καθ' εκάστην τ' αυτά παιγνίδια πολλάκις και μόνον εντός του θαλάμου· διότι ούτω εθισθέν το παιδίον πολλάς ώρας αδιαλείπτως εν αταράχω ηρεμία παίζον με την κούκλαν του και άλλα παιγνίδια, αποκτά την καλήν έξιν του να ενασχολήται ησύχως καθ' εαυτό, αν κατόπιν σφάλματα άλλα της παιδαγωγίας δεν την καταστρέψωσιν.

Κατ' αυτήν την ηλικίαν αι αδιάλειπτοι φλυαρίαι του κορασίου, αι ζωηραί

———————

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Σ. Ξανθόπουλου, Πρώτη και μέση εκπαίδευσις και περί ανατροφής και εκπαιδεύσεως των κορασίων, Αθήνα, τυπογραφείο αδελφών Περρή, 1873, σ. 239-249.

Σελ. 248
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/249.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κινήσεις αυτού εδώ και εκεί, αι συνήθεις εις τα άρρενα, ου μόνον βλάπτουν την σωματικήν ανάπτυξιν του παιδιού, αλλά και εξερεθίζουσι την καρδίαν σφόδρα, και ο εξερεθισμός ούτος γίνεται έξις και έξις κακή.

Τί δε γίνεται συνήθως εις ημάς; το μικρόν κοράσιον όλον έξω μέσα κινείται· φλυαρεί, πολυλογεί ψελλίζον ό,τι δήποτε, και επίβλεψις ουδεμία· η μήτηρ περί άλλα τυρβάζει· ουδ' έχει έννοιάν τινα τοιούτων πραγμάτων αλλά και μη έχουσα γνώσεις, ει είχεν εσωτερικόν κόσμον και θρησκευτικώς διατεθειμένην καρδίαν, θα είχε στοργή εμφύτω αεί προ των οφθαλμών της το κοράσιον το μικρόν, ορμεμφύτως θα το είχεν εντός της αιθούσης να κάθηται εις μίαν γωνίαν παίζον· αλλ' αυτή σήμερον η μήτηρ η μεν της ανωτέρας σφαίρας παραδίδει αυτό εις την τροφόν και μένει αυτή ήσυχος, η δε πενομένη αφίνει αυτό εις τας ορμάς του και αυτή ταλαιπωρείται περί άλλα.

Κατά την ηλικίαν ταύτην πρέπει να τεθώσι και τα θεμέλια της υπακοής και της τάξεως· όλον δε το μυστήριον τούτου του σπουδαιοτάτου μέρους της ανατροφής είνε αυτό το γλυκύ και επιτακτικόν ήθος της μητρός, γλυκύ και επιτακτικόν εν δέοντι, ώστε έσωθεν το νήπιον ν' αγαπά να υπακούη και να ευρίσκη ευχαρίστησιν εις την τάξιν.

Και πάλιν εδώ αι μητέρες παρ' ημίν δυστυχώς τοιαύτην έχουσι περί τούτο αδυναμίαν, ώστε άνευ της επιτάξεως και συνδρομής του πατρός εις αμηχανίαν περιέρχονται και απελπισίαν· ουδ' αποκρύπτουσι διόλου ότι δεν πείθονται εις αυτάς τα μικρά των, αλλά τον πατέρα υπακούουσι· και αυτόν, διότι φοβούνται το ξύλον· δεν υπακούουσιν έσωθεν και μετ' ευχαριστήσεως ως εις το θέλημα σεβαστού και αγαπητού προσώπου, όπερ δη και εκπροσωπεί παρ' αυτοίς όντως το υπέρτατον ον, τον Ουράνιον Πατέρα.

Επιμελουμένη η συνετή μήτηρ και τροφός διά του ειρημένου γλυκέος και φιλοστόργου ήθους αλλά και επιτακτικού εν δέοντι να βάλη τα θεμέλια της υπακοής κατά την τρυφερωτάτην ταύτην ηλικίαν της νηπιότητος οφείλει να μη αγνοή ότι δεν πρέπει να δείξη την έμφυτον αγάπην της προς το κοράσιον διά συνεχών και ζωηρών καταφιλημάτων· διότι εάν επικρατήση τοιαύτη τις υπερβολική τρυφερότης και συνεχή καταφιλήματα, άτινα λόγον άλλον δεν έχουσιν ει μη την αίσθησιν, ενσπείρεται εις την καρδίαν χαυνότης και δηλητηριώδης συγκίνησις και ερεθισμός των νεύρων, εξασθενεί δε και επισκοτίζεται το αίσθημα της αληθούς αγάπης, όπερ άλλον πρέπει να έχη λόγον, τον λόγον της στοργής και φιλοφροσύνης και περιθάλψεως· το φίλημα το μητρικόν ή πατρικόν πρέπει να ήνε φίλημα γλυκύ και δροσερόν, ως σημείον ευχαριστήσεως και επιδοκιμασίας διά τρόπον καλόν του νηπίου, διά τι αυτού μικρόν έργον είτε υπακοής ή τάξεως, όπερ μας ευχαριστεί και επιδοκιμάζομεν· τότε το φίλημα εκείνο είνε τι ενεργούν εις την ψυχήν, αναπτύσσον το αίσθημα της στοργής, βεβαιώνον την μητρικήν αγαπην μετά θερμότητος. Διό δη και μόνον παρά των πλησιεστάτων συγγενών πρέπει να επιτρέπωνται και τα μέτρια ταύτα φιλήματα.

Σελ. 249
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/250.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Και εδώ παρατηρήσατε ποία κατάχρησις δεν γίνεται παρ' ημίν. Τίς δεν καταφιλεί την μικράν μας κόρην και πόση θωπεία από της κοιτίδος αυτής δεν περιστέφει αυτήν; Πλην δε των γονέων και ξέναι και φίλαι πολλάκις καταφιλούσι και καταμαραίνουσι το τρυφερόν τούτο άνθος έτι εις τον κάλυκά του· η μόνη προφύλαξις ενίοτε τυγχάνει η ιδέα της βασκανίας, δι' ην αποφεύγουσι τούτο· αλλ' όσαι εφωτίσθησαν τάχα, γελώσαι το τοιούτον, άφρακτον αφίνουσι το νήπιον εις τα στόματα των φίλων. Και αυταί αι μητέρες πολλάκις ή αι θείαι ή αι μάμμαι επί των γονάτων των λαμβάνουσαι το κοράσιον δεν χορταίνουσι καταφιλούσαι αυτό διά την κομψότητά του, διά το μειδίαμά του και διά τούτο και δι' εκείνο και διά τα μαύρά του 'μμάτια και διά τα γαλανά του και τόσα άλλα. Θεέ μου! πώς θυσιάζεται το νήπιον και η μέλλουσα γυνή εις τας αγκάλας των αισθηματικών τούτων γυναικών! παρασιωπώ δ' όσα τοιαύτα γίνονται και από των υπηρετριών αυτών, αίτινες ευκαιρούσι πολλάκις να διασκεδάζωσι με το νήπιον θυγάτριόν μας. Μετά τοιαύτας θωπείας και υπερερεθισμούς της αισθήσεως η τρυφερότης της αγάπης, η φυσική και αληθής εγκάρδιος αγάπη είνε παράξενον να χαλαρωθή και χαυνωθή; είνε φυσικώτατον καθώς όταν την χορδήν ατάκτως και αδιαλείπτως και αρρύθμως κρούης επιτεταμένως, θα παύση μετ' ου πολύ ηχούσα την τονισθείσαν φωνήν, ούτω και εις την ψυχήν του νηπίου την έτι υπνώττουσαν όταν επέρχωνται άτακτοι τοιούτοι και ζωηροί και πυκνοί ερεθισμοί, θα συγχέωνται δι' αλλήλων και δεν θ' αφυπνίσωσι καθαρόν και υγιές αίσθημα αγάπης μετά λόγου. Το δε άτοπον τούτο των καταφιλημάτων έτι νηπίου ήδη γίνεται μάλιστα επιβλαβέστατον εις τα κοράσια.

Τέταρτον παράγγελμα ανατροφής κατά την ηλικίαν ταύτην είνε το εξής. Αφού αρχίση ο λόγος, η κυριωτάτη εμφάνισις της ανθρωπίνης ψυχής, πρέπει να ήνε η μήτηρ προσεκτική εις την ομιλίαν του νηπίου· να διορθώνη τας στρεβλώσεις των λέξεων και τους υποκορισμούς, μηδέποτε να παραβλέπη διαστροφάς γλωσσικάς, μηδέ να δίδει προσοχήν εις τους κενούς αυτού φληνάφους· διότι τα παιδία και μάλιστα τα κοράσια ομιλούν πολύ με τον εαυτόν των και με τα πράγματά των και τους πέριξ ανθρώπους, είτε διότι χαίρουσι διά την αποκτηθείσαν του λόγου δύναμιν, είτε διότι και η φαντασία των τα πάντα ζωογονεί. Χρεία λοιπόν πολλής προσοχής όπως διορθώνηται εκάστοτε η λέξις των εκ παιδικής ηλικίας και μορφωθή ορθόν το λεκτικόν μάλιστα των κορασίων· διότι τα άρρενα κατά τε την παιδικήν έτι ηλικίαν και την νεανικήν, πολύ δε μάλλον κατά την ανδρικήν έχουσι πολλάς αφορμάς εν τω έξω βίω διά πολυειδούς ασκήσεως και παρατηρήσεως να διακρίνωσι το βάρος και την δύναμιν των λέξεων και φράσεων, ενώ το κοράσιον στερείται τοιαύτας ευκαιρίας προς ανάπτυξιν και ρύθμισίν της ήτις ρέει ασκέπτως και ευκόλως. Αν λοιπόν δεν προφυλάττηται εκ παιδικής ηλικίας μετ' επιμελείας από τους χυδαϊσμούς και την βαρβαρότητα την γλωσσικήν, θα ήνε δυσκολώτατον έπειτα εν τω σχολείω, όπου θα διατρίψη έτη τινά, να διορθώση την γλώσσαν του. Και δεν έχομεν τούτου πείραν και

Σελ. 250
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/251.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ενταύθα όπου αι γυναίκες χυδαΐζουσι μέχρις αηδίας, ενώ των ανδρών η γλώσσα οσημέραι διορθούται; Επί τοις ρηθείσι παραγγέλμασι της παιδαγωγίας μέχρι του έκτου έτους της ηλικίας η θρησκευτική αγωγή του νηπίου είνε η προσευχή της μητρός μετά του τέκνου της και κατόπιν προσευχή και αυτού του κορασίου μικρά και αρμοδία. Αλλά μάλιστα κατά την επομένην περίοδον από του έκτου μέχρι του δωδεκάτου άρχεται κυρίως η ανάπτυξις της ηθικής συνειδήσεως της κόρης διά θρησκευτικών και ηθικών μέσων· η βάσις όμως της αναπτύξεως ταύτης είνε αυτή η ευσέβεια και ευλάβεια των γονέων και μάλιστα της μητρός. Ενταύθα δε ανάγκη να παρατηρήσωμεν ότι εξ όμοίου παράγεται όμοιον· άρα αδύνατον ανευλαβής και ματαιόφρων μήτηρ ν' αναθρέψη ευσεβή και γεναιόφρονα κόρην· ή άλλως αδύνατον όπερ δεν έχει αυτή η μήτηρ να μεταδώση.

Τεθέντος λοιπόν ότι μέλει τας ευσεβείς μητέρας η αγωγή των θυγατέρων των, δέον να γνωρίζωσιν ότι από της ηλικίας ταύτης μέχρι του δωδεκάτου μορφούται η καρδία θρησκευτικώς, ήτις κατ' ουσίαν είνε θρησκευτική. Αλλά και μορφούται; τούτο το πώς πάντοτε και εις πάντα τα πράγματα είνε δύσκολον· το πώς δηλοί πάντοτε την πράξιν εις τα καθ' έκαστα, την εκτέλεσιν, τα πράγματα· ενώ το πρέπει τούτο, εκείνο, είνε θεωρία γενική, ήτις αν και αναγκαία και προτέρα ουδεμίαν έχει αξίαν κεχωρισμένη της πράξεως και του βίου. Πώς λοιπόν μορφούται η μικρά κόρη την θεμελιώδη και υψίστην ταύτην μόρφωσιν; Εν συνόλω ειπείν τότε μόνον αναπτύσσονται και αυξάνουσι τα θρησκευτικά αισθήματα αυτής, όταν ο βίος των γονέων είνε αληθώς ευσεβής, μη μόνον περί τα τυπικά και το νεκρόν γράμμα προσκεκολλημένος, αλλ' αγνός, καθαρός εν τω σωτηριώδει φόβω του Θεού. Το μικρόν κοράσιον και παιδίον πολύ πριν δυνηθή να συλλάβη τας πρώτας εννοίας περί της ουσίας του Θεού πρέπει να αισθάνηται υπερκείμενον ον πανάγαθον και παντοδύναμον, ή μάλλον ειπείν ημείς οι γονείς δι' όλου του βίου μας, διά των αρμοδίων εν καιρώ εκφράσεων και δηλώσεων, διά της λατρείας κατά τας αγίας Κυριακάς και εορτάς, διά της προσευχής της εωθινής και εσπερινής να κάμωμεν αυτό ώστε να αισθάνηται και να ζη εν τούτω τω αγίω αισθήματι, τον όμοιον τρόπον καθώς προς τους γονείς το μικρόν τέκνον αποβλέπει με αγάπην και εμπιστοσύνην, και αισθάνεται ευγνωμοσύνην, πολύ πριν νοήση τι είνε προς αυτό ο τε πατήρ και η μήτηρ.

Επί της πέτρας ταύτης του συναυξάνοντος μετά της ηλικίας του κορασίου θρησκευτικού συναισθήματος δύναται να εποικοδομηθή η πάσα ηθική ανάπτυξις· διότι αύτη πού αλλού δύναται να βασισθή στερρώς ή επί της ηθικής συνειδήσεως; η δε ηθική συνείδησις τί άλλο είνε ειμή συναίσθημα ενδόμυχον υψίστου και απολύτου κύρους; αλλ' αυτό το συναίσθημα εννοητέον ότι εν τω παιδίω είνε κατ' αρχάς ως και η νόησις αυτή απλώς δεκτικότης και δύναμις, ανάγκην έχουσα περιποιήσεως και αναπτύξεως· διό κατά την ηλικίαν ταύτην η ηθική συνείδησις θα ήνε η φιλαλήθεια και η υπακοή, εις ας και θα ασκήται ενδελεχώς. Πώς δε; το κυριώτερον να μη ψεύδηται αυτή μηδέποτε η μήτηρ μήτ'

Σελ. 251
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/252.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εν μικροίς μήτ' εν μεγάλοις, και δεύτερον να μη ήνε οργίλη και πώς σκληρά, αλλ' ιλαρά και ήρεμος όσον δυνατόν· διότι το παιδίον φύσει αγαπά την αλήθειαν και εκ του κακού παραδείγματος και εκ του φόβου εκκλίνει κατ' ολίγον εις το ψεύδος.

Η δε υπακοή εις το θέλημα της μητρός και του πατρός είνε η θρησκευτική υπακοή του παιδίου εις το θέλημα του ουρανίου πατρός και άμα ευθύς εξ αρχής η εκκοπή του ιοβόλου φυσικού εγωισμού, όστις άλλως ακωλύτως αυξανόμενος και εκτρεφόμενος αποπνίγει κατά μικρόν πάσαν ηθικήν συνείδησιν. Διότι ηθική συνείδησις και εγωισμός είνε δύο αντιφάσκουσαι έννοιαι και ασυμβίβαστοι.

Επί τούτοις ως αρμόζουσαι ιδία εις τα κοράσια της δευτέρας περιόδου αρεταί ασκητέαι είνε η καθαριότης περί τα ενδύματα και τας παιδιάς αυτάς και η τάξις, η πρωινή εξέγερσις μετά της μητρός και η ενωρίς κατάκλισις πάντοτε· έπειτα δε και μικράς τινας υπηρεσίας εν τω οίκω κατά την ηλικίαν οφείλει ν' αρχίση ήδη να εκτελή προθύμως.

Όταν δ' η μικρά αύτη κόρη επιδείκνηται προθυμίαν και ετοιμότητα περί τας τοιαύτας μικράς υπηρεσίας, οίον να μας φέρη τι, να είπη τι εις τούτον ή εκείνον, ν' αποθέση τούτο το πράγμα εις την θέσιν και τα παρόμοια, δεν πρέπει να επιστέφεται με υπερβολικούς επαίνους και αμοιβάς, αλλ' εσωτερικήν να συνειθίζη να εύρη ευχαρίστησιν. Και κατά τούτο πολλαί μητέρες εξ αγνοίας σφάλλουσι· διότι νομίζουσαι ότι χρεωστούσι να ενθαρρύνωσιν εις ταύτα τας κόρας των επιδαψιλεύουσιν επαίνους και επευφημίας εις τα παραμικρά των έργα, και καθιστώσιν αυτάς εξ απαλών ονύχων ματαιόφρονας. Αλλ' εις τας γυναίκας η μετριοφροσύνη είνε αναγκαιοτάτη, καθ' όσον αύται είνε επιρρεπέσταται εις την ματαιοφροσύνην· οτιδήποτε καλόν και αν παρατηρηθή εις την νέαν μας κόρην είτε φυσικόν είτε επίκτητον, ότι είνε ωραία, ότι έχει ωραίαν κόμην, δεν πρέπει να σύρη την προσοχήν των περί αυτήν· αλλά να ενθαρρύνηται μόνον πρέπει εις το καλόν, και ν' αποθαρρύνηται εις το κακόν· άλλως αν εννοήση το μικρόν παιδίον και μάλιστα η μικρά κόρη ότι κάπως θαυμάζεται δι' ό,τι δήποτε, θα θεωρή εαυτήν το κέντρον της συναναστροφής και της συνομιλίας των πέριξ, και θ' απαιτή πως η καρδία της τούτο.

Ό,τι λοιπόν ζητήσωμεν να εκτελέση το κοράσιον είτε μικρόν είτε μέγα αναλόγως της ηλικίας του πρέπει να το ζητήσωμεν ως χρέος του ιερόν. Από της ηλικίας ταύτης, ην άχρι τούδε διήλθομεν, καθίσταται ήδη το κοράσιον ώριμον και διά την φοίτησιν εις το σχολείον, ότε οφείλει και ο πατήρ οπωσδήποτε να γείνη επ' αυτού προσεκτικώτερος.

Παρατηρούμεν δε εν τη περιόδω ταύτη (από 6-12 ετών) ότι το σχολείον δεν πρέπει ν' αφαιρέση από της οικίας όλον σχεδόν το κοράσιον· εννοούμεν δε ότι επειδή η κλήσις της γυναικός ως προερρέθη διά μακρών, είνε ο οίκος, διά τούτο δεν πρέπει μήτε πολλάς ώρας να κρατήται μακράν της οικίας εν τω σχολείω, μήτε όλας τας ώρας όσας έχει εν τω οίκω να επασχολήται περί τα

Σελ. 252
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/253.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαθήματα· διότι ούτως αποξενούμενον το κοράσιον από της οικίας μέχρι του δεκάτου έκτου έτους της ηλικίας, πώς έπειτα θα οικειωθή με τα οικιακά χρέη και έργα ή πώς θα αγαπήση αυτά; Παρετηρήθη δε μετά πολλής θλίψεως τούτο προ πολλού ότι αι αποφοιτήσασαι των σχολείων μαθήτριαι αι μάλιστα διακριθείσοα απαξιούσι να βοηθώσι την μητέρα εις τα οικιακά των έργα διότι ένεκα του πάντα καιρόν απορροφήσαντος σχολείου έλειψε το έθος από της μικράς ηλικίας. Διά ταύτα η σοφή Κ. Necker συνετώς ορίζει διά τα σχολιακά μαθήματα και τας κατ' οίκον επί τούτων εργασίας ώρας καθ' εκάστην 8, εξ ων πέντε εν τω σχολείω και τρεις κατ' οίκον· ο δε λοιπός χρόνος κατ' αυτήν αφίνεται ελεύθερος διά τας παιδιάς, την οικιακήν υπηρεσίαν και εργόχειρον και την λοιπήν εν τω οίκω διατριβήν. Ουδέποτε πρέπει να λησμονηθή τούτο ότι το μεν σχολείον των αρρένων ετοιμάζει τους νέους διά τον βίον τον έξω, το δε των κορασίων διά τον οίκον.

Διό μετά πεποιθήσεως φρονούμεν ότι σφάλλει η επικρατούσα παρ' ημίν ανεξαιρέτως παίδευσις των κορασίων, διότι είνε τοσαύτη και τοιαύτη ώστε απομακρύνει τα κοράσια όλως από του κύκλου των χρεών του ιδιαιτέρου των βίου, του οικιακού.

Αλλά πριν μεταβώμεν εις τα της παιδεύσεως των κορασίων περί ης θα γείνη λόγος κατόπιν, αρμόζει δι' ολίγων έτι να συμπληρώσωμεν το περί της ανατροφής και αγωγής αυτών κεφάλαιον.

Πλην των ρηθέντων η αγωγή των κορασίων καθόλου ειπείν δέον να ήνε ηπία μεν, σταθερά δε· όλως δ' αποδοκιμάζεται είτε εν τω οίκω είτε εν τω σχολείω η σκληρότης και εμπάθεια των γονέων και των παιδαγωγών· διότι η σκληρότης και μεγάλη αυστηρότης γεννά την δολιότητα και υποκρισίαν, εις ην ρέπουσι μάλιστα αι γυναίκες· όπως ανατρέφεταί τις τοιούτος και αυξηθείς και ηλκιωθείς αποβαίνει, αν σκληρώς και με το ξύλον, ως λέγομεν, μεγαλώση τις, τοιούτος και αυτός θα γείνη έπειτα εις τους υπ' αυτόν και τους οικείους του, σκληρός και ξυλιστής· διά τούτο η ανατραφείσα κόρη σκληρώς και μ' εμπαθείς εκφράσεις και αράς και οργήν, και αυτή ηλικιωθείσα θ' αποβή οργίλη και εμπαθής, και θα εχη συνεχώς εις το στόμα δοθείσης αφορμής ιταμάς εκφράσεις, όπερ βαθέως ασχημίζει την γυναίκα και της αφαιρεί τον πολυτιμότατον αδάμαντα της γλυκύτητος και της αγάπης. Αλλ' ούσα γλυκεία και αγαπώσα δύναται και οφείλει εν δέοντι να ήνε σοβαρά και εις την θέαν έτι του ατόπου της κόρης ν' αγανακτή την ιεράν εκείνην αγανάκτησιν πάσης ευσεβούς και φιλοστόργου καρδίας. Έπειτα διά της αγωγής ν' αποκόπτηται από τας γυναίκας η φυσική ροπή εις αντιλογίαν και εις το υπεραπολογείσθαι· η ροπή αύτη είνε μάλλον της καρδίας και του φυσικού αισθήματος, οία παρατηρείται και εις τα παιδία και τους εγωιστάς ανθρώπους· είπομεν δε ότι η γυνή έχει μάλλον αίσθημα.

Ανάγκη λοιπόν η κόρη να εθίζηται ενωρίς διά της αγωγής εις το να μη

Σελ. 253
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/254.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επιμένη εις την γνώμην της μηδέ να πεισματώνη ακόμη και όταν είνε πεπεισμένη ότι αυτή έχει δίκαιον, όπως αποφύγη τας εμπαθείς έριδας αίτινες πολλών οικογενειών πικραίνουσι καιρίως τας ημέρας και αφόρητον καθιστώσι τον συζυγικόν βίον, διότι ουδέποτε να λησμονήση πρέπει η γυνή την μεγάλην αυτής αξίαν ότι εκλήθη να ήνε ο άγγελος της ειρήνης και της αγάπης.

Τελευταίον εις τας γυναίκας μάλιστα αρμόζει το να φιλοκαλώσι μετ' ευτελείας· να ήνε μεν φιλόκαλοι και κομψώς ενδεδυμέναι το σώμα, αλλά μετά τινος απλότητος και λιτότητος και οικονομίας. Και ενταύθα κείται ο μέγας σκόπελος, εις ον μάλιστα προσκρούει η των κορασίων ανατροφή. Διότι από μικράς έτι ηλικίας αι μητέρες καλλωπίζουσαι τας κόρας των, τας καμαρώνουσι και λανθάνουσιν ανατρέφουσαι αυτάς εις καλλωπιστρίας και ματαιόφρονας· διότι εις τα χρώματα και την εξωτερικήν λάμψιν και καλλονήν στρέφεται και θερμαίνεται η αδυναμία της γυναικείας καρδίας, ην καλούσι τινές φιλαρέσκειαν. Αντί παντός όμως βαρυτίμου καλλωπισμού και αεροειδών ταινιών και λοιπών ληρημάτων κοσμούσι το βασιλικόν διάδημα της αληθούς οικοδεσποίνης, ως καλώς ονομάζει αυτήν η Ελληνική γλώσσα και η νεωτέρα οικοκυράν καλούσα, είνε η αγάπη, η υπομονή, η χάρις, η αυταπάρνησις και το αποφασιστικόν και άοκνον αυτής, ως περιγράφει αυτήν ο παροιμιαστής Σολομών.

Σελ. 254
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/255.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μακράν της αγοράς και της των πολλών απειροκαλίας

1873

Κ. Σ. Ξανθόπουλος

ΠΕΡΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΚΟΡΑΣΙΩΝ

ΠΟΥ ΔΕΟΝ ΝΑ ΓΕΙΝΗ Η ΠΑΙΔΕΥΣΙΣ

Αλλ' εις τα ημέτερα αφορώντες τα παρόντα, παρατηρούμεν ότι ημείς κορασίων σχολεία μόλις από τριακονταετίας έσχομεν, δηλονότι μετά την παλιγγενεσίαν μας· έπειτα τούτο, ότι ει μηδέν άλλο εξ Ευρωπαίων πρωτότυπον παρελάβομεν καθό Έλληνες, και εν ταις ημέραις των συμφορών και του γήρατος εκείνους πολλαχώς τι διδάξαντες, τα την παιδείαν και τα γράμματα αποβλέποντα, ουδέποτε παρ' ημίν εκλιπόντων λογίων ανδρών, την ιδέαν όμως ταύτην της γενικής του γυναικείου φύλου παιδεύσεως και αναπτύξεως εν δημοσίοις και ιδιωτικοίς σχολείοις παρ' εκείνων εδέχθημεν και ησπάσθημεν. Και σήμερον, ως γνωστόν και πόλεις και κωμοπόλεις εν Ελλάδι και εν Τουρκία φιλοτιμούνται και ορέγονται να έχωσι και σχολείον των κορασίων προς τω των αρρένων.

Πλην ενώ ο οργανισμός ούτος είνε αληθώς ακάθεκτος, αμετασαλεύτου καταστάσης της πεποιθήσεως ότι και αι γυναίκες δέον να γραμματισθώσι και μορφωθώσι και αναπτυχθώσιν, ως λέγεται τριτώς, των γονέων τινές, όσους μέλει μάλλον το ήθος και η γυναικεία αρετή παρά τα γράμματα και η μάθησις, παρατηρούντες ότι διά της εις τα σχολεία φοιτήσεώς των τα κοράσια ει μηδέν άλλο προσέλαβον κακόν, απεξενώθησαν όμως του οίκου και του οικιακού βίου και υπέρ το δέον εξηνοίχθησαν, ότι σπανιώτατον κατέστη πράγμα το ερύθημα της αιδούς και το σχήμα της ευπρεπούς περιστολής, θα επροτίμων και θα επεθύμουν μάλλον την κατ' οίκον παίδευσιν. Και καλλίτερον έχω λέγει τις, να μένη η κόρη μου αγράμματος παρά να φοιτά εις σχολείον, διερχομένη καθ' εκάστην οδούς και αγυιάς μόνη πολλάκις και μετά διαφόρων τάξεων μαθητρίας αναστρεφομένη. Παρετηρήθη δ' επί τούτοις και ίσως ορθώς, ότι η φοίτησις αύτη των

———————

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Κ. Σ. Ξανθόπουλου, Πρώτη και μέση εκπαίδευσις, σ. 250-259.

Σελ. 255
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/256.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κορασίων εις κοινά σχολεία και η εντεύθεν γραμμάτωσις και επιπόλαιος παίδευσις πολλαχού αύτη εγένετο η κυρία αιτία της των οικιακών ηθών και εθίμων εκείνων των απλών και αθώων ανατροπής και κατά μέγα μέρος της θρηνουμένης νυν εξαλλοιώσεως του γυναικείου χαρακτήρος, του χαρακτηρίζοντος, ως ερρέθη, την πάλαι οικοδέσποιναν την σεμνήν και ευσεβή· διότι αν η ημιμάθεια πάντοτε είνε επιβλαβεστάτη και ολεθρία και πολλώ της αμαθείας χείρων, εις τας γυναίκας η ψευδοπαιδεία, γράμματα δίχως της βαθυτάτης προπάντων θρησκευτικής και ηθικής μορφώσεως είνε πανολεθριώτατον πράγμα, διότι ευκόλως η ψευδοπαιδεία αύτη θα συνηγορή εις αποπλάνησιν του αισθήματος άνευ ελπίδος σωτηρίας, επειδή η γυνή δεν σκέπτεται αλλ' αισθάνεται και υπό του ήθους και εν τω ήθει άγεται. Το σκέπτεσθαι είνε ανερευνάν και ακολουθείν την σειράν του αιτίου και αιτιατού, νοείν και ευρίσκειν παντός τον λόγον τον αποχρώντα, ανάγειν το μερικόν εις το καθόλου, και το ότι εις το διότι.

Ταύτα παρεκβατικώτερον περί του σκέπτεσθαι, προς ο η γυνή μάλλον δυσχερώς φύσει έχει. Πλην αισθάνεται και αισθάνεται μάλλον. Όταν λοιπόν αυτό το αισθάνεσθαι αυτής μη διαμορφωθή και αναπτυχθή καλώς προς παν μέγα και υψηλόν, προς τα καλά και άγια εις τί θα ωφελήσωσιν αυτήν τα γράμματα και αι γνώσεις, όσας εκ των σχολείων θ' αποκτήση; Ίσως δε καλλίτερα και ευστοχώτερα θ' αναπτυχθή και επιταθή το αίσθημα εν τη οικία, αν υπάρχη οικία, παρά τη καλή και ευσεβεί μητρί και τω σοβαρώ και αγαθώ πατρί.

Τούτων και των τοιούτων ένεκα επειδή κινδυνεύει εις τα σχολεία το καλόν ήθος του κορασίου, όπερ είνε το παν, θα επρότεινέ τις ήτοι την κατ' οίκον παίδευσιν ή την εν κοινοβίω ώσπερ άλλω οίκω· αλλά μήτε το έν μήτε το άλλο ως επείσθην, μήτε δυνατόν είνε μήτε λυσιτελές. Διότι το μεν κοινοβιακόν σχολείον έχει πολλά τα άτοπα ως απέδειξεν η πείρα μακρών χρόνων εν Ευρώπη, και η ημετέρα, εν μικρώ. Το πρώτον τοιούτον συσταθέν εν Αθήναις Αρσάκειον διόλου δεν απεκρίθη προς τον σκοπόν της αληθούς μορφώσεως του γυναικείου φύλου, ως κατέδειξαν και εθρήνησαν το πράγμα και άλλοι των λογίων και ο Καθηγητής Σαρίπολος εν τινι εκθέσει αυτού προς τον υπουργόν προ οκτώ, αν δεν λανθάνωμαι, ετών. Πλην από τινων ετών, ως λέγεται, ερρυθμίσθη και εβελτιώθη και ίσως κατέστη αναγκαίον κακόν.

Αλλά προς το γενικόν αποβλέποντες λέγομεν ότι το κοινοβιακόν σχολείον ουδέποτε αναπληροί τον οίκον, και ο κατώτερος οικιακός βίος είνε πολύ προτιμότερος και μορφωτικώτερος ή η σοφώς διωργανισμένη εν κοινοβίω δίαιτα· θα ελλείπη η φυσική εκείνη στοργή και αγάπη, η καθ' εκάστην ενισχυομένη εκείνη του παιδός πεποίθησις ότι αγαπάται, ήτις θ' αναπτύξη και εις αυτό το της αγάπης αίσθημα, ψυχρά δε η καρδία θα πιέζεται, και θα στρέφεται εις το εξωτερικόν και το αρέσκειν απλώς ταις προϊσταμέναις, θ' αναπτυχθή εις την καρδίαν του κορασίου ό,τι είνε φυσικόν άνευ της αγάπης και της φυσικότητος,

Σελ. 256
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/257.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δολιότης δηλονότι και πανούργον και φιλάρεσκόν τι και υποκριτικόν. Μήπως είνε πότε δυνατόν η διευθύντρια ή η διδάσκαλος ν' αντικαταστήσωσι την μητέρα εις εκατόν και διακόσια ενδιαιτώμενα κοράσια, άτινα όπως διοικηθώσιν απαιτείται αυστηρότης τις στρατιωτική και ακρίβεια αμετασάλευτος έξωθεν επιβαλλομένη; Επειδή λοιπόν αντιβαίνει το ομοδίαιτον τούτο εις την κλήσιν καθόλου της γυναικός και το οικιακόν ήθος, ελέγχεται, ως εικός, ασύμφορον και επιβλαβές, και εις τινας μόνον περιστάσεις αναγκαίον κακόν, οίον δι' ορφανά και διά εστερημένα όλως οικιακού βίου οπωσούν ανθρωπίνου.

Η αναίρεσις της ετέρας γνώμης το ότι κατ' οίκον αρμοδιώτερον και σκοπιμώτερον θα εξεπαιδεύετο η κόρη, είνε ευχερής και σύντομος· διότι τίς δύναται πλην ολιγίστων εξαιρέσεων να εκπαιδεύση κατ' οίκον τας θυγατέρας του; Αν ο μεν πατήρ είνε λόγιος και δύναται να πράξη τούτο, δεν έχει τον απαιτούμενον καιρόν, ενησχολημένος εις τας του βίου φροντίδας· η δε μήτηρ και η ικανή, έχουσα τοσαύτα καθ' έκαστα της οικίας να επιβλέπη και φροντίζη, πολύ ολιγώτερον θα δύναται ν' αναδεχθή την διδασκαλίαν της κόρης των. Αλλά το πολύ πλήθος των γυναικών παρ' ημίν και τον καιρόν αν είχον δεν είνε ικαναί.

Την απαιτουμένην λοιπόν αδράν δαπάνην εις μισθούς διδασκάλων τίνες των πολλών θα δύνανται να υποστώσιν όπως παιδεύσωσι και μετρίως καν το θυγάτριόν των;

Αν λοιπόν η παίδευσις των κορασίων είνε των σπουδαιοτάτων εις προκοπήν και πρόοδον πάσης κοινωνίας, ανάγκη να υπάρχωσι δημόσια σχολεία κορασίων· τούτο συνάγεται λογικώς και αναγκαίως εκ των ειρημένων. Πλην πώς θα συμβιβασθή το κοινόν σχολείον προς τον ιδιωτικόν όλως και οικιακόν της γυναικός χαρακτήρα, οίος εξ αυτής της φύσεως ορίζεται και τιμάται; Τούτο δη συμφέρει και επείγει ν' αναπτυχθή και σαφώς ερευνηθή· διότι ουδαμού αλλού ως είδομεν, δυνατόν να παιδευθή η κόρη ή εν τω σχολείω· η δε παίδευσις αυτής είνε των αναγκαιοτάτων αλλ' εκλήθη θεόθεν διά τον οίκον. Όπως λοιπόν μη συνάπτωμεν πράγματα αντιφατικά και ασυμβίβαστα, δέον το σχολείον αυτό να λάβη όσον δυνατόν τον χαρακτήρα του οίκου, αφού ο οίκος δεν είνε δυνατόν να καταστή αυτής διδασκαλείον.

Εντεύθεν συνάγεται αναγκαίως πρώτον μεν ότι το σχολείον δεν συμφέρει να περιλαμβάνη πλήθος πολύ μαθητριών· αλλ' όπου είνε ανάγκη, να συστηθώσι πλείονα τοιαύτα πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια· ανώτερα δε σχολεία κορασίων ομοίως εις εύθετον μέρος και δι' αριθμόν κορασίων μη υπερβαίνοντα τα ογδοήκοντα· δεύτερον δε δέον να ήνε ικανώς ευρύχωρον το σχολείον και ευπρεπές και ευάερον μακράν της αγοράς και της των πολλών απειροκαλίας, μ' αυλάς και γυμναστήρια και διαδρόμους και αιθούσας. Τοιούτον μεν το εξωτερικόν· πριν δ' είπωμεν οποίον πρέπει να ήνε το εσωτερικόν, ίδωμεν τα πλείστα των υπαρχόντων σχολείων πώς κείνται. Εδώ δεν βλέπετε μίαν μόνην αίθουσαν μεγάλην περιλαμβάνουσαν εκατόν και διακόσια κοράσια, από του έκτου της ηλικίας έτους

17

Σελ. 257
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/258.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μέχρι του δωδεκάτου και δεκάτου τρίτου· αφιλοκαλίαν, τύρβην αγελασμόν, τα πάντα εμποιούντα κακήν εντύπωσιν· πού λοιπόν θα εύρη η μικρά μαθήτρια ίχνος τι οικιακού βίου; πού ανάπτυξις του αισθήματος εν τη συμπυκνώσει ταύτη, εν η διατρίβει έξ και επτά ώρας καθ' εκάστην, και καθ' ην μήτε μητέρα βλέπει και ευρίσκει μήτε είνε δυνατόν να εύρη μηδέ σχήμα καν οικίας. Αλλά βλέπετε δύο τρία δωμάτια στενά και ταύτα πλήρη· και τούτο είνε ανώτερον σχολείον κορασίων, εις ο συμποσούνται της πάσης πόλεως αι κόραι από του δωδεκάτου και ανωτέρω. Αλλά, το χειρότερον έτι, τα σχολεία ταύτα κείνται όπως και όπου έτυχεν, ούτε περίβολον έχοντα ούτε κηπάριον ούτε καν αύλήν. Εάν δε χρειάζηται να διέρχηται η μαθήτρια μακράς οδούς και αγυιάς και αγοράν και εργαστήρια, έως φθάση εις το σχολείον, και τούτο πολλάκις της ημέρας, τότε τη αληθεία το κακόν αποβαίνει αφόρητον· διότι το σχολείον, ως εικός προσελκύον ώσπερ μαγνήτις τα κοράσια εις φοίτησιν διά τον διακαή και δίκαιον πόθον της μαθήσεως μαυλίζει ανεπαισθήτως αυτά και από της οικίας εξορίζει τον τε νουν και την φαντασίαν και την καρδίαν των κατ' ολίγον δι' ην έχει ακατάβλητον δύναμιν το έθος. Διότι ως πολλάκις ερρέθη φύσει η γυνή έχει πολλήν την ερεθιστικότητα και την αίσθησιν, και υπόκειται πολλώ μάλλον ή ο ανήρ εις τας εξωτερικάς εντυπώσεις, δι' ων κατ' ολίγον σχηματίζει παραστάσεις, εν αις και εμμένει και διαβιοί. Υπό τοιαύτας λοιπόν καθ' ημέραν επαναλαμβανομένας και φαύλως ποικιλλομένας εντυπώσεις εις ποίαν σφαίραν παραστάσεων και εικόνων και αισθημάτων θα διάγη η κόρη αυξηθείσα; Μάλιστα όπου ο βίος των πολλών είνε άκοσμος λίαν, ως εις τας ημετέρας μεγαλοπόλεις· όπου εν ταις οδοίς και ταις αγυιαίς ουδεμία φιλοκαλία και ευπρέπεια, πολλή δ' απειροκαλία και φαυλότης και μαγγανεύματα και επί πάσι κλίμα μεσημβρινόν και ήθη λελυμένα.

Το ότι εν Αθήναις και αλλαχού το πάλαι αι γυναίκες κατά τους σολωνίους νόμους δεν επετρέπετο να φαίνωνται εις τας οδούς και την πόλιν ειμή κατά τας ιεράς των τελετάς και πομπάς και εφ' αμάξης, ει τις μετέβαινεν εις εξοχήν, τούτο, ως έλεγέ ποτε από καθέδρας ο περικλεής Βοίκχιος, είχε τον λόγον του προ πάντων εις το κλίμα.

Τούτων ένεκα ανάγκη τα σχολεία των κορασίων να κείνται εν ευθέτω και ει δυνατόν κατ' ενορίας, ίνα μη έχωμεν μήτε συμπύκνωσιν, μήτε αποστήματα. Και ενταύθα έρχονται εις επικουρίαν τα ιδιωτικά, άτινα όμως να επιβλέπωνται υπό τινος ανωτέρας αρχής.

Τοσαύτα μεν περί της θέσεως και του εξωτερικού των σχολείων τούτων, όπως δ' έχωσιν εσωτερικήν συνάφειαν και αναλογίαν, προς τον οίκον, πρέπει πρώτον μεν να εύρη η μικρά μάλιστα κόρη εκεί μητέρα και πατέρα, διδασκάλισσαν και διδάσκαλον· έπειτα υπό το ευλογημένον μύρον της αγίας θρησκείας και πίστεως να αισθάνηται ότι ευρίσκεται και διατρίβει ως εν οίκω Θεού, όπου θα διδάσκεται τα ιερά γράμματα και θα φαντάζηται άνωθεν εν τω νόμω του

Σελ. 258
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/259.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Κυρίου. Διότι επ' αληθεία "Μάτην άλλως εκοπίασαν οι οικοδομούντες εάν μη Κύριος οικοδομήση οίκον". Αλλ' όπως μη παρεξηγηθώσι τα ειρημένα, ρητέον δι' ολίγων τί είνε θρησκευτικότης· διότι πολύ δυνατόν αύτη να μεταβληθή και εν τοις σχολείοις εις τύπον και γράμμα, άνευ του ζωοποιούντος πνεύματος· από τίνος δε σχολείου λείπει η θρησκευτική διδασκαλία, η ερμηνεία του ευαγγελίου, η ιερά ιστορία, αι τρις της ημέρας προσευχαί; και όμως πάντα ταύτα ούτε αγάπην πνέουσιν ούτε ειρήνην της καρδίας ούτε αληθή ευσέβειαν· η διδάσκαλος λαλούσα ηχεί ως κύμβαλον αλαλάζον, ο διδάσκαλος ούτος σκληρός ως δικαστής νόμου, ο άλλος ως έμψυχος μηχανή· εις μηχανισμόν λοιπόν ως πάντα και ταύτα δυνατόν να μεταβληθώσι και μεταβάλλονται, όπου ελλείπει το πνεύμα και η ζωή. Διότι θρησκευτικότης είνε έμμονον ήθος της ψυχής εχούσης το όμμα εστραμμένον προς το θείον και υψηλόν και εκείθεν ελλαμπομένης και θερμαινόμενης.

ΕΙΚΟΝΑ 24

Σελ. 259
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/260.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ή μήπως εις στρατηγούς και πολιτικούς και καθόλου ειπείν πολίτας θα προασκήσωμεν τα κοράσια;

1873

Κ. Σ. Ξανθόπουλος

ΠΕΡΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΚΟΡΑΣΙΩΝ

Ανάγκη άρα, ως νομίζομεν, διά τε την σωματικήν και την ψυχολογικήν διαφοράν της γυναικός να διαφέρη η ανωτέρα του κορασίου παίδευσις εις γενικωτέραν του νοός και της καλαισθησίας και της καρδίας μόρφωσιν τροποποιουμένη. Η γενική δε αύτη του πνεύματος μόρφωσις διάφορον της συστηματικωτέρας και επιστημονικωτέρας γυμνασιακής των αρρένων παιδεύσεως διά τίνων μαθημάτων και πώς θα επιτευχθή ; Διά της σπουδής άρα γε της αρχαίας ημών προγονικής γλώσσης ή άλλως ειπείν διά των Ελληνικών γραμμάτων, ως τινες θέλουσι και φρονούσι, και διά των λοιπών εγκυκλίων μαθημάτων ή πως άλλως;

Όπως απαντήση τις εις την απορίαν ταύτην μετά λόγου, ανάγκη πρότερον διά βραχέων καν να παραστήση τί είνε τα Ελληνικά γράμματα και η Ελληνική γλώσσα και τί μέγα εγκλείουσιν.

Τα Ελληνικά γράμματα είνε α') η γλώσσα και β') ο πνευματικός βίος των αρχαίων εκείνων Ελλήνων. Ο δε ανώτερος της διδασκαλίας τούτων σκοπός το να τρέφηται και αύξη και ενισχύηται η νεότης εις το πνεύμα των αθανάτων αυτών συγγραφέων και ποιητών. Αλλά προς τούτο προαπαιτείται η εκμάθησις της γλώσσης καθ' όλην και κατ' είδος. Επειδή λοιπόν τα δύο ταύτα στενώς συνδεδεμένα ως λόγος και ενσάρκωσις, νόμος και φαινόμενον, νους και κόσμος, εάν χωρισθώσιν, αποτυγχάνεται ο μορφωτικός της αρχαιομαθείας σκοπός, και η της γλώσσης μάθησις μεμονωμένη, αποβαίνει απλή που γνωριμία και παράστασις εις την ψυχήν των φαινομένων και του εξωτερικού κόσμου, των λέξεων και φράσεων και συντάξεων, διά τούτο φέρε ίδωμεν εάν το κοράσιον εν τη ανωτέρα αυτού παιδεύσει μετά της διδασκαλίας και μελέτης της

———————

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Κ.Σ. Ξανθόπουλου, Πρώτη και μέση εκπαίδευσις, σ. 266-275.

Σελ. 260
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/261.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γλώσσης δύναται και εις το πνεύμα ν' ανυψωθή των συγγραφέων και ποιητών της αρχαιότητος, και των φαινομένων να εξηγή τα αίτια και τους νόμους· εάν δ' αποδειχθή τούτο και άτοπον και παρά φύσιν, προς τί η κατατριβή τοσούτου πολυτίμου χρόνου μάτην περί την γλώσσαν τοσούτων συγγραφέων και ποιητών;

Ερωτώ λοιπόν απλούστατα αν η νεάνις δύναται να εγκύπτη εις του δεινού και εμβριθεστάτου Θουκυδίδου τας δημηγορίας, όστις ου πάσι βατός· να εισδύη εις τας των εις άκρον διανοητικής αναπτύξεως και πολιτικής ακμής εληλακότων ανδρών ηθικοπολιτικάς γνώμας και επινοίας, ας με τηλικαύτην τέχνην και δεινότητα εξέθηκε και συνύφανε μετά τοσαύτης λογικής λεπτότητος ο κατάπυκνος την λέξιν Θουκυδίδης; Και δεν είνε πολλά των Θουκυδιδείων λόγων και των δεινοτέρων αλγεβρικών προβλημάτων δεινότερα; Ή θα εννοήση ποτέ αληθώς και θα αισθανθή το κοράσιον τον ρήτορα Δημοσθένη, ούτινος η μεγάλη ψυχή βλέπουσα κινδυνεύοντα τον άκρον πολιτισμόν της πατρίδος εκ Βορρά μετά υψηλού και μεγαλόφρονος θάρρους και ακαταπλήκτου παρρησίας διά πυρρώδους ευγλωττίας και όλων της ακαταμαχήτου ρητορικής τέχνης των όπλων να υπεραγωνίζηται ανέλαβεν; Είνε δυνατόν να εισέλθη η νεάνις εν τη φαντασία της εις την εκκλησίαν του δήμου και να προαισθανθή πως το πολιτικόν διάφορον των λόγων του και να ηλεκτρισθή υπό των από του βήματος καταβροντώντων εκείνων κεραυνών; είνε προς Θεού καταληπτόν ή φυσικόν το τοιούτον, ή μήπως εις στρατηγούς και πολιτικούς και καθόλου ειπείν πολίτας θα προασκήσωμεν τα κοράσια; Αλλ' οι νέοι υπέρ των κοινών και ιδίων αγαθών μέλλοντες εν τω εξωτερικώ βίω ν' αγωνισθώσι και εις τούτο υπό της πατρίδος προσκαλούμενοι δέον να προακονισθώσιν οπωσδήποτε εν τοις τοιούτοις.

Αλλά μήπως τον Ισοκράτην, τον πολύν και περιεκτικώτατον τούτον της ρητορικής τέχνης διδάσκαλον, όστις αυτό τούτο πολιτικούς άνδρας και αγαθούς πολίτας διά τον βίον να διαπλάση και εξασκήση επηγγέλλετο, μήπως αυτόν σπουδάζον και ανελίττον το κοράσιον θ' αποφέρη καρπόν τον γλυκόν του οίκου βίον; Αλλά πότε θα λάβη αφορμήν να ρητορεύη η γυνή, ήτις ως είρηται προς ρητορείαν ούτε πέφυκεν ούτε καλείται επ' αγαθώ· εικότως διότι ο οικιακός βίος δεν χρήζει ρητορικής. Αλλ' ουδέ οι διάλογοι του Πλάτωνος πλην του Κρίτωνος δεν ήρμοζον διά την κορασιακήν παίδευσιν· διότι οι μόνοι συνειθιζόμενοι και εγκρινόμενοι μεγάλοι εκείνοι διάλογοι ο Γοργίας και ο Φαίδων ως γνωρίζουσιν οι ειδότες πολλάς και μεγάλας έχουσι δυσχερείας και πολλήν προαπαιτούσι διανοητικήν ανάπτυξιν και ικανήν περί την γλώσσαν εμπειρίαν. Όχι μόνον, αλλά και εις τον σκοπόν της κορασιακής παιδεύσεως της κατά την φύσιν και την κλήσιν της αντίκειται και απάδει η καθόλου διαλεκτική του θείου τούτου φιλοσόφου έρευνα της αληθείας.

Εάν δ' εντεύθεν μεταβώμεν εις τους ποιητάς, και εδώ όμοια θ' απαντήσωμεν κωλύματα ανυπέρβλητα, όταν θέλωμεν να μη κενολογώμεν μηδέ να

Σελ. 261
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 242
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    δια μόνων των χρωμάτων της αιδούς κεκοσμημένη

    1872

    Δ.Σ. Μαυροκορδάτος

    Αριθ. πρωτ. 8038

    Περί της συμπεριφοράς αυτών, παραινετική

    ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

    ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

    Προς τας δημοδιδασκάλους

    Προς τους δημοδιδασκάλους αποτεινόμενος, δεν ώκνησα να μεταχειρισθώ γλώσσαν τραχυτέραν πως και απειλητικήν, λαλών ανήρ προς άνδρας· προς υμάς όμως, Κυρίαι, και τας εκφράσεις αναγκάζομαι να περιστείλω επί το ηπιώτατον, και τας νουθεσίας να μετριάσω επί το ανεπαχθέστατον. Ελπίζων όμως ότι λαλών προς Ελληνίδας ευ ηγμένας, θέλω εννοηθή ευκόλως και ευηκόως, παρακαλώ υμάς να με ακούσητε ουχί μόνον ως Υπουργόν, αλλά και ως αδελφόν και φίλον.

    Η υπόληψις υμών, φίλαι νεάνιδες, είνε το τιμαλφέστατον πάντων κτημάτων, όπερ οφείλετε να διατηρήσετε απρόσβλητον και από απλής υπονοίας. Ο Θεός εδημιούργησεν υμάς ευπαθεστέρας και ευαισθητοτέρας των ανδρών, αλλά, ελαττούμεναι εκείνων κατά τούτο, υπερέχετε πολύ κατά την περί το παιδαγωγείν ευχέρειαν και την μόρφωσιν της καρδίας των παιδίων.

    Η παιδαγωγική, το σπουδαιότατον μέρος της διδασκαλίας, ης ηκροάσθητε τας αρχάς, υπέδειξεν ήδη υμίν, ότι ο μη παιδαγωγηθείς ορθώς λογίζεται απαίδευτος καν ήθελεν αποκτήση γνώσεων περιουσίαν· εμάθετε δε πάντως, ότι το σώμα του ανδρός επλάσθη διά τον έξω και εν υπαίθρω βίον, το δε της γυναικός διά τον οίκον. Αλλ' υπό την ιδιότητα ταύτην οποία ιερότης καθηκόντων, οποία λαμπηδών παντοίων αρετών!! Και διά τούτο μήτηρ περιστοιχουμένη υπό 

    ———————

    Εγκύκλιος του υπουργού των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Δ.Σ. Μαυροκορδάτου· βλ. Γ. Βενθύλος, Θεσμολόγιον της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, σ. 202-203.