Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 256-275 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/256.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κορασίων εις κοινά σχολεία και η εντεύθεν γραμμάτωσις και επιπόλαιος παίδευσις πολλαχού αύτη εγένετο η κυρία αιτία της των οικιακών ηθών και εθίμων εκείνων των απλών και αθώων ανατροπής και κατά μέγα μέρος της θρηνουμένης νυν εξαλλοιώσεως του γυναικείου χαρακτήρος, του χαρακτηρίζοντος, ως ερρέθη, την πάλαι οικοδέσποιναν την σεμνήν και ευσεβή· διότι αν η ημιμάθεια πάντοτε είνε επιβλαβεστάτη και ολεθρία και πολλώ της αμαθείας χείρων, εις τας γυναίκας η ψευδοπαιδεία, γράμματα δίχως της βαθυτάτης προπάντων θρησκευτικής και ηθικής μορφώσεως είνε πανολεθριώτατον πράγμα, διότι ευκόλως η ψευδοπαιδεία αύτη θα συνηγορή εις αποπλάνησιν του αισθήματος άνευ ελπίδος σωτηρίας, επειδή η γυνή δεν σκέπτεται αλλ' αισθάνεται και υπό του ήθους και εν τω ήθει άγεται. Το σκέπτεσθαι είνε ανερευνάν και ακολουθείν την σειράν του αιτίου και αιτιατού, νοείν και ευρίσκειν παντός τον λόγον τον αποχρώντα, ανάγειν το μερικόν εις το καθόλου, και το ότι εις το διότι.

Ταύτα παρεκβατικώτερον περί του σκέπτεσθαι, προς ο η γυνή μάλλον δυσχερώς φύσει έχει. Πλην αισθάνεται και αισθάνεται μάλλον. Όταν λοιπόν αυτό το αισθάνεσθαι αυτής μη διαμορφωθή και αναπτυχθή καλώς προς παν μέγα και υψηλόν, προς τα καλά και άγια εις τί θα ωφελήσωσιν αυτήν τα γράμματα και αι γνώσεις, όσας εκ των σχολείων θ' αποκτήση; Ίσως δε καλλίτερα και ευστοχώτερα θ' αναπτυχθή και επιταθή το αίσθημα εν τη οικία, αν υπάρχη οικία, παρά τη καλή και ευσεβεί μητρί και τω σοβαρώ και αγαθώ πατρί.

Τούτων και των τοιούτων ένεκα επειδή κινδυνεύει εις τα σχολεία το καλόν ήθος του κορασίου, όπερ είνε το παν, θα επρότεινέ τις ήτοι την κατ' οίκον παίδευσιν ή την εν κοινοβίω ώσπερ άλλω οίκω· αλλά μήτε το έν μήτε το άλλο ως επείσθην, μήτε δυνατόν είνε μήτε λυσιτελές. Διότι το μεν κοινοβιακόν σχολείον έχει πολλά τα άτοπα ως απέδειξεν η πείρα μακρών χρόνων εν Ευρώπη, και η ημετέρα, εν μικρώ. Το πρώτον τοιούτον συσταθέν εν Αθήναις Αρσάκειον διόλου δεν απεκρίθη προς τον σκοπόν της αληθούς μορφώσεως του γυναικείου φύλου, ως κατέδειξαν και εθρήνησαν το πράγμα και άλλοι των λογίων και ο Καθηγητής Σαρίπολος εν τινι εκθέσει αυτού προς τον υπουργόν προ οκτώ, αν δεν λανθάνωμαι, ετών. Πλην από τινων ετών, ως λέγεται, ερρυθμίσθη και εβελτιώθη και ίσως κατέστη αναγκαίον κακόν.

Αλλά προς το γενικόν αποβλέποντες λέγομεν ότι το κοινοβιακόν σχολείον ουδέποτε αναπληροί τον οίκον, και ο κατώτερος οικιακός βίος είνε πολύ προτιμότερος και μορφωτικώτερος ή η σοφώς διωργανισμένη εν κοινοβίω δίαιτα· θα ελλείπη η φυσική εκείνη στοργή και αγάπη, η καθ' εκάστην ενισχυομένη εκείνη του παιδός πεποίθησις ότι αγαπάται, ήτις θ' αναπτύξη και εις αυτό το της αγάπης αίσθημα, ψυχρά δε η καρδία θα πιέζεται, και θα στρέφεται εις το εξωτερικόν και το αρέσκειν απλώς ταις προϊσταμέναις, θ' αναπτυχθή εις την καρδίαν του κορασίου ό,τι είνε φυσικόν άνευ της αγάπης και της φυσικότητος,

Σελ. 256
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/257.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δολιότης δηλονότι και πανούργον και φιλάρεσκόν τι και υποκριτικόν. Μήπως είνε πότε δυνατόν η διευθύντρια ή η διδάσκαλος ν' αντικαταστήσωσι την μητέρα εις εκατόν και διακόσια ενδιαιτώμενα κοράσια, άτινα όπως διοικηθώσιν απαιτείται αυστηρότης τις στρατιωτική και ακρίβεια αμετασάλευτος έξωθεν επιβαλλομένη; Επειδή λοιπόν αντιβαίνει το ομοδίαιτον τούτο εις την κλήσιν καθόλου της γυναικός και το οικιακόν ήθος, ελέγχεται, ως εικός, ασύμφορον και επιβλαβές, και εις τινας μόνον περιστάσεις αναγκαίον κακόν, οίον δι' ορφανά και διά εστερημένα όλως οικιακού βίου οπωσούν ανθρωπίνου.

Η αναίρεσις της ετέρας γνώμης το ότι κατ' οίκον αρμοδιώτερον και σκοπιμώτερον θα εξεπαιδεύετο η κόρη, είνε ευχερής και σύντομος· διότι τίς δύναται πλην ολιγίστων εξαιρέσεων να εκπαιδεύση κατ' οίκον τας θυγατέρας του; Αν ο μεν πατήρ είνε λόγιος και δύναται να πράξη τούτο, δεν έχει τον απαιτούμενον καιρόν, ενησχολημένος εις τας του βίου φροντίδας· η δε μήτηρ και η ικανή, έχουσα τοσαύτα καθ' έκαστα της οικίας να επιβλέπη και φροντίζη, πολύ ολιγώτερον θα δύναται ν' αναδεχθή την διδασκαλίαν της κόρης των. Αλλά το πολύ πλήθος των γυναικών παρ' ημίν και τον καιρόν αν είχον δεν είνε ικαναί.

Την απαιτουμένην λοιπόν αδράν δαπάνην εις μισθούς διδασκάλων τίνες των πολλών θα δύνανται να υποστώσιν όπως παιδεύσωσι και μετρίως καν το θυγάτριόν των;

Αν λοιπόν η παίδευσις των κορασίων είνε των σπουδαιοτάτων εις προκοπήν και πρόοδον πάσης κοινωνίας, ανάγκη να υπάρχωσι δημόσια σχολεία κορασίων· τούτο συνάγεται λογικώς και αναγκαίως εκ των ειρημένων. Πλην πώς θα συμβιβασθή το κοινόν σχολείον προς τον ιδιωτικόν όλως και οικιακόν της γυναικός χαρακτήρα, οίος εξ αυτής της φύσεως ορίζεται και τιμάται; Τούτο δη συμφέρει και επείγει ν' αναπτυχθή και σαφώς ερευνηθή· διότι ουδαμού αλλού ως είδομεν, δυνατόν να παιδευθή η κόρη ή εν τω σχολείω· η δε παίδευσις αυτής είνε των αναγκαιοτάτων αλλ' εκλήθη θεόθεν διά τον οίκον. Όπως λοιπόν μη συνάπτωμεν πράγματα αντιφατικά και ασυμβίβαστα, δέον το σχολείον αυτό να λάβη όσον δυνατόν τον χαρακτήρα του οίκου, αφού ο οίκος δεν είνε δυνατόν να καταστή αυτής διδασκαλείον.

Εντεύθεν συνάγεται αναγκαίως πρώτον μεν ότι το σχολείον δεν συμφέρει να περιλαμβάνη πλήθος πολύ μαθητριών· αλλ' όπου είνε ανάγκη, να συστηθώσι πλείονα τοιαύτα πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια· ανώτερα δε σχολεία κορασίων ομοίως εις εύθετον μέρος και δι' αριθμόν κορασίων μη υπερβαίνοντα τα ογδοήκοντα· δεύτερον δε δέον να ήνε ικανώς ευρύχωρον το σχολείον και ευπρεπές και ευάερον μακράν της αγοράς και της των πολλών απειροκαλίας, μ' αυλάς και γυμναστήρια και διαδρόμους και αιθούσας. Τοιούτον μεν το εξωτερικόν· πριν δ' είπωμεν οποίον πρέπει να ήνε το εσωτερικόν, ίδωμεν τα πλείστα των υπαρχόντων σχολείων πώς κείνται. Εδώ δεν βλέπετε μίαν μόνην αίθουσαν μεγάλην περιλαμβάνουσαν εκατόν και διακόσια κοράσια, από του έκτου της ηλικίας έτους

17

Σελ. 257
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/258.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μέχρι του δωδεκάτου και δεκάτου τρίτου· αφιλοκαλίαν, τύρβην αγελασμόν, τα πάντα εμποιούντα κακήν εντύπωσιν· πού λοιπόν θα εύρη η μικρά μαθήτρια ίχνος τι οικιακού βίου; πού ανάπτυξις του αισθήματος εν τη συμπυκνώσει ταύτη, εν η διατρίβει έξ και επτά ώρας καθ' εκάστην, και καθ' ην μήτε μητέρα βλέπει και ευρίσκει μήτε είνε δυνατόν να εύρη μηδέ σχήμα καν οικίας. Αλλά βλέπετε δύο τρία δωμάτια στενά και ταύτα πλήρη· και τούτο είνε ανώτερον σχολείον κορασίων, εις ο συμποσούνται της πάσης πόλεως αι κόραι από του δωδεκάτου και ανωτέρω. Αλλά, το χειρότερον έτι, τα σχολεία ταύτα κείνται όπως και όπου έτυχεν, ούτε περίβολον έχοντα ούτε κηπάριον ούτε καν αύλήν. Εάν δε χρειάζηται να διέρχηται η μαθήτρια μακράς οδούς και αγυιάς και αγοράν και εργαστήρια, έως φθάση εις το σχολείον, και τούτο πολλάκις της ημέρας, τότε τη αληθεία το κακόν αποβαίνει αφόρητον· διότι το σχολείον, ως εικός προσελκύον ώσπερ μαγνήτις τα κοράσια εις φοίτησιν διά τον διακαή και δίκαιον πόθον της μαθήσεως μαυλίζει ανεπαισθήτως αυτά και από της οικίας εξορίζει τον τε νουν και την φαντασίαν και την καρδίαν των κατ' ολίγον δι' ην έχει ακατάβλητον δύναμιν το έθος. Διότι ως πολλάκις ερρέθη φύσει η γυνή έχει πολλήν την ερεθιστικότητα και την αίσθησιν, και υπόκειται πολλώ μάλλον ή ο ανήρ εις τας εξωτερικάς εντυπώσεις, δι' ων κατ' ολίγον σχηματίζει παραστάσεις, εν αις και εμμένει και διαβιοί. Υπό τοιαύτας λοιπόν καθ' ημέραν επαναλαμβανομένας και φαύλως ποικιλλομένας εντυπώσεις εις ποίαν σφαίραν παραστάσεων και εικόνων και αισθημάτων θα διάγη η κόρη αυξηθείσα; Μάλιστα όπου ο βίος των πολλών είνε άκοσμος λίαν, ως εις τας ημετέρας μεγαλοπόλεις· όπου εν ταις οδοίς και ταις αγυιαίς ουδεμία φιλοκαλία και ευπρέπεια, πολλή δ' απειροκαλία και φαυλότης και μαγγανεύματα και επί πάσι κλίμα μεσημβρινόν και ήθη λελυμένα.

Το ότι εν Αθήναις και αλλαχού το πάλαι αι γυναίκες κατά τους σολωνίους νόμους δεν επετρέπετο να φαίνωνται εις τας οδούς και την πόλιν ειμή κατά τας ιεράς των τελετάς και πομπάς και εφ' αμάξης, ει τις μετέβαινεν εις εξοχήν, τούτο, ως έλεγέ ποτε από καθέδρας ο περικλεής Βοίκχιος, είχε τον λόγον του προ πάντων εις το κλίμα.

Τούτων ένεκα ανάγκη τα σχολεία των κορασίων να κείνται εν ευθέτω και ει δυνατόν κατ' ενορίας, ίνα μη έχωμεν μήτε συμπύκνωσιν, μήτε αποστήματα. Και ενταύθα έρχονται εις επικουρίαν τα ιδιωτικά, άτινα όμως να επιβλέπωνται υπό τινος ανωτέρας αρχής.

Τοσαύτα μεν περί της θέσεως και του εξωτερικού των σχολείων τούτων, όπως δ' έχωσιν εσωτερικήν συνάφειαν και αναλογίαν, προς τον οίκον, πρέπει πρώτον μεν να εύρη η μικρά μάλιστα κόρη εκεί μητέρα και πατέρα, διδασκάλισσαν και διδάσκαλον· έπειτα υπό το ευλογημένον μύρον της αγίας θρησκείας και πίστεως να αισθάνηται ότι ευρίσκεται και διατρίβει ως εν οίκω Θεού, όπου θα διδάσκεται τα ιερά γράμματα και θα φαντάζηται άνωθεν εν τω νόμω του

Σελ. 258
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/259.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Κυρίου. Διότι επ' αληθεία "Μάτην άλλως εκοπίασαν οι οικοδομούντες εάν μη Κύριος οικοδομήση οίκον". Αλλ' όπως μη παρεξηγηθώσι τα ειρημένα, ρητέον δι' ολίγων τί είνε θρησκευτικότης· διότι πολύ δυνατόν αύτη να μεταβληθή και εν τοις σχολείοις εις τύπον και γράμμα, άνευ του ζωοποιούντος πνεύματος· από τίνος δε σχολείου λείπει η θρησκευτική διδασκαλία, η ερμηνεία του ευαγγελίου, η ιερά ιστορία, αι τρις της ημέρας προσευχαί; και όμως πάντα ταύτα ούτε αγάπην πνέουσιν ούτε ειρήνην της καρδίας ούτε αληθή ευσέβειαν· η διδάσκαλος λαλούσα ηχεί ως κύμβαλον αλαλάζον, ο διδάσκαλος ούτος σκληρός ως δικαστής νόμου, ο άλλος ως έμψυχος μηχανή· εις μηχανισμόν λοιπόν ως πάντα και ταύτα δυνατόν να μεταβληθώσι και μεταβάλλονται, όπου ελλείπει το πνεύμα και η ζωή. Διότι θρησκευτικότης είνε έμμονον ήθος της ψυχής εχούσης το όμμα εστραμμένον προς το θείον και υψηλόν και εκείθεν ελλαμπομένης και θερμαινόμενης.

ΕΙΚΟΝΑ 24

Σελ. 259
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/260.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ή μήπως εις στρατηγούς και πολιτικούς και καθόλου ειπείν πολίτας θα προασκήσωμεν τα κοράσια;

1873

Κ. Σ. Ξανθόπουλος

ΠΕΡΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΚΟΡΑΣΙΩΝ

Ανάγκη άρα, ως νομίζομεν, διά τε την σωματικήν και την ψυχολογικήν διαφοράν της γυναικός να διαφέρη η ανωτέρα του κορασίου παίδευσις εις γενικωτέραν του νοός και της καλαισθησίας και της καρδίας μόρφωσιν τροποποιουμένη. Η γενική δε αύτη του πνεύματος μόρφωσις διάφορον της συστηματικωτέρας και επιστημονικωτέρας γυμνασιακής των αρρένων παιδεύσεως διά τίνων μαθημάτων και πώς θα επιτευχθή ; Διά της σπουδής άρα γε της αρχαίας ημών προγονικής γλώσσης ή άλλως ειπείν διά των Ελληνικών γραμμάτων, ως τινες θέλουσι και φρονούσι, και διά των λοιπών εγκυκλίων μαθημάτων ή πως άλλως;

Όπως απαντήση τις εις την απορίαν ταύτην μετά λόγου, ανάγκη πρότερον διά βραχέων καν να παραστήση τί είνε τα Ελληνικά γράμματα και η Ελληνική γλώσσα και τί μέγα εγκλείουσιν.

Τα Ελληνικά γράμματα είνε α') η γλώσσα και β') ο πνευματικός βίος των αρχαίων εκείνων Ελλήνων. Ο δε ανώτερος της διδασκαλίας τούτων σκοπός το να τρέφηται και αύξη και ενισχύηται η νεότης εις το πνεύμα των αθανάτων αυτών συγγραφέων και ποιητών. Αλλά προς τούτο προαπαιτείται η εκμάθησις της γλώσσης καθ' όλην και κατ' είδος. Επειδή λοιπόν τα δύο ταύτα στενώς συνδεδεμένα ως λόγος και ενσάρκωσις, νόμος και φαινόμενον, νους και κόσμος, εάν χωρισθώσιν, αποτυγχάνεται ο μορφωτικός της αρχαιομαθείας σκοπός, και η της γλώσσης μάθησις μεμονωμένη, αποβαίνει απλή που γνωριμία και παράστασις εις την ψυχήν των φαινομένων και του εξωτερικού κόσμου, των λέξεων και φράσεων και συντάξεων, διά τούτο φέρε ίδωμεν εάν το κοράσιον εν τη ανωτέρα αυτού παιδεύσει μετά της διδασκαλίας και μελέτης της

———————

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Κ.Σ. Ξανθόπουλου, Πρώτη και μέση εκπαίδευσις, σ. 266-275.

Σελ. 260
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/261.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γλώσσης δύναται και εις το πνεύμα ν' ανυψωθή των συγγραφέων και ποιητών της αρχαιότητος, και των φαινομένων να εξηγή τα αίτια και τους νόμους· εάν δ' αποδειχθή τούτο και άτοπον και παρά φύσιν, προς τί η κατατριβή τοσούτου πολυτίμου χρόνου μάτην περί την γλώσσαν τοσούτων συγγραφέων και ποιητών;

Ερωτώ λοιπόν απλούστατα αν η νεάνις δύναται να εγκύπτη εις του δεινού και εμβριθεστάτου Θουκυδίδου τας δημηγορίας, όστις ου πάσι βατός· να εισδύη εις τας των εις άκρον διανοητικής αναπτύξεως και πολιτικής ακμής εληλακότων ανδρών ηθικοπολιτικάς γνώμας και επινοίας, ας με τηλικαύτην τέχνην και δεινότητα εξέθηκε και συνύφανε μετά τοσαύτης λογικής λεπτότητος ο κατάπυκνος την λέξιν Θουκυδίδης; Και δεν είνε πολλά των Θουκυδιδείων λόγων και των δεινοτέρων αλγεβρικών προβλημάτων δεινότερα; Ή θα εννοήση ποτέ αληθώς και θα αισθανθή το κοράσιον τον ρήτορα Δημοσθένη, ούτινος η μεγάλη ψυχή βλέπουσα κινδυνεύοντα τον άκρον πολιτισμόν της πατρίδος εκ Βορρά μετά υψηλού και μεγαλόφρονος θάρρους και ακαταπλήκτου παρρησίας διά πυρρώδους ευγλωττίας και όλων της ακαταμαχήτου ρητορικής τέχνης των όπλων να υπεραγωνίζηται ανέλαβεν; Είνε δυνατόν να εισέλθη η νεάνις εν τη φαντασία της εις την εκκλησίαν του δήμου και να προαισθανθή πως το πολιτικόν διάφορον των λόγων του και να ηλεκτρισθή υπό των από του βήματος καταβροντώντων εκείνων κεραυνών; είνε προς Θεού καταληπτόν ή φυσικόν το τοιούτον, ή μήπως εις στρατηγούς και πολιτικούς και καθόλου ειπείν πολίτας θα προασκήσωμεν τα κοράσια; Αλλ' οι νέοι υπέρ των κοινών και ιδίων αγαθών μέλλοντες εν τω εξωτερικώ βίω ν' αγωνισθώσι και εις τούτο υπό της πατρίδος προσκαλούμενοι δέον να προακονισθώσιν οπωσδήποτε εν τοις τοιούτοις.

Αλλά μήπως τον Ισοκράτην, τον πολύν και περιεκτικώτατον τούτον της ρητορικής τέχνης διδάσκαλον, όστις αυτό τούτο πολιτικούς άνδρας και αγαθούς πολίτας διά τον βίον να διαπλάση και εξασκήση επηγγέλλετο, μήπως αυτόν σπουδάζον και ανελίττον το κοράσιον θ' αποφέρη καρπόν τον γλυκόν του οίκου βίον; Αλλά πότε θα λάβη αφορμήν να ρητορεύη η γυνή, ήτις ως είρηται προς ρητορείαν ούτε πέφυκεν ούτε καλείται επ' αγαθώ· εικότως διότι ο οικιακός βίος δεν χρήζει ρητορικής. Αλλ' ουδέ οι διάλογοι του Πλάτωνος πλην του Κρίτωνος δεν ήρμοζον διά την κορασιακήν παίδευσιν· διότι οι μόνοι συνειθιζόμενοι και εγκρινόμενοι μεγάλοι εκείνοι διάλογοι ο Γοργίας και ο Φαίδων ως γνωρίζουσιν οι ειδότες πολλάς και μεγάλας έχουσι δυσχερείας και πολλήν προαπαιτούσι διανοητικήν ανάπτυξιν και ικανήν περί την γλώσσαν εμπειρίαν. Όχι μόνον, αλλά και εις τον σκοπόν της κορασιακής παιδεύσεως της κατά την φύσιν και την κλήσιν της αντίκειται και απάδει η καθόλου διαλεκτική του θείου τούτου φιλοσόφου έρευνα της αληθείας.

Εάν δ' εντεύθεν μεταβώμεν εις τους ποιητάς, και εδώ όμοια θ' απαντήσωμεν κωλύματα ανυπέρβλητα, όταν θέλωμεν να μη κενολογώμεν μηδέ να

Σελ. 261
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/262.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κενοσπουδάζωμεν. Αι μεν τραγωδίαι του Ευριπίδου ει και πολλαί την τέχνην άρισται και διά την ζωγράφησιν του πάθους αμίμητοι, δεν έχουσιν όμως επί των νέων μορφωτικήν δύναμιν των καρδιών· διότι άγευστος έτι του βίου ο νέος άνθρωπος και της αμαρτίας εις βαθμόν πάθους άπειρος, ούτε καλώς εννοεί τα συνταράσσοντα την καρδίαν των διαδραματιζομένων προσώπων πάθη ούτε αισθάνεται ουδέ να καρπωθή τι εντεύθεν δύναται· εικότως ο δ' Αισχύλος και Πίνδαρος, τίς των επαϊόντων δεν ομολογεί ότι πολλών υπερβαίνουσι την κατάληψιν και πολλής χρήζουσιν αρχαιομαθείας και προπαρασκευής προς ερμηνείαν; ώστε δήλον ότι παραλειπτέοι. Του δε Σοφοκλέους αι τραγωδίαι είνε θείαι και σφόδρα παιδευτικαί, ως γνωστόν· αλλά διά τε την γλώσσαν και το πυκνόν και έντεχνον της λέξεως μάλιστα εις τα λυρικά, είνε δυσνόητοι και διά τούτο προς τον σκοπόν ακατάλληλοι· διό αν ανεγινώσκοντό τινες τούτων, οίον η Αντιγόνη και ο Οιδίπους Τύραννος εις την ανωτάτην τάξιν του κορασιακού σχολείου μεταφρασμέναι, θα συνετέλει ίσως τούτο εις την επιδιωκομένην γενικήν μόρφωσιν.

Τίς μένει λοιπόν από των αθανάτων συγγραφέων και ποιητών των μάλιστα εγκεκριμένων και δεδοκιμασμένων εις διδασκαλίαν; Των μεν πεζών βεβαίως ο Ξενοφών και ο Λυσίας διά το ομαλόν της λέξεως και των νοημάτων, των δε ποιητών ο βαθυρρόας ποταμός πάσης Ελληνικής σοφίας και παιδεύσεως, ο Όμηρος. Και πρώτον ο Ξενοφών διά τε το περιεχόμενον της Αναβάσεως και του Οικονομικού προ πάντων, και διά το λεκτικόν, όπερ πολύ δεν απέχει της νυν γραφομένης, προσφυέστατα δύναται να διδαχθή εις τα κοράσια μετά τας απλάς και συντόμους προτάσεις και μικρούς λόγους της αρχαίας. Εν αυτώ επιμελούμεναι καλώς και ευμεθόδως διδασκόμεναι μαθήτριαι δυνατόν νομίζω να συμπληρώσωσι την μάθησιν της Αττικής διαλέκτου εξ ης και η κοινή λεγομένη, εφ' όσον αύτη εις το πανελλήνιον διεδόθη και παγκοσμιωτέρα εγένετο. Άμα δε μετά της γλώσσης και το πνεύμα του συγγραφέως ισχυρώς τυγχάνει διδακτικόν και μορφωτικόν της καρδίας και του νου. Αλλ' ικανά περί τούτου. Και ο Λυσίας δε διά το αφελές του ύφος άριστα μοι φαίνεται προσαρμόζει εις την κορασιακήν παίδευσιν, ιδία ο Επιτάφιος αυτού λόγος και ο κατά Ερατοσθένους· του Πλουτάρχου τους Βίους ήτο κάλλιον εις μετάφρασιν ν' αναγινώσκωσιν.

Μετά τους πεζούς τούτους η διδασκαλία της Οδυσσείας του Ομήρου είνε διά τας Ελληνίδας μορφωτικόν πάνυ δίδαγμα και ακρόαμα και σπούδασμα· ουδέν αφηρημένον, ουδέν υπερβατόν ουδέ μεταφυσικόν, ουδέν εξ υποκειμένου υψηλόν και δυσπερίληπτον, το παν θεότης και φυσικότης, το παν θρησκευτικότης και απλοϊκότης, πλήρης βίος και έξωθεν και έσωθεν και δημόσιος και οικογενειακός βίος, ο πολύτλας και πολύτροπος ανήρ, ος ιέμενος και καπνόν αποθρώσκοντα νοήσαι ης γαίης και οίκου, θανείν ιμείρεται.

Το τυπικόν μόνον της γλώσσης θα παρέχη δυσκολίαν, ήτις όμως ευχερώς υπό των κορασίων καταβάλλεται· διότι απίστευτον περί τους τύπους και τας

Σελ. 262
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/263.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εξωτερικάς μορφάς έχει η γυνή φύσει δεξιότητα και ευχέρειαν. Αλλά και μόρφωσιν παρέχει τούτο και εις ανάπτυξιν συντελεί το επιμελώς θεωρείν και μελετάν τας των λέξεων ποικίλας εν τω έπει μορφάς.

Τοιαύτην δε της Οδυσσείας εν τοις ανωτέροις σχολείοις των κορασίων θα συνιστώμεν μελέτην και σπουδήν, ώστε να καταστώσιν ικαναί όλην καλώς ν' αναγινώσκωσι και εννοώσιν.

Εις τον Όμηρον ηδύνατο, ως νομίζω, να προστεθή και τι του Ησιόδου εκ του πονήματος Έργα και Ημέραι. Της δε λυρικής ποιήσεως ολίγα τινά εκ της ελεγείας σκοπίμως συνειλεγμένα. Τοσαύτην νομίζω αρκούσαν την Ελληνικήν παίδευσιν των κορασίων ημών κατά τε την γλώσσαν και το πνεύμα.

Μετά τα Ελληνικά ρητέα ολίγα περί των άλλων σκοπίμων μαθημάτων, ίνα οπωσδήποτε συμπληρωθή η πραγματεία αύτη.

α') Τα Μαθηματικά των κορασίων δεν χρειάζεται, δι' ους είπομεν λόγους να υπερβώσι την αριθμητικήν τας τέσσαρας πράξεις, τα δεκαδικά και τα των μεθόδων· πλην μετά τινος λόγου κατά την περίοδον ταύτην. Της δε Γεωμετρίας ολίγα τινά θεωρήματα του πρώτου βιβλίου και τα των σχημάτων.

β') Η Ιστορία του Ελληνικού έθνους κατά γενικήν έποψιν και ο βίος του λαού ο θρησκευτικός και ιδιωτικός πλην των μεγάλων πολεμικών πράξεων κατά την ακμήν· ωσαύτως και της Ρώμης η κοσμοκρατορία από μικρού αλλ' υγιούς βίου αρξαμένη. Εκ του μεσαίωνος και ιδία του Βυζαντινού κόσμου σημεία τινά δύναται να εξαίρωνται και μετά του βίου ημών κατά την φάσιν τούτων να συνδέωνται έως της αλώσεως και μετά την άλωσιν.

γ') Η Γεωγραφία να περιλάβη πλην της Ελλάδος και Τουρκίας εκτενέστερον και την Ευρώπην και τας λοιπάς της γης ηπείρους επιτομώτερον· αλλά μη μόνον αριθμούς και στατιστικάς ειδήσεις αλλά και χωρογραφίαν ορέων και ποταμών, βαθυπέδων και υψιπέδων, προϊόντων και κλίματος, των οικούντων λαών χαρακτήρα, βίον και τα τοιαύτα, εν συναρμογή προς άλληλα και προς την όλην γην κατά παραβολήν και αναφοράν· προς δε και ιστορικάς επί των χωρών γενικάς ειδήσεις και πάντα ταύτα, αφού προηγηθή μαθηματική της γης όλης κατόπτευσις γενική και τοποθέτησις.

δ') Εκ των ξένων γλωσσών, αίτινες είνε σπουδαιόταται διά την επιδιωκομένην πνευματικήν μόρφωσιν διά τε το αλλοίον της γλώσσης και διά το περιεχόμενον αυτής, το πνεύμα των νεωτέρων συγγραφέων και ποιητών, προτιμότεραι είνε η Γαλλική και η Αγγλική, όχι και αι δύο ομού· αν τις άφινεν εις εμέ την εκλογήν, θα επροτίμων διά τα κοράσια μάλλον την Αγγλικήν· διότι έχει συγγραφείς και ποιητάς εμβριθεστέρους και διότι ο βίος του έθνους τούτου είνε πολύ κοσμιώτερος και υγιεστέρα η φιλολογία των και διότι η σύνταξις και το τυπικόν της γλώσσης απλούστατον, ει και η προφορά αυτής δεν αρμόζει εις το χαρίεν στόμα της γυναικός. Αλλά σημειωτέον ότι αι γλώσσαι παραλαμβάνονται εις τον κύκλον της παιδεύσεως μάλλον προς μόρφωσιν του πνεύματος διά τε

Σελ. 263
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/264.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

του τυπικού και συντακτικού αυτών και της φιλολογίας των· τουτέστι του πνεύματος των συγγραφέων και ποιητών ή προς το διαλέγεσθαι, ου τινος μάλιστα η γυνή ολίγην έχει ανάγκην. Αλλ' εννοητέον ότι η διδασκαλία των ξένων γλωσσών, επειδή είνε ζώσαι και τον σκοπόν τούτον δέον να μη παραμελήσωσιν.

ε') Εκ των επιστημονικών μαθημάτων φυσικής και λοιπών αρκεί να διδαχθώσιν οι γενικοί νόμοι των φυσικών φαινομένων και αλήθειαι εξηρευνημέναι και ωρισμέναι άνευ της επιπόνου ερεύνης και εξηγήσεως όλης της σειράς των αιτίων και αιτιατών. Αν εξηγηθή ο νόμος της βαρύτητος, το φαινόμενον του ηλεκτρισμού και του φωτός και τα παρόμοια· αν εξηγηθή το της βροχής και των ανέμων, τα γενικώτερα της μαθηματικής Γεωγραφίας· ολίγα τινά περί αερίων κατά γενικάς αρχάς, χημικαί τινες ενώσεις και ζυμώσεις, ικανά θα ήνε τα τοιαύτα, ως αλήθειαι εξηρευνημέναι προβαλλόμεναι και βαθέως τον θαυμασμόν κινούσαι της προς το θείον ενατενιζούσης ψυχής, ώστε εν συνειδήσει πως να εκφωνή το ως θαυμαστά τα έργα σου Κύριε! πάντα εν σοφία εποίησας. Από δε της φυσικής ιστορίας αρμοδιώτερον διά τα κοράσια μάθημα κρίνεται η βοτανική διά τον λόγον, ότι παρεμφερέστερα προς τον βίον αυτών και απλουστέρα είνε τα φυτά και τα άνθη, προς α και ιδίαν παρατηρούμεν εις τας γυναίκας κλίσιν και αγάπην. Αλλά και της ζωολογίας τα κυριώτερα και τούτων τα κατοικίδια δεν απάδει του σκοπού να συμπεριλαμβάνωνται.

στ') Των καλλιτεχνικών μαθημάτων η μεν ιχνογραφία και καλλιγραφία είνε χρησιμωτάτη και σκόπιμος ρυθμίζουσα την περί τα σχήματα και τας μορφάς καλαισθησίαν των· ιδία δ' η καλλιγραφία κόσμος πολύτιμος ταις γυναιξίν, την αγαθότητα και καλαισθησίαν της ψυχής εξαγγέλλουσα· η δε μουσική μόνη η φωνητική αρκεί εις τα σχολεία. Επειδή η βουλομένη και φύσιν προς ταύτην έχουσα και τα μέσα δύναται κατ' οίκον να διδαχθή μετ' αποτελέσματος ίσως ευαρέστου την οργανικήν, το κλειδοκύμβαλον δηλονότι. Αλλ' αδύνατον να παραδράμωμεν εν σιγή την παρ' ημίν ήδη εν ταις μεγαλοπόλεσι γενομένην περί το μουσικόν τούτο όργανον πολυδάπανον και δος ειπείν ολεθρίαν κενοσπουδίαν των κορασίων· διότι από τινων δεκαετηρίδων εκολλήθη εις τα ήθη ημών ο όλεθρος ούτος μετά πολλής φιλοτιμίας και αμίλλης να θέλωμεν να προικίσωμεν την κόρην μας ή μάλλον να την συστήσωμεν εις τους μνηστήρας προς τοις άλλοις ότι και κύμβαλον να παίζη έμαθε και Γαλλικά ψελλίζει. Και μετά πέντε ή πλειοτέρων ετών σπουδήν του κυμβάλου πλην τινων σκοπών, χορών και τεμαχίων τινών τί γνωρίζουσιν αι πλείσται των κυμβαλοπαικτριών; Ας ερωτηθώσιν οι επαΐοντες μουσικοδιδάσκαλοι εν τε Κωνσταντινουπόλει και εν Σμύρνη και εν Αθήναις και εν Σύρω αν μετρούνται με τους δακτύλους αι ικαναί οπωσούν ανεκτόν τι να παίζωσιν.

Έπειτα τίς η εντεύθεν εκ της ολίγης λέγω πολυδαπάνου οργανικής μουσικής μόρφωσις καλαισθητική; Και δεν παρετηρήθη ότι η νέα μανθάνει και διδάσκεται κύμβαλον ενόσω διατελεί άγαμος και μετά τον γάμον αφίνει το 

Σελ. 264
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/265.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κύμβαλον να στολίζη της οικίας της την αίθουσαν, πλην ολιγίστων εξαιρέσεων; Όθεν διά πάντα ταύτα περιττόν θεωρούμεν και επιβλαβές δε ως χρόνου γε απώλειαν το μάθημα τούτο εις τα ανώτερα κορασιακά σχολεία.

Έπεται ίσως ενταύθα να είπωμεν δύο λέξεις και περί διδασκαλίας χορού εν τοις σχολείος τούτοις· ότι και το μάθημα τούτο ως απλούστατον είνε πάντη περιττόν εν τοις σχολείοις· διότι κατ' οίκον ευκολώτατον και άνευ διδασκάλου να μάθωσι δύνανται και μανθάνουσιν αυτομάτως να χορεύωσιν· αναγκαιότερον θα ήτο αν υπήρχε μάθημά τι δι' ου να διδαχθώσι να μη χορεύωσι μετά τόσης μανίας τους ξενικούς τούτους χορούς τους λεγομένους ευρωπαϊκούς, μεθ' ων απορχούνται και τα καλά ήθη πολλάκις και τα εθνικά φρονήματα.

Αντί δε χορού ευρωπαϊκού σκοπιμώτατον θα ήτο αν εγυμνάζοντο εντός αυλής αρμόδια γυμνάσια προς ευρωστίαν και ευρυθμίαν του σώματος, ήτις μηδόλως να παραμελήται ή να ολιγωρήται συμφέρει ένεκα της πνευματικής μορφώσεως· διότι του γυναικείου σώματος η υγιής ανάπτυξις και μόρφωσις το ευπρεπές, ορθόν και μετά χάριτος στάσιμον και βάδισμα είνε σπουδαιότατον πράγμα.

ζ') Περί των εργοχείρων αρκεί τούτο μόνον να παρατηρήσωμεν ότι δέον τα ωφέλιμα και αναγκαία να διδάσκωνται, οίον το ράψιμον, παρά τα της πολυτελείας και φαντασίας· πλειότερα είμεθα αναρμόδιοι να είπωμεν. Αλλ' εξάπαντος ολιγωτέρα ώρα εις ταύτα εν τω σχολείω αρκεί ή όση τώρα συνειθίζεται· διότι όλον συνήθως το απόγευμα καταναλίσκεται μάλιστα περί κεντήματα και ολίγον χρήσιμα πράγματα.

η') Τελευταίον περί της θρησκευτικής διδασκαλίας ουδέν άλλο να προσθέσωμεν είνε ανάγκη μεθ' όσα ερρέθησαν ειμή μόνον εν τω αυτώ πνεύματι εκτενεστέρα θα εξακολουθή η ευφρόσυνος αύτη και κυριωτάτη διδασκαλία.

Ενταύθα καταπαύομεν τον λόγον, εις άλλον καιρόν τα περί εξετάσεων και της εν τω σχολείω διαγωγής αφίνοντες.

Σελ. 265
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/266.gif&w=600&h=912 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 25

Σελ. 266
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/267.gif&w=600&h=901 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 26

Σελ. 267
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/268.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να δώσωσιν εις την κοινωνίαν... την διά της ιερότητος του γάμου εγγύησιν

1874

Ι. Βαλασόπουλος

Αριθ. πρωτ 4065.

Περί των υπανδρευομένων δημοδιδασκαλισσών

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους κ.κ. Νομάρχας και Επάρχους του Κράτους

Κοινοποιούμεν υμίν εν αντιγράφω την προς τον Νομάρχην Ακαρνανίας επισημείωσιν ημών επί της αναφοράς πολιτών τινων του Αγρινίου, οίτινες ενόμισαν ότι η δημοδιδάσκαλος αυτών, περιελθούσα εις τον εν συζυγία βίον κατέστη διά τούτο ανεπιτήδειος προς εκπλήρωσιν των καθηκόντων της δημοδιδασκάλου, απ' εναντίας της πεποιθήσεως του Υπουργείου, το οποίον εις τας εγγάμους διδασκάλους ευρίσκει πολύ περισσότερα εχέγγυα προς ηθοποίησιν της κοινωνίας, και διά τούτο και τας προτιμά των μη τοιούτων και θεωρεί ευκταίον να μιμηθώσιν αι πλείσται το παράδειγμα αυτών, προτρεπόμεναι καταλλήλως υπό των εχόντων καθήκον να μεριμνώσιν υπέρ της προόδου και ευκοσμίας των διδακτηρίων των θηλέων, και τούτο έχει σκοπόν η παρούσα ημών εγκύκλιος, ην συνιστώμεν σπουδαίως εις την μετά προσοχής εκμελέτησιν υμών, αξιούντες όπως μη παύσητε προτρέποντες τας εν τη καθ' υμάς διοικητική περιφερεία δημοδιδασκάλους ου μόνον να καταστήσωσιν εαυτάς διά του γάμου ανωτέρας 

———————

Εγκύκλιος του υπουργού των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Ι. Βαλασόπουλου· βλ. Γ. Βενθύλος, Θεσμολόγιον της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, σ. 203-204. Η έκδοση της εγκυκλίου έχει αποδοθεί σε πιέσεις που δέχτηκε το Υπουργείο Παιδείας από κατοίκους της επαρχίας, οι οποίοι θεωρούσαν την παντρεμένη δασκάλα "ανεπιτήδειον" για την εκπλήρωση των καθηκόντων της (βλ. σχετικά Σ. Ζιώγου Καραστεργίου, Η μέση εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893), Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, Αθήνα 1986, σ. 173.

Σελ. 268
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/269.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πάσης επικρίσεως, ήτις δυστυχώς τας παρακολουθεί, αλλά και την θέσιν αυτών ν' ασφαλίσωσι προστατευόμεναι υπό του Υπουργείου.

Εν Αθήναις την 2 Ιουλίου 1874.

Ο Υπουργός

Ι. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Προς τον Νομάρχην Ακαρνανίας κλπ. ίνα γνωστοποιήση αρμοδίως τοις αναφερομένοις, ότι την θέσιν συζύγου και μητρός τεκνοτροφούσης θεωρεί το καθ' υμάς Υπουργείον ως έν των κυριωτέρων προσόντων δημοδιδασκαλίσσης, ήτις προώρισται ου μόνον να διδάξη γράμματα, αλλά πολύ μάλλον να ηθοποιήση διά του εαυτής παραδείγματος τα παρ' αυτής διδασκόμενα κοράσια, παρέχουσα εαυτήν εν μέσω βιωτικών δυσχερειών τύπον αγαθής μητρός και εντίμου οικοκυρίας. Ου μόνον άρα πολύ απέχομεν του να θεωρήσωμεν τον εν συζυγία βίον και την τεκνοτροφίαν ως έλλειψιν διά πάσαν δημοδιδάσκαλον, αλλά προτιμώμεν εκ του εναντίου τας τοιαύτας ανηλίκων και πρωτοπείρων νεανίδων, και προτρέπομεν μάλιστα αυτάς να δώσωσιν εις την κοινωνίαν, εν μέσω της οποίας αναστρέφονται, την διά της ιερότητος του γάμου εγγύησιν, ότι και εννοούσιν ως δει και εκπληρούσιν εντίμως τον σκοπόν διδασκάλου και οικοδεσποίνης, προσκτώμεναι επί πάσι διά τούτου και δικαιώματα εις την εκ μέρους του Υπουργείου υποστήριξιν.

Σελ. 269
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/270.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δια του ελληνισμού και της ορθοδοξίας... η της γυναικός σύμπραξις ως διδασκάλου, μητρός και πολίτιδος

1876

Κ. Κεχαγιά

ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟ Α' ΤΟΥ ΖΑΠΠΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΝ ΕΤΟΣ

1875-76

Απαγγελθέν κατά την έναρξιν των εξετάσεων 20 Ιουνίου

Σεβαστή ομήγυρις!

Τίς άνευ συγκινήσεως δύναται ν' ατενίση προς τας όψεις των νεανίδων τούτων, εφ' ων ο αληθής του ημετέρου έθνους χαρακτήρ, η φιλομάθεια, ζωηρώς απεικονίζεται και παρά των οποίων η κοινωνία προσδοκά αισιώτερον μέλλον; Τίς δύναται εν τω μέσω τοιούτου ομίλου να μείνη απαθής, εν ω γονείς φιλόστοργοι, άνδρες σεβάσμιοι και φιλόμουσοι της τε μητρός Εκκλησίας και της σεβαστής κυβερνήσεως, και ομογενείς φιλοπάτριδες μέλλουσι να παρασταθώσι κριταί, επιεικείς μεν ως προς το έργον του πρώτου τούτου σχολικού έτους, αυστηροί δε και αδέκαστοι ως προς τας παιδαγωγικάς ημών αρχάς και την μέθοδον της διδασκαλίας; Όθεν και η εμή συγκίνησις και διά το θέαμα και διά την ευθύνην δεν δύναται να ήναι μικροτέρα, όταν προς το ύψος του παιδαγωγικού έργου ρίψω βλέμμα και τας προς τούτο αναλογισθώ τας υποχρεώσεις και δυσχερείας, επειδή όσω μάλλον προς τούτο εγκύπτω, τοσούτω περισσοτέρας καθ' εκάστην ανακαλύπτω ελλείψεις, ας ένεκα των κοινωνικών ημών περιστάσεων, αδυνατούμεν πολλάκις να θεραπεύσωμεν. Γεννώμεθα εις τους κόλπους των γονέων ημών, αι στοργικαί αυτών αγκάλαι παρέχουσιν ημίν την πρώτην υλικήν

———————

Καλλιόπη Α. Κεχαγιά, Παιδαγωγικαί μελέται, ήτοι λόγοι εκφωνηθέντες εν τω Ζαππείω κατά την διανομήν των βραβείων, Κωνσταντινούπολη, τυπογραφείο Βουτυρά και σίας, 1880· αποσπάσματα, σ. 19-24, 29-38. Στην ομιλία της αυτή η Κ. Κεχαγιά αναλύει τους στόχους και το πρόγραμμα του Ζαππείου Παρθεναγωγείου.

Σελ. 270
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/271.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και ηθικήν τροφήν, ο δε οίκος ενοποιών εν τω παιδικώ νω απάσας τας σχέσεις συμπληροί τον βίον· αλλ' αναπτυσσομένου του νοός γεννώνται ανάγκαι νέαι, ων την θεραπείαν αδυνατεί να πληρώση ο πατρικός οίκος. Τίς δε εν τη πληθύι των φαινομένων του κοινωνικού βίου μέλλει να ποδηγετήση τον άπειρον, αλλ' ελεύθερον άνθρωπον προς την κατάληψιν της ενότητος του καθολικού βίου; Τίς υπολογίζων τας περιστάσεις και την ποικιλίαν των φάσεων, καθ' ας έκαστος αντιλαμβάνεται του βίου, προτίθεται κατ' ολίγον να συμπαρασκευάση την ασφαλή αυτού πηξίδα προς την μέλλουσαν αυτού δράσιν ; Τίς μέλλει αγνίζων τον νουν να εξυψώση αυτόν, ώστε να αποκαλύπτηται αυτώ, εν ώρα ανάγκης η αλήθεια; Τίς διαθερμαίνων την καρδίαν διά της του καλού αγάπης μέλλει να παρασκευάση αυτήν προς τας θείας εκείνας ηδονάς της αληθούς θρησκείας και φιλανθρωπίας, ων άνευ κατάξηρος αποβαίνει ο βίος; Τίς τέλος προς αυτό το μέγα σώμα της ανθρωπίνης ατενίζων κοινωνίας θέλει καταβάλει ασφαλή θεμέλια σκοπίμου δράσεως; Οσάκις η κοινωνία ησθάνθη ζωηρώς την ανάγκην της βελτιώσεως της ιδίας εαυτής τύχης, εύρε και τα μέσα προς θεραπείαν αυτής· όταν δε οι άνθρωποι αισθάνωνται ανάγκην τελειοτέρας αγωγής, η κοινωνία παρασκευάζει καταλλήλως και τα κέντρα εν οις πληρούται η ανάγκη αυτή· οργανίζονται εκπαιδευτικά καταστήματα, εν οις ο άνθρωπος δύναται να διαπαιδαγωγηθή προς τους καιρούς κατά σκοπόν. Και ούτως εγεννήθησαν μεγάλα παιδαγωγικά προβλήματα, προς την λύσιν των οποίων πολλά παρέχει ημίν η εσπερία Ευρώπη στοιχεία. Αλλά κυρίως ως βάσιν ασφαλή της ημετέρας παιδεύσεως πρέπει να έχωμεν τα στοιχεία, όσα ο εθνικός ημών βίος παρέχει, καθ' α η μεν επιλογή τούτων, ούσα έργον προγενεστέρων μελετών και σκέψεων, παρεσκεύασε το υψηλόν διάγραμμα του ανθρωπίνου βίου διά της ελληνικής φιλοσοφίας, διά δε της εκλεκτικής μεθόδου διέγραψε βραδύτερον το επιφανές εκείνο πρόγραμμα της όλης αγωγής, προς ο κατ' ανάγκην ατενίζει ο αληθής παιδαγωγός. Δεν είναι λοιπόν τολμηρόν ουδέ αποτέλεσμα εθνικής μικροφιλοτιμίας να πιστεύσωμεν, ότι η τοσούτον ποθουμένη και επιζητουμένη παιδαγωγική ενότης και πάλιν δύναται να επιτευχθή συνδρομή του ελληνισμού και της ορθοδοξίας, επειδή δι' αυτών ωρίσθη καθαρώς και ακριβώς ο χαρακτήρ τελειοτέρας αγωγής, καθ' ην ο μεν νους, η θειοτάτη αύτη του ανθρώπου δύναμις, αναβαίνων ως κλίμακα τας ανθρωπίνους γνώσεις ηδυνήθη να φθάση εις το σημείον της διαγνώσεως της αληθούς επιστήμης, δι' ης η τε αρχή και το τέλος του βίου ορίζεται· η δε καρδία, ης αι ποικίλαι δονήσεις αποτελούσι την του βίου αρμονίαν, ανερχομένη απάσας τας του καλού αρχάς και κατ' ολίγον αποσπωμένη των υλικών αντιλήψεων, αφίκετο εις την κατάληψιν της θείας αγάπης, καθ' ην η παρουσία του καλού, καθ' οιανδήποτε αυτού φάσιν, δύναται μόνον να διατηρή την αληθή ζωήν. Την ακριβή δε της ψυχής διαδήλωσιν εις τον έξω κόσμον τίς άλλος τοσούτον καθαρώς και αγνώς παρέστησεν ή η ελληνική τέχνη; Τίς άλλος ενέκυψε τοσούτον βαθέως εις τα ηθικά φαινόμενα, καθ' α άπασαι του

Σελ. 271
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/272.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ανθρώπου αι σχέσεις προς εαυτόν και προς τον πλησίον καθαρώς ωρίσθησαν, διεγράφησαν και εχαρακτηρίσθησαν; Η εικών της αφωσιωμένης συζύγου δεν ωρίσθη διά της Αλκήστιδος; Η της σεμνής, ανδρείας και φιλοστόργου θυγατρός δεν διεγράφη διά της Αντιγόνης; Το δράμα του Προμηθέως δεν παρέχει εικόνα ανδρός καρτερούντος υπέρ του δικαίου και της αληθείας; Ο Οιδίπους εν Κολωνώ δεν ορίζει ακριβώς την σχέσιν μεταξύ πατρός και τέκνων εν όλη τη αυστηρά μεγαλοπρεπεία αυτής; Ο Ιππόλυτος αυτός, ως προς το ανδρικόν φύλον, δεν είναι εικών θεία της αγνότητος του πλατωνικού βίου; Μεταξύ δε τινων λαών εχαρακτηρίσθη η υψίστη του διδασκάλου σχέσις, οία παρίσταται διά των πατέρων της Εκκλησίας, οίτινες αγνόν τηρήσαντες το αληθές του Χριστού πνεύμα, ου μόνον του αρχαίου δεν επελάθοντο κόσμου, αλλά και των ιδεών της αρχαιότητος εν πολλοίς οπαδοί γενόμενοι, διέσωσαν τα στοιχεία εκείνα, άτινα αι προλήψεις ήθελον καταπνίξει. Ναι, φιλόμουσος ομήγυρις, η ανατολική Εκκλησία, ήτις κατά την λαμπράν της οργανώσεως αυτής περίοδον ετίμησε Σόλωνας, Σωκράτας, Πλάτωνας και Αριστοτέλεις και συγκατέταξε τα ονόματα αυτών μεταξύ των πρωταγωνιστών της αληθείας, ου μόνον δεν διέσπασε τον σύνδεσμον μεταξύ του αρχαιοτέρου και νεωτέρου βίου του ελληνισμού, αλλά και διέσωσεν ημίν φιλοστόργως τους πολυτίμους προγονικούς θησαυρούς, ων η στέρησις ήθελεν αφήσει μέγα και δυσπλήρωτον χάσμα εις τον καθόλου της ανθρωπότητος βίον. Ναι! έχομεν δύο κραταιάς και θείας δυνάμεις, δι' ων ασφαλείς δυνάμεθα να θέσωμεν βάσεις του εθνικού παιδαγωγικού βίου, τον ελληνισμόν και την ορθοδοξίαν.

Αλλ' είναι ήδη ανάγκη να ζητήσω συγγνώμην, διότι παρέτεινά πως το προοίμιον του λόγου μου, εν ω εσκόπουν απλώς να υποδείξω τα στοιχεία εκείνα, δι' ων καταληπτοτέραν ήλπιζον να καταστήσω την έκθεσιν του προγράμματος του παρθεναγωγείου τούτου· πεποιθυία όμως εις την υμετέραν επιεική ακρόασιν αφήκα μάλλον ελευθέραν την εκτύλιξιν των ιδεών και αισθημάτων μου.

Ότε πρώτον το γενικόν ετέθη πρόγραμμα της γυναικείας παιδεύσεως εν τη ελευθέρα πατρίδι, αι κοινωνικαί ανάγκαι ήσαν κατεπείγουσαι, η δε διάδοσις των γραμμάτων απήτει την όσον οίον τε ταχείαν αυτής ακτινοβολίαν· όθεν αναλόγως ωργανίσθησαν και τα εν Ελλάδι παρθεναγωγεία, ως τούτο φαίνεται εισέτι εκ του πολλαχού επικρατούντος προγράμματος, εν ω παρατηρείται τάσις τις προς φιλολογικήν μάλλον ή εγκύκλιον παίδευσιν την τόσον αρμόζουσαν τη γυναικί. Αλλά τίς δύναται να αρνηθή ότι η περίοδος αύτη έφερε, κατά τας προσδοκίας του έθνους, τους αρίστους αυτής καρπούς; Δεν κατεπλημμύρησαν τας επαρχίας παρθένοι τρυφεραί, ως ιεραπόστολοι της μητρικής γλώσσης; Δεν ηγωνίσθησαν γυναίκες ασθενείς και απροστάτευτοι περί τον Παρνασσόν, τον Ταΰγετον, την Οίτην, την Πίνδον, τον Όλυμπον και αλλαχού υπέρ της εθνικής ταύτης ζωής; Αλλ' η ανάγκη εκείνη της ταχείας διαδόσεως των γραμμάτων παρήλθεν, αι περιστάσεις ημών ήλλαξαν φάσιν, η προς την Δύσιν συγκοινωνία

Σελ. 272
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/273.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ηύξησε, και δι' αυτής επολλαπλασιάσθησαν αι ανάγκαι, αι δε πρόοδοι των συνοικούντων ημίν εθνών εξήγειραν την εθνικήν ημών φιλοτιμίαν και παρώρμησαν ημάς εις ενεργητικώτερον βίον· διότι νυν πρόκειται η εξασφάλισις του μέλλοντος του Ελληνισμού εν τω μέσω των δυσχερών πολιτικών περιστάσεων. Την σπουδαίαν δε ταύτην ανάγκην πολλοί των ημετέρων συνορώντες σπεύδουσιν έκαστος κατά τρόπον ίδιον προς θεραπείαν αυτής. Αν λοιπόν είπωμεν ότι και κατά την περίστασιν ταύτην απαιτείται απαραιτήτως και η της γυναικός σύμπραξις ως διδασκάλου, μητρός και πολίτιδος, δεν θέλομεν φανεί πολύ τολμηραί. Το δε Συμβούλιον του Ζαππείου έχον ταύτα πάντα υπ' όψιν, εμβριθώς δε και μετ' επιστασίας τα παιδαγωγικά μελετήσαν ζητήματα και όσα εν τη ελευθέρα Ελλάδι περί της εθνικής παιδεύσεως εδημοσιεύθησαν, νομίζει, ότι, το εφ' εαυτό τουλάχιστον, διέγραψε πρόγραμμα μάλλον σύμφωνον προς τους παρόντας καιρούς, όπερ εύχομαι εις χείρας ικανωτέρας και παιδαγωγικωτέρας των εμών να εύρη και επιτυχεστέραν την ανάπτυξιν και τελειοποίησιν.

Το σπουδαιότατον όμως και το χαρακτηρίζον την εθνικήν παίδευσιν ενταύθα είναι η μέθοδος της διδασκαλίας και της σπουδής της αρχαίας ημών γλώσσης· επειδή τα όρια της ομιλουμένης και της αρχαίας δεν είναι εισέτι διαγεγραμμένα, ένεκα αυτής της διαπλαστικής δυνάμεως της νέας γλώσσης, τεινούσης αεί προς την αρχαίαν και ως προς τας ιδέας και ως προς την παράστασιν, διά τούτο πλην των συνήθων γυμνασμάτων, της εξηγήσεως και θεματογραφίας των συντακτικών και γραμματικών ασκήσεων, εδόθη μεγίστη σπουδαιότης και εις την ελευθέραν των συγγραφέων ανάγνωσιν, καθ' ην αιρομένων των διαλεκτικών δυσκολιών ανεπαίσθητος καθίσταται η διαφορά η μεταξύ των δύο γλωσσών· εφ' ω εις εκάστην τάξιν είναι ωρισμένοι εκ παραλλήλου και οι προς ερμηνείαν και οι προς ανάγνωσιν συγγραφείς. Υποβοηθούντων δε των παιδαγωγικωτέρων και καλλιτεχνικωτέρων τεμαχίων της αρχαίας λυρικής επικής και δραματικής ποιήσεως, η διελθούσα μαθήτρια τας τρεις γυμνασιακάς τάξεις είναι ικανώς παρεσκευασμένη προς αντίληψιν και της καθόλου ποιήσεως, όταν ταύτην ειδικώτερον διδαχθή. Ο δε σκοπός της εκλογής των τεμαχίων καθ' όλας τας τάξεις τηρουμένης της παιδαγωγικής ενότητος συντελεί ουσιωδώς εις την ανάπτυξιν και του αισθήματος και της καλαισθησίας. Διά δε των δις της εβδομάδος γραφικών γυμνασμάτων υποτυπούται και ίδιός τις χαρακτήρ του γράφειν, καθ' ον πλην του ατομικού τρόπου σχηματίζεται το κυρίως λεγόμενον ύφος (style), ήτοι ο τρόπος του γράφειν· αλλά προς τούτο δυστυχώς ελλείπουσι τα κατάλληλα γραφικά υποδείγματα, όπως και οι διδάσκοντες υποβοηθώνται κατά την διόρθωσιν, όπερ κυρίως αποτελεί το δυσχερέστατον μέρος της γλώσσης.

Κατά δε την διδασκαλίαν της ιστορίας, προϋποτιθεμένης της γνώσεως της γενικής ιστορίας βιογραφικώς διδασκομένης, καταβάλλεται κυρίως προσοχή

18

Σελ. 273
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/274.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εις τους λόγους και τα αίτια των ιστορικών συμβάντων, συγκρατείται και συνεχίζεται η ιστορική ενότης, ορίζονται και καταφαίνονται αι περίοδοι, και διαγράφεται τέλος η πορεία του ανθρωπίνου βίου κατά τον αιώνιον της προόδου νόμον, προς ον εστραμμένον έχων ο διδάσκων τον νουν συγκρατεί εν τη πολλαπλότητι των ιστορικών φαινομένων την ενότητα.

Διά των φυσικομαθηματικών επιστημών, δι' ων νέος κόσμος ιδεών ανοίγεται, εισέρχεται ο νους εις τον μεγαλοπρεπή της δημιουργίας ναόν, διά της επιστήμης αναζητεί τους λόγους των περί αυτόν φαινομένων, συνδέει τα μερικά φαινόμενα προς γενικωτέρους νόμους, κατανοεί την σκοπιμότητα της δημιουργικής πλάσεως, ης αναπόσπαστον αποτελεί μέρος και ο άνθρωπος, και την σχέσιν αυτού προς τα λοιπά της δημιουργίας όντα διαγινώσκει, τον προορισμόν αυτού κατανοεί και προς τούτον σκοπίμως σπεύδει. Αι φυσικομαθηματικαί λοιπόν επιστήμαι εισί τα πράγματα, εφ' ων ψηλαφητώς ο νους καθορά και τους μηχανικούς νόμους τους διακυβερνώντας τον μεγαλοπρεπή διάκοσμον.

Αλλά το σπουδαιότατον όργανον της γυναικείας παιδεύσεως, δι' ου η γυνή επιτελεί επί της γης τον εαυτής κλήρον, είναι η καρδία, ήτοι το αίσθημα ως προς την καθόλου αυτού αντίληψιν. Διότι η δύναμις η συνάπτουσα ως ολκή τα ηθικά όντα προς άλληλα είναι η αγάπη, όταν ο σκοπός αυτής ήναι και μερικώτερον και γενικώτερον η φιλανθρωπία.

Η γυναικεία καρδία ωρίσθη υπό του Δημιουργού διά την φύσιν και την εντολήν αυτής το ιερόν, εν ω κυρίως πρόκειται να διαπαιδαγωγηθή ο άνθρωπος, ως προς το αίσθημα την θειοτάτην ταύτην δυνάμιν, δι' ης ο βίος αποκτά την σκοπιμότητα αυτού· επειδή όταν η γυνή δυνηθή να κατανοήση την ιερωσύνην αυτής εν τε τω οίκω και τη κοινωνία και αι μικρολόγοι και παιδαριώδεις μορφαί του μυθιστορικού και ρεμβαστικού βίου της Δύσεως υποχωρήσωσιν εις το γενναίον και ευσεβές αίσθημα του καθήκοντος, τότε μόνον και ο ανήρ θέλει αποκτήσει την χαρίεσσαν σύντροφον αυτού, την ευσεβή, αφοσιωμένην και φιλόστοργον μητέρα των τέκνων του, την γενναίαν και θερμήν πολίτιδα της πατρίδος και την αγαθήν και γλυκείαν προστάτιδα της πασχούσης ανθρωπότητος, Διά τούτο λοιπόν και το ουσιωδέστατον μέρος της γυναικείας αγωγής είναι, και πρέπει να ήναι, η ορθή της καρδίας διαπαιδαγώγησις· αύτη δε δύναται να επιτευχθή διά της καλώς εννοουμένης θρησκευτικής αγωγής, διά των καλλιτεχνικών μέσων της αντιλήψεως και παραστάσεως των του καλού μορφών και διά της πρακτικής ηθικής δι' ης μόνης αποκτώσι το κύρος αι πράξεις του ανθρώπου. Προς τον σκοπόν λοιπόν τούτον εν τη συντάξει του προγράμματος εδόθη μεγίστη προσοχή ως προς την διδασκαλίαν του θρησκευτικού μαθήματος· όθεν από του νηπιακού μέχρι της τετάρτης τάξεως του σχολείου διδάσκεται το μάθημα τούτο κατά την αυτήν μέθοδον, καθ' ην και η ιστορία, διό γίνεται, εκλογή και εκ της Εβραϊκής και εκ της Χριστιανικής και εκκλησιαστικής ιστορίας των βίων

Σελ. 274
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/275.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εκείνων, ων το παράδειγμα δύναται να χρησιμεύση ως υπογραμμός κατά τον έπειτα βίον. Όσον δε διά την κατήχησιν, ην ηναγκάσθημεν να περιλάβωμεν διά το πρώτον έτος εις το πρόγραμμα, νομίζομεν απαραίτητον ου μόνον να παρασιωπώνται τα δογματικά αυτής μέρη αλλά και να διαγραφή εκ του προγράμματος του σχολείου, αφού πρόκειται ευρύτερον να διδαχθή εις τας γυμνασιακάς τάξεις, ένθα ο νους είναι καταλλήλως ανεπτυγμένος και παρεσκευασμένος προς ανωτέραν αντίληψιν· διδάσκεται δε η εκκλησιαστική ιστορία, η χριστιανική ηθική, και ερμηνεύονται κατ' εκλογήν σκοπίμως πολλαί επιστολαί των αποστόλων, συμπληρούται δε το έργον διά της καταλλήλου ερμηνείας του Ευαγγελίου και των Ψαλμών. Είναι λυπηρόν να παρατηρήσωμεν, ότι ελλείπουσι παρ' ημίν παιδαγωγικά αναγνώσματα δι' ων σκοπιμώτερον ηδύνατο να καλλιεργηθή το θρησκευτικόν αίσθημα. Αλλά και η θρησκευτική διδασκαλία και τα αναγνώσματα ήθελον αποβή μάταια, αν διά της καθ' εκάστην στιγμήν αφανούς ενεργείας του παιδαγωγού επί των ψυχών των παιδαγωγουμένων δεν εξηγείρετο ανά πάσαν πράξιν αυτών η δύναμις της διακρίσεως του πρακτέου και η γνώσις του καλού. Ενταύθα κείται η μεγάλη και θεία του παιδαγωγού αποστολή!

Η μουσική, η τε οργανική και η φωνητική, το αναγκαίον τούτο της αγωγής αγλάισμα, οία διδάσκεται παρ' ημίν, πολύ εν γένει απέχει του παιδαγωγικού αυτής σκοπού· όθεν αποβαίνει μέσον προσφορώτατον εις διέγερσιν ανοικείων εις κόρην και νοσωδών αισθημάτων, παρορμώσα εις ματαιόσχολόν τινα ρεμβασμόν, εν ω ματαίως αναλίσκονται οι θησαυροί της γυναικείας καρδίας. Εκ δε της παντελούς ελλείψεως εθνικής παιδαγωγικής μουσικής σχεδόν απανταχού αποτυγχάνει του υψηλού αυτής προορισμού. Ημείς προσεπαθήσαμε διά της εκλογής καταλλήλων μουσικών θεμάτων να συντελέσωμεν, το εφ' ημίν, εις τον παιδαγωγικόν αυτής σκοπόν. Μεγάλως δε ήθελον ευεργετήσει οι δυνάμενοι, αν έσπευδον να καταρτίσωσιν εθνικήν παιδαγωγικήν μουσικήν εκ των σωζομένων μουσικών μνημείων του έθνους και υποτυπώσωσιν ίδιον χαρακτήρα εις αυτήν, επιφέροντα την αληθή της καρδίας διαπλαστικήν δύναμιν, οίαν είχον ορίσει και εννοήσει οι πρόγονοι ημών. Ως προς την καλλιγραφίαν, ης ο σκοπός είναι η μόρφωσις του χαρακτήρος της γραφής, και καθ' ην επεκράτησεν εσφαλμένως ίσως ο ευρωπαϊκός τρόπος, καλόν ήτο να εισαχθή ο μάλλον σύμφωνος προς αυτό το σχήμα των γραμμάτων της γλώσσης ημών χαρακτήρ, καθ' ον έγραφον οι προγενέστεροι, ήτοι αντί των γωνιωδών γραμμών να επικρατήση το στρογγύλον είδος, καθ' ο τα γράμματα δεν σκιάζονται κατά τους νόμους των στερεών σωμάτων, αλλά παρίστανται ως γραμμαί. Ουσιωδέστατον δε γύμνασμα προς την καλλιγραφίαν εθεωρήθη, μετά την επί των γραμμών άσκησιν, η διά της ταχυγραφίας μόρφωσις του χαρακτήρος επί το στρογγυλώτερον,

Η δε ιχνογραφία και η ζωγραφική, δι' ων οριστικώτερον καλλιεργείται το καλλιτεχνικόν αίσθημα, προσελήφθη ως μέσον προσφορώτατον προς 

Σελ. 275
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 256
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    κορασίων εις κοινά σχολεία και η εντεύθεν γραμμάτωσις και επιπόλαιος παίδευσις πολλαχού αύτη εγένετο η κυρία αιτία της των οικιακών ηθών και εθίμων εκείνων των απλών και αθώων ανατροπής και κατά μέγα μέρος της θρηνουμένης νυν εξαλλοιώσεως του γυναικείου χαρακτήρος, του χαρακτηρίζοντος, ως ερρέθη, την πάλαι οικοδέσποιναν την σεμνήν και ευσεβή· διότι αν η ημιμάθεια πάντοτε είνε επιβλαβεστάτη και ολεθρία και πολλώ της αμαθείας χείρων, εις τας γυναίκας η ψευδοπαιδεία, γράμματα δίχως της βαθυτάτης προπάντων θρησκευτικής και ηθικής μορφώσεως είνε πανολεθριώτατον πράγμα, διότι ευκόλως η ψευδοπαιδεία αύτη θα συνηγορή εις αποπλάνησιν του αισθήματος άνευ ελπίδος σωτηρίας, επειδή η γυνή δεν σκέπτεται αλλ' αισθάνεται και υπό του ήθους και εν τω ήθει άγεται. Το σκέπτεσθαι είνε ανερευνάν και ακολουθείν την σειράν του αιτίου και αιτιατού, νοείν και ευρίσκειν παντός τον λόγον τον αποχρώντα, ανάγειν το μερικόν εις το καθόλου, και το ότι εις το διότι.

    Ταύτα παρεκβατικώτερον περί του σκέπτεσθαι, προς ο η γυνή μάλλον δυσχερώς φύσει έχει. Πλην αισθάνεται και αισθάνεται μάλλον. Όταν λοιπόν αυτό το αισθάνεσθαι αυτής μη διαμορφωθή και αναπτυχθή καλώς προς παν μέγα και υψηλόν, προς τα καλά και άγια εις τί θα ωφελήσωσιν αυτήν τα γράμματα και αι γνώσεις, όσας εκ των σχολείων θ' αποκτήση; Ίσως δε καλλίτερα και ευστοχώτερα θ' αναπτυχθή και επιταθή το αίσθημα εν τη οικία, αν υπάρχη οικία, παρά τη καλή και ευσεβεί μητρί και τω σοβαρώ και αγαθώ πατρί.

    Τούτων και των τοιούτων ένεκα επειδή κινδυνεύει εις τα σχολεία το καλόν ήθος του κορασίου, όπερ είνε το παν, θα επρότεινέ τις ήτοι την κατ' οίκον παίδευσιν ή την εν κοινοβίω ώσπερ άλλω οίκω· αλλά μήτε το έν μήτε το άλλο ως επείσθην, μήτε δυνατόν είνε μήτε λυσιτελές. Διότι το μεν κοινοβιακόν σχολείον έχει πολλά τα άτοπα ως απέδειξεν η πείρα μακρών χρόνων εν Ευρώπη, και η ημετέρα, εν μικρώ. Το πρώτον τοιούτον συσταθέν εν Αθήναις Αρσάκειον διόλου δεν απεκρίθη προς τον σκοπόν της αληθούς μορφώσεως του γυναικείου φύλου, ως κατέδειξαν και εθρήνησαν το πράγμα και άλλοι των λογίων και ο Καθηγητής Σαρίπολος εν τινι εκθέσει αυτού προς τον υπουργόν προ οκτώ, αν δεν λανθάνωμαι, ετών. Πλην από τινων ετών, ως λέγεται, ερρυθμίσθη και εβελτιώθη και ίσως κατέστη αναγκαίον κακόν.

    Αλλά προς το γενικόν αποβλέποντες λέγομεν ότι το κοινοβιακόν σχολείον ουδέποτε αναπληροί τον οίκον, και ο κατώτερος οικιακός βίος είνε πολύ προτιμότερος και μορφωτικώτερος ή η σοφώς διωργανισμένη εν κοινοβίω δίαιτα· θα ελλείπη η φυσική εκείνη στοργή και αγάπη, η καθ' εκάστην ενισχυομένη εκείνη του παιδός πεποίθησις ότι αγαπάται, ήτις θ' αναπτύξη και εις αυτό το της αγάπης αίσθημα, ψυχρά δε η καρδία θα πιέζεται, και θα στρέφεται εις το εξωτερικόν και το αρέσκειν απλώς ταις προϊσταμέναις, θ' αναπτυχθή εις την καρδίαν του κορασίου ό,τι είνε φυσικόν άνευ της αγάπης και της φυσικότητος,