Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 262-281 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/262.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κενοσπουδάζωμεν. Αι μεν τραγωδίαι του Ευριπίδου ει και πολλαί την τέχνην άρισται και διά την ζωγράφησιν του πάθους αμίμητοι, δεν έχουσιν όμως επί των νέων μορφωτικήν δύναμιν των καρδιών· διότι άγευστος έτι του βίου ο νέος άνθρωπος και της αμαρτίας εις βαθμόν πάθους άπειρος, ούτε καλώς εννοεί τα συνταράσσοντα την καρδίαν των διαδραματιζομένων προσώπων πάθη ούτε αισθάνεται ουδέ να καρπωθή τι εντεύθεν δύναται· εικότως ο δ' Αισχύλος και Πίνδαρος, τίς των επαϊόντων δεν ομολογεί ότι πολλών υπερβαίνουσι την κατάληψιν και πολλής χρήζουσιν αρχαιομαθείας και προπαρασκευής προς ερμηνείαν; ώστε δήλον ότι παραλειπτέοι. Του δε Σοφοκλέους αι τραγωδίαι είνε θείαι και σφόδρα παιδευτικαί, ως γνωστόν· αλλά διά τε την γλώσσαν και το πυκνόν και έντεχνον της λέξεως μάλιστα εις τα λυρικά, είνε δυσνόητοι και διά τούτο προς τον σκοπόν ακατάλληλοι· διό αν ανεγινώσκοντό τινες τούτων, οίον η Αντιγόνη και ο Οιδίπους Τύραννος εις την ανωτάτην τάξιν του κορασιακού σχολείου μεταφρασμέναι, θα συνετέλει ίσως τούτο εις την επιδιωκομένην γενικήν μόρφωσιν.

Τίς μένει λοιπόν από των αθανάτων συγγραφέων και ποιητών των μάλιστα εγκεκριμένων και δεδοκιμασμένων εις διδασκαλίαν; Των μεν πεζών βεβαίως ο Ξενοφών και ο Λυσίας διά το ομαλόν της λέξεως και των νοημάτων, των δε ποιητών ο βαθυρρόας ποταμός πάσης Ελληνικής σοφίας και παιδεύσεως, ο Όμηρος. Και πρώτον ο Ξενοφών διά τε το περιεχόμενον της Αναβάσεως και του Οικονομικού προ πάντων, και διά το λεκτικόν, όπερ πολύ δεν απέχει της νυν γραφομένης, προσφυέστατα δύναται να διδαχθή εις τα κοράσια μετά τας απλάς και συντόμους προτάσεις και μικρούς λόγους της αρχαίας. Εν αυτώ επιμελούμεναι καλώς και ευμεθόδως διδασκόμεναι μαθήτριαι δυνατόν νομίζω να συμπληρώσωσι την μάθησιν της Αττικής διαλέκτου εξ ης και η κοινή λεγομένη, εφ' όσον αύτη εις το πανελλήνιον διεδόθη και παγκοσμιωτέρα εγένετο. Άμα δε μετά της γλώσσης και το πνεύμα του συγγραφέως ισχυρώς τυγχάνει διδακτικόν και μορφωτικόν της καρδίας και του νου. Αλλ' ικανά περί τούτου. Και ο Λυσίας δε διά το αφελές του ύφος άριστα μοι φαίνεται προσαρμόζει εις την κορασιακήν παίδευσιν, ιδία ο Επιτάφιος αυτού λόγος και ο κατά Ερατοσθένους· του Πλουτάρχου τους Βίους ήτο κάλλιον εις μετάφρασιν ν' αναγινώσκωσιν.

Μετά τους πεζούς τούτους η διδασκαλία της Οδυσσείας του Ομήρου είνε διά τας Ελληνίδας μορφωτικόν πάνυ δίδαγμα και ακρόαμα και σπούδασμα· ουδέν αφηρημένον, ουδέν υπερβατόν ουδέ μεταφυσικόν, ουδέν εξ υποκειμένου υψηλόν και δυσπερίληπτον, το παν θεότης και φυσικότης, το παν θρησκευτικότης και απλοϊκότης, πλήρης βίος και έξωθεν και έσωθεν και δημόσιος και οικογενειακός βίος, ο πολύτλας και πολύτροπος ανήρ, ος ιέμενος και καπνόν αποθρώσκοντα νοήσαι ης γαίης και οίκου, θανείν ιμείρεται.

Το τυπικόν μόνον της γλώσσης θα παρέχη δυσκολίαν, ήτις όμως ευχερώς υπό των κορασίων καταβάλλεται· διότι απίστευτον περί τους τύπους και τας

Σελ. 262
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/263.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εξωτερικάς μορφάς έχει η γυνή φύσει δεξιότητα και ευχέρειαν. Αλλά και μόρφωσιν παρέχει τούτο και εις ανάπτυξιν συντελεί το επιμελώς θεωρείν και μελετάν τας των λέξεων ποικίλας εν τω έπει μορφάς.

Τοιαύτην δε της Οδυσσείας εν τοις ανωτέροις σχολείοις των κορασίων θα συνιστώμεν μελέτην και σπουδήν, ώστε να καταστώσιν ικαναί όλην καλώς ν' αναγινώσκωσι και εννοώσιν.

Εις τον Όμηρον ηδύνατο, ως νομίζω, να προστεθή και τι του Ησιόδου εκ του πονήματος Έργα και Ημέραι. Της δε λυρικής ποιήσεως ολίγα τινά εκ της ελεγείας σκοπίμως συνειλεγμένα. Τοσαύτην νομίζω αρκούσαν την Ελληνικήν παίδευσιν των κορασίων ημών κατά τε την γλώσσαν και το πνεύμα.

Μετά τα Ελληνικά ρητέα ολίγα περί των άλλων σκοπίμων μαθημάτων, ίνα οπωσδήποτε συμπληρωθή η πραγματεία αύτη.

α') Τα Μαθηματικά των κορασίων δεν χρειάζεται, δι' ους είπομεν λόγους να υπερβώσι την αριθμητικήν τας τέσσαρας πράξεις, τα δεκαδικά και τα των μεθόδων· πλην μετά τινος λόγου κατά την περίοδον ταύτην. Της δε Γεωμετρίας ολίγα τινά θεωρήματα του πρώτου βιβλίου και τα των σχημάτων.

β') Η Ιστορία του Ελληνικού έθνους κατά γενικήν έποψιν και ο βίος του λαού ο θρησκευτικός και ιδιωτικός πλην των μεγάλων πολεμικών πράξεων κατά την ακμήν· ωσαύτως και της Ρώμης η κοσμοκρατορία από μικρού αλλ' υγιούς βίου αρξαμένη. Εκ του μεσαίωνος και ιδία του Βυζαντινού κόσμου σημεία τινά δύναται να εξαίρωνται και μετά του βίου ημών κατά την φάσιν τούτων να συνδέωνται έως της αλώσεως και μετά την άλωσιν.

γ') Η Γεωγραφία να περιλάβη πλην της Ελλάδος και Τουρκίας εκτενέστερον και την Ευρώπην και τας λοιπάς της γης ηπείρους επιτομώτερον· αλλά μη μόνον αριθμούς και στατιστικάς ειδήσεις αλλά και χωρογραφίαν ορέων και ποταμών, βαθυπέδων και υψιπέδων, προϊόντων και κλίματος, των οικούντων λαών χαρακτήρα, βίον και τα τοιαύτα, εν συναρμογή προς άλληλα και προς την όλην γην κατά παραβολήν και αναφοράν· προς δε και ιστορικάς επί των χωρών γενικάς ειδήσεις και πάντα ταύτα, αφού προηγηθή μαθηματική της γης όλης κατόπτευσις γενική και τοποθέτησις.

δ') Εκ των ξένων γλωσσών, αίτινες είνε σπουδαιόταται διά την επιδιωκομένην πνευματικήν μόρφωσιν διά τε το αλλοίον της γλώσσης και διά το περιεχόμενον αυτής, το πνεύμα των νεωτέρων συγγραφέων και ποιητών, προτιμότεραι είνε η Γαλλική και η Αγγλική, όχι και αι δύο ομού· αν τις άφινεν εις εμέ την εκλογήν, θα επροτίμων διά τα κοράσια μάλλον την Αγγλικήν· διότι έχει συγγραφείς και ποιητάς εμβριθεστέρους και διότι ο βίος του έθνους τούτου είνε πολύ κοσμιώτερος και υγιεστέρα η φιλολογία των και διότι η σύνταξις και το τυπικόν της γλώσσης απλούστατον, ει και η προφορά αυτής δεν αρμόζει εις το χαρίεν στόμα της γυναικός. Αλλά σημειωτέον ότι αι γλώσσαι παραλαμβάνονται εις τον κύκλον της παιδεύσεως μάλλον προς μόρφωσιν του πνεύματος διά τε

Σελ. 263
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/264.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

του τυπικού και συντακτικού αυτών και της φιλολογίας των· τουτέστι του πνεύματος των συγγραφέων και ποιητών ή προς το διαλέγεσθαι, ου τινος μάλιστα η γυνή ολίγην έχει ανάγκην. Αλλ' εννοητέον ότι η διδασκαλία των ξένων γλωσσών, επειδή είνε ζώσαι και τον σκοπόν τούτον δέον να μη παραμελήσωσιν.

ε') Εκ των επιστημονικών μαθημάτων φυσικής και λοιπών αρκεί να διδαχθώσιν οι γενικοί νόμοι των φυσικών φαινομένων και αλήθειαι εξηρευνημέναι και ωρισμέναι άνευ της επιπόνου ερεύνης και εξηγήσεως όλης της σειράς των αιτίων και αιτιατών. Αν εξηγηθή ο νόμος της βαρύτητος, το φαινόμενον του ηλεκτρισμού και του φωτός και τα παρόμοια· αν εξηγηθή το της βροχής και των ανέμων, τα γενικώτερα της μαθηματικής Γεωγραφίας· ολίγα τινά περί αερίων κατά γενικάς αρχάς, χημικαί τινες ενώσεις και ζυμώσεις, ικανά θα ήνε τα τοιαύτα, ως αλήθειαι εξηρευνημέναι προβαλλόμεναι και βαθέως τον θαυμασμόν κινούσαι της προς το θείον ενατενιζούσης ψυχής, ώστε εν συνειδήσει πως να εκφωνή το ως θαυμαστά τα έργα σου Κύριε! πάντα εν σοφία εποίησας. Από δε της φυσικής ιστορίας αρμοδιώτερον διά τα κοράσια μάθημα κρίνεται η βοτανική διά τον λόγον, ότι παρεμφερέστερα προς τον βίον αυτών και απλουστέρα είνε τα φυτά και τα άνθη, προς α και ιδίαν παρατηρούμεν εις τας γυναίκας κλίσιν και αγάπην. Αλλά και της ζωολογίας τα κυριώτερα και τούτων τα κατοικίδια δεν απάδει του σκοπού να συμπεριλαμβάνωνται.

στ') Των καλλιτεχνικών μαθημάτων η μεν ιχνογραφία και καλλιγραφία είνε χρησιμωτάτη και σκόπιμος ρυθμίζουσα την περί τα σχήματα και τας μορφάς καλαισθησίαν των· ιδία δ' η καλλιγραφία κόσμος πολύτιμος ταις γυναιξίν, την αγαθότητα και καλαισθησίαν της ψυχής εξαγγέλλουσα· η δε μουσική μόνη η φωνητική αρκεί εις τα σχολεία. Επειδή η βουλομένη και φύσιν προς ταύτην έχουσα και τα μέσα δύναται κατ' οίκον να διδαχθή μετ' αποτελέσματος ίσως ευαρέστου την οργανικήν, το κλειδοκύμβαλον δηλονότι. Αλλ' αδύνατον να παραδράμωμεν εν σιγή την παρ' ημίν ήδη εν ταις μεγαλοπόλεσι γενομένην περί το μουσικόν τούτο όργανον πολυδάπανον και δος ειπείν ολεθρίαν κενοσπουδίαν των κορασίων· διότι από τινων δεκαετηρίδων εκολλήθη εις τα ήθη ημών ο όλεθρος ούτος μετά πολλής φιλοτιμίας και αμίλλης να θέλωμεν να προικίσωμεν την κόρην μας ή μάλλον να την συστήσωμεν εις τους μνηστήρας προς τοις άλλοις ότι και κύμβαλον να παίζη έμαθε και Γαλλικά ψελλίζει. Και μετά πέντε ή πλειοτέρων ετών σπουδήν του κυμβάλου πλην τινων σκοπών, χορών και τεμαχίων τινών τί γνωρίζουσιν αι πλείσται των κυμβαλοπαικτριών; Ας ερωτηθώσιν οι επαΐοντες μουσικοδιδάσκαλοι εν τε Κωνσταντινουπόλει και εν Σμύρνη και εν Αθήναις και εν Σύρω αν μετρούνται με τους δακτύλους αι ικαναί οπωσούν ανεκτόν τι να παίζωσιν.

Έπειτα τίς η εντεύθεν εκ της ολίγης λέγω πολυδαπάνου οργανικής μουσικής μόρφωσις καλαισθητική; Και δεν παρετηρήθη ότι η νέα μανθάνει και διδάσκεται κύμβαλον ενόσω διατελεί άγαμος και μετά τον γάμον αφίνει το 

Σελ. 264
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/265.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κύμβαλον να στολίζη της οικίας της την αίθουσαν, πλην ολιγίστων εξαιρέσεων; Όθεν διά πάντα ταύτα περιττόν θεωρούμεν και επιβλαβές δε ως χρόνου γε απώλειαν το μάθημα τούτο εις τα ανώτερα κορασιακά σχολεία.

Έπεται ίσως ενταύθα να είπωμεν δύο λέξεις και περί διδασκαλίας χορού εν τοις σχολείος τούτοις· ότι και το μάθημα τούτο ως απλούστατον είνε πάντη περιττόν εν τοις σχολείοις· διότι κατ' οίκον ευκολώτατον και άνευ διδασκάλου να μάθωσι δύνανται και μανθάνουσιν αυτομάτως να χορεύωσιν· αναγκαιότερον θα ήτο αν υπήρχε μάθημά τι δι' ου να διδαχθώσι να μη χορεύωσι μετά τόσης μανίας τους ξενικούς τούτους χορούς τους λεγομένους ευρωπαϊκούς, μεθ' ων απορχούνται και τα καλά ήθη πολλάκις και τα εθνικά φρονήματα.

Αντί δε χορού ευρωπαϊκού σκοπιμώτατον θα ήτο αν εγυμνάζοντο εντός αυλής αρμόδια γυμνάσια προς ευρωστίαν και ευρυθμίαν του σώματος, ήτις μηδόλως να παραμελήται ή να ολιγωρήται συμφέρει ένεκα της πνευματικής μορφώσεως· διότι του γυναικείου σώματος η υγιής ανάπτυξις και μόρφωσις το ευπρεπές, ορθόν και μετά χάριτος στάσιμον και βάδισμα είνε σπουδαιότατον πράγμα.

ζ') Περί των εργοχείρων αρκεί τούτο μόνον να παρατηρήσωμεν ότι δέον τα ωφέλιμα και αναγκαία να διδάσκωνται, οίον το ράψιμον, παρά τα της πολυτελείας και φαντασίας· πλειότερα είμεθα αναρμόδιοι να είπωμεν. Αλλ' εξάπαντος ολιγωτέρα ώρα εις ταύτα εν τω σχολείω αρκεί ή όση τώρα συνειθίζεται· διότι όλον συνήθως το απόγευμα καταναλίσκεται μάλιστα περί κεντήματα και ολίγον χρήσιμα πράγματα.

η') Τελευταίον περί της θρησκευτικής διδασκαλίας ουδέν άλλο να προσθέσωμεν είνε ανάγκη μεθ' όσα ερρέθησαν ειμή μόνον εν τω αυτώ πνεύματι εκτενεστέρα θα εξακολουθή η ευφρόσυνος αύτη και κυριωτάτη διδασκαλία.

Ενταύθα καταπαύομεν τον λόγον, εις άλλον καιρόν τα περί εξετάσεων και της εν τω σχολείω διαγωγής αφίνοντες.

Σελ. 265
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/266.gif&w=600&h=912 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 25

Σελ. 266
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/267.gif&w=600&h=901 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 26

Σελ. 267
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/268.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να δώσωσιν εις την κοινωνίαν... την διά της ιερότητος του γάμου εγγύησιν

1874

Ι. Βαλασόπουλος

Αριθ. πρωτ 4065.

Περί των υπανδρευομένων δημοδιδασκαλισσών

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Προς τους κ.κ. Νομάρχας και Επάρχους του Κράτους

Κοινοποιούμεν υμίν εν αντιγράφω την προς τον Νομάρχην Ακαρνανίας επισημείωσιν ημών επί της αναφοράς πολιτών τινων του Αγρινίου, οίτινες ενόμισαν ότι η δημοδιδάσκαλος αυτών, περιελθούσα εις τον εν συζυγία βίον κατέστη διά τούτο ανεπιτήδειος προς εκπλήρωσιν των καθηκόντων της δημοδιδασκάλου, απ' εναντίας της πεποιθήσεως του Υπουργείου, το οποίον εις τας εγγάμους διδασκάλους ευρίσκει πολύ περισσότερα εχέγγυα προς ηθοποίησιν της κοινωνίας, και διά τούτο και τας προτιμά των μη τοιούτων και θεωρεί ευκταίον να μιμηθώσιν αι πλείσται το παράδειγμα αυτών, προτρεπόμεναι καταλλήλως υπό των εχόντων καθήκον να μεριμνώσιν υπέρ της προόδου και ευκοσμίας των διδακτηρίων των θηλέων, και τούτο έχει σκοπόν η παρούσα ημών εγκύκλιος, ην συνιστώμεν σπουδαίως εις την μετά προσοχής εκμελέτησιν υμών, αξιούντες όπως μη παύσητε προτρέποντες τας εν τη καθ' υμάς διοικητική περιφερεία δημοδιδασκάλους ου μόνον να καταστήσωσιν εαυτάς διά του γάμου ανωτέρας 

———————

Εγκύκλιος του υπουργού των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Ι. Βαλασόπουλου· βλ. Γ. Βενθύλος, Θεσμολόγιον της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, σ. 203-204. Η έκδοση της εγκυκλίου έχει αποδοθεί σε πιέσεις που δέχτηκε το Υπουργείο Παιδείας από κατοίκους της επαρχίας, οι οποίοι θεωρούσαν την παντρεμένη δασκάλα "ανεπιτήδειον" για την εκπλήρωση των καθηκόντων της (βλ. σχετικά Σ. Ζιώγου Καραστεργίου, Η μέση εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893), Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, Αθήνα 1986, σ. 173.

Σελ. 268
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/269.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πάσης επικρίσεως, ήτις δυστυχώς τας παρακολουθεί, αλλά και την θέσιν αυτών ν' ασφαλίσωσι προστατευόμεναι υπό του Υπουργείου.

Εν Αθήναις την 2 Ιουλίου 1874.

Ο Υπουργός

Ι. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Προς τον Νομάρχην Ακαρνανίας κλπ. ίνα γνωστοποιήση αρμοδίως τοις αναφερομένοις, ότι την θέσιν συζύγου και μητρός τεκνοτροφούσης θεωρεί το καθ' υμάς Υπουργείον ως έν των κυριωτέρων προσόντων δημοδιδασκαλίσσης, ήτις προώρισται ου μόνον να διδάξη γράμματα, αλλά πολύ μάλλον να ηθοποιήση διά του εαυτής παραδείγματος τα παρ' αυτής διδασκόμενα κοράσια, παρέχουσα εαυτήν εν μέσω βιωτικών δυσχερειών τύπον αγαθής μητρός και εντίμου οικοκυρίας. Ου μόνον άρα πολύ απέχομεν του να θεωρήσωμεν τον εν συζυγία βίον και την τεκνοτροφίαν ως έλλειψιν διά πάσαν δημοδιδάσκαλον, αλλά προτιμώμεν εκ του εναντίου τας τοιαύτας ανηλίκων και πρωτοπείρων νεανίδων, και προτρέπομεν μάλιστα αυτάς να δώσωσιν εις την κοινωνίαν, εν μέσω της οποίας αναστρέφονται, την διά της ιερότητος του γάμου εγγύησιν, ότι και εννοούσιν ως δει και εκπληρούσιν εντίμως τον σκοπόν διδασκάλου και οικοδεσποίνης, προσκτώμεναι επί πάσι διά τούτου και δικαιώματα εις την εκ μέρους του Υπουργείου υποστήριξιν.

Σελ. 269
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/270.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δια του ελληνισμού και της ορθοδοξίας... η της γυναικός σύμπραξις ως διδασκάλου, μητρός και πολίτιδος

1876

Κ. Κεχαγιά

ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟ Α' ΤΟΥ ΖΑΠΠΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΝ ΕΤΟΣ

1875-76

Απαγγελθέν κατά την έναρξιν των εξετάσεων 20 Ιουνίου

Σεβαστή ομήγυρις!

Τίς άνευ συγκινήσεως δύναται ν' ατενίση προς τας όψεις των νεανίδων τούτων, εφ' ων ο αληθής του ημετέρου έθνους χαρακτήρ, η φιλομάθεια, ζωηρώς απεικονίζεται και παρά των οποίων η κοινωνία προσδοκά αισιώτερον μέλλον; Τίς δύναται εν τω μέσω τοιούτου ομίλου να μείνη απαθής, εν ω γονείς φιλόστοργοι, άνδρες σεβάσμιοι και φιλόμουσοι της τε μητρός Εκκλησίας και της σεβαστής κυβερνήσεως, και ομογενείς φιλοπάτριδες μέλλουσι να παρασταθώσι κριταί, επιεικείς μεν ως προς το έργον του πρώτου τούτου σχολικού έτους, αυστηροί δε και αδέκαστοι ως προς τας παιδαγωγικάς ημών αρχάς και την μέθοδον της διδασκαλίας; Όθεν και η εμή συγκίνησις και διά το θέαμα και διά την ευθύνην δεν δύναται να ήναι μικροτέρα, όταν προς το ύψος του παιδαγωγικού έργου ρίψω βλέμμα και τας προς τούτο αναλογισθώ τας υποχρεώσεις και δυσχερείας, επειδή όσω μάλλον προς τούτο εγκύπτω, τοσούτω περισσοτέρας καθ' εκάστην ανακαλύπτω ελλείψεις, ας ένεκα των κοινωνικών ημών περιστάσεων, αδυνατούμεν πολλάκις να θεραπεύσωμεν. Γεννώμεθα εις τους κόλπους των γονέων ημών, αι στοργικαί αυτών αγκάλαι παρέχουσιν ημίν την πρώτην υλικήν

———————

Καλλιόπη Α. Κεχαγιά, Παιδαγωγικαί μελέται, ήτοι λόγοι εκφωνηθέντες εν τω Ζαππείω κατά την διανομήν των βραβείων, Κωνσταντινούπολη, τυπογραφείο Βουτυρά και σίας, 1880· αποσπάσματα, σ. 19-24, 29-38. Στην ομιλία της αυτή η Κ. Κεχαγιά αναλύει τους στόχους και το πρόγραμμα του Ζαππείου Παρθεναγωγείου.

Σελ. 270
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/271.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και ηθικήν τροφήν, ο δε οίκος ενοποιών εν τω παιδικώ νω απάσας τας σχέσεις συμπληροί τον βίον· αλλ' αναπτυσσομένου του νοός γεννώνται ανάγκαι νέαι, ων την θεραπείαν αδυνατεί να πληρώση ο πατρικός οίκος. Τίς δε εν τη πληθύι των φαινομένων του κοινωνικού βίου μέλλει να ποδηγετήση τον άπειρον, αλλ' ελεύθερον άνθρωπον προς την κατάληψιν της ενότητος του καθολικού βίου; Τίς υπολογίζων τας περιστάσεις και την ποικιλίαν των φάσεων, καθ' ας έκαστος αντιλαμβάνεται του βίου, προτίθεται κατ' ολίγον να συμπαρασκευάση την ασφαλή αυτού πηξίδα προς την μέλλουσαν αυτού δράσιν ; Τίς μέλλει αγνίζων τον νουν να εξυψώση αυτόν, ώστε να αποκαλύπτηται αυτώ, εν ώρα ανάγκης η αλήθεια; Τίς διαθερμαίνων την καρδίαν διά της του καλού αγάπης μέλλει να παρασκευάση αυτήν προς τας θείας εκείνας ηδονάς της αληθούς θρησκείας και φιλανθρωπίας, ων άνευ κατάξηρος αποβαίνει ο βίος; Τίς τέλος προς αυτό το μέγα σώμα της ανθρωπίνης ατενίζων κοινωνίας θέλει καταβάλει ασφαλή θεμέλια σκοπίμου δράσεως; Οσάκις η κοινωνία ησθάνθη ζωηρώς την ανάγκην της βελτιώσεως της ιδίας εαυτής τύχης, εύρε και τα μέσα προς θεραπείαν αυτής· όταν δε οι άνθρωποι αισθάνωνται ανάγκην τελειοτέρας αγωγής, η κοινωνία παρασκευάζει καταλλήλως και τα κέντρα εν οις πληρούται η ανάγκη αυτή· οργανίζονται εκπαιδευτικά καταστήματα, εν οις ο άνθρωπος δύναται να διαπαιδαγωγηθή προς τους καιρούς κατά σκοπόν. Και ούτως εγεννήθησαν μεγάλα παιδαγωγικά προβλήματα, προς την λύσιν των οποίων πολλά παρέχει ημίν η εσπερία Ευρώπη στοιχεία. Αλλά κυρίως ως βάσιν ασφαλή της ημετέρας παιδεύσεως πρέπει να έχωμεν τα στοιχεία, όσα ο εθνικός ημών βίος παρέχει, καθ' α η μεν επιλογή τούτων, ούσα έργον προγενεστέρων μελετών και σκέψεων, παρεσκεύασε το υψηλόν διάγραμμα του ανθρωπίνου βίου διά της ελληνικής φιλοσοφίας, διά δε της εκλεκτικής μεθόδου διέγραψε βραδύτερον το επιφανές εκείνο πρόγραμμα της όλης αγωγής, προς ο κατ' ανάγκην ατενίζει ο αληθής παιδαγωγός. Δεν είναι λοιπόν τολμηρόν ουδέ αποτέλεσμα εθνικής μικροφιλοτιμίας να πιστεύσωμεν, ότι η τοσούτον ποθουμένη και επιζητουμένη παιδαγωγική ενότης και πάλιν δύναται να επιτευχθή συνδρομή του ελληνισμού και της ορθοδοξίας, επειδή δι' αυτών ωρίσθη καθαρώς και ακριβώς ο χαρακτήρ τελειοτέρας αγωγής, καθ' ην ο μεν νους, η θειοτάτη αύτη του ανθρώπου δύναμις, αναβαίνων ως κλίμακα τας ανθρωπίνους γνώσεις ηδυνήθη να φθάση εις το σημείον της διαγνώσεως της αληθούς επιστήμης, δι' ης η τε αρχή και το τέλος του βίου ορίζεται· η δε καρδία, ης αι ποικίλαι δονήσεις αποτελούσι την του βίου αρμονίαν, ανερχομένη απάσας τας του καλού αρχάς και κατ' ολίγον αποσπωμένη των υλικών αντιλήψεων, αφίκετο εις την κατάληψιν της θείας αγάπης, καθ' ην η παρουσία του καλού, καθ' οιανδήποτε αυτού φάσιν, δύναται μόνον να διατηρή την αληθή ζωήν. Την ακριβή δε της ψυχής διαδήλωσιν εις τον έξω κόσμον τίς άλλος τοσούτον καθαρώς και αγνώς παρέστησεν ή η ελληνική τέχνη; Τίς άλλος ενέκυψε τοσούτον βαθέως εις τα ηθικά φαινόμενα, καθ' α άπασαι του

Σελ. 271
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/272.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ανθρώπου αι σχέσεις προς εαυτόν και προς τον πλησίον καθαρώς ωρίσθησαν, διεγράφησαν και εχαρακτηρίσθησαν; Η εικών της αφωσιωμένης συζύγου δεν ωρίσθη διά της Αλκήστιδος; Η της σεμνής, ανδρείας και φιλοστόργου θυγατρός δεν διεγράφη διά της Αντιγόνης; Το δράμα του Προμηθέως δεν παρέχει εικόνα ανδρός καρτερούντος υπέρ του δικαίου και της αληθείας; Ο Οιδίπους εν Κολωνώ δεν ορίζει ακριβώς την σχέσιν μεταξύ πατρός και τέκνων εν όλη τη αυστηρά μεγαλοπρεπεία αυτής; Ο Ιππόλυτος αυτός, ως προς το ανδρικόν φύλον, δεν είναι εικών θεία της αγνότητος του πλατωνικού βίου; Μεταξύ δε τινων λαών εχαρακτηρίσθη η υψίστη του διδασκάλου σχέσις, οία παρίσταται διά των πατέρων της Εκκλησίας, οίτινες αγνόν τηρήσαντες το αληθές του Χριστού πνεύμα, ου μόνον του αρχαίου δεν επελάθοντο κόσμου, αλλά και των ιδεών της αρχαιότητος εν πολλοίς οπαδοί γενόμενοι, διέσωσαν τα στοιχεία εκείνα, άτινα αι προλήψεις ήθελον καταπνίξει. Ναι, φιλόμουσος ομήγυρις, η ανατολική Εκκλησία, ήτις κατά την λαμπράν της οργανώσεως αυτής περίοδον ετίμησε Σόλωνας, Σωκράτας, Πλάτωνας και Αριστοτέλεις και συγκατέταξε τα ονόματα αυτών μεταξύ των πρωταγωνιστών της αληθείας, ου μόνον δεν διέσπασε τον σύνδεσμον μεταξύ του αρχαιοτέρου και νεωτέρου βίου του ελληνισμού, αλλά και διέσωσεν ημίν φιλοστόργως τους πολυτίμους προγονικούς θησαυρούς, ων η στέρησις ήθελεν αφήσει μέγα και δυσπλήρωτον χάσμα εις τον καθόλου της ανθρωπότητος βίον. Ναι! έχομεν δύο κραταιάς και θείας δυνάμεις, δι' ων ασφαλείς δυνάμεθα να θέσωμεν βάσεις του εθνικού παιδαγωγικού βίου, τον ελληνισμόν και την ορθοδοξίαν.

Αλλ' είναι ήδη ανάγκη να ζητήσω συγγνώμην, διότι παρέτεινά πως το προοίμιον του λόγου μου, εν ω εσκόπουν απλώς να υποδείξω τα στοιχεία εκείνα, δι' ων καταληπτοτέραν ήλπιζον να καταστήσω την έκθεσιν του προγράμματος του παρθεναγωγείου τούτου· πεποιθυία όμως εις την υμετέραν επιεική ακρόασιν αφήκα μάλλον ελευθέραν την εκτύλιξιν των ιδεών και αισθημάτων μου.

Ότε πρώτον το γενικόν ετέθη πρόγραμμα της γυναικείας παιδεύσεως εν τη ελευθέρα πατρίδι, αι κοινωνικαί ανάγκαι ήσαν κατεπείγουσαι, η δε διάδοσις των γραμμάτων απήτει την όσον οίον τε ταχείαν αυτής ακτινοβολίαν· όθεν αναλόγως ωργανίσθησαν και τα εν Ελλάδι παρθεναγωγεία, ως τούτο φαίνεται εισέτι εκ του πολλαχού επικρατούντος προγράμματος, εν ω παρατηρείται τάσις τις προς φιλολογικήν μάλλον ή εγκύκλιον παίδευσιν την τόσον αρμόζουσαν τη γυναικί. Αλλά τίς δύναται να αρνηθή ότι η περίοδος αύτη έφερε, κατά τας προσδοκίας του έθνους, τους αρίστους αυτής καρπούς; Δεν κατεπλημμύρησαν τας επαρχίας παρθένοι τρυφεραί, ως ιεραπόστολοι της μητρικής γλώσσης; Δεν ηγωνίσθησαν γυναίκες ασθενείς και απροστάτευτοι περί τον Παρνασσόν, τον Ταΰγετον, την Οίτην, την Πίνδον, τον Όλυμπον και αλλαχού υπέρ της εθνικής ταύτης ζωής; Αλλ' η ανάγκη εκείνη της ταχείας διαδόσεως των γραμμάτων παρήλθεν, αι περιστάσεις ημών ήλλαξαν φάσιν, η προς την Δύσιν συγκοινωνία

Σελ. 272
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/273.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ηύξησε, και δι' αυτής επολλαπλασιάσθησαν αι ανάγκαι, αι δε πρόοδοι των συνοικούντων ημίν εθνών εξήγειραν την εθνικήν ημών φιλοτιμίαν και παρώρμησαν ημάς εις ενεργητικώτερον βίον· διότι νυν πρόκειται η εξασφάλισις του μέλλοντος του Ελληνισμού εν τω μέσω των δυσχερών πολιτικών περιστάσεων. Την σπουδαίαν δε ταύτην ανάγκην πολλοί των ημετέρων συνορώντες σπεύδουσιν έκαστος κατά τρόπον ίδιον προς θεραπείαν αυτής. Αν λοιπόν είπωμεν ότι και κατά την περίστασιν ταύτην απαιτείται απαραιτήτως και η της γυναικός σύμπραξις ως διδασκάλου, μητρός και πολίτιδος, δεν θέλομεν φανεί πολύ τολμηραί. Το δε Συμβούλιον του Ζαππείου έχον ταύτα πάντα υπ' όψιν, εμβριθώς δε και μετ' επιστασίας τα παιδαγωγικά μελετήσαν ζητήματα και όσα εν τη ελευθέρα Ελλάδι περί της εθνικής παιδεύσεως εδημοσιεύθησαν, νομίζει, ότι, το εφ' εαυτό τουλάχιστον, διέγραψε πρόγραμμα μάλλον σύμφωνον προς τους παρόντας καιρούς, όπερ εύχομαι εις χείρας ικανωτέρας και παιδαγωγικωτέρας των εμών να εύρη και επιτυχεστέραν την ανάπτυξιν και τελειοποίησιν.

Το σπουδαιότατον όμως και το χαρακτηρίζον την εθνικήν παίδευσιν ενταύθα είναι η μέθοδος της διδασκαλίας και της σπουδής της αρχαίας ημών γλώσσης· επειδή τα όρια της ομιλουμένης και της αρχαίας δεν είναι εισέτι διαγεγραμμένα, ένεκα αυτής της διαπλαστικής δυνάμεως της νέας γλώσσης, τεινούσης αεί προς την αρχαίαν και ως προς τας ιδέας και ως προς την παράστασιν, διά τούτο πλην των συνήθων γυμνασμάτων, της εξηγήσεως και θεματογραφίας των συντακτικών και γραμματικών ασκήσεων, εδόθη μεγίστη σπουδαιότης και εις την ελευθέραν των συγγραφέων ανάγνωσιν, καθ' ην αιρομένων των διαλεκτικών δυσκολιών ανεπαίσθητος καθίσταται η διαφορά η μεταξύ των δύο γλωσσών· εφ' ω εις εκάστην τάξιν είναι ωρισμένοι εκ παραλλήλου και οι προς ερμηνείαν και οι προς ανάγνωσιν συγγραφείς. Υποβοηθούντων δε των παιδαγωγικωτέρων και καλλιτεχνικωτέρων τεμαχίων της αρχαίας λυρικής επικής και δραματικής ποιήσεως, η διελθούσα μαθήτρια τας τρεις γυμνασιακάς τάξεις είναι ικανώς παρεσκευασμένη προς αντίληψιν και της καθόλου ποιήσεως, όταν ταύτην ειδικώτερον διδαχθή. Ο δε σκοπός της εκλογής των τεμαχίων καθ' όλας τας τάξεις τηρουμένης της παιδαγωγικής ενότητος συντελεί ουσιωδώς εις την ανάπτυξιν και του αισθήματος και της καλαισθησίας. Διά δε των δις της εβδομάδος γραφικών γυμνασμάτων υποτυπούται και ίδιός τις χαρακτήρ του γράφειν, καθ' ον πλην του ατομικού τρόπου σχηματίζεται το κυρίως λεγόμενον ύφος (style), ήτοι ο τρόπος του γράφειν· αλλά προς τούτο δυστυχώς ελλείπουσι τα κατάλληλα γραφικά υποδείγματα, όπως και οι διδάσκοντες υποβοηθώνται κατά την διόρθωσιν, όπερ κυρίως αποτελεί το δυσχερέστατον μέρος της γλώσσης.

Κατά δε την διδασκαλίαν της ιστορίας, προϋποτιθεμένης της γνώσεως της γενικής ιστορίας βιογραφικώς διδασκομένης, καταβάλλεται κυρίως προσοχή

18

Σελ. 273
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/274.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εις τους λόγους και τα αίτια των ιστορικών συμβάντων, συγκρατείται και συνεχίζεται η ιστορική ενότης, ορίζονται και καταφαίνονται αι περίοδοι, και διαγράφεται τέλος η πορεία του ανθρωπίνου βίου κατά τον αιώνιον της προόδου νόμον, προς ον εστραμμένον έχων ο διδάσκων τον νουν συγκρατεί εν τη πολλαπλότητι των ιστορικών φαινομένων την ενότητα.

Διά των φυσικομαθηματικών επιστημών, δι' ων νέος κόσμος ιδεών ανοίγεται, εισέρχεται ο νους εις τον μεγαλοπρεπή της δημιουργίας ναόν, διά της επιστήμης αναζητεί τους λόγους των περί αυτόν φαινομένων, συνδέει τα μερικά φαινόμενα προς γενικωτέρους νόμους, κατανοεί την σκοπιμότητα της δημιουργικής πλάσεως, ης αναπόσπαστον αποτελεί μέρος και ο άνθρωπος, και την σχέσιν αυτού προς τα λοιπά της δημιουργίας όντα διαγινώσκει, τον προορισμόν αυτού κατανοεί και προς τούτον σκοπίμως σπεύδει. Αι φυσικομαθηματικαί λοιπόν επιστήμαι εισί τα πράγματα, εφ' ων ψηλαφητώς ο νους καθορά και τους μηχανικούς νόμους τους διακυβερνώντας τον μεγαλοπρεπή διάκοσμον.

Αλλά το σπουδαιότατον όργανον της γυναικείας παιδεύσεως, δι' ου η γυνή επιτελεί επί της γης τον εαυτής κλήρον, είναι η καρδία, ήτοι το αίσθημα ως προς την καθόλου αυτού αντίληψιν. Διότι η δύναμις η συνάπτουσα ως ολκή τα ηθικά όντα προς άλληλα είναι η αγάπη, όταν ο σκοπός αυτής ήναι και μερικώτερον και γενικώτερον η φιλανθρωπία.

Η γυναικεία καρδία ωρίσθη υπό του Δημιουργού διά την φύσιν και την εντολήν αυτής το ιερόν, εν ω κυρίως πρόκειται να διαπαιδαγωγηθή ο άνθρωπος, ως προς το αίσθημα την θειοτάτην ταύτην δυνάμιν, δι' ης ο βίος αποκτά την σκοπιμότητα αυτού· επειδή όταν η γυνή δυνηθή να κατανοήση την ιερωσύνην αυτής εν τε τω οίκω και τη κοινωνία και αι μικρολόγοι και παιδαριώδεις μορφαί του μυθιστορικού και ρεμβαστικού βίου της Δύσεως υποχωρήσωσιν εις το γενναίον και ευσεβές αίσθημα του καθήκοντος, τότε μόνον και ο ανήρ θέλει αποκτήσει την χαρίεσσαν σύντροφον αυτού, την ευσεβή, αφοσιωμένην και φιλόστοργον μητέρα των τέκνων του, την γενναίαν και θερμήν πολίτιδα της πατρίδος και την αγαθήν και γλυκείαν προστάτιδα της πασχούσης ανθρωπότητος, Διά τούτο λοιπόν και το ουσιωδέστατον μέρος της γυναικείας αγωγής είναι, και πρέπει να ήναι, η ορθή της καρδίας διαπαιδαγώγησις· αύτη δε δύναται να επιτευχθή διά της καλώς εννοουμένης θρησκευτικής αγωγής, διά των καλλιτεχνικών μέσων της αντιλήψεως και παραστάσεως των του καλού μορφών και διά της πρακτικής ηθικής δι' ης μόνης αποκτώσι το κύρος αι πράξεις του ανθρώπου. Προς τον σκοπόν λοιπόν τούτον εν τη συντάξει του προγράμματος εδόθη μεγίστη προσοχή ως προς την διδασκαλίαν του θρησκευτικού μαθήματος· όθεν από του νηπιακού μέχρι της τετάρτης τάξεως του σχολείου διδάσκεται το μάθημα τούτο κατά την αυτήν μέθοδον, καθ' ην και η ιστορία, διό γίνεται, εκλογή και εκ της Εβραϊκής και εκ της Χριστιανικής και εκκλησιαστικής ιστορίας των βίων

Σελ. 274
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/275.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εκείνων, ων το παράδειγμα δύναται να χρησιμεύση ως υπογραμμός κατά τον έπειτα βίον. Όσον δε διά την κατήχησιν, ην ηναγκάσθημεν να περιλάβωμεν διά το πρώτον έτος εις το πρόγραμμα, νομίζομεν απαραίτητον ου μόνον να παρασιωπώνται τα δογματικά αυτής μέρη αλλά και να διαγραφή εκ του προγράμματος του σχολείου, αφού πρόκειται ευρύτερον να διδαχθή εις τας γυμνασιακάς τάξεις, ένθα ο νους είναι καταλλήλως ανεπτυγμένος και παρεσκευασμένος προς ανωτέραν αντίληψιν· διδάσκεται δε η εκκλησιαστική ιστορία, η χριστιανική ηθική, και ερμηνεύονται κατ' εκλογήν σκοπίμως πολλαί επιστολαί των αποστόλων, συμπληρούται δε το έργον διά της καταλλήλου ερμηνείας του Ευαγγελίου και των Ψαλμών. Είναι λυπηρόν να παρατηρήσωμεν, ότι ελλείπουσι παρ' ημίν παιδαγωγικά αναγνώσματα δι' ων σκοπιμώτερον ηδύνατο να καλλιεργηθή το θρησκευτικόν αίσθημα. Αλλά και η θρησκευτική διδασκαλία και τα αναγνώσματα ήθελον αποβή μάταια, αν διά της καθ' εκάστην στιγμήν αφανούς ενεργείας του παιδαγωγού επί των ψυχών των παιδαγωγουμένων δεν εξηγείρετο ανά πάσαν πράξιν αυτών η δύναμις της διακρίσεως του πρακτέου και η γνώσις του καλού. Ενταύθα κείται η μεγάλη και θεία του παιδαγωγού αποστολή!

Η μουσική, η τε οργανική και η φωνητική, το αναγκαίον τούτο της αγωγής αγλάισμα, οία διδάσκεται παρ' ημίν, πολύ εν γένει απέχει του παιδαγωγικού αυτής σκοπού· όθεν αποβαίνει μέσον προσφορώτατον εις διέγερσιν ανοικείων εις κόρην και νοσωδών αισθημάτων, παρορμώσα εις ματαιόσχολόν τινα ρεμβασμόν, εν ω ματαίως αναλίσκονται οι θησαυροί της γυναικείας καρδίας. Εκ δε της παντελούς ελλείψεως εθνικής παιδαγωγικής μουσικής σχεδόν απανταχού αποτυγχάνει του υψηλού αυτής προορισμού. Ημείς προσεπαθήσαμε διά της εκλογής καταλλήλων μουσικών θεμάτων να συντελέσωμεν, το εφ' ημίν, εις τον παιδαγωγικόν αυτής σκοπόν. Μεγάλως δε ήθελον ευεργετήσει οι δυνάμενοι, αν έσπευδον να καταρτίσωσιν εθνικήν παιδαγωγικήν μουσικήν εκ των σωζομένων μουσικών μνημείων του έθνους και υποτυπώσωσιν ίδιον χαρακτήρα εις αυτήν, επιφέροντα την αληθή της καρδίας διαπλαστικήν δύναμιν, οίαν είχον ορίσει και εννοήσει οι πρόγονοι ημών. Ως προς την καλλιγραφίαν, ης ο σκοπός είναι η μόρφωσις του χαρακτήρος της γραφής, και καθ' ην επεκράτησεν εσφαλμένως ίσως ο ευρωπαϊκός τρόπος, καλόν ήτο να εισαχθή ο μάλλον σύμφωνος προς αυτό το σχήμα των γραμμάτων της γλώσσης ημών χαρακτήρ, καθ' ον έγραφον οι προγενέστεροι, ήτοι αντί των γωνιωδών γραμμών να επικρατήση το στρογγύλον είδος, καθ' ο τα γράμματα δεν σκιάζονται κατά τους νόμους των στερεών σωμάτων, αλλά παρίστανται ως γραμμαί. Ουσιωδέστατον δε γύμνασμα προς την καλλιγραφίαν εθεωρήθη, μετά την επί των γραμμών άσκησιν, η διά της ταχυγραφίας μόρφωσις του χαρακτήρος επί το στρογγυλώτερον,

Η δε ιχνογραφία και η ζωγραφική, δι' ων οριστικώτερον καλλιεργείται το καλλιτεχνικόν αίσθημα, προσελήφθη ως μέσον προσφορώτατον προς 

Σελ. 275
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/276.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διαπαιδαγώγησιν της του καλού αισθήσεως. Ευχής δε έργον ήτο αν δι' εικόνων καλλιτεχνικών σκοπίμως ηθροισμένων και εξ όλων των μορφών της τέχνης ειλημμένων, και αισθητώς διεπαιδαγωγείτο η καλαισθησία των παίδων, διότι αναμφισβήτητος είναι η μυστηριώδης και βαθεία επιρροή, ην εξασκεί επί της ψυχής έργον ευσεβούς καλλιτέχνου. Τίς εξ ημών δεν ησθάνθη εναρμόνιον και γλυκύ τι αίσθημα ατενίζων προς το Θησείον ή τον χαριέστατον ναόν της απτέρου Νίκης; καίπερ αγνοών τους νόμους της αρχιτεκτονικής αρμονίας; Τίς δεν κατελήφθη υπό υψηλού θρησκευτικού αισθήματος εντός του ναού της αγίας Σοφίας; Δια τούτο αναγκαίον είναι να κοσμηθώσιν αίθουσαί τε και παραδόσεις, ου μόνον διά των εικόνων της φυσικής ιστορίας, αλλά και δι' εικόνων καλλιτεχνικών.

Πλην της εντολής ταύτης η ιχνογραφία και η ζωγραφική υποβοηθούσι και τον ειδικώτερον της γυναικός καλλιτεχνικόν βιον, ήτοι τα εργόχειρα. Ταύτα δυστυχώς εν πολλοίς, αποβαλόντα την αληθή καλλιτεχνικήν αυτών ουσίαν, έπαθον ό,τι η ζωγραφική μετά την της φωτογραφίας ανακάλυψιν, απέβησαν δηλαδή μηχανικά ως τα επί του Κανόβου εν ω δυνατόν ήτο, παρ' ημίν μάλιστα, βοηθεία της των προγόνων αμιμήτου κοσμηματογραφίας τα κάλλιστα να εφαρμοσθώσι σχήματα και όντως ελληνοπρεπή. Διά δε του ανατολικού τριχάπτου πολλά των ποικιλτικών έργων δύνανται να συνδυασθώσιν, όπερ παλλάς αφορμάς προς την καλήν ταύτην τέχνην ήθελε διεγείρει. Μείζων δε προσοχή εδόθη εις το οικονομικόν μέρος των εργοχείρων, καθ' ο διδάσκονται άπαντα τα είδη, ως χρείαν έχει η καλή οικονόμος, και προς διακόσμησιν του οίκου αυτής και προς αποφυγήν ματαίας δαπάνης. Δεν περιωρίσθημεν όμως εις τούτο μόνον, διότι ικανήν παρέχομεν αφορμήν προς εξάσκησιν της ατομικής φιλοκαλίας επί των διαφόρων ποικιλτικών έργων, αν και είναι ομολογούμενον, ότι ο εσωτερικός βίος κατ' ανάγκην διαπλάττει και το εξωτερικόν σώμα, του οποίου η υγιεία είναι εκ των πρωτίστων του παιδαγωγού καθηκόντων, διά τας επικρατούσας παρ' ημίν έξεις και την έλλειψιν καταλλήλου ασκήσεως, πολλάκις το σώμα αυτό δεν είναι αληθής της ψυχής εικών. Ημείς δε ασπαζόμενοι ως μέσον προσφορώτατον σωματικής διαπλάσεως την γυμναστικήν, δεν λησμονούμεν, ότι το κυρίως διαπλάττον το σώμα είναι ο εσωτερικός βίος· όθεν παραλείποντες όλως το αθλητικόν μέρος της γυμναστικής, όπερ εις ειδικάς μόνον αρμόζει περιστάσεις, παραβλάπτει δε την χάριν του γυναικείου σώματος, ησπάσθημεν την κυρίως παιδαγωγικήν γυμναστικήν, ήτις λαβούσα εκ της υγιεινής ό,τι ειδικώς εκάστη των μαθητριών αρμόζει, ώρισεν ως σκοπόν αυτής την κυρίως καλλιτεχνικήν του σώματος διάπλασιν, ως προς την στάσιν, το βάδισμα, τα σχήματα και τας διαφόρους μιμητικάς κινήσεις, δι' ων κυρίως διαδηλούνται μετά χάριτος αι ψυχικαί διαθέσεις. Αλλ' επειδή έργον του παρόντος δεν είναι ειδική τις περί γυμναστικής πραγματεία, αρκούμαι εις ταύτα μόνον, ευχομένη όπως οι περί την γυμναστικήν διδάσκαλοι χαρακτηρίσωσιν οριστικώτερον και παρ' ημίν την παιδαγωγικήν γυμναστικήν.

Σελ. 276
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/277.gif&w=600&h=908 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 27

Σελ. 277
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/278.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

το σκαφίδιον υμών είναι έτοιμον, ο εξοπλισμός επαρκής, τα πάντα προμηνύουσιν αίσιον πλουν!

1879

Κ. Κεχαγιά

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝΤΟΛΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΔΟΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ

Σας βλέπω ήδη ετοίμους και προς το πηδάλιον σπευδούσας. Αναλαμβάνετε καθήκοντα προς έργον δυσχερέστατον μεν, ευγενέστατον δε. Βλέπω επί των όψεών σας επιλάμπουσαν την θείαν χάριν, ην επέσπασε βεβαίως εφ' υμών η ειλικρινής των καρδιών ημών προς τον Θεόν δέησις! Ηνεώχθη ενώπιον των οφθαλμών υμών μέγας και ευρύς ο ορίζων της εν τω χριστιανισμώ ενότητος των ανθρώπων. Παρακολουθώ μετά παλμών αληθούς στοργής το βλέμμα υμών, όπερ ατενίζει προς τας εκτάσεις του μεγάλου τούτου ορίζοντος. Το σκαφίδιον υμών είναι έτοιμον, ο εξοπλισμός επαρκής, τα πάντα προμηνύουσιν αίσιον πλουν! Ηπλώσατε τα ιστία υμών και ο άνεμος σπεύδει να πληρώση αυτά, μαντεύων την ανυπόμονον υμών σπουδήν. Πρέπει άρα ν' αποχαιρετισθώμεν; δεν υπάρχει τι, όπερ αναχαιτίζει υμάς εκ του πλου; αναγνώσατε επί της σημαίας, ήτις κυματίζει επί του ιστού, τα λευκά γράμματα επί της κυανής ταινίας. Τί λέγει; Πατρίς! Δεν αισθάνεσθε ότι κατά την σπουδαίαν ταύτην στιγμήν απεχωρίσατε ασυνειδήτως τας αχωρίστους αδελφάς, την πατρίδα και την θρησκείαν, απ' αλλήλων, ων την τελευταίαν μόνον φαίνεται ότι ενεκολπώθητε προ του απόπλου; Έχετε ανάγκην και της ευλογίας ταύτης, όπως ο βίος υμών η πλήρης και η αποστολή δικαία. Η πατρίς εστιν ο αγρός, εν ω μέλλετε να σπείρητε τα αγαθά της ευσεβείας και της ορθοδοξίας σπέρματα. Εμελετήσατε τας ανάγκας αυτής υπό την έποψιν της εντολής υμών; Δεν είναι δίκαιον να καθιερώσωμεν τας πρώτας ημών σκέψεις προς αυτήν, ήτις κυρίως χαρακτηρίζει τον σκοπόν του ημετέρου βίου;

Η ημετέρα πατρίς, φίλταται, ης ελαχίστη μοίρα ηλευθερώθη, διασώζει έτι ημίν ήθη και έθιμα, άπερ εν ξενοκρατία διαπλασθέντα εν τω φόβω του Θεού

———————

Αποσπάσματα από τη μελέτη της Κ.Α. Κεχαγιά, "Εγκόλπιον παιδαγωγικόν ή συμβουλαί τινές προς τας αποφοιτώσας Ζαππίδας". Αναδημοσιεύεται εδώ από την έκδοση: Καλλιόπη Α. Κεχαγιά, Παιδαγωγικαί μελέται, σ. 200-201, 214-251.

Σελ. 278
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/279.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και τη επιρροή των εθνικών παραδόσεων, τας πολυτιμοτάτας εθνικάς ιδέας περιέσωσεν ημίν, ας προς τας παρούσας προσαρμόζουσαι ανάγκας, δύνασθε να θέσητε αυτάς και ως βάσιν της εθνικής των νεωτέρων ημών αγωγής.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΘΕΣΕΩΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ

Και μέχρι μεν του σημείου τούτου επησχόλησαν βεβαίως τον νουν και την καρδίαν υμών τα προς τας μαθητρίας αναμένοντα καθήκοντα· νυν δε παρίσταται ενώπιον υμών και έτερον σπουδαιότατον καθήκον, προς ο άπασαι αι γνώσεις πρέπει να σπεύδωσι, το καθήκον προς την υπερτάτην γνώσιν, προς την γνώσιν της Τέχνης του βίου. Κατ' αυτήν λοιπόν ίστασθε εν τω μέσω τεσσάρων ομοκέντρων κύκλων, προς ους διηνεκώς πρέπει να κατευθύνωνται αι ακτίνες των ενεργειών υμών. Ούτοι δε εισίν ο οίκος, η κοινωνία εν τη ημετέρα πατρίδι, το έθνος και η ανθρωπότης. Διότι ένεκα των καθηκόντων προς τα κέντρα ταύτα δεν δύναται πλέον το σχολείον να θεωρηθή κέντρον αποκλειστικόν των ενεργειών υμών, ως χώρα ιδίους όλως και περιωρισμένους έχουσα νόμους προς την απόλυτον αυτής ευεξίαν. Επειδή άλλως παραβλάπτονται τα ιερώτερα των καθηκόντων προς την ενότητα του ανθρωπίνου βίου. Υμείς δε είσθε κεκλημέναι όπως συμπληρώσητε το έργον των γονέων, εξ ων αποτελούνται αι αληθείς μονάδες των κοινωνιών. Ομολογώ, ότι και ευκολώτερον είναι και ηδύτερον να στρέψητε το έργον προς μόνους τους πόθους και τας ιδέας υμών, θεωρούσαι εαυτάς κέντρον πάσης ενεργείας· ομολογώ επίσης, ότι είναι ηδύ ν' αφίνητε την προς υμάς αγάπην των μαθητριών ανεξέλεγκτον, ουδόλως αναλογιζόμεναι, ότι την δευτέραν θέσιν μόνον πρέπει να κατέχητε εις τας καρδίας των μαθητριών υμών, εφ' ων το πρώτον δικαίωμα ανήκει αυτοδικαίως τοις γονεύσιν. Όθεν το αυστηρόν και δίκαιον προς τον οίκον καθήκον απαιτεί να λησμονήτε ενίοτε τα υμέτερα δικαιώματα επί των αισθημάτων των περί υμάς, αποβαίνουσαι ούτω πιστοί λειτουργοί του οίκου και διευθύνουσαι φιλοστόργως και λανθανόντως παν αίσθημα και πάσαν δράσιν των μαθητριών υμών προς αυτήν την ιεράν του οίκου εστίαν. Ούτω δε μόνον η εκ του οίκου κατ' αντανάκλασιν προς ημάς προερχομένη αγάπη αποβαίνει οσία, ενεργός και μορφωτική χαρακτήρος. Αλλά και κατά τούτο καλώς έχουσαι, φίλταται, μη λησμονείτε ότι όπισθεν των προς την σχολήν και τον οίκον καθηκόντων ίσταται η πατρίς, η κοινή πάντων μήτηρ, ης τα δικαιώματά εισιν και ισχυρότερα και ιερώτερα, διότι υπ' αυτής ορθώς η καρδία εμπνεομένη θέλει δυνηθή ποτέ να κατανοήση και το καθολικώτερον των καθηκόντων, το προς την ανθρωπότητα.

Σελ. 279
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/280.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Όταν λοιπόν βαθέως συναισθάνησθε το αλληλένδετον των καθηκόντων τούτων, τότε ευρύτερον θέλει αναπτυχθή και δικαιότερον το συναίσθημα των καθηκόντων προς το γένος. Ώστε ούτε πρόγραμμα, ούτε γνώσις, ούτε σχέσις, ούτε αυταί αι αφελείς της καρδίας εφέσεις πρέπει να κήνται έξω των ομοιοκέντρων εκείνων κύκλων, ων η ενότης περικλείει την αληθή γνώσιν της τέχνης του βίου.

Τούτων δε πάντων μετά στοργής μεταδιδομένων ταις νεωτέραις υμών, κατά την ώριμον αυτών ηλικίαν και την θέσιν αυτών εν τη κοινωνία και τα αμοιβαία καθήκοντα και δικαιώματα αυτών θέλουσι καλώς εννοήσει και σεβασθή. Αγαθαί δε μητέρες μορφούμεναι θέλουσι δρα και επί της κοινωνίας ως αγαθοί, πολίτιδες και πισταί της πατρίδος θυγατέρες, έχουσαι ενώπιον αυτών ως αλάνθαστον οδηγόν τον προορισμόν του ανθρώπου.

Τοιαύτα εισί, φίλταται, τα αγαθά αποτελέσματα του βίου, όταν βάσις αυτού δεν ήναι το άτομον αλλ' η ανθρωπότης, ήτοι η φιλανθρωπία. Κατά ταύτην η Σχολή, αναλαμβάνουσα και συμπληρούσα το έργον του οίκου, πρέπει να θεωρήται ως ιερόν, ένθα μυσταγωγούνται τα μεγάλα της πατρίδος, της κοινωνίας και της ανθρωπότητος συμφέροντα διά της αληθούς μονάδος της ιεράς του οίκου εστίας.

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΗΝΑΙ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Μ' ερωτάτε, φίλταται, αν η ακριβής θέσις των διδακτέων εν τω προγράμματι, η κατάλληλος της διδακτέας ύλης διανομή και η γνώσις του τρόπου της μεταδόσεως τούτων δεν εξασφαλίζωσιν αρκούντως το υμέτερον έργον κατά την ειδικωτέραν εφαρμογήν των της παιδεύσεως αρχών. Η δε ερώτησις αύτη, εν η διακρίνω μετά στοργής την απειρίαν υμών, αλλά και την φιλομάθειαν, ανάγκην έχει προς απάντησιν επιστήμης ολοκλήρου, ήτις την διάπλασιν αυτού του χαρακτήρος του παιδευομένου σκοπούσα, περικλείει εν εαυτή έργον αιώνων, εν ω απετυπώθησαν κατά καιρούς αι αληθείς και υψηλαί του ανθρωπίνου βίου φάσεις· μ' ερωτάτε λοιπόν αν η διδάσκαλος πρέπη να ήναι και παιδαγωγός. Και λησμονείτε, φίλταται κόραι, ότι πάντων μεν δυνατόν να ήσθε κάτοχοι, στερούμεναι όμως παιδαγωγικών γνώσεων αδύνατον είναι να επιτύχητε του σκοπουμένου; όθεν αντί πάσης άλλης νουθεσίας παραπέμπω υμάς εις την μελέτην των μεγάλων παιδαγωγών, ων τας αρχάς και τας περί παιδεύσεως ιδέας ειδικώτερον εδίδαξα υμίν εν τη Σχολή ημών, και των οποίων την εφαρμογήν επειράθημεν κατά τας ασκήσεις των εν τω διδασκαλείω γυμνασμάτων υμών. Ταύτας λοιπόν τας

Σελ. 280
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/281.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γνώσεις και πλείστας τούτων, ων πλήρης εστίν ο 19ος αιών διά την κατ' ολίγον επιγενομένην αναμόρφωσιν του παιδευτικού συστήματος, καλόν είναι και αναγκαίον να καλλιεργήτε επιμελώς και επισταμένως, όπως κανονισθώσιν ακριβέστερον αι σχέσεις και η πολιτεία υμών προς την σχολήν· επειδή αι ατομικαί παρατηρήσεις και η ατομική πείρα δεν δύνανται μόναι να επαρκέσωσι, διότι, μέχρις ου διά των ατομικών υμών παρατηρήσεων στοιχειωθήτε, καταρτίζονται έξεις προς τας οποίας πολλάκις ανεπιτυχώς εις το μέλλον θέλετε προσπολεμεί· διό εις τας θεωρητικάς υμών γνώσεις και τας πρακτικάς προσθέτουσαι των μεγάλων παιδαγωγών πείρας, επισφραγίζετε εκάστοτε ταύτας διά των υμετέρων ατομικών παρατηρήσεων και πειρών.

Γινώσκετε βεβαίως και υμείς, αγαπηταί φίλαι, ό,τι πρέπει από της έδρας προς τους περί υμάς να διδάξητε, και γινώσκετε ίσως πλέον των απαιτήσεων των γονέων, αρκούσιν άρα ημίν αι γνώσεις αύται προς τον σκοπόν της εντολής; Τούτο μόλις ηδύνατο να επαρκέση εις την οικοδιδάσκαλον, ήτις, διά την παρουσίαν των γονέων, μεριζομένη την ευθύνην της παιδεύσεως μετ' αυτών, μονομερές επιτελεί καθήκον. Αλλ' ημίν πάσα μονομερής διδασκαλία και ενέργεια εστίν επιβλαβεστάτη προς την αγωγήν, διασπώσα την ενότητα της παιδεύσεως, ης άνευ ατελής αποβαίνει ο πρακτικός βίος. Παρατηρήσατε τον διδάσκαλον εκείνον, τον ικανόν και διακεκριμένον κατά τας γνώσεις, τον ευγενή και αγαθόν ως προς την καρδίαν, τον πλήρη αυταπαρνήσεως και αφοσιώσεως ως προς τας σχέσεις, πώς απέβη παίγνιον και των ασθενεστάτων αυτού μαθητών! Παρακολουθήσατε τας ανωμαλίας άλλων ανδρών, ισχυροτάτην εχόντων θέλησιν, πώς αδυνατούσι να καθοδηγώσιν ηρέμα την άστατον και άτακτον θέλησιν των μαθητών αυτών! Ίδετε την αφωσιωμένην εκείνην διδάσκαλον, πώς διά του υπερβολικού ζήλου και της παραδειγματικής, αλλ' ακαίρου αυτής αφοσιώσεως προς τας μαθητρίας, δι' έλλειψιν παιδαγωγικής επιστήμης, κατετάραξε την γαλήνην της ψυχής αυτής και αδυνατεί να προσπολεμήση τας μακράς οπισθοβουλίας και κακοτροπίας των υπ' αυτήν! Όθεν απαραίτητος κατά ταύτα παρίσταται η ανάγκη, όπως η διδάσκαλος διά πεπειραμένων θεωρητικών τε και πρακτικών παιδαγωγικών γνώσεων αποβή και παιδαγωγός της επιστήμης εκείνης, ης τα μεν σπέρματα φύσει εν ημίν υπάρχουσιν, αναπτύσσονται δε διά της έμφρονος και επιμόνου ασκήσεως των αρχών αυτής υπό τας πεφωτισμένας οδηγίας πεπειραμένων παιδαγωγών. Η δε τοιαύτη προπαρασκευή από τινων ετών απέβη ευκολωτέρα, διά το πλήθος των προς τούτο εκδιδομένων παιδαγωγικών μελετών. Αι δε κόραι των ημερών μας δεν είναι τόσον ευάγωγοι, ως ήσαν προ τινων ετών, ότε επεκράτει διά την των ηθών απλότητα η οπωσδήποτε εν τω οίκω της αγωγής ενότης. Όχι, αδελφαί, νυν διά την επιδρομήν πολλών αναρμόστων και ξενικών εθίμων και ιδεών, ου μόνον αι μαθήτριαι υμών θέλουσι πολλάκις αντιστρατεύεσθαι προς

Σελ. 281
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 262
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    κενοσπουδάζωμεν. Αι μεν τραγωδίαι του Ευριπίδου ει και πολλαί την τέχνην άρισται και διά την ζωγράφησιν του πάθους αμίμητοι, δεν έχουσιν όμως επί των νέων μορφωτικήν δύναμιν των καρδιών· διότι άγευστος έτι του βίου ο νέος άνθρωπος και της αμαρτίας εις βαθμόν πάθους άπειρος, ούτε καλώς εννοεί τα συνταράσσοντα την καρδίαν των διαδραματιζομένων προσώπων πάθη ούτε αισθάνεται ουδέ να καρπωθή τι εντεύθεν δύναται· εικότως ο δ' Αισχύλος και Πίνδαρος, τίς των επαϊόντων δεν ομολογεί ότι πολλών υπερβαίνουσι την κατάληψιν και πολλής χρήζουσιν αρχαιομαθείας και προπαρασκευής προς ερμηνείαν; ώστε δήλον ότι παραλειπτέοι. Του δε Σοφοκλέους αι τραγωδίαι είνε θείαι και σφόδρα παιδευτικαί, ως γνωστόν· αλλά διά τε την γλώσσαν και το πυκνόν και έντεχνον της λέξεως μάλιστα εις τα λυρικά, είνε δυσνόητοι και διά τούτο προς τον σκοπόν ακατάλληλοι· διό αν ανεγινώσκοντό τινες τούτων, οίον η Αντιγόνη και ο Οιδίπους Τύραννος εις την ανωτάτην τάξιν του κορασιακού σχολείου μεταφρασμέναι, θα συνετέλει ίσως τούτο εις την επιδιωκομένην γενικήν μόρφωσιν.

    Τίς μένει λοιπόν από των αθανάτων συγγραφέων και ποιητών των μάλιστα εγκεκριμένων και δεδοκιμασμένων εις διδασκαλίαν; Των μεν πεζών βεβαίως ο Ξενοφών και ο Λυσίας διά το ομαλόν της λέξεως και των νοημάτων, των δε ποιητών ο βαθυρρόας ποταμός πάσης Ελληνικής σοφίας και παιδεύσεως, ο Όμηρος. Και πρώτον ο Ξενοφών διά τε το περιεχόμενον της Αναβάσεως και του Οικονομικού προ πάντων, και διά το λεκτικόν, όπερ πολύ δεν απέχει της νυν γραφομένης, προσφυέστατα δύναται να διδαχθή εις τα κοράσια μετά τας απλάς και συντόμους προτάσεις και μικρούς λόγους της αρχαίας. Εν αυτώ επιμελούμεναι καλώς και ευμεθόδως διδασκόμεναι μαθήτριαι δυνατόν νομίζω να συμπληρώσωσι την μάθησιν της Αττικής διαλέκτου εξ ης και η κοινή λεγομένη, εφ' όσον αύτη εις το πανελλήνιον διεδόθη και παγκοσμιωτέρα εγένετο. Άμα δε μετά της γλώσσης και το πνεύμα του συγγραφέως ισχυρώς τυγχάνει διδακτικόν και μορφωτικόν της καρδίας και του νου. Αλλ' ικανά περί τούτου. Και ο Λυσίας δε διά το αφελές του ύφος άριστα μοι φαίνεται προσαρμόζει εις την κορασιακήν παίδευσιν, ιδία ο Επιτάφιος αυτού λόγος και ο κατά Ερατοσθένους· του Πλουτάρχου τους Βίους ήτο κάλλιον εις μετάφρασιν ν' αναγινώσκωσιν.

    Μετά τους πεζούς τούτους η διδασκαλία της Οδυσσείας του Ομήρου είνε διά τας Ελληνίδας μορφωτικόν πάνυ δίδαγμα και ακρόαμα και σπούδασμα· ουδέν αφηρημένον, ουδέν υπερβατόν ουδέ μεταφυσικόν, ουδέν εξ υποκειμένου υψηλόν και δυσπερίληπτον, το παν θεότης και φυσικότης, το παν θρησκευτικότης και απλοϊκότης, πλήρης βίος και έξωθεν και έσωθεν και δημόσιος και οικογενειακός βίος, ο πολύτλας και πολύτροπος ανήρ, ος ιέμενος και καπνόν αποθρώσκοντα νοήσαι ης γαίης και οίκου, θανείν ιμείρεται.

    Το τυπικόν μόνον της γλώσσης θα παρέχη δυσκολίαν, ήτις όμως ευχερώς υπό των κορασίων καταβάλλεται· διότι απίστευτον περί τους τύπους και τας