Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 289-308 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/289.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

συνείδησις, δέον να ήναι αντανάκλασις και κατοπτρισμός των τε εσωτερικών και εξωτερικών σχέσεων αυτής, ατομικών τε και κοινωνικών. Επειδή όμως ο ατομικός και μύχιος βίος παρασκευάζει και το κοινωνικόν πλάσμα, προαπαιτείται ούτω παντός άλλου, όπως η εκτέλεσις του προκειμένου καθήκοντος επιτελήται ηρέμα και κανονικώς. Διά τούτο λοιπόν, είναι ανάγκη μεγίστης προσοχής, όπως ο ατομικός βίος η σύμφωνος τη εντολή.

Διά να καταστήσητε λοιπόν εαυτάς ισχυράς προς εκτέλεσιν των επιβαλλομένων υμίν καθηκόντων είναι ανάγκη να περιποιήσητε εις εαυτάς ανέσεις ηθικάς, ας κατά τας θρησκευτικάς υμών σχέσεις και τας φιλικάς διαχύσεις δυνατόν να έχητε,

Έχετε ανάγκην φίλων αληθών, ήτοι της από ίσου ψυχικής επικοινωνίας, ένθα της ευθύνης προς τας περί υμάς εκλειπούσης ελευθέρως και αφελώς εκδηλούνται άπασαι αι της ψυχής εφέσεις· επειδή η έλλειψις των τοιούτων σχέσεων καθιστά συνήθως τους πλείστους των διδασκάλων και παιδαγωγών μονομερείς, σχολαστικούς και ακοινωνήτους· όπερ δυστυχώς, αφαιρούν του βίου πολλά των θελγήτρων της κοινωνικότητος της ψυχής, συντελεί εις το ακατάρτιστον του χαρακτήρος. Καθήκον λοιπόν υμίν έστω, αγαπηταί φίλαι, να παρέχητε εις τας μαθητρίας υμών εικόνα της κοινωνικής θέσεως του όλου ανθρώπου και ουχί του αποκλειστικού και μεμονωμένου. Προσέχετε όμως, άπειροι καρδίαι, κατά την εκλογήν των φίλων επειδή οι φιλοφρονέστατοι μεταξύ τούτων δεν είναι συνήθως και ειλικρινέστατοι. Η δε σπουδαιότης της υμετέρας θέσεως καθιστά την εκλογήν ταύτην δυσχερεστάτην· επειδή κατ' αυτήν γνώμονα και δείκτην δέον να έχητε την βεβασανισμένην αρετήν και την ανυπόκριτον του εσωτερικού βίου ακτινοβολίαν· άτινα συνηθέστερον κοσμούσι τον σεμνόν οίκον του πτωχού ή τα πολυτελή δώματα των πλουσίων. Αλλά και πώς δύνασθε να συνάψητε φιλίαν μετ' εκείνων, οίτινες καίπερ ζώντες εν αφθονία και παντοειδέσιν απολαύσεσιν, ημίν, φίλταται, και τας αθωοτάτας του βίου ηθικάς ηδονάς πολλάκις απαγορεύουσι, βάσκανον αποτείνοντες βλέμμα επί της ψυχικής υμών ευεξίας; Και εκείνοι μεν περί εαυτών μόνον μεριμνώσι και περί των απολαύσεων του βίου ανετώτερον μελετώσι· δι' υμάς, δε, ω ευγενείς καρδίαι, η περί υμών αυτών μέριμνα και φροντίς θεωρείται έλλειψις του προσήκοντος χαρακτήρος της παιδαγωγού. Ποία λοιπόν ισότης αισθημάτων και σκέψεων δυνατόν να υπάρξη μεταξύ υμών και εκείνων, αν άλλος τις δεσμός υψηλότερος και θειότερος κατά τας κοινωνικάς σχέσεις δεν συνδέη υμάς ; Ζητήσατε λοιπόν φιλίαν αξίαν της υμετέρας θέσεως, ίνα η εν αυτή επικοινωνία ικανοποιή την ανάγκην της κοινωνικότητος υμών και καλλιεργή την καρδίαν.

Εις γάμου δε κοινωνίαν προσερχόμεναι και συνεχίζουσαι το παιδαγωγικόν υμών έργον, καταστήσατε τους υμετέρους οίκους πρότυπον συζυγικής αφοσιώσεως και μητρικής στοργής. Ας επιλάμπη επί του μετώπου του συντρόφου

19

Σελ. 289
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/290.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

υμών το αυτό του καθήκοντος συναίσθημα· ο δε βίος και αι σχέσεις αυτού έστωσαν επάξιαι της υμετέρας αποστολής,

Όταν δε ο Θεός χαρίση υμίν και τέκνα, σπουδάσατε μετ' εντόνου προσοχής την κατ' οίκον προς αυτά στοργήν υμών και σχέσιν· επειδή άλλως αι ευγενέστεραι υμών διαθέσεις, κακώς προσαρμοζόμεναι, θέλουσι παρορμήσει αυτά ταύτα τα τέκνα υμών να αντιστρατεύωνται κατά του έργου, δι' αυτά τα φυσικά και κεκτημένα δικαιώματα. Ομολογώ ότι η προς τα τέκνα υμών υμετέρα σχέσις θέλει αποβή δυσχερεστάτη, αν την φυσικήν προς αυτά σχέσιν δεν αντικαταστήση η ηθική και λελογισμένη. Άλλως κινδυνεύετε να στερήσητε ή τα τέκνα υμών μητρός, χάριν των μαθητριών, ή τας μαθητρίας υμών φιλοστοργίας, χάριν των τέκνων, ενώ κατά το υμέτερον έργον απαιτείται αμεροληψία ηθική τε και στοργική. Και, αν δεν εκινδύνευον να φανώ παραδοξολόγος, ήθελον προσθέσει μάλιστα, ότι ελλειπούσης της φυσικής στοργής εκ των προς τας μαθητρίας υμών σχέσεων, είναι δίκαιον ν' απονέμητε μείζονα αυταίς ηθικήν στοργήν, όπως συγκρατήται η ισορροπία των διαθέσεων.

Είναι ομολογουμένως αρετή σπανιωτάτη, αλλά και σπουδαιοτάτη, καθ' ην η αληθής και δικαία παιδαγωγός, αποκοιμίζουσα πάσαν φυσικήν στοργήν ταυτίζει την αγάπην των τέκνων με την των περί αυτήν. Καθ' ην όμως περίστασιν αισθάνεσθε, ότι αδυνατείτε να εκπληρώσητε το καθήκον τούτο, προτιμήσατε να πέμψητε τα τέκνα υμών εις σχολάς άλλας, όπως εξασφαλισθή και η προς τας μαθητρίας υμών σχέσις και η προς τα τέκνα υμών στοργή.

Η δε προς τας υπηρετρίας διαγωγή υμών έστω φιλάνθρωπος και δικαία· επειδή πολλάκις η ηθική και ψυχική υμών κατάστασις εκδηλούται ακριβέστερον κατά τας σχέσεις ταύτας· διό και η περί των αρετών και αδυναμιών μαρτυρία αυτών είναι αξιοπιστοτέρα πάσης άλλης. Καταστήσατε τον υμέτερον οίκον καταφύγιον των ηθικώς τε και ολικώς εν στενοχωρίαις ευρισκομένων, αποβαίνουσαι οι ουράνιοι μεσίται μεταξύ των ευπορούντων και των δυστυχούντων. Επισκέπτεσθε μεν άνευ διακρίσεως τους γονείς των μαθητριών υμών, αλλά καλλιεργείτε την σχέσιν μάλιστα εκείνων, ους δύνασθε να ωφελήσητε ηθικώς ή παρ' αυτών να ωφεληθήτε κατά τας κοινωνικάς σχέσεις.

Τηρείτε κατά τας συναλλαγάς των ιδεών υμών τον χαρακτήρα αυτών αμετάτρεπτον, προκειμένου περί καθήκοντος, ουδέν πράττουσαι χάριν επιβεβλημένης και εσφαλμένης γνώμης. Οι περί υμάς πολλάκις, ελαφρώς κρίνοντες, θέλουσι παρεξηγήσει το αυστηρόν της συμπεριφοράς υμών, αλλ' υμείς πανταχού και πάντοτε προτιμήσατε μετά γλυκύτητος την παρεξήγησιν και κακολογίαν υπέρ του καλού ή την ευφημίαν εν τω κακώ. Πιθανόν κατά τους κομματισμούς και τας των κρατούντων διαφωνίας να διακινδυνεύσητε τας θέσεις υμών, εφελκύουσαι καθ' υμών αυτών την δυσμένειαν των προυχόντων· μη φοβείσθε, φίλταται, έστε γενναίαι και βαίνετε προς το καθήκον· εν εσχάτη δε ανάγκη αποχαιρετήσατε τους παραγνωρίζοντας την οσιότητα του έργου υμών, μετά τόλμης δε και

Σελ. 290
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/291.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

θάρρους εμπρέποντος υμίν, φέρουσαι το μέτωπον αγνόν και αξιοπρεπές, ζητήσατε αλλαχού δράσιν δικαιοτέραν. Οι δε αδικήσαντες ή παραγνωρίσαντες υμάς θέλουσι τάχιον ή βράδιον εννοήσει το σφάλμα αυτών και υμάς εκτιμήσει διά την ευθύτητα της διαγωγής. Αλλά και τούτο αν δεν συμβή, δεν αρκεί άρα η αγαθή μαρτυρία της συνειδήσεως υμών; Τέλος έστω η καθόλου διαγωγή υμών κάτοπτρον των ιδεών υμών, ας μετά ζήλου προς τας περί υμάς μεταδίδετε· επειδή ούτω θέλετε προσφέρει τη κοινωνία μέλη ευσεβή και ενάρετα, αντί υποκριτικών και σοφιστικών.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΧΕΣΕΩΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ ΠΡΟΣ ΤΑΣ ΑΡΧΑΣ

Το τελευταίον τούτο ζήτημα, φίλταται, περί του οποίου δικαίας μεν, αλλά πολλήν εμφαινούσας απειρίαν, παρατηρήσεις σημειοίτε, είναι σπουδαιότατον ζήτημα και χρήζει εμβριθούς μελέτης, επειδή πολλαί εξ υμών πολλάκις επιζητούσι δράσιν μάλλον ανεξάρτητον και ελευθέραν, θεωρούσαι μετά βασκάνου όμματος πάσαν άλλην επέμβασιν πρόσκομμα της πορείας αυτών· όθεν προκύπτει πολλάκις η ασυμφωνία μεταξύ των επιτροπών και αρχών και των διευθυντών των σχολών. Είμαι δε βεβαία, ότι οι ούτω σκεπτόμεναι αγνοούσι καθ' ολοκληρίαν την σπουδαιοτάτην συνδρομήν των αρχών εις το έργον των παιδαγωγών κατά την των νεωτέρων παίδευσιν και αγωγήν.

Η κοινωνία, ο δεύτερος ούτος κύκλος των τεσσάρων ομοκέντρων, περί ων και αλλαχού ανεφέραμεν, έχει καθήκον και δικαίωμα να εκπροσωπή εαυτήν διά των τοπικών αρχών και των εφοριών εν πάση σχολή· διότι το έργον της παιδεύσεως των νεωτέρων πρέπει να ήναι μέλημα της κοινωνίας, ης μέλη ενεργά και χρήσιμα εισίν οι καλώς μεμορφωμένοι μετά ταύτα πολίται. Πλην όμως του λόγου τούτου υπάρχουσιν άλλοι λόγοι σπουδαιότατοι, παιδαγωγικοί, δι' ους η σύμπραξις και παρουσία των αρχών είναι απαραίτητος προς την ευδοκίμησιν του έργου των παιδαγωγών· επειδή, ως πολλάκις συμβαίνει, ο παιδαγωγός είναι μονομερής, αυτός ων κριτής και κρινόμενος των έργων αυτού, όπερ δυστυχώς παρορμά αυτόν πολλάκις αντί του δικαίου να πράττη το άδικον, αντί, λέγω, της μεμονωμένης του παιδαγωγού ενεργείας (και περινούστατον και δικαιότατον αν υποθέσωμεν αυτόν), διά την παρουσίαν των αρχών, παρίσταται κριτήριον άλλο, όπερ εκτός του έργου κείμενον πολλάκις γενικώτερον περισκοπεί αυτό· διό τα μεν υπερτροφικώς καλλιεργούμενα υποδεικνύον και περιστέλλον, τα δε αποδοκιμάζον και αποκρούον, εν πλείστοις δε ασπαζόμενον τα καλώς έχοντα, συντελεί εκ συμφωνίας ή αντιστάσεως εις την εξέγερσιν των

Σελ. 291
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/292.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δικαίων και ορθών φρονημάτων και εις την επιζήτησιν των καταλλήλων μέσων προς την κοινωνικήν της σχολής αποστολήν. Τούτο δε δύναται να συγκρατήση και την ενότητα της αγωγής. Τοιαύτα λοιπόν έχουσαι εν τω νω, αγαθαί μου φίλαι, ενθυμείσθε εκάστοτε πόσον αμαθής τις αλλ' απρόληπτος και ευθύς τη κρίσει δύναται πολλάκις το εν υμίν αυταίς ανώμαλον ταχύτερον να διακρίνη και δικαιότερον να νουθετήση υμάς και να περιφυλάξη τα πρώτα της απειρίας βήματα εκ των κοινωνικών εκείνων δυσχερειών, προς ας προσκρούουσιν όσοι των παιδαγωγών δεν εσεβάσθησαν τας αρχάς. Ούτω λοιπόν εχόντων των πραγμάτων υμίν, πολλών δε και ποικίλων παρεχομένων αφορμών κατά το παιδαγωγικόν έργον, καθ' ας αυτάς μόνον έχετε κριτήν των γενομένων συνήθως, θέλετε συνομολογήσει εμοί, ότι και το υμέτερον έργον κατά μέγα μέρος δύναται να χωλαίνη. Κατέχετε άρα εν πεποιθήσει πάσαν μερικήν γνώσιν πλήρη και αφ' όλων των σημείων αυτής; Είσθε τοσούτον εξηγνισμέναι κατά την καρδίαν ώστε να μη παρέλκησθε πολλάκις εν αγνοία υμών αυτών υπό των ατομικών προλήψεων και πόθων; Όχι! φίλταται, τούτο η μακρά μόνον πείρα δύναται να παράσχη υμίν, αν όντως επί του παιδαγωγικού έργου ευσεβήτε. Έχετε λοιπόν ανάγκην εκτός υμών αυτών όμματος περισκοπικού, αυστηρού και δικαίου περί το υμέτερον έργον, όπως και η πείρα υμών η δικαία και κάτοπτρον των κοινωνικών αναγκών. Όθεν είναι δίκαιον να θεωρήτε τας κατά πόλεις επιτροπάς και αρχάς ως δύναμιν αναγκαίαν και προσφιλή προς τας υμετέρας ενεργείας και αντί ν' αποβλέπητε προς αυτάς με βάσκανον όμμα, προσπαθείτε, τουναντίον, παντί σθένει να προσελκύσητε την πατρικήν αυτών στοργήν, προσφέρουσαι αυταίς σέβας και διά την πεφωτισμένην αυτών πείραν και διά την απρόληπτον ορθοφροσύνην. Μη καλύπτετε ενώπιον αυτών υποκριτικώς τας ελλείψεις υμών, αλλά προσλαμβάνετε αυτάς αρωγούς και προς επανόρθωσιν των πλημμελώς εχόντων. Τιμάτε εν ειλικρινεία την θέσιν αυτών, οιαδήποτε αν η η ατομική των όντων αξία, ουχί εκ φόβου, αλλ' εξ αγάπης και χάριν υμών αυτών και χάριν των περί υμάς. Θεωρούσαι δε τας αρχάς ταύτας αντιπροσώπους του οίκου, της κοινωνίας και της πολιτείας, δύνασθε βέλτιον να κατανοήσητε και την ηθικήν ανάγκην του να παρέχητε αυταίς ακριβή έλεγχον των υμετέρων πράξεων· ούτω δε αι αρχαί αποβήσονται υμίν φυλακτήριος άγγελος, όστις και υμάς αυτάς φυλάττει από πολλών σφαλμάτων και αδυναμιών, και τους ευθυνομένους διαφωτίζει προς το κοινωνικόν καθήκον.

Πώς λοιπόν; δεν είναι ευεργεσία η τοιαύτη σχέσις; δεν είναι σωτήριος η τοιαύτη δύναμις ;

Αλλά και αν αμαθείς περί το έργον υμών ώσιν οι άνθρωποι εκείνοι, προσπαθείτε μετά μετριοφροσύνης να υποδεικνύητε αυτοίς τα δέοντα, διαφωτίζουσαι αυτούς, όπως ποτέ απέναντι ανικάνων και αμαθών παιδαγωγών παρασταθώσι φύλακες της των νεωτέρων παιδεύσεως. Αλλά προς την τοιαύτην πολιτείαν υμών, ας ομολογήσωμεν ειλικρινώς, απαιτείται αυταπάρνησις ιερά, ην,

Σελ. 292
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/293.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

άνευ της συναισθήσεως της θειας παρουσίας, είναι αδύνατον να επισπάσητε εις εαυτάς. Η δε πολύτιμος αύτη αρετή θέλει κραταιώσει εν υμίν αυταίς την πίστιν προς την γνώσιν, ότι υμείς τε αυταί, το σχολείον και αι περί αυτό αρχαί με τους νόμους αυτών, πάντες ομού, είσθε λειτουργοί του ευγενούς και υψηλού καθήκοντος της των παίδων ευσεβούς και εθνικής αγωγής. Ποσάκις, αγαπηταί φίλαι, δεν είδον χλευαζομένην την μεταξύ σχολής και αρχών σχέσιν, και ποσάκις εν τη σχέσει ταύτη υπό το πρόσχημα του καθήκοντος δεν προδίδεται αστόργως το ιερόν καθήκον προς την πατρίδα, την κοινωνίαν και τον οίκον! Ποσάκις δεν συμβαίνουσι συνωμοσίαι απρεπείς και ασεβείς μεταξύ του παιδαγωγούντος και των παιδαγωγουμένων, ίνα τας αρχάς ταύτας εξαπατώσι! και ποσάκις όμως, φευ! αυταί αι αρχαί κακώς αντιπροσωπευόμεναι αποβαίνουσιν η αιτία της προδοσίας του ιερού της παιδεύσεως καθήκοντος! Ποσάκις δε η συντηρητική δύναμις των κατά τας μικροπόλεις κοινωνιών δεν εχλευάσθη ενώπιον των παίδων! η συντηρητική δύναμις, λέγω, ην εκπροσωπούσιν άνθρωποι, των οποίων ουχί τα γράμματα και η σχολαστικότης, αλλ' η φιλοπατρία, φιλογένεια και φιλανθρωπία παρέχουσι τα μόνιμα μέσα προς την παίδευσιν των παίδων! Σέβεσθε λοιπόν τας αρχάς και όταν υπ' αυτών αδίκως καταδικάζησθε, ως ποτέ ο Σωκράτης, ίνα εμπράκτως διδάξητε τοις περί υμάς την αγάπην και συμπάθειαν προς πάσαν αρχήν. Θεωρείτε την ημέραν των επισκέψεων αυτών ημέραν αγαπητής εορτής· καλλιεργείτε εις τον νουν των περί υμάς την ιδέαν της ανάγκης της συνδρομής αυτών· και ούτω θέλετε ησύχως συντελέσει, ώστε να καταπολεμώνται μετά φρονήσεως τα κακά της οχλοκρατίας, ένθα υπό το κάλυμμα της ελευθερίας τα αγενέστερα και αγριώτερα θεραπεύονται πάθη και ορέξεις.

Και ταύτα μεν εν γένει, μερικώτερον δε παρακαλώ υμάς, αγαπηταί φίλαι, ίνα κρατήτε ακριβείς σημειώσεις καθ' εκάστην των ουσιωδεστέρων συμβάντων της σχολής, ας αθροίζουσαι εις το τέλος του σχολικού έτους να δίδητε ακριβή έλεγχον της τε ηθικής και διανοητικής πορείας της υφ' ημάς σχολής, και τας ενιαυσίους λογοδοσίας και εκθέσεις δικαίας και αξιοπρεπείς ποιήτε. Δια τούτων και των τοιούτων καθίσταται το υμέτερον έργον ευκολώτερον, συνδέεται δε στενότερον το σχολείον μετά της κοινωνίας και των αρχών, και προσπολεμείται το εφ' υμίν πάσα αυθαίρετος και μονομερής ενέργεια των λειτουργών της παιδεύσεως, εξ ης πολλάκις προκύπτει σύγκρουσις και αντίπραξις. Σέβεσθε λοιπόν τας αρχάς, φίλταται, ουχί προσποιούμεναι ή και ανεχόμεναι, αλλ' ειλικρινώς συναισθανόμεναι, ότι τούτο είναι καθήκον της καρδίας υμών και συμφέρον υμίν τε και τη κοινωνία.

Σελ. 293
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/294.gif&w=600&h=393 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

28. Κεντρικό Παρθεναγωγείο Αγίας Φωτεινής, Σμύρνη

Σελ. 294
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/295.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΤΟ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΝ

Τη σιγαλιά των τοίχων σου δεν φτάνει να χαλάση

Του κόσμου τ' αναγάλλιασμα, το βούισμα, κ' η έννοια,

Και κρύβεις από ταις 'ματιαίς την ανθισμένη πλάσι,

Κάθε σμαράγδινη εμμορφιά με βάθη ζαφειρένια.

Η όψι σου η ερημική σε δείχνει μοναστήρι,

Και 'μοιάζουν 'σαν καλόγρηαις όσαις αγναίς παρθέναις

Κρατούνε πάντα υπήκοαις οι σκοτεινοί σου γύροι,

Δίχως να ζουν γονατιστά σε ράσο τυλιγμέναις.

Αλλά για 'σένα ειν' η χαραίς κ' η έννοιαις όπου βγαίνουν

Απ' τα καλά μαθήματα κι' απ' τα σοφά βιβλία,

Και μέσα σου μοσχοβολούν αιώνια κι' ανασταίνουν,

Χρυσός καρπός η προκοπή, κι' άνθος λευκό η φιλία!

Ω ναι! την αγιωσύνη σου καμμιά εκκλησιά δεν έχει,

Κανένας κήπος καρπερή, 'σαν τη 'δική σου, νιότη!

Λαχτάριζε για κάθε νια όπου 'ς εσέ προστρέχει,

Θρέφ' της 'σα δέντρο την καρδιά, διώξε απ' το νου τα σκότη.

Πες της, αν είνε ολόμμορφο 'ς τους κάμπους εκεί κάτου

Το στάχυ πού ξανθό, ψηλό, βεργολιγάει τ' αγέρι,

Φτωχοί, τι να την κάμουμε τη ζηλευτή θωριά του

Προ του σιτάρι θεριστή, προ του ψωμί μας φέρη ;

Πες της, εκεί που κάθεται 'ς τον Όμηρο σκυμμένη,

Ποιος ειν ο μόνος στοχασμός που πρέπει πάντα νάχη:

Όχ' η ωραία, λιγόμυαλη και 'ντροπιασμένη Ελένη,

Αλλ' η περήφανη, πιστή, πολύπαθη Ανδρομάχη.

Πες τι γυναίκες άστραψαν και 'ς τα στερνά εδώ πέρα

'Σ το Μισολόγγι το λαμπρό, 'ς το δοξασμένο Σούλι,

———————

Ποίημα του Κωστή Παλαμά· αναδημοσιεύεται από το περιοδικό Εστία, τόμος Ι', αρ. 564, 19 Σεπτεμβρίου 1880, σ. 666.

Σελ. 295
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/296.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Και βγάλε την δασκάλισσα, γυναίκα και μητέρα,

Μ' εσένα ζουν οι ελεύθεροι κ' ελπίζουνε οι δούλοι!

Του Γένους το σταυραετό μ' αστραφτερό το μάτι,

Με τα φτερούγια ολάνοικτα κορώνα σου τον είδα!

Ω! πέρνε κάθε κόρη μας, της παρθενιάς παλάτι,

Και κάνε την βασίλισσα, που θε να ειπή Ελληνίδα!

Κωστής Παλαμάς

Σελ. 296
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/297.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τί άρα το παιδίον τούτο έσται;

1881

[Μ. Βρατσάνος]

ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΩΣ ΠΑΡΘΕΝΟΥ ΜΗΤΡΟΣ ΚΑΙ ΣΥΖΥΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ Α'

Κυρίαι και Κύριοι,

Πόσον ηδύ είναι το άσμα, το οποίον νεαρά μήτηρ άδει παρά τη κοιτίδι του κοιμωμένου αυτής βρέφους! Κοιμού, αξιαγαπητότατον και αθωότατον βρέφος, κοιμού ηδέως, ουδείς τολμά να σε ανησυχήση, ή να σε διαταράξη κοιμώμενον. Φύλαξ πιστή, η μήτηρ σου, αποδιώκει παν το ενοχλούν σοι, και όπου συ αναπαύεσαι, εκεί άκρα βασιλεύει ησυχία και γαλήνη. Κοιμού γλυκύτατον τέκνον, κοιμού ηδέως και ελαφρώς· η γλυκεία σου μήτηρ ερειδομένη επί του προσκεφαλαίου σου εις το μόλις αρχόμενον κίνημά σου είναι έτοιμος να αρχίση πάλιν το γλυκύτατον άσμα, το οποίον ναρκώνει τα τρυφερά σου μέλη και προκαλεί τον ύπνον. Κοιμού, αξιέραστον παιδίον, κοιμού. Παρίσταται παρά σοι άγρυπνος και προσεκτική η πολυαγαπώσα σε μήτηρ και ουδέν έχεις να φοβήσαι, ή να ανησυχής.

Ιδού ο πατήρ θάλλων έτι νέος έρχεται περί την μεσημβρίαν εις την οικίαν του εκ του καθημερινού του έργου. Σπεύδει γοργοίς βήμασι προς τον οίκον, όσον δε πλησιάζει εις αυτόν, τόσον τα βήματά του γίνονται γοργότερα και λεπτόν επί του προσώπου του άρχεται εξανθούν ερύθημα. Διατί; Γλυκείαι σκέψεις και επιθυμίαι εγεννήθησαν εν τη ψυχή του, τρυφεραί ιδέαι περιστρέφονται

———————

Αποσπάσματα από ομιλία του [Μιλτιάδη] Β[ρατσάνου] στο σύλλογο "Βύρων", που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Σχολείων, "σύγγραμμα περιοδικόν υπέρ των Δημοτικών και Ελληνικών σχολείων, εκδιδόμενον άπαξ του μηνός υπό Μ. Βρατσάνου και Θ. Ι. Μιχαλοπούλου", έτος Α', αρ. 2, Ιανουάριος 1881, σ. 33-35, αρ. 4, Μάρτιος 1881, σ. 97-99, αρ. 5, Απρίλιος 1881, σ. 149-150, αρ. 7, Ιούνιος 1881, σ. 209-213, και αρ. 8, Ιούλιος 1881, σ. 241-244.

Σελ. 297
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/298.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εις τον νουν του. Τί θέλει, τί ζητεί, τί σπεύδει; Ίσως έχει ν' αναγγείλη ευχάριστόν τινα είδησιν κέρδους, προαγωγής, τιμής, δόξης! Όχι, ουδέν τούτων έχει· η χαρά του προέρχεται ουχί εκ λόγων εξωτερικών, αλλ' εκ των οικιακών του πραγμάτων. Ιδού παρά τη θύρα της αυλής η φίλη της καρδίας του και η αγαπητή της ψυχής του, εν τω κόλπω το τέκνον φέρουσα, αναμένει αυτόν. Ιδού δεικνύει εις το παιδίον τον πατέρα σπεύδοντα! Ούτος δε σχεδόν ασθμαίνων φθάνει, χαιρετά την σύντροφον της καρδίας του και λαμβάνων εις τας χείρας το νήπιον, ασπάζεται τρυφερώς και επανειλημμένως το απαλόν και ροδόχρουν αυτού πρόσωπον.

Ω! ποία μαγευτική και πλήρης ποιήσεως και πάθους σκηνή! Αντί τίνος δύνανται να ανταλλαχθώσι τοιαύται στιγμαί ευφρόσυνοι και τερπναί; Τίς περικλεής ζωγράφος δεν ήθελεν εκλέξει ταύτην την χαρίεσσαν, γελώσαν και τερπνήν υπόθεσιν, ίνα γράψη καλήν εικόνα; Τίς ποιητής δεν ήθελε λάβει ως θέμα ποιήσεως την συνάντησιν ταύτην, όπως περιγράψη την χαριεστέραν και φυσικωτέραν εικόνα του ανθρωπίνου βίου! Ο Όμηρος... Ναι, κυρίαι και κύριοι, ο Όμηρος, ο μέγας εκείνος της φύσεως και της ανθρωπίνης καρδίας μιμητής, δεν αφήκε να τω διαφύγη τοιαύτη ευκαιρία. Οι περί τούτου στίχοι του πρόκεινται περιφανές υπόδειγμα ποιήσεως και αποδεικνύουσι προ πάσης ξηράς λογικής και ιστορικής μαρτυρίας, ότι ο Όμηρος υπήρξε πατήρ!...

Επιτρέψατέ μοι, κυρίαι και κύριοι, να απαγγείλω τους ωραίους τούτους στίχους, αφού προς ευκολωτέραν κατάληψιν αυτών βραχείαν προτάξω εισαγωγήν.

(συνέχεια)

"Ω! ας αφήσωμεν", ακούω ήδη παρά πολλών ψιθυριζόμενον, "ας αφήσωμεν τους νέους τούτους συζύγους ν' απολαύσωσι της ευτυχίας, ην ο Θεός τοις έδωκεν, και παραδοθώσιν εις πάσας τας αγνάς και αθώας τέρψεις συζυγικής και πατρικής καρδίας". Ναι, λέγω και εγώ, ας αφήσωμεν τούτους να επιδαψιλεύωσιν εις το νήπιον τας μικρολόγους φροντίδας, ας απαιτεί η τρυφερά του ηλικία, ας καταπαύωσι διά θωπειών τους κλαυθμυρισμούς του, ας υπερασπίζωνται τον ύπνον του και ας απολαύωσι των πρώτων αυτού μειδιαμάτων. Ναι, ας αφήσωμεν αυτούς να ονειρεύωνται και κτίζωσι πόλεις εν τω αέρι, βαυκαλιζόμενοι υπ' ελπίδων ευφροσύνου και μεγάλου μέλλοντος του αρτιγεννήτου αυτών βρέφους! Ας αφήσωμεν τέλος αυτούς να δρέπωσι τα πρώτα άνθη του έαρος, τους μόλις σχηματιζομένους των ρόδων κάλυκας. Είναι ο χρυσούς αιών του γάμου, η ανθηρά νεότης δύο καρδιών ηγαπημένων και ηνωμένων διά του έρωτος, της αγάπης, των ευχών της εκκλησίας και του καρπού του μυστηρίου, ον ο Χριστός 

Σελ. 298
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/299.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ηυλόγησεν εν Κανά της Γαλιλαίας! Αλλά νέοι και τρυφεροί γονείς, γρηγορείτε... η αγωγή του τέκνου σας άρχεται μετ' ολίγον, ή μάλλον ήρχισεν ευθύς από της γεννήσεως αυτού. Αν η αγωγή στηρίζεται επί του έθους, του από της τρυφερωτάτης ηλικίας, ως ο φιλόσοφος Πλάτων φρονεί, ανάγκη διά τούτο από της γεννήσεως να εθίζωμεν τα παιδία εις το καλόν. Ταις αρχαίς δε ταύταις του θείου Πλάτωνος επόμενος και ο Ελβετός παιδαγωγός Πεσταλότσης λέγει περί του παιδός· "η πρώτη ώρα της διδασκαλίας είναι η ώρα της γεννήσεως. Αφ' ου χρόνου τα αισθητήρια του παιδός όργανα δύνανται να δέχωνται τας εντυπώσεις της φύσεως, από τούτου άρχεται και η φύσις διδάσκουσα τον παίδα". Και αποβλέπει μεν κυρίως εν τω πρώτω έτει του παιδός η αγωγή εις την θεραπείαν του σώματος, και δια τούτο ο φυσικός αυτού παιδαγωγός, η μήτηρ, πρέπει προ πάντων περί του σώματος να φροντίζη, χρεία όμως και η ηθική και πνευματική παιδαγωγία να αρχίση συγχρόνως του υψηλού αυτής έργου. Κατά την νηπιακήν ηλικίαν ο παις συνηθίζει κατά μικρόν να διακρίνη την φωνήν της μητρός, να γνωρίζη αυτήν εξοικειούμενος προς τον στενόν κύκλον των περικυκλούντων αυτόν πραγμάτων. Και ναι μεν η συνείδησις του παιδός είναι έτι ανεξερεύνητος και δυσεξέταστος και ομοιάζει προς χάος, ή μάλλον προς θάλασσαν, ης ένεκα του αμετρήτου αυτής βάθους αδυνατούμεν να διακρίνωμεν τον πυθμένα, ουχ ήττον όμως άρχονται και κατά την πρώτην ταύτην και νηπιακήν ηλικίαν αναφαινόμεναι αι πρώται παραστάσεις. Η ομίχλη, η καλύπτουσα τον ορίζοντα άρχεται κατά μικρόν λεπτυνομένη και διαλυομένη, διακρίνονται δ' ήδη αμυδρώς πως τα πλησίον όρη, η θάλασσα και αι νήσοι, ως νήσσαι, εκ του θαλασσίου βυθού αναδύουσαι. Επικαλούμαι την μαρτυρίαν των μητέρων, αίτινες μετά τοσαύτης τρυφερότητος παρακολουθούσι την πρώτην εκδήλωσιν των παραστάσεων του παιδός και τοσούτον αγάλλονται βλέπουσαι την ευκινησίαν, την ζωηρότητα, τα πρώτα ψελλίσματα αυτού, και διακρίνουσαι τα πρώτα σημεία της νοημοσύνης. Από του χρόνου τούτου άρχεται, Κυρίαι και Κύριοι, το πρώτον στάδιον της διδασκαλίας· από της ημέρας εκείνης εισέρχεται ο παις εις το αφανές εκείνο παιδευτήριον, το οποίον πάνυ ευφυώς ωνόμασεν ο Κομένιος μητρικόν σχολείον.

Ουδένες άλλοι αγαπώσι τα τέκνα των μάλλον των γονέων. Ο Θεός έδωκε το ορμέμφυτον τούτο εις τους γονείς επ' ωφελεία των μικρών τούτων και τρυφερών όντων, τα οποία, τόσον ανίσχυρα και αδύνατα έρχονται εις τον κόσμον. Αλλ' η αγάπη αύτη αμβλύνει την κρίσιν και εμποδίζει πολλάκις τους γονείς να διακρίνωσι, τί κυρίως δύναται να ωφελήση τα τέκνα των. Γονείς εστέ σταθεροί εν τη ανατροφή του κορασίου! Εάν δεικνύετε σήμερον εν τη αρχή αδυναμίαν και κλονείσθε υπό της τυφλής αγάπης σας προς αυτό, αύριον θα χρειασθήτε να καταβάλητε πλείονα ενέργειαν και ίσως εις μάτην θα κοπιάσητε. Εάν δεν κτυπήσητε τα σπέρματα των κακών συνηθειών ευθύς εν τη εμφανίσει αυτών εν τω θυγατρίω σας, θα δοκιμάσητε πολλούς κόπους να εκριζώσητε αυτά, όταν 

Σελ. 299
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/300.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ριζωθώσιν. Εάν ανέχεσθε τας ιδιοτροπίας της νηπιότητος του κορασίου σας και δεν σπεύδετε να τας αποκόψητε διά της σταθερότητος και της επιμονής, θα καταστήσητε αυτό κατά μικρόν δεσποτικόν και δεν θα έχητε την δύναμιν να το υποτάξητε εις τας θελήσεις σας. Ούτω ένεκα της αμελείας υμών, ω γονείς, όσον αυξάνει το κοράσιόν σας, τόσον θα γίνηται αυτό δεσποτικώτερον, η δε δύναμις υμών οσημέραι θα ελαττούται και θα γείνητε, προϊόντος του χρόνου, θεαταί ανηκούστου τυραννίας, ην θα εξασκεί εφ' υμάς η θυγάτηρ σας. Τότε θα ίδητε τα σπουδαία καθήκοντα μητρός και πατρός και την κυριότητα και αυθεντίαν υμών καταπατουμένην υπό των τυραννικών ιδιοτροπιών αμελώς και ηπίως ανατραφέντος κορασίου. Δια της υπερμέτρου λοιπόν περιποιήσεως, ω μητέρες, διά της υποχωρήσεως υμών εις τας αναφαινομένας ελλείψεις του κορασίου σας, ιδρύετε, χωρίς να το εννοήτε, την αναρχίαν εν τω οίκω υμών, την αδυναμίαν, τας οικιακάς ταραχάς, τα μαρτύρια, τας βασάνους και τέλος την παραλυσίαν.

Γονείς γρηγορείτε - γρηγορείτε γονείς.

ΟΜΙΛΙΑ Β'

"Τι άρα το παιδίον τούτο έσται;"

(Λουκ. α, 66)

Οκτώ ημέρας μετά την γέννησιν Ιωάννου του Βαπτιστού μεγάλη ετελείτο εορτή εν τω οίκω των γονέων αυτού Ελισάβετ και Ζαχαρίου. Οι γείτονες, οι φίλοι και οι συγγενείς είχον συναθροισθή εις τον οίκον των ιερών εκείνων ανδρών, των ευλογία του Θεού αξιωθέντων να γείνωσι γονείς, ίνα συγχαρώσιν αυτοίς επί τη γεννήσει υιού· "τί άρα", έλεγον, "το παιδίον τούτο εσται;"

Εν χριστιανική οικία λαμπρά προ ολίγων ημερών ετελείτο τελετή· συγγενείς, φίλοι, οικείοι, γνώριμοι είχον προσκληθή εκεί, πάντες δ' ούτοι εμειδίων, έχαιρον και ηγάλλοντο. Η δέσποινα την καλήν φέρουσα εσθήτα και καθωραΐσμένη υπό γλυκείας τινός του προσώπου χλωρότητος, ην οι αγώνες του τοκετού και αι ημέραι της λοχείας εναπετύπωσαν τη μορφή αυτής, δέχεται επιχαρίτως, προσμειδιώσα τους κεκλημένους· ο δε πατήρ περιχαρής δεξιούται σφιγκτώς τους προσερχόμενους. Η χαρά ήδη καθίσταται γενική εν τω οίκω, οι πάντες διαλέγονται ζωηρώς, γέλωτες δε και φαιδρότης εξαπλούται επί πάντας. Οι μεν ερωτώσι περί των δε, περί της υγιείας των απόντων, περί των οικιακών πραγμάτων και περί των ευτυχημάτων των. Τρυφερά κοράσια και χαριέστατοι παίδες τας λαμπράς αυτών στολάς ημφιεσμένοι, διά ποικιλοχρόων ταινιών την κόμην και την οσφύν περιεσφιγμένην έχοντες, παρίστανται εκεί τους ασπασμούς και τας θωπείας των συγγενών και φίλων προσδεχόμενοι.

Σελ. 300
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/301.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Αίφνης την διάχυσιν ταύτην και χαράν διαδέχεται ησυχία άκρα και σιωπή. Δεσποσύνη τις φέρει εν αγκάλαις εις το μεσον της αιθούσης νήπιον· τα βλέμματα πάντων προσηλούνται επ' αυτού, οι πάντες τους πάντας και τα πάντα λησμονούσι και αυτό το αθώον και τρυφερόν νήπιον να ίδωσιν επείγονται. Τούτο δ' ον εν μέσω λαμπάδων λαμπρών και νέφους καπνού εκ του καιομένου ευώδους λιβανωτού, και περικυκλούμενον υπό κόσμου αγνώστου αυτώ, περιστρέφει πεφοβισμένους τους οφθαλμούς. Συμπάθεια ήδη γεννάται εκ της θέας του νηπίου εις τας ψυχάς των παρισταμένων και θεωμένων. "Τί λοιπόν θα γείνη το παιδίον τούτο;" λέγουσι και ενταύθα οι προσκεκλημένοι συγγενείς και φίλοι.

Ναι! ποίον θα ήναι το μέλλον του νεογνού τούτου παιδίου; Η ερώτησις αύτη, ην εποίησαν οι συγγενείς και φίλοι περί του τέκνου της Ελισάβετ και του Ζαχαρίου, είναι συνήθης και επαναλαμβάνεται από των αρχαιοτάτων χρόνων της δημιουργίας και εις πάντας τους αιώνας μεταξύ των ανθρώπων και θα επαναλαμβάνηται μέχρι της συντέλειας του κόσμου. "Τί θα ήναι το παιδίον τούτο;" είναι το δυσδιάλυτον και πολυπλοκώτατον ζήτημα, και είναι όμοιον προς το εν τη Αποκαλύψει αναφερόμενον μυστηριώδες βιβλίον, το διά πολλών σφραγίδων εσφραγισμένον και σεσημασμένον, το οποίον δεν δυνάμεθα να ανοίξωμεν, αλλά του οποίου ο χρόνος μόνος μίαν προς μίαν λυμαίνεται και φθείρει τας σφραγίδας, μέχρις ου πασών των σφραγίδων φθαρεισών, πρόκειται ήδη ανοικτόν και παρά πάντων εύκολον να αναγνωσθή. Τί θα γείνη το παιδίον, εζήτουν να μάθωσιν οι Πέρσαι από των πρώτων ημερών της ελεύσεώς του εις τον κόσμον· εκάλουν λοιπόν τον αστρολόγον εις τον οίκον των, όστις εξετάζων τους αστέρας προέλεγε την μέλλουσαν του νεογεννήτου τύχην! Το μέλλον του παιδίου εζήτουν και οι Έλληνες να μάθωσι διά των Μοιρών, αίτινες ευθύς μετά την γέννησιν επεσκέπτοντο αυτό· τούτ' αυτό πάντες εν γένει οι λαοί και πολλοί εξ ημών έτι και νυν πιστεύουσιν, εισάγοντες την Μοίραν, την αδυσώπητον ταύτην θεάν, εις το δωμάτιον του νεογεννήτου την τρίτην μετά την γέννησιν αυτού ημέραν ίνα μοιράνη αυτό.

"Τί άρα το παιδίον τούτο έσται;" ερωτώμεν και ημείς σήμερον περί αγωγής του κορασίου τον λόγον ποιούμενοι, οποίον έσται το μέλλον του νηπίου τούτου. Το παιδίον τούτο θα γείνη, αποκρινόμεθα, οποίον θέλουσιν να καταστήσωσιν αυτό οι γονείς αυτού· θα γείνη καλόν, ή κακόν, αν καλώς ή κακώς αναθρέψωσιν αυτό οι φυσικοί αυτού παιδαγωγοί, οι γονείς. Το παιδίον τούτο θα γείνη τέλος το εναποτύπωμα των γονέων αυτού, το αποτέλεσμα της αγωγής, ην θα παράσχωσιν αυτώ οι γονείς αυτού. Και είναι μεν αληθές, ότι ο άνθρωπος ερχόμενος εις τον κόσμον, φέρει μεθ' εαυτού βαθύτατα εντετυπωμένας φυσικάς τινας προδιαθέσεις, δι' ων δύναται να υποβοηθηθή εις την μέλλουσαν αυτού αποκατάστασιν, ήτοι εις την παραδοχήν βιωτικού έργου ή επαγγέλματος εν τω βίω, αι προδιαθέσεις όμως αύται δεν ορίζουσιν εκ των προτέρων το μέλλον αυτού. Ο άνθρωπος πεπροικισμένος διά πολλών προδιαθέσεων κινείται

Σελ. 301
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/302.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ελευθέρως εις το στάδιον της αγωγής αυτού και δύναται να λάβη ποικίλας δεξιότητας και γείνη κατάλληλος και ικανός εις πολλά συγχρόνως έργα και επαγγέλματα. Ούτω ο παις ούτος δύναται να γείνη και ιατρός και φιλόλογος και ποιητής και μουσικός και εις πολλά άλλα έργα να ευδοκιμήση. Ο Σωκράτης εγένετο ανδριαντοποιός, πριν ή γείνη φιλόσοφος, και ο Πλάτων έκαυσε τα ποιήματά του, πριν ή γράψη τους αθανάτους αυτού διάλογους. Ο Rousseau, ίνα και εκ των νεωτέρων τινά ονομάσωμεν, εγένετο επιτηδειότατος θεράπων της μουσικής, πριν ή γείνη φιλόσοφος, πολιτικός και παιδαγωγός. Ο παις ανατρεφόμενος και εκπαιδευόμενος πλάττεται, ή περιενδύεται τον τύπον κατά την μεταφορικήν έκφρασιν του Πλάτωνος, ον βούλεται να δώση αυτώ ο παιδαγωγός, ακολουθεί τον ρουν της κοινωνίας, μεθ' ης αναστρέφεται και συζή, και σχηματίζεται κατά τας εξωτερικάς σχέσεις του βίου και την κοινωνικήν θέσιν των γονέων του.

(συνέχεια)

Ηθικώς δ' εξεταζόμενος ο παις δεν έρχεται εις τον κόσμον φέρων άσπιλον και αμόλυντον την εσθήτα της ψυχής, αλλά και δεν φέρει εν μικρογραφία τα σπέρματα πάσης κακίας, ως τινές δοξάζουσιν. Η θεωρία του Ρουσσώ δεν είναι αληθής, αλλά και η γνώμη των φρονούντων, ότι ο άνθρωπος έρχεται εις τον κόσμον φέρων μεθ' εαυτού τα σπέρματα παντός κακού απέχει πολύ της αληθείας. "Τα πάντα καλά", λέγει ο Ρουσσώ, εν τη αρχή του περί ανατροφής πονήματός του, "τα πάντα καλά, όσα εξέρχονται εκ των χειρών του δημιουργού, τα πάντα δε φθείρονται και επί τα χείρω τρέπονται εν ταις χερσί του ανθρώπου. Βιάζει ούτος χώραν τινά να τρέφη τα προϊόντα άλλης, δένδρον να παράγη καρπούς άλλου· αναμιγνύει και συγχέει τα κλίματα, τα στοιχεία, τας ώρας του ενιαυτού· ακρωτηριάζει τον κύνα του, τον ίππον του, τον υπηρέτην του· αναταράττει πάντα και παραμορφώνει· αρέσκεται εις τον μετασχηματισμόν, εις τα τέρατα. Ουδέν παραδέχεται, οίον η φύσις κατεσκεύασεν αυτό και αυτόν ακόμη τον άνθρωπον θέλει να οδηγή αυτόν ως ίππον χειροήθη και δεδαμασμένον και ζητεί να περιστρέφη αυτόν και μεταβάλλη κατά την ιδιοτροπίαν του ως δένδρον του κήπου του". Αλλ' ο Ρουσσώ πλανάται· ο παις δεν εξέρχεται κατ' ευθείαν εκ των χειρών του δημιουργού, διέρχεται διά της ανθρωπότητος και εις αυτήν ανήκει· ερχόμενος δε εις τον κόσμον φέρει μεθ' εαυτού τα σπέρματα εικόνος φυσικής, εκδηλουμένης βραδύτερον εν τω βίω, και τα σπέρματα εικόνος ηθικής, ήτις δεν είναι πάντοτε εικών αρετής. Αν δε ο άνθρωπος έρχεται εις τον κόσμον φέρων μεθ' εαυτού τα σπέρματα πάσης κακίας, ήτοι έχει πάντα τα συστατικά μέλλοντος κακούργου, ως κακώς φρονούσιν τινές των φιλοσόφων, ω! τότε ουδέν του ανθρώπου ολεθριώτερον, ουδέν του δημιουργού αδικώτερον.

Σελ. 302
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/303.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Παραιτούντες δ' ήδη τας αναγκαίας ίσως προεισαγωγικάς θεωρίας, ερχόμεθα ήδη πάλιν εις το πρακτικόν μέρος της παιδαγωγίας, όπερ είναι και το κύριον θέμα των ομιλιών ημών.

Η αγωγή, Κυρίαι και Κύριοι, έχει αναμφισβητήτως μεγάλην σημασίαν και δύναμιν· η αγωγή είναι αναγκαία προς το μέλλον του ανθρώπου. Τούτο επιβεβαιοί η ιστορία πάντων των χρόνων και τόπων και η εμπειρία των ανθρώπων. Αγωγή καλή, επιμελής και προσεκτική αποφέρει γενναίους και αγαθούς καρπούς, κακή δε και διάστροφος διεστραμμένους και κακούς.

Εσθλά μεν γαρ απ' εσθλών διδάξεαι, ην δε κακοίσι

συμμιγέης, απολείς και τον εόντα νόον.

Το ζήτημα λοιπόν της αγωγής είναι σπουδαιότατον, μετέχει δε και τινος φόβου και ανησυχίας. "Τί άρα έσται το κοράσιον τούτο;" πρέπει να ερωτώμεν ου μόνον, όταν τούτο γεννηθή, αλλά και καθ' άπαν το στάδιον του βίου, το οποίον θα διατρέξη μέχρι της ενηλικιότητός του· διότι το μικρόν τούτο κοράσιον μέλλει, Θεού θέλοντος, να αυξηθή και κατασταθή δεσποσύνη, μετέχουσα των της οικίας έργων και βοηθός της μητρός· μέλλει να γείνη σύζυγος, ήτοι θα πήξη νέαν φωλέαν, νέον οίκον, ου αυτή θα ήναι η βασιλίς και κυρία· μέλλει τέλος, Θεού θέλοντος, να γείνη μήτηρ, ήτοι θα γεννήση τέκνα, θρέψη, αναθρέψη και παιδαγωγήση αυτά, τουτέστι καταστήση αυτά πολίτας αγαθούς, χριστιανούς ευσεβείς, χρησίμους εαυτοίς, τω οίκω αυτών και τη πατρίδι. Ω! τί μέγιστον και ύψιστον είναι το μέλλον του τρυφερού εκείνου κορασίου! εν ταις χερσίν αυτού είναι ανατατεθειμένα τα μεγάλα συμφέροντα του οίκου, της πατρίδος και της κοινωνίας.

Σελ. 303
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/304.gif&w=600&h=898 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 29

Σελ. 304
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/305.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δύο μικρά παράσιτα φυτά... την απείθειαν... και το ψεύδος

1881

[Μ. Βρατσάνος]

ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΩΣ ΠΑΡΘΕΝΟΥ ΜΗΤΡΟΣ ΚΑΙ ΣΥΖΥΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ Β'

Ναι, Κυρίαι και Κύριοι, η επιρροή της γυναικός εν τη κοινωνία είναι προφανεστάτη. Αποτελούσα αυτή το ήμισυ του ανθρωπίνου πληθυσμού, εξ εαυτής κατά το πλείστον εξαρτά την ευτυχίαν του οίκου και της κοινωνίας και της πατρίδος. Ο λόγος του Μεγάλου Ναπολέοντος, ότι έχομεν ανάγκην μητέρων, είναι ήδη γνώμη πάντων των λαών και πάντων των εθνών. Διά τούτο λοιπόν πανταχού παρθεναγωγεία, και διδάσκαλοι, πανταχού προθυμία και ζήλος προς εκπαίδευσιν και μόρφωσιν του γυναικείου φύλου, πανταχού σύλλογοι, παντοδαπά σχολεία, και εταιρίαι φιλεκπαιδευτικαί σκοπόν προτιθέμεναι την βελτίωσιν των κορασίων. Πανταχού ήδη ακούεται η φωνή του κορασίου ασκουμένου εις το άδειν· πανταχού, τέλος, κρούονται υπό τρυφερών δακτύλων αι χορδαί του κλειδοκυμβάλου, του μουσικού τούτου της νεωτέρας κοινωνίας οργάνου, του τοσαύτην εξασκούντος δύναμιν προς διάπλασιν της γυναικείας καρδίας. Παρήλθεν πλέον η εποχή εκείνη της αμαθείας, οπότε η γυνή κατεκλείετο εις τον γυναικωνίτην, και εθεωρείτο κτήμα του ανδρός αναλλοτρίωτον.

Εν τη προηγουμένη ομιλία ήλεγξα τους γονείς εκείνους, οίτινες, ουδεμίαν λαμβάνουσι φροντίδα απ' αυτών έτι των πρώτων ημερών της γεννήσεως του παιδιού, όπως εθίζωσιν αυτό εις το καλόν, το πρέπον και αρμόζον. Εμέμφθην δ' αυτοίς, ότι ένεκα της κακώς εννοουμένης φιλοστοργίας των δεικνύουσιν αδυναμίαν εν τη ανατροφή του κορασίου αυτών, και γίνονται αίτιοι να καταστήσωσιν αυτό ιδιότροπον, οργίλον και τυραννικόν. Και τωόντι από της τρυφερωτάτης

———————

Αποσπάσματα από την ομιλία του [Μιλτιάδη] Β[ρατσάνου], Εφημερίς των Σχολείων, ό.π., αρ. 9, Αύγουστος 1881, σ. 273-277, αρ. 10, Σεπτέμβριος 1881, σ. 305-307 και αρ. 12, Δεκέμβριος 1881, σ. 369-372.

20

Σελ. 305
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/306.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

του κορασίου ηλικίας βλαστάνουσι και αυξάνουσι δύο μικρά παράσιτα φυτά, τα οποία, ως ο κισσός επί του τρυφερού κορμού δένδρου, ευρίσκοντα γην παρθένον και έδαφος γόνιμον και εύφορον, συναυξάνουσι μετ' αυτού ρίπτοντα βλαστούς μεγάλους και κλάδους ευμήκεις, και εναγκαλίζονται το τε σώμα και τον νουν και την καρδίαν του απαλού εκείνου όντος. Τούτων δε το μεν έν αναφαίνεται ως επιθυμία του κορασίου ίνα πράττη κατά την ιδίαν θέλησιν και ως εκδήλωσις αντιστάσεως κατά του θέλοντος να εμποδίση την εκτέλεσιν της επιθυμίας του· τούτο δε το παράσιτον φυτόν καλούμεν απείθειαν, Το δ' άλλο, το οποίον αρέσκει και πολλοίς των γονέων ως ενδεικτικόν πνεύματος, είναι ο λεπτός εκείνος και επιτετηδευμένος τρόπος, το προσπεποιημένον εκείνο μειδίαμα και η χάρις, δι' ης ζητεί να υποκρύψη το κοράσιον, τί αισθάνεται και φρονεί, και τούτο καλούμεν προσποίησιν και ψεύδος.

Η απείθεια φαίνεται κατά πρώτον εν τω κορασίω και πηγάζει εκ της επιθυμίας, ην αυτό έχει να πράττη παν το αρέσκον αυτώ χωρίς να λαμβάνη εν όψει, αν διά του τρόπου τούτου ανησυχή ή ευχαριστή τους άλλους. Κυρίως δ' ειπείν, το ωραίον τούτο και ξανθόν κοράσιον κινδυνεύει να ήναι κατά βάθος εγωιστικόν. Εις τας αποπείρας του να αντισταθώμεν εις τας ιδιοτροπίας αυτού, ο μικρός ούτος τύραννος κλαίει, ανθίσταται, κτυπά τους πόδας, κινεί τας χείρας του και απειθεί.

(συνέχεια)

Το ψεύδος προσέρχεται ως επικουρικόν εις την απείθειαν. Αφού το κοράσιον διά της ορμεμφύτου αυτού προορατικότητος ίδη, ότι είναι αδύνατον να εκπληρώση την επιθυμίαν αυτού, μεταχειρίζεται την υπόκρισιν, ίνα φθάση εις τον σκοπόν αυτόν· προσποιείται λοιπόν, ότι πονεί και πάσχει, αρνείται δ' ενίοτε και την τροφήν και άλλα πολλά τεχνάζεται, και εφαρμόζει και τίθησιν εν ενεργεία το ψεύδος.

Η αποκοπή των δύο τούτων ελαττωμάτων δύναται κατά τας πρώτας ημέρας της νηπιακής ηλικίας να γείνη ταχέως και ευκόλως. Επειδή κατά τους πρώτους μήνας η αγωγή αποβλέπει μάλιστα εις την θεραπείαν του σώματος, η δε φύσις οδηγεί το νήπιον εις το ζητείν παρά της μητρός την τροφήν, ευθύς άμα γεννηθή, δυνάμεθα διά της κανονίσεως των γευμάτων αυτού να υποτάξωμεν εις την εξουσίαν ημών την θέλησιν του παιδίου. Δίδοντες αυτώ να θηλάζη ουχί οπότε αυτό θέλει, αλλ' οπότε πρέπει, μη προσέχοντες εις τους κλαυθμυρισμούς του, δι' ων ζητεί την τροφήν του, αλλ' αναμένοντες την ωρισμένην προς τούτο ώραν, ανεπαισθήτως θέλομεν δυνηθή ν' αποκόψωμεν την πρώτην χλόην των ιδιοτροπιών του κορασίου, ή και τελείως να εκριζώσωμεν αυτήν. Το νήπιον, όπερ εννοεί

Σελ. 306
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/307.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πλείω, ή όσα ημείς νομίζομεν, θα εννοήση ταχέως, ότι δεν εξαρτάται, εκ της θελήσεώς του η πλήρωσις των αναγκών του, και ούτω θα συνηθίση κατά μικρόν να υπακούη εις την μητέρα. Διά τούτου δε του τρόπου θα δυνηθώμεν να παιδαγωγήσωμεν ενωρίς το κοράσιον και καταστήσωμεν αυτό ευπειθές, υπομονητικόν, σταθερόν, εύθυμον και ήσυχον. Εάν δε η μήτηρ εις πάντα αυτού κλαυθμυρισμόν, εις πάσαν αυτού ανησυχίαν και οργήν υπακούη παρέχουσα προθύμως τον μαστόν· όταν, ίνα μη ανησυχήσωμεν τον ύπνον ημών, ώμεν έτοιμοι και μήτηρ και πατήρ και θεράπαιναι να προσφέρωμεν πλείστα αθύρματα και χορεύωμεν αυτό και ασπαζώμεθα, ω! τότε δεν πρέπει να θαυμάζωμεν, ότι το κοράσιον ηλικιωθέν κατέστη ορμητικόν και ανήσυχον. Όταν εις πάσαν αυτού δυσθυμίαν και κακοδιαθεσίαν ώμεν έτοιμοι να ευφραίνωμεν διά γλυκέων και γευστικών υγρών τον ουρανίσκον του, δεν πρέπει να παραπονώμεθα εις το μέλλον, ότι απορρίπτει τας θρεπτικάς και υγιείς τροφάς και ζητεί εκείνας αίτινες και τον στόμαχον αυτού επιβαρύνουσι και την υγείαν ενοχλούσι και βλάπτουσι.

Πατέρες, προσέχετε τον νουν εις τας πρώτας ταύτας του κορασίου κακίας και φοβείσθε, μη αύται αυξηθώσι και ριζώσωσιν εν τη ψυχή αυτού. Ο κισσός όταν ενωθή μετά του κορμού του δένδρου, συναυξάνει και εξογκούται παραδόξως εκ των χυμών εκείνου. Το ψεύδος και η απείθεια, όταν ριζώσωσιν εν τη ψυχή του κορασίου, εξωθούσιν αυτό εις μυρία άλλα κακά και ασκούσιν αυτό και εις την ώριμον ηλικίαν να κρύπτη τα ελαττώματά του, να λάμπη δε ως χρυσός, ενώ είναι απλούς χαλκός ή σίδηρος εστιλβωμένος.

ΟΜΙΛΙΑ Γ'

Είπομεν, ότι πρέπει η μήτηρ να κανονίζη την τροφήν, ήτοι την χορηγίαν και το μέτρον αυτής, ην προσφέρει εκάστοτε εις το παίδιον της· ότι τούτο συντελεί να περιστείλη ή και αποκόψη τα δύο μεγάλα ελαττώματα του παιδός, την απείθειαν και την προσποίησιν, ήτοι το ψεύδος. Πλην δε της ηθικής ταύτης ωφελείας η διακανόνισις της τροφής και του ποσού του χορηγουμένου συντελεί τα μέγιστα προς υγείαν του παιδίου. Πολλάς μητέρας παραφέρει το φίλτρον προς τα τέκνα και γίνεται τούτο πολλάκις βλάβης πρόξενον ως προς την υγείαν αυτών και ενίοτε αφαιρεί και την ζωήν των τρυφερών αυτών πλασμάτων. Τα όργανα της πέψεως εν τω παιδίω είναι ακόμη, ω μητέρες, λεπτά και τρυφερά, τουτέστιν ο μεν στόμαχος δεν έχει ικανήν δύναμιν και ελαστικότητα, τα δ' έντερα είναι εισέτι εις τρυφερωτάτην κατάστασιν. Παρέχουσαι δε αι μητέρες τροφήν πολλήν και ατάκτως, καθιστάσι το παιδίον επιρρεπές εις στομαχικάς ασθενείας, γαστρίτιδας, διαρροίας και εγκεφαλικάς συμφορήσεις, αίτινες αν μη εγκαίρως προληφθώσι δι' ιατρικής συνδρομής δύνανται να επενέγκωσι τον θάνατον. Ούτω

Σελ. 307
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/308.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πράττει και ο άπειρος γεωργός· ποτίζει υπερμέτρως τα τρυφερά φυτά επί τη ελπίδι ταχείας αυξήσεως, αλλ' όμως τα φύλλα κιτρινίζουσι, αι ρίζαι σήπονται και ξηραίνονται. Ούτω λέγουσι και περί του πίθηκος, ότι φονεύει το τέκνον του περισφίγγον αυτό υπερβαλλόντως υπ' αγάπης. Μητέρες έχετε ποτέ να δώσητε λόγον εις τον Θεόν. Πόσων παιδίων υμείς δεν έχετε γείνει αιτία του θανάτου;

Μακράν απ' εμού η ιδέα, ότι αι μητέρες εν γνώσει και επίτηδες ζητούσι να βλάπτωσι τα παιδία αυτών! Αλλ' όμως το πράγμα γίνεται εν ημίν εκ του μη καλώς εννοουμένου φίλτρου των μητέρων προς τα τέκνα αυτών. Αι τροφαί αι τόσον ωφέλιμοι προς συντήρησιν και αύξησιν του παιδός γίνονται πολλάκις αίτιαι βλάβης εάν μη ήναι ανάλογοι προς την κατάστασιν των πεπτικών οργάνων. Πολλαί δηλαδή μητέρες βλάπτουσι τα τέκνα αυτών ου μόνον παρέχουσαι αυτοίς το γάλα αφθόνως και ατάκτως, αλλά προσέτι διότι διδουσιν αυτοίς τροφήν ισχυροτέραν και στερεωτέραν εκείνης, ην η φύσις προδιέγραψε. Η στερεά τροφή αυξάνει το αίμα, γίνεται αιτία της μη κανονικής αναπτύξεως του παιδίου και επιφέρει πολλάς και ποικίλας ασθενείας. Εάν δε μοι επιτραπή να εισέλθω εις κύκλον ξένων καθηκόντων, συμβουλεύω εις τας μητέρας, ίνα μέχρι του 8ου ή 10ου μηνός μηδεμίαν άλλην τροφήν παρέχωσιν εις τα τέκνα πλην της του γάλακτος.

Εκ των ανωτέρω λοιπόν πειθόμεθα, ότι η διακανόνισις της τροφής δύναται να ωφελήση μεγάλως, διότι βοηθεί να αποκόπτωμεν ου μόνον την απείθειαν και την υποκρισίαν του κορασίου, αλλά και να συντηρώμεν την υγείαν αυτού, ενεργούντες τακτικώς και φυσικώς την ανάπτυξιν του σώματος αυτού. Πόσα κοράσια δεν έχουσι γείνει καχεκτικά, αδύνατα και φιλάσθενα, διότι οι γονείς αυτών δεν εφρόντισαν από της τρυφερωτάτης ηλικίας περί αυτών; Πόσα κοράσια, ενώ οι γονείς αυτών και εύρωστοι είναι και εξαιρέτου απολαύουσιν υγείας, κατέστησαν χλωμά και προώρως ήκμασαν και παρήκμασαν ένεκα αφροντισίας περί την δίαιταν κατά τα πρώτα έτη της ηλικίας αυτών; Η αφροντισία δ' αύτη και ολιγωρία περί το σώμα έχει μεγάλην ροπήν και εις το ήθος και εις το πνεύμα του κορασίου, ούτε ελέχθη εική και άνευ λόγου, ότι υγιής νους κατοικεί εντός σώματος υγιούς. Τα τοιαύτα αδύνατα και καχεκτικά και φιλάσθενα κοράσια γίνονται ευθύς άμα αυξηθώσιν ιδιότροπα, φιλόνεικα, επιρρεπή εις τας κακίας και φροντίζουσι δι' επιπλάστου και επιτετηδευμένου τρόπου, διά βίου ελευθεριωτέρου να προσελκύωσι και κερδίζωσιν, ό,τι χάνουσι δι' έλλειψιν των σωματικών δώρων.

Είπομεν, ότι τα δύο ταύτα παράσιτα κακά, ήτοι η απείθεια και η υπόκρισις εμφανίζονται εις τα παιδία ως προδιαθέσεις όλως φυσικαί και δύναταί τις ειπείν περί αυτών, ότι εισί τα σπέρματα κακιών, ας ο άνθρωπος κληρονομεί παρά των γονέων αυτού, ευθύς άμα έλθη εις τον κόσμον. Είναι αύται το προπατορικόν αμάρτημα; είναι τα ελατήρια, δι' ων το παιδίον κινείται, όπως ζητή την εκπλήρωσιν των φυσικών του επιθυμιών; προέρχονται τέλος αύται εξ αυτομάτου,

Σελ. 308
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 289
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    συνείδησις, δέον να ήναι αντανάκλασις και κατοπτρισμός των τε εσωτερικών και εξωτερικών σχέσεων αυτής, ατομικών τε και κοινωνικών. Επειδή όμως ο ατομικός και μύχιος βίος παρασκευάζει και το κοινωνικόν πλάσμα, προαπαιτείται ούτω παντός άλλου, όπως η εκτέλεσις του προκειμένου καθήκοντος επιτελήται ηρέμα και κανονικώς. Διά τούτο λοιπόν, είναι ανάγκη μεγίστης προσοχής, όπως ο ατομικός βίος η σύμφωνος τη εντολή.

    Διά να καταστήσητε λοιπόν εαυτάς ισχυράς προς εκτέλεσιν των επιβαλλομένων υμίν καθηκόντων είναι ανάγκη να περιποιήσητε εις εαυτάς ανέσεις ηθικάς, ας κατά τας θρησκευτικάς υμών σχέσεις και τας φιλικάς διαχύσεις δυνατόν να έχητε,

    Έχετε ανάγκην φίλων αληθών, ήτοι της από ίσου ψυχικής επικοινωνίας, ένθα της ευθύνης προς τας περί υμάς εκλειπούσης ελευθέρως και αφελώς εκδηλούνται άπασαι αι της ψυχής εφέσεις· επειδή η έλλειψις των τοιούτων σχέσεων καθιστά συνήθως τους πλείστους των διδασκάλων και παιδαγωγών μονομερείς, σχολαστικούς και ακοινωνήτους· όπερ δυστυχώς, αφαιρούν του βίου πολλά των θελγήτρων της κοινωνικότητος της ψυχής, συντελεί εις το ακατάρτιστον του χαρακτήρος. Καθήκον λοιπόν υμίν έστω, αγαπηταί φίλαι, να παρέχητε εις τας μαθητρίας υμών εικόνα της κοινωνικής θέσεως του όλου ανθρώπου και ουχί του αποκλειστικού και μεμονωμένου. Προσέχετε όμως, άπειροι καρδίαι, κατά την εκλογήν των φίλων επειδή οι φιλοφρονέστατοι μεταξύ τούτων δεν είναι συνήθως και ειλικρινέστατοι. Η δε σπουδαιότης της υμετέρας θέσεως καθιστά την εκλογήν ταύτην δυσχερεστάτην· επειδή κατ' αυτήν γνώμονα και δείκτην δέον να έχητε την βεβασανισμένην αρετήν και την ανυπόκριτον του εσωτερικού βίου ακτινοβολίαν· άτινα συνηθέστερον κοσμούσι τον σεμνόν οίκον του πτωχού ή τα πολυτελή δώματα των πλουσίων. Αλλά και πώς δύνασθε να συνάψητε φιλίαν μετ' εκείνων, οίτινες καίπερ ζώντες εν αφθονία και παντοειδέσιν απολαύσεσιν, ημίν, φίλταται, και τας αθωοτάτας του βίου ηθικάς ηδονάς πολλάκις απαγορεύουσι, βάσκανον αποτείνοντες βλέμμα επί της ψυχικής υμών ευεξίας; Και εκείνοι μεν περί εαυτών μόνον μεριμνώσι και περί των απολαύσεων του βίου ανετώτερον μελετώσι· δι' υμάς, δε, ω ευγενείς καρδίαι, η περί υμών αυτών μέριμνα και φροντίς θεωρείται έλλειψις του προσήκοντος χαρακτήρος της παιδαγωγού. Ποία λοιπόν ισότης αισθημάτων και σκέψεων δυνατόν να υπάρξη μεταξύ υμών και εκείνων, αν άλλος τις δεσμός υψηλότερος και θειότερος κατά τας κοινωνικάς σχέσεις δεν συνδέη υμάς ; Ζητήσατε λοιπόν φιλίαν αξίαν της υμετέρας θέσεως, ίνα η εν αυτή επικοινωνία ικανοποιή την ανάγκην της κοινωνικότητος υμών και καλλιεργή την καρδίαν.

    Εις γάμου δε κοινωνίαν προσερχόμεναι και συνεχίζουσαι το παιδαγωγικόν υμών έργον, καταστήσατε τους υμετέρους οίκους πρότυπον συζυγικής αφοσιώσεως και μητρικής στοργής. Ας επιλάμπη επί του μετώπου του συντρόφου

    19