Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 297-316 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/297.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τί άρα το παιδίον τούτο έσται;

1881

[Μ. Βρατσάνος]

ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΩΣ ΠΑΡΘΕΝΟΥ ΜΗΤΡΟΣ ΚΑΙ ΣΥΖΥΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ Α'

Κυρίαι και Κύριοι,

Πόσον ηδύ είναι το άσμα, το οποίον νεαρά μήτηρ άδει παρά τη κοιτίδι του κοιμωμένου αυτής βρέφους! Κοιμού, αξιαγαπητότατον και αθωότατον βρέφος, κοιμού ηδέως, ουδείς τολμά να σε ανησυχήση, ή να σε διαταράξη κοιμώμενον. Φύλαξ πιστή, η μήτηρ σου, αποδιώκει παν το ενοχλούν σοι, και όπου συ αναπαύεσαι, εκεί άκρα βασιλεύει ησυχία και γαλήνη. Κοιμού γλυκύτατον τέκνον, κοιμού ηδέως και ελαφρώς· η γλυκεία σου μήτηρ ερειδομένη επί του προσκεφαλαίου σου εις το μόλις αρχόμενον κίνημά σου είναι έτοιμος να αρχίση πάλιν το γλυκύτατον άσμα, το οποίον ναρκώνει τα τρυφερά σου μέλη και προκαλεί τον ύπνον. Κοιμού, αξιέραστον παιδίον, κοιμού. Παρίσταται παρά σοι άγρυπνος και προσεκτική η πολυαγαπώσα σε μήτηρ και ουδέν έχεις να φοβήσαι, ή να ανησυχής.

Ιδού ο πατήρ θάλλων έτι νέος έρχεται περί την μεσημβρίαν εις την οικίαν του εκ του καθημερινού του έργου. Σπεύδει γοργοίς βήμασι προς τον οίκον, όσον δε πλησιάζει εις αυτόν, τόσον τα βήματά του γίνονται γοργότερα και λεπτόν επί του προσώπου του άρχεται εξανθούν ερύθημα. Διατί; Γλυκείαι σκέψεις και επιθυμίαι εγεννήθησαν εν τη ψυχή του, τρυφεραί ιδέαι περιστρέφονται

———————

Αποσπάσματα από ομιλία του [Μιλτιάδη] Β[ρατσάνου] στο σύλλογο "Βύρων", που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Σχολείων, "σύγγραμμα περιοδικόν υπέρ των Δημοτικών και Ελληνικών σχολείων, εκδιδόμενον άπαξ του μηνός υπό Μ. Βρατσάνου και Θ. Ι. Μιχαλοπούλου", έτος Α', αρ. 2, Ιανουάριος 1881, σ. 33-35, αρ. 4, Μάρτιος 1881, σ. 97-99, αρ. 5, Απρίλιος 1881, σ. 149-150, αρ. 7, Ιούνιος 1881, σ. 209-213, και αρ. 8, Ιούλιος 1881, σ. 241-244.

Σελ. 297
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/298.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εις τον νουν του. Τί θέλει, τί ζητεί, τί σπεύδει; Ίσως έχει ν' αναγγείλη ευχάριστόν τινα είδησιν κέρδους, προαγωγής, τιμής, δόξης! Όχι, ουδέν τούτων έχει· η χαρά του προέρχεται ουχί εκ λόγων εξωτερικών, αλλ' εκ των οικιακών του πραγμάτων. Ιδού παρά τη θύρα της αυλής η φίλη της καρδίας του και η αγαπητή της ψυχής του, εν τω κόλπω το τέκνον φέρουσα, αναμένει αυτόν. Ιδού δεικνύει εις το παιδίον τον πατέρα σπεύδοντα! Ούτος δε σχεδόν ασθμαίνων φθάνει, χαιρετά την σύντροφον της καρδίας του και λαμβάνων εις τας χείρας το νήπιον, ασπάζεται τρυφερώς και επανειλημμένως το απαλόν και ροδόχρουν αυτού πρόσωπον.

Ω! ποία μαγευτική και πλήρης ποιήσεως και πάθους σκηνή! Αντί τίνος δύνανται να ανταλλαχθώσι τοιαύται στιγμαί ευφρόσυνοι και τερπναί; Τίς περικλεής ζωγράφος δεν ήθελεν εκλέξει ταύτην την χαρίεσσαν, γελώσαν και τερπνήν υπόθεσιν, ίνα γράψη καλήν εικόνα; Τίς ποιητής δεν ήθελε λάβει ως θέμα ποιήσεως την συνάντησιν ταύτην, όπως περιγράψη την χαριεστέραν και φυσικωτέραν εικόνα του ανθρωπίνου βίου! Ο Όμηρος... Ναι, κυρίαι και κύριοι, ο Όμηρος, ο μέγας εκείνος της φύσεως και της ανθρωπίνης καρδίας μιμητής, δεν αφήκε να τω διαφύγη τοιαύτη ευκαιρία. Οι περί τούτου στίχοι του πρόκεινται περιφανές υπόδειγμα ποιήσεως και αποδεικνύουσι προ πάσης ξηράς λογικής και ιστορικής μαρτυρίας, ότι ο Όμηρος υπήρξε πατήρ!...

Επιτρέψατέ μοι, κυρίαι και κύριοι, να απαγγείλω τους ωραίους τούτους στίχους, αφού προς ευκολωτέραν κατάληψιν αυτών βραχείαν προτάξω εισαγωγήν.

(συνέχεια)

"Ω! ας αφήσωμεν", ακούω ήδη παρά πολλών ψιθυριζόμενον, "ας αφήσωμεν τους νέους τούτους συζύγους ν' απολαύσωσι της ευτυχίας, ην ο Θεός τοις έδωκεν, και παραδοθώσιν εις πάσας τας αγνάς και αθώας τέρψεις συζυγικής και πατρικής καρδίας". Ναι, λέγω και εγώ, ας αφήσωμεν τούτους να επιδαψιλεύωσιν εις το νήπιον τας μικρολόγους φροντίδας, ας απαιτεί η τρυφερά του ηλικία, ας καταπαύωσι διά θωπειών τους κλαυθμυρισμούς του, ας υπερασπίζωνται τον ύπνον του και ας απολαύωσι των πρώτων αυτού μειδιαμάτων. Ναι, ας αφήσωμεν αυτούς να ονειρεύωνται και κτίζωσι πόλεις εν τω αέρι, βαυκαλιζόμενοι υπ' ελπίδων ευφροσύνου και μεγάλου μέλλοντος του αρτιγεννήτου αυτών βρέφους! Ας αφήσωμεν τέλος αυτούς να δρέπωσι τα πρώτα άνθη του έαρος, τους μόλις σχηματιζομένους των ρόδων κάλυκας. Είναι ο χρυσούς αιών του γάμου, η ανθηρά νεότης δύο καρδιών ηγαπημένων και ηνωμένων διά του έρωτος, της αγάπης, των ευχών της εκκλησίας και του καρπού του μυστηρίου, ον ο Χριστός 

Σελ. 298
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/299.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ηυλόγησεν εν Κανά της Γαλιλαίας! Αλλά νέοι και τρυφεροί γονείς, γρηγορείτε... η αγωγή του τέκνου σας άρχεται μετ' ολίγον, ή μάλλον ήρχισεν ευθύς από της γεννήσεως αυτού. Αν η αγωγή στηρίζεται επί του έθους, του από της τρυφερωτάτης ηλικίας, ως ο φιλόσοφος Πλάτων φρονεί, ανάγκη διά τούτο από της γεννήσεως να εθίζωμεν τα παιδία εις το καλόν. Ταις αρχαίς δε ταύταις του θείου Πλάτωνος επόμενος και ο Ελβετός παιδαγωγός Πεσταλότσης λέγει περί του παιδός· "η πρώτη ώρα της διδασκαλίας είναι η ώρα της γεννήσεως. Αφ' ου χρόνου τα αισθητήρια του παιδός όργανα δύνανται να δέχωνται τας εντυπώσεις της φύσεως, από τούτου άρχεται και η φύσις διδάσκουσα τον παίδα". Και αποβλέπει μεν κυρίως εν τω πρώτω έτει του παιδός η αγωγή εις την θεραπείαν του σώματος, και δια τούτο ο φυσικός αυτού παιδαγωγός, η μήτηρ, πρέπει προ πάντων περί του σώματος να φροντίζη, χρεία όμως και η ηθική και πνευματική παιδαγωγία να αρχίση συγχρόνως του υψηλού αυτής έργου. Κατά την νηπιακήν ηλικίαν ο παις συνηθίζει κατά μικρόν να διακρίνη την φωνήν της μητρός, να γνωρίζη αυτήν εξοικειούμενος προς τον στενόν κύκλον των περικυκλούντων αυτόν πραγμάτων. Και ναι μεν η συνείδησις του παιδός είναι έτι ανεξερεύνητος και δυσεξέταστος και ομοιάζει προς χάος, ή μάλλον προς θάλασσαν, ης ένεκα του αμετρήτου αυτής βάθους αδυνατούμεν να διακρίνωμεν τον πυθμένα, ουχ ήττον όμως άρχονται και κατά την πρώτην ταύτην και νηπιακήν ηλικίαν αναφαινόμεναι αι πρώται παραστάσεις. Η ομίχλη, η καλύπτουσα τον ορίζοντα άρχεται κατά μικρόν λεπτυνομένη και διαλυομένη, διακρίνονται δ' ήδη αμυδρώς πως τα πλησίον όρη, η θάλασσα και αι νήσοι, ως νήσσαι, εκ του θαλασσίου βυθού αναδύουσαι. Επικαλούμαι την μαρτυρίαν των μητέρων, αίτινες μετά τοσαύτης τρυφερότητος παρακολουθούσι την πρώτην εκδήλωσιν των παραστάσεων του παιδός και τοσούτον αγάλλονται βλέπουσαι την ευκινησίαν, την ζωηρότητα, τα πρώτα ψελλίσματα αυτού, και διακρίνουσαι τα πρώτα σημεία της νοημοσύνης. Από του χρόνου τούτου άρχεται, Κυρίαι και Κύριοι, το πρώτον στάδιον της διδασκαλίας· από της ημέρας εκείνης εισέρχεται ο παις εις το αφανές εκείνο παιδευτήριον, το οποίον πάνυ ευφυώς ωνόμασεν ο Κομένιος μητρικόν σχολείον.

Ουδένες άλλοι αγαπώσι τα τέκνα των μάλλον των γονέων. Ο Θεός έδωκε το ορμέμφυτον τούτο εις τους γονείς επ' ωφελεία των μικρών τούτων και τρυφερών όντων, τα οποία, τόσον ανίσχυρα και αδύνατα έρχονται εις τον κόσμον. Αλλ' η αγάπη αύτη αμβλύνει την κρίσιν και εμποδίζει πολλάκις τους γονείς να διακρίνωσι, τί κυρίως δύναται να ωφελήση τα τέκνα των. Γονείς εστέ σταθεροί εν τη ανατροφή του κορασίου! Εάν δεικνύετε σήμερον εν τη αρχή αδυναμίαν και κλονείσθε υπό της τυφλής αγάπης σας προς αυτό, αύριον θα χρειασθήτε να καταβάλητε πλείονα ενέργειαν και ίσως εις μάτην θα κοπιάσητε. Εάν δεν κτυπήσητε τα σπέρματα των κακών συνηθειών ευθύς εν τη εμφανίσει αυτών εν τω θυγατρίω σας, θα δοκιμάσητε πολλούς κόπους να εκριζώσητε αυτά, όταν 

Σελ. 299
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/300.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ριζωθώσιν. Εάν ανέχεσθε τας ιδιοτροπίας της νηπιότητος του κορασίου σας και δεν σπεύδετε να τας αποκόψητε διά της σταθερότητος και της επιμονής, θα καταστήσητε αυτό κατά μικρόν δεσποτικόν και δεν θα έχητε την δύναμιν να το υποτάξητε εις τας θελήσεις σας. Ούτω ένεκα της αμελείας υμών, ω γονείς, όσον αυξάνει το κοράσιόν σας, τόσον θα γίνηται αυτό δεσποτικώτερον, η δε δύναμις υμών οσημέραι θα ελαττούται και θα γείνητε, προϊόντος του χρόνου, θεαταί ανηκούστου τυραννίας, ην θα εξασκεί εφ' υμάς η θυγάτηρ σας. Τότε θα ίδητε τα σπουδαία καθήκοντα μητρός και πατρός και την κυριότητα και αυθεντίαν υμών καταπατουμένην υπό των τυραννικών ιδιοτροπιών αμελώς και ηπίως ανατραφέντος κορασίου. Δια της υπερμέτρου λοιπόν περιποιήσεως, ω μητέρες, διά της υποχωρήσεως υμών εις τας αναφαινομένας ελλείψεις του κορασίου σας, ιδρύετε, χωρίς να το εννοήτε, την αναρχίαν εν τω οίκω υμών, την αδυναμίαν, τας οικιακάς ταραχάς, τα μαρτύρια, τας βασάνους και τέλος την παραλυσίαν.

Γονείς γρηγορείτε - γρηγορείτε γονείς.

ΟΜΙΛΙΑ Β'

"Τι άρα το παιδίον τούτο έσται;"

(Λουκ. α, 66)

Οκτώ ημέρας μετά την γέννησιν Ιωάννου του Βαπτιστού μεγάλη ετελείτο εορτή εν τω οίκω των γονέων αυτού Ελισάβετ και Ζαχαρίου. Οι γείτονες, οι φίλοι και οι συγγενείς είχον συναθροισθή εις τον οίκον των ιερών εκείνων ανδρών, των ευλογία του Θεού αξιωθέντων να γείνωσι γονείς, ίνα συγχαρώσιν αυτοίς επί τη γεννήσει υιού· "τί άρα", έλεγον, "το παιδίον τούτο εσται;"

Εν χριστιανική οικία λαμπρά προ ολίγων ημερών ετελείτο τελετή· συγγενείς, φίλοι, οικείοι, γνώριμοι είχον προσκληθή εκεί, πάντες δ' ούτοι εμειδίων, έχαιρον και ηγάλλοντο. Η δέσποινα την καλήν φέρουσα εσθήτα και καθωραΐσμένη υπό γλυκείας τινός του προσώπου χλωρότητος, ην οι αγώνες του τοκετού και αι ημέραι της λοχείας εναπετύπωσαν τη μορφή αυτής, δέχεται επιχαρίτως, προσμειδιώσα τους κεκλημένους· ο δε πατήρ περιχαρής δεξιούται σφιγκτώς τους προσερχόμενους. Η χαρά ήδη καθίσταται γενική εν τω οίκω, οι πάντες διαλέγονται ζωηρώς, γέλωτες δε και φαιδρότης εξαπλούται επί πάντας. Οι μεν ερωτώσι περί των δε, περί της υγιείας των απόντων, περί των οικιακών πραγμάτων και περί των ευτυχημάτων των. Τρυφερά κοράσια και χαριέστατοι παίδες τας λαμπράς αυτών στολάς ημφιεσμένοι, διά ποικιλοχρόων ταινιών την κόμην και την οσφύν περιεσφιγμένην έχοντες, παρίστανται εκεί τους ασπασμούς και τας θωπείας των συγγενών και φίλων προσδεχόμενοι.

Σελ. 300
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/301.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Αίφνης την διάχυσιν ταύτην και χαράν διαδέχεται ησυχία άκρα και σιωπή. Δεσποσύνη τις φέρει εν αγκάλαις εις το μεσον της αιθούσης νήπιον· τα βλέμματα πάντων προσηλούνται επ' αυτού, οι πάντες τους πάντας και τα πάντα λησμονούσι και αυτό το αθώον και τρυφερόν νήπιον να ίδωσιν επείγονται. Τούτο δ' ον εν μέσω λαμπάδων λαμπρών και νέφους καπνού εκ του καιομένου ευώδους λιβανωτού, και περικυκλούμενον υπό κόσμου αγνώστου αυτώ, περιστρέφει πεφοβισμένους τους οφθαλμούς. Συμπάθεια ήδη γεννάται εκ της θέας του νηπίου εις τας ψυχάς των παρισταμένων και θεωμένων. "Τί λοιπόν θα γείνη το παιδίον τούτο;" λέγουσι και ενταύθα οι προσκεκλημένοι συγγενείς και φίλοι.

Ναι! ποίον θα ήναι το μέλλον του νεογνού τούτου παιδίου; Η ερώτησις αύτη, ην εποίησαν οι συγγενείς και φίλοι περί του τέκνου της Ελισάβετ και του Ζαχαρίου, είναι συνήθης και επαναλαμβάνεται από των αρχαιοτάτων χρόνων της δημιουργίας και εις πάντας τους αιώνας μεταξύ των ανθρώπων και θα επαναλαμβάνηται μέχρι της συντέλειας του κόσμου. "Τί θα ήναι το παιδίον τούτο;" είναι το δυσδιάλυτον και πολυπλοκώτατον ζήτημα, και είναι όμοιον προς το εν τη Αποκαλύψει αναφερόμενον μυστηριώδες βιβλίον, το διά πολλών σφραγίδων εσφραγισμένον και σεσημασμένον, το οποίον δεν δυνάμεθα να ανοίξωμεν, αλλά του οποίου ο χρόνος μόνος μίαν προς μίαν λυμαίνεται και φθείρει τας σφραγίδας, μέχρις ου πασών των σφραγίδων φθαρεισών, πρόκειται ήδη ανοικτόν και παρά πάντων εύκολον να αναγνωσθή. Τί θα γείνη το παιδίον, εζήτουν να μάθωσιν οι Πέρσαι από των πρώτων ημερών της ελεύσεώς του εις τον κόσμον· εκάλουν λοιπόν τον αστρολόγον εις τον οίκον των, όστις εξετάζων τους αστέρας προέλεγε την μέλλουσαν του νεογεννήτου τύχην! Το μέλλον του παιδίου εζήτουν και οι Έλληνες να μάθωσι διά των Μοιρών, αίτινες ευθύς μετά την γέννησιν επεσκέπτοντο αυτό· τούτ' αυτό πάντες εν γένει οι λαοί και πολλοί εξ ημών έτι και νυν πιστεύουσιν, εισάγοντες την Μοίραν, την αδυσώπητον ταύτην θεάν, εις το δωμάτιον του νεογεννήτου την τρίτην μετά την γέννησιν αυτού ημέραν ίνα μοιράνη αυτό.

"Τί άρα το παιδίον τούτο έσται;" ερωτώμεν και ημείς σήμερον περί αγωγής του κορασίου τον λόγον ποιούμενοι, οποίον έσται το μέλλον του νηπίου τούτου. Το παιδίον τούτο θα γείνη, αποκρινόμεθα, οποίον θέλουσιν να καταστήσωσιν αυτό οι γονείς αυτού· θα γείνη καλόν, ή κακόν, αν καλώς ή κακώς αναθρέψωσιν αυτό οι φυσικοί αυτού παιδαγωγοί, οι γονείς. Το παιδίον τούτο θα γείνη τέλος το εναποτύπωμα των γονέων αυτού, το αποτέλεσμα της αγωγής, ην θα παράσχωσιν αυτώ οι γονείς αυτού. Και είναι μεν αληθές, ότι ο άνθρωπος ερχόμενος εις τον κόσμον, φέρει μεθ' εαυτού βαθύτατα εντετυπωμένας φυσικάς τινας προδιαθέσεις, δι' ων δύναται να υποβοηθηθή εις την μέλλουσαν αυτού αποκατάστασιν, ήτοι εις την παραδοχήν βιωτικού έργου ή επαγγέλματος εν τω βίω, αι προδιαθέσεις όμως αύται δεν ορίζουσιν εκ των προτέρων το μέλλον αυτού. Ο άνθρωπος πεπροικισμένος διά πολλών προδιαθέσεων κινείται

Σελ. 301
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/302.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ελευθέρως εις το στάδιον της αγωγής αυτού και δύναται να λάβη ποικίλας δεξιότητας και γείνη κατάλληλος και ικανός εις πολλά συγχρόνως έργα και επαγγέλματα. Ούτω ο παις ούτος δύναται να γείνη και ιατρός και φιλόλογος και ποιητής και μουσικός και εις πολλά άλλα έργα να ευδοκιμήση. Ο Σωκράτης εγένετο ανδριαντοποιός, πριν ή γείνη φιλόσοφος, και ο Πλάτων έκαυσε τα ποιήματά του, πριν ή γράψη τους αθανάτους αυτού διάλογους. Ο Rousseau, ίνα και εκ των νεωτέρων τινά ονομάσωμεν, εγένετο επιτηδειότατος θεράπων της μουσικής, πριν ή γείνη φιλόσοφος, πολιτικός και παιδαγωγός. Ο παις ανατρεφόμενος και εκπαιδευόμενος πλάττεται, ή περιενδύεται τον τύπον κατά την μεταφορικήν έκφρασιν του Πλάτωνος, ον βούλεται να δώση αυτώ ο παιδαγωγός, ακολουθεί τον ρουν της κοινωνίας, μεθ' ης αναστρέφεται και συζή, και σχηματίζεται κατά τας εξωτερικάς σχέσεις του βίου και την κοινωνικήν θέσιν των γονέων του.

(συνέχεια)

Ηθικώς δ' εξεταζόμενος ο παις δεν έρχεται εις τον κόσμον φέρων άσπιλον και αμόλυντον την εσθήτα της ψυχής, αλλά και δεν φέρει εν μικρογραφία τα σπέρματα πάσης κακίας, ως τινές δοξάζουσιν. Η θεωρία του Ρουσσώ δεν είναι αληθής, αλλά και η γνώμη των φρονούντων, ότι ο άνθρωπος έρχεται εις τον κόσμον φέρων μεθ' εαυτού τα σπέρματα παντός κακού απέχει πολύ της αληθείας. "Τα πάντα καλά", λέγει ο Ρουσσώ, εν τη αρχή του περί ανατροφής πονήματός του, "τα πάντα καλά, όσα εξέρχονται εκ των χειρών του δημιουργού, τα πάντα δε φθείρονται και επί τα χείρω τρέπονται εν ταις χερσί του ανθρώπου. Βιάζει ούτος χώραν τινά να τρέφη τα προϊόντα άλλης, δένδρον να παράγη καρπούς άλλου· αναμιγνύει και συγχέει τα κλίματα, τα στοιχεία, τας ώρας του ενιαυτού· ακρωτηριάζει τον κύνα του, τον ίππον του, τον υπηρέτην του· αναταράττει πάντα και παραμορφώνει· αρέσκεται εις τον μετασχηματισμόν, εις τα τέρατα. Ουδέν παραδέχεται, οίον η φύσις κατεσκεύασεν αυτό και αυτόν ακόμη τον άνθρωπον θέλει να οδηγή αυτόν ως ίππον χειροήθη και δεδαμασμένον και ζητεί να περιστρέφη αυτόν και μεταβάλλη κατά την ιδιοτροπίαν του ως δένδρον του κήπου του". Αλλ' ο Ρουσσώ πλανάται· ο παις δεν εξέρχεται κατ' ευθείαν εκ των χειρών του δημιουργού, διέρχεται διά της ανθρωπότητος και εις αυτήν ανήκει· ερχόμενος δε εις τον κόσμον φέρει μεθ' εαυτού τα σπέρματα εικόνος φυσικής, εκδηλουμένης βραδύτερον εν τω βίω, και τα σπέρματα εικόνος ηθικής, ήτις δεν είναι πάντοτε εικών αρετής. Αν δε ο άνθρωπος έρχεται εις τον κόσμον φέρων μεθ' εαυτού τα σπέρματα πάσης κακίας, ήτοι έχει πάντα τα συστατικά μέλλοντος κακούργου, ως κακώς φρονούσιν τινές των φιλοσόφων, ω! τότε ουδέν του ανθρώπου ολεθριώτερον, ουδέν του δημιουργού αδικώτερον.

Σελ. 302
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/303.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Παραιτούντες δ' ήδη τας αναγκαίας ίσως προεισαγωγικάς θεωρίας, ερχόμεθα ήδη πάλιν εις το πρακτικόν μέρος της παιδαγωγίας, όπερ είναι και το κύριον θέμα των ομιλιών ημών.

Η αγωγή, Κυρίαι και Κύριοι, έχει αναμφισβητήτως μεγάλην σημασίαν και δύναμιν· η αγωγή είναι αναγκαία προς το μέλλον του ανθρώπου. Τούτο επιβεβαιοί η ιστορία πάντων των χρόνων και τόπων και η εμπειρία των ανθρώπων. Αγωγή καλή, επιμελής και προσεκτική αποφέρει γενναίους και αγαθούς καρπούς, κακή δε και διάστροφος διεστραμμένους και κακούς.

Εσθλά μεν γαρ απ' εσθλών διδάξεαι, ην δε κακοίσι

συμμιγέης, απολείς και τον εόντα νόον.

Το ζήτημα λοιπόν της αγωγής είναι σπουδαιότατον, μετέχει δε και τινος φόβου και ανησυχίας. "Τί άρα έσται το κοράσιον τούτο;" πρέπει να ερωτώμεν ου μόνον, όταν τούτο γεννηθή, αλλά και καθ' άπαν το στάδιον του βίου, το οποίον θα διατρέξη μέχρι της ενηλικιότητός του· διότι το μικρόν τούτο κοράσιον μέλλει, Θεού θέλοντος, να αυξηθή και κατασταθή δεσποσύνη, μετέχουσα των της οικίας έργων και βοηθός της μητρός· μέλλει να γείνη σύζυγος, ήτοι θα πήξη νέαν φωλέαν, νέον οίκον, ου αυτή θα ήναι η βασιλίς και κυρία· μέλλει τέλος, Θεού θέλοντος, να γείνη μήτηρ, ήτοι θα γεννήση τέκνα, θρέψη, αναθρέψη και παιδαγωγήση αυτά, τουτέστι καταστήση αυτά πολίτας αγαθούς, χριστιανούς ευσεβείς, χρησίμους εαυτοίς, τω οίκω αυτών και τη πατρίδι. Ω! τί μέγιστον και ύψιστον είναι το μέλλον του τρυφερού εκείνου κορασίου! εν ταις χερσίν αυτού είναι ανατατεθειμένα τα μεγάλα συμφέροντα του οίκου, της πατρίδος και της κοινωνίας.

Σελ. 303
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/304.gif&w=600&h=898 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 29

Σελ. 304
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/305.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δύο μικρά παράσιτα φυτά... την απείθειαν... και το ψεύδος

1881

[Μ. Βρατσάνος]

ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΩΣ ΠΑΡΘΕΝΟΥ ΜΗΤΡΟΣ ΚΑΙ ΣΥΖΥΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ Β'

Ναι, Κυρίαι και Κύριοι, η επιρροή της γυναικός εν τη κοινωνία είναι προφανεστάτη. Αποτελούσα αυτή το ήμισυ του ανθρωπίνου πληθυσμού, εξ εαυτής κατά το πλείστον εξαρτά την ευτυχίαν του οίκου και της κοινωνίας και της πατρίδος. Ο λόγος του Μεγάλου Ναπολέοντος, ότι έχομεν ανάγκην μητέρων, είναι ήδη γνώμη πάντων των λαών και πάντων των εθνών. Διά τούτο λοιπόν πανταχού παρθεναγωγεία, και διδάσκαλοι, πανταχού προθυμία και ζήλος προς εκπαίδευσιν και μόρφωσιν του γυναικείου φύλου, πανταχού σύλλογοι, παντοδαπά σχολεία, και εταιρίαι φιλεκπαιδευτικαί σκοπόν προτιθέμεναι την βελτίωσιν των κορασίων. Πανταχού ήδη ακούεται η φωνή του κορασίου ασκουμένου εις το άδειν· πανταχού, τέλος, κρούονται υπό τρυφερών δακτύλων αι χορδαί του κλειδοκυμβάλου, του μουσικού τούτου της νεωτέρας κοινωνίας οργάνου, του τοσαύτην εξασκούντος δύναμιν προς διάπλασιν της γυναικείας καρδίας. Παρήλθεν πλέον η εποχή εκείνη της αμαθείας, οπότε η γυνή κατεκλείετο εις τον γυναικωνίτην, και εθεωρείτο κτήμα του ανδρός αναλλοτρίωτον.

Εν τη προηγουμένη ομιλία ήλεγξα τους γονείς εκείνους, οίτινες, ουδεμίαν λαμβάνουσι φροντίδα απ' αυτών έτι των πρώτων ημερών της γεννήσεως του παιδιού, όπως εθίζωσιν αυτό εις το καλόν, το πρέπον και αρμόζον. Εμέμφθην δ' αυτοίς, ότι ένεκα της κακώς εννοουμένης φιλοστοργίας των δεικνύουσιν αδυναμίαν εν τη ανατροφή του κορασίου αυτών, και γίνονται αίτιοι να καταστήσωσιν αυτό ιδιότροπον, οργίλον και τυραννικόν. Και τωόντι από της τρυφερωτάτης

———————

Αποσπάσματα από την ομιλία του [Μιλτιάδη] Β[ρατσάνου], Εφημερίς των Σχολείων, ό.π., αρ. 9, Αύγουστος 1881, σ. 273-277, αρ. 10, Σεπτέμβριος 1881, σ. 305-307 και αρ. 12, Δεκέμβριος 1881, σ. 369-372.

20

Σελ. 305
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/306.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

του κορασίου ηλικίας βλαστάνουσι και αυξάνουσι δύο μικρά παράσιτα φυτά, τα οποία, ως ο κισσός επί του τρυφερού κορμού δένδρου, ευρίσκοντα γην παρθένον και έδαφος γόνιμον και εύφορον, συναυξάνουσι μετ' αυτού ρίπτοντα βλαστούς μεγάλους και κλάδους ευμήκεις, και εναγκαλίζονται το τε σώμα και τον νουν και την καρδίαν του απαλού εκείνου όντος. Τούτων δε το μεν έν αναφαίνεται ως επιθυμία του κορασίου ίνα πράττη κατά την ιδίαν θέλησιν και ως εκδήλωσις αντιστάσεως κατά του θέλοντος να εμποδίση την εκτέλεσιν της επιθυμίας του· τούτο δε το παράσιτον φυτόν καλούμεν απείθειαν, Το δ' άλλο, το οποίον αρέσκει και πολλοίς των γονέων ως ενδεικτικόν πνεύματος, είναι ο λεπτός εκείνος και επιτετηδευμένος τρόπος, το προσπεποιημένον εκείνο μειδίαμα και η χάρις, δι' ης ζητεί να υποκρύψη το κοράσιον, τί αισθάνεται και φρονεί, και τούτο καλούμεν προσποίησιν και ψεύδος.

Η απείθεια φαίνεται κατά πρώτον εν τω κορασίω και πηγάζει εκ της επιθυμίας, ην αυτό έχει να πράττη παν το αρέσκον αυτώ χωρίς να λαμβάνη εν όψει, αν διά του τρόπου τούτου ανησυχή ή ευχαριστή τους άλλους. Κυρίως δ' ειπείν, το ωραίον τούτο και ξανθόν κοράσιον κινδυνεύει να ήναι κατά βάθος εγωιστικόν. Εις τας αποπείρας του να αντισταθώμεν εις τας ιδιοτροπίας αυτού, ο μικρός ούτος τύραννος κλαίει, ανθίσταται, κτυπά τους πόδας, κινεί τας χείρας του και απειθεί.

(συνέχεια)

Το ψεύδος προσέρχεται ως επικουρικόν εις την απείθειαν. Αφού το κοράσιον διά της ορμεμφύτου αυτού προορατικότητος ίδη, ότι είναι αδύνατον να εκπληρώση την επιθυμίαν αυτού, μεταχειρίζεται την υπόκρισιν, ίνα φθάση εις τον σκοπόν αυτόν· προσποιείται λοιπόν, ότι πονεί και πάσχει, αρνείται δ' ενίοτε και την τροφήν και άλλα πολλά τεχνάζεται, και εφαρμόζει και τίθησιν εν ενεργεία το ψεύδος.

Η αποκοπή των δύο τούτων ελαττωμάτων δύναται κατά τας πρώτας ημέρας της νηπιακής ηλικίας να γείνη ταχέως και ευκόλως. Επειδή κατά τους πρώτους μήνας η αγωγή αποβλέπει μάλιστα εις την θεραπείαν του σώματος, η δε φύσις οδηγεί το νήπιον εις το ζητείν παρά της μητρός την τροφήν, ευθύς άμα γεννηθή, δυνάμεθα διά της κανονίσεως των γευμάτων αυτού να υποτάξωμεν εις την εξουσίαν ημών την θέλησιν του παιδίου. Δίδοντες αυτώ να θηλάζη ουχί οπότε αυτό θέλει, αλλ' οπότε πρέπει, μη προσέχοντες εις τους κλαυθμυρισμούς του, δι' ων ζητεί την τροφήν του, αλλ' αναμένοντες την ωρισμένην προς τούτο ώραν, ανεπαισθήτως θέλομεν δυνηθή ν' αποκόψωμεν την πρώτην χλόην των ιδιοτροπιών του κορασίου, ή και τελείως να εκριζώσωμεν αυτήν. Το νήπιον, όπερ εννοεί

Σελ. 306
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/307.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πλείω, ή όσα ημείς νομίζομεν, θα εννοήση ταχέως, ότι δεν εξαρτάται, εκ της θελήσεώς του η πλήρωσις των αναγκών του, και ούτω θα συνηθίση κατά μικρόν να υπακούη εις την μητέρα. Διά τούτου δε του τρόπου θα δυνηθώμεν να παιδαγωγήσωμεν ενωρίς το κοράσιον και καταστήσωμεν αυτό ευπειθές, υπομονητικόν, σταθερόν, εύθυμον και ήσυχον. Εάν δε η μήτηρ εις πάντα αυτού κλαυθμυρισμόν, εις πάσαν αυτού ανησυχίαν και οργήν υπακούη παρέχουσα προθύμως τον μαστόν· όταν, ίνα μη ανησυχήσωμεν τον ύπνον ημών, ώμεν έτοιμοι και μήτηρ και πατήρ και θεράπαιναι να προσφέρωμεν πλείστα αθύρματα και χορεύωμεν αυτό και ασπαζώμεθα, ω! τότε δεν πρέπει να θαυμάζωμεν, ότι το κοράσιον ηλικιωθέν κατέστη ορμητικόν και ανήσυχον. Όταν εις πάσαν αυτού δυσθυμίαν και κακοδιαθεσίαν ώμεν έτοιμοι να ευφραίνωμεν διά γλυκέων και γευστικών υγρών τον ουρανίσκον του, δεν πρέπει να παραπονώμεθα εις το μέλλον, ότι απορρίπτει τας θρεπτικάς και υγιείς τροφάς και ζητεί εκείνας αίτινες και τον στόμαχον αυτού επιβαρύνουσι και την υγείαν ενοχλούσι και βλάπτουσι.

Πατέρες, προσέχετε τον νουν εις τας πρώτας ταύτας του κορασίου κακίας και φοβείσθε, μη αύται αυξηθώσι και ριζώσωσιν εν τη ψυχή αυτού. Ο κισσός όταν ενωθή μετά του κορμού του δένδρου, συναυξάνει και εξογκούται παραδόξως εκ των χυμών εκείνου. Το ψεύδος και η απείθεια, όταν ριζώσωσιν εν τη ψυχή του κορασίου, εξωθούσιν αυτό εις μυρία άλλα κακά και ασκούσιν αυτό και εις την ώριμον ηλικίαν να κρύπτη τα ελαττώματά του, να λάμπη δε ως χρυσός, ενώ είναι απλούς χαλκός ή σίδηρος εστιλβωμένος.

ΟΜΙΛΙΑ Γ'

Είπομεν, ότι πρέπει η μήτηρ να κανονίζη την τροφήν, ήτοι την χορηγίαν και το μέτρον αυτής, ην προσφέρει εκάστοτε εις το παίδιον της· ότι τούτο συντελεί να περιστείλη ή και αποκόψη τα δύο μεγάλα ελαττώματα του παιδός, την απείθειαν και την προσποίησιν, ήτοι το ψεύδος. Πλην δε της ηθικής ταύτης ωφελείας η διακανόνισις της τροφής και του ποσού του χορηγουμένου συντελεί τα μέγιστα προς υγείαν του παιδίου. Πολλάς μητέρας παραφέρει το φίλτρον προς τα τέκνα και γίνεται τούτο πολλάκις βλάβης πρόξενον ως προς την υγείαν αυτών και ενίοτε αφαιρεί και την ζωήν των τρυφερών αυτών πλασμάτων. Τα όργανα της πέψεως εν τω παιδίω είναι ακόμη, ω μητέρες, λεπτά και τρυφερά, τουτέστιν ο μεν στόμαχος δεν έχει ικανήν δύναμιν και ελαστικότητα, τα δ' έντερα είναι εισέτι εις τρυφερωτάτην κατάστασιν. Παρέχουσαι δε αι μητέρες τροφήν πολλήν και ατάκτως, καθιστάσι το παιδίον επιρρεπές εις στομαχικάς ασθενείας, γαστρίτιδας, διαρροίας και εγκεφαλικάς συμφορήσεις, αίτινες αν μη εγκαίρως προληφθώσι δι' ιατρικής συνδρομής δύνανται να επενέγκωσι τον θάνατον. Ούτω

Σελ. 307
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/308.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πράττει και ο άπειρος γεωργός· ποτίζει υπερμέτρως τα τρυφερά φυτά επί τη ελπίδι ταχείας αυξήσεως, αλλ' όμως τα φύλλα κιτρινίζουσι, αι ρίζαι σήπονται και ξηραίνονται. Ούτω λέγουσι και περί του πίθηκος, ότι φονεύει το τέκνον του περισφίγγον αυτό υπερβαλλόντως υπ' αγάπης. Μητέρες έχετε ποτέ να δώσητε λόγον εις τον Θεόν. Πόσων παιδίων υμείς δεν έχετε γείνει αιτία του θανάτου;

Μακράν απ' εμού η ιδέα, ότι αι μητέρες εν γνώσει και επίτηδες ζητούσι να βλάπτωσι τα παιδία αυτών! Αλλ' όμως το πράγμα γίνεται εν ημίν εκ του μη καλώς εννοουμένου φίλτρου των μητέρων προς τα τέκνα αυτών. Αι τροφαί αι τόσον ωφέλιμοι προς συντήρησιν και αύξησιν του παιδός γίνονται πολλάκις αίτιαι βλάβης εάν μη ήναι ανάλογοι προς την κατάστασιν των πεπτικών οργάνων. Πολλαί δηλαδή μητέρες βλάπτουσι τα τέκνα αυτών ου μόνον παρέχουσαι αυτοίς το γάλα αφθόνως και ατάκτως, αλλά προσέτι διότι διδουσιν αυτοίς τροφήν ισχυροτέραν και στερεωτέραν εκείνης, ην η φύσις προδιέγραψε. Η στερεά τροφή αυξάνει το αίμα, γίνεται αιτία της μη κανονικής αναπτύξεως του παιδίου και επιφέρει πολλάς και ποικίλας ασθενείας. Εάν δε μοι επιτραπή να εισέλθω εις κύκλον ξένων καθηκόντων, συμβουλεύω εις τας μητέρας, ίνα μέχρι του 8ου ή 10ου μηνός μηδεμίαν άλλην τροφήν παρέχωσιν εις τα τέκνα πλην της του γάλακτος.

Εκ των ανωτέρω λοιπόν πειθόμεθα, ότι η διακανόνισις της τροφής δύναται να ωφελήση μεγάλως, διότι βοηθεί να αποκόπτωμεν ου μόνον την απείθειαν και την υποκρισίαν του κορασίου, αλλά και να συντηρώμεν την υγείαν αυτού, ενεργούντες τακτικώς και φυσικώς την ανάπτυξιν του σώματος αυτού. Πόσα κοράσια δεν έχουσι γείνει καχεκτικά, αδύνατα και φιλάσθενα, διότι οι γονείς αυτών δεν εφρόντισαν από της τρυφερωτάτης ηλικίας περί αυτών; Πόσα κοράσια, ενώ οι γονείς αυτών και εύρωστοι είναι και εξαιρέτου απολαύουσιν υγείας, κατέστησαν χλωμά και προώρως ήκμασαν και παρήκμασαν ένεκα αφροντισίας περί την δίαιταν κατά τα πρώτα έτη της ηλικίας αυτών; Η αφροντισία δ' αύτη και ολιγωρία περί το σώμα έχει μεγάλην ροπήν και εις το ήθος και εις το πνεύμα του κορασίου, ούτε ελέχθη εική και άνευ λόγου, ότι υγιής νους κατοικεί εντός σώματος υγιούς. Τα τοιαύτα αδύνατα και καχεκτικά και φιλάσθενα κοράσια γίνονται ευθύς άμα αυξηθώσιν ιδιότροπα, φιλόνεικα, επιρρεπή εις τας κακίας και φροντίζουσι δι' επιπλάστου και επιτετηδευμένου τρόπου, διά βίου ελευθεριωτέρου να προσελκύωσι και κερδίζωσιν, ό,τι χάνουσι δι' έλλειψιν των σωματικών δώρων.

Είπομεν, ότι τα δύο ταύτα παράσιτα κακά, ήτοι η απείθεια και η υπόκρισις εμφανίζονται εις τα παιδία ως προδιαθέσεις όλως φυσικαί και δύναταί τις ειπείν περί αυτών, ότι εισί τα σπέρματα κακιών, ας ο άνθρωπος κληρονομεί παρά των γονέων αυτού, ευθύς άμα έλθη εις τον κόσμον. Είναι αύται το προπατορικόν αμάρτημα; είναι τα ελατήρια, δι' ων το παιδίον κινείται, όπως ζητή την εκπλήρωσιν των φυσικών του επιθυμιών; προέρχονται τέλος αύται εξ αυτομάτου,

Σελ. 308
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/309.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επομένως δεν είναι ούτε το έν, ούτε το άλλο των άνω μνημονευθέντων; Τα φιλοσοφικά ταύτα ζητήματα, περί ων και εν τη πρώτη ομιλία διελάβομεν διά βραχέων, εώμεν, ως όλως αλλότρια του θέματος ημών. Ημείς συζητούμεν πρακτικόν όλως ζήτημα, και αν μηκύνωμεν τον λόγον, σκοπόν έχομεν να φθάσωμεν ευχερέστερον εις τον σκοπόν ημών.

ΕΙΚΟΝΑ 30

Σελ. 309
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/310.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 31.

Σελ. 310
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/311.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αναγκαζόμενα ναποστηθίζωσιν εκατοστύας σελίδων κατ' έτος και να γράφωσιν μέγα πλήθος τετραδίων

1883

Ν. Πολίτης

ΕΚΘΕΣΙΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΒΩΛΟΥ

Ε΄

Η εκπαίδευσις των θηλέων καθυστερεί δυστυχώς και εν τη επαρχία Βώλου, σφόδρα δε δυσανάλογος είναι ο αριθμός των σχολείων των θηλέων συγκρινόμενος προς τον των αρρένων. Οι κάτοικοι της επαρχίας, οι άλλως μετά πολλού ζήλου και προθυμίας επιζητούντες την βελτίωσιν της εκπαιδεύσεως, ολιγωρούσι προκειμένου περί των κορασίων των, ουδ' αναγνωρίζουσι προσηκόντως την ανάγκην πλήρους και συστηματικής εκπαιδεύσεως αυτών. Αλλά και όπου υπάρχουσι σχολεία θηλέων, το εκ τούτων όφελος δεν είναι μέγα. Η διδασκαλία εν αυτοίς είναι ελλιπεστάτη, ίσως δε επειδή τα κοράσια εισίν επιμελέστερα των αρρένων και ευπειθέστερα ταις διδασκάλοις, είναι διά τούτο μείζονες και αι βάσανοι εις ας υποβάλλονται, αναγκαζόμενα ναποστηθίζωσιν εκατοστύας σελίδων κατ' έτος και να γράφωσι μέγα πλήθος τετραδίων, και να πληρώσι την κεφαλήν αυτών διά κυκεώνος κενών και αχρήστων πραγμάτων. Όπως ώμεν δίκαιοι όμως ανάγκη ν' αποδώσωμεν την έλλειψιν ταύτην ουχί πάντοτε εις ανικανότητα των διδασκάλων, αλλ' εις το αμέθοδον της διδασκαλίας εν τω Αρσακείω, όπου αύται εκπαιδεύονται. Διότι και αυταί αι αριστεύσασαι των διδασκάλων ακολουθούσιν ακριβώς την αυτήν και αι ανίκανοι μέθοδον ή μάλλον αμεθοδίαν. Διά τούτο ουδαμώς εξεπλησσόμην βλέπων κοράσια δυνάμενα να επαναλάβωσιν απταίστως από στήθους ορμαθούς κανόνων της γραμματικής ή του συντακτικού, ανίκανα δε να εφαρμόσωσι και τους απλουστάτους αυτών, 

———————

Νικόλαος Γ. Πολίτης· απόσπασμα από την έκδοση του Υπουργείου Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, Εκθέσεις των κατά το 1883 προς επιθεώρησιν των Δημοτικών Σχολείων αποσταλέντων εκτάκτων επιθεωρητών, Αθήνα, Εθνικό Τυπογραφείο, 1885, σ. 74-75.

Σελ. 311
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/312.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μένοντα άναυδα οσάκις ηρωτώντο περί τινος ιστορικού θέματος, περί ου ηδύναντο έπειτα τροχάδην ν' απαγγείλωσιν από στόματος ολοκλήρους σελίδας εκ της ιστορίας των εις τον γινώσκοντα να ερωτά αυτά κατά τον ωρισμένον τρόπον, η μετά κωμικής ακριβείας επαναλαμβάνοντα επί λέξει το κείμενον εγχειριδίου τινός οικιακής οικονομίας, ερωτώμενα πώς γίνεται η μπουγάδα, ή πώς ράπτεται η απανωβελονιά. Αλλά και ούτως η οικιακή οικονομία εν ολιγίστοις σχολείοις διδάσκεται, εν πάσι δε κατά κανόνα διδάσκονται εκείνα μόνα τα εργόχειρα, άπερ εις επίδειξιν μόνον εισί κατάλληλα, παραμελουμένων των αναγκαιοτάτων και χρησιμωτάτων· πανταχού είδον εκτεθειμένα κεντήματα πολυειδή, ουδαμού δε έργα ραπτικής, ήτις περιφρονείται ίσως ως χειρωνακτική μάλλον τέχνη. Εις τούτο όμως δεν πταίουσι τόσον αι διδάσκαλοι όσον αι μητέρες, αίτινες απαιτούσι να διδάσκωνται τα τέκνα των κομψά τεχνουργήματα, μη ανεχόμεναι να βλέπωσιν αυτά κατατρίβοντα τον καιρόν εις έργα ευτελή, οποία υπολαμβάνουσι τα της ραπτικής και μάλιστα τα της εμβαλωματικής! Ούτω δε συντελούσιν όπως λεληθότως υπεισδύη εις τας ψυχάς των κορασίων αλαζονικόν τι φρόνημα και καταφρονώνται υπ' αυτών τα έργα εκείνα, "εν οις δη τι δοκεί το γυναικείον γένος είναι, ου και καταγελαστότατόν έστι πάντων ηττώμενον", κατά Πλάτωνα...

Σελ. 312
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/313.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

είναι δε αύτη η επιστήμη των μητέρων

1884

Αικ. Λασκαρίδου

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΦΡΟΒΕΛΙΑΝΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Ανακεφαλαιούντες τα λεχθέντα, παρατηρούμεν, ότι ο νηπιακός κήπος πληρέστατα εξεγείρει και καλλιεργεί τας ορμάς του παιδός.

α') Την ορμήν της κινήσεως διά των σωματικών ασκήσεων της γυμναστικής και των παιγνίων της κινήσεως.

β') Την της καλλιεργείας της γης διά των εν τω κήπω εργασιών.

γ') Την της παραγωγής και δημιουργίας διά των επί των Φροβελιανών δώρων ασκήσεων και των πολυειδών εργασιών.

δ') Την ορμήν των ρυθμικών τεχνών διά των ασμάτων και των ρυθμικών παιγνίων, διά παραμυθίων και μικρών παραστάσεων.

ε') Την ορμήν του ειδέναι διά της πραγματογνωσίας, διά της παρατηρήσεως και ερεύνης των φυσικών προϊόντων και των εν τω κήπω φυτών και οικιακών ζώων, και μάλιστα διά της εμπειρικής γνώσεως των ιδιοτήτων των σωμάτων [σχήμα, χρώμα, μέγεθος, αριθμός κ.τ.λ.].

ς') Την της κοινωνικότητος διά της αρμονικής συμβιώσεως τοσούτων παιδίων και

ζ') Τέλος την ορμήν της θρησκείας δι' ασμάτων, δι' ηθικών διηγήσεων και διά της εκπληρώσεως μικρών καθηκόντων προς τους περί αυτό.

Διά πάντων τούτων λοιπόν ο νηπιακός κήπος αναπτύσσει πολυειδώς όλας τας δυνάμεις ενεργείας του παιδός, παρασκευάζων αυτάς προς την αρμονικωτάτην τελειοποίησιν· κατά συνέπειαν, το εν αυτώ επικρατούν σύστημα, ως εν αρχή ερρέθη, είναι άριστον, διότι εκ των υστέρων αποδεικνύεται, ότι προσεγγίζει επί μάλλον προς αυτόν τον σκοπόν της αγωγής. Περί τούτου έτι πλείον

———————

Απόσπασμα από ομιλία της Αικατερίνης [Χριστομάνου]- Λασκαρίδου στον Φιλολογικό Σύλλογο "Παρνασσός" (30 Νοεμβρίου 1884), που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Παρνασσός, τ. Η., 1884, σ. 830-834.

Σελ. 313
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/314.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πειθόμεθα διά της λεπτομερούς επιθεωρήσεως αυτών των Φροβελιανών δώρων και εργασιών, περί ων προσεχώς εκτενέστερον θέλω διαλάβει, επιδεικνύουσα αυτά. Συνάμα όμως βεβαιούμεθα περί του ότι το Φροβελιανόν παιδαγωγικόν σύστημα δεν πρέπει να περιορίζηται εις μόνον τον νηπιακόν κήπον, δηλαδή την νηπιακήν ηλικίαν, καθ' όσον ουδ' είναι δυνατόν να διέλθη τις με παιδία 3 μέχρι 7 ετών την πλουσιωτάτην σειράν των δώρων τούτων, ουδ' επιτρέπουσιν αυταί αι λογικώταται απαιτήσεις του ιδίου συστήματος να προβαίνωσι τα μικρά εις τας πολυπλοκωτέρας και λεπτοτέρας εργασίας. Εν τω νηπιακώ κήπω αι βάσεις μόνον τίθενται της κατά το Φροβελιανόν σύστημα αγωγής και εισάγονται τα παιδία εις τας αρχάς όλων των ανωτέρω αναφερθέντων· η τελειοτέρα όμως συμπλήρωσις αυτών και η εν τη τελειοποιήσει συνέχεια και προαγωγή όλων, βεβαίως εις μεγαλειτέραν μόνον ηλικίαν δύναται να επιτευχθή, ότε και η αντίληψις του παιδός αυξάνει και η δεξιότης αυτού και όλαι εν γένει αι δυνάμεις αυτού. Εάν καλώς υπολογισθώσι τα υπό της Φροβελιανής μεθόδου παρεχόμενα μέσα, ταύτα επαρκούσιν ακριβώς διά τας τέσσαρας τάξεις του προκαταρκτικού σχολείου. Δηλαδή, αφ' ου τα παιδία εν τω νηπιακώ κήπω μέχρις 7 ετών έθεσαν τας βάσεις όλων των γνώσεων, ασκήσεων και εργασιών αυτών προάγονται από 7 μέχρις 11 ετών εις την τελειοποίησιν όλων τούτων, προστιθεμένων μόνον από έτους εις έτος των υπό της ηλικίας και της ωριμότητος αυτών απαιτουμένων σπουδαιοτέρων γνώσεων. Τα δε εσφαλμένως παρ' ημίν καλούμενα φροβελιανά (δι' ων μόνον τινάς των εργασιών υπαινίττονται, εν ω ολόκληρος η διδασκαλία είναι φροβελιανή), ουδόλως παραβλάπτουσι την σειράν των μαθημάτων, αλλ' απεναντίας παρέχουσι την ευκολίαν κατά τον καταρτισμόν του προγράμματος να τηρήται η εις την σωματικήν υγιείαν του παιδός άφευκτος αρμονία εν τη διαδοχή των σοβαροτέρων μαθημάτων και των τερπνοτέρων ασχολιών, ή και των καθαρώς σωματικών κινήσεων.

Αλλά και πέραν του προκαταρκτικού σχολείου πρέπει να εξακολουθήση το φροβελιανόν σύστημα. Και πώς είναι δυνατόν άλλως, αφ' ου τούτο περιλαμβάνει ολόκληρον και πλήρη την ανθρωπίνην εκπαίδευσιν! Τ' ανάπαλιν θέλει συμβή βαθμηδόν και κατ' ολίγον, διότι επήλθεν ευτυχώς το πλήρωμα των χρόνων και δεν θέλει βραδύνει το ανθρώπινον πνεύμα ν' αποσείση παντελώς τον εις πλείστους κλάδους μαθήσεως έτι και νυν επικρατούντα μηχανισμόν. Ουχί τα φροβελιανά θέλουσι παύσει εν ωρισμέναις τάξεσιν, αλλ' ολόκληρον το σύστημα της διδασκαλίας θέλει τροποποιηθεί κατά τας φροβελιανάς αρχάς· τότε δε μόνον και η διδασκαλία των γλωσσικών και ή των μαθηματικών, ως και πάντων των λοιπών κλάδων θέλει κατασταθεί ζώσα και ενεργός· αι δε φροβελιαναί ασκήσεις και εργασία... εν ταις ανωτέραις τάξεσι θέλουσιν εξακολουθήσει ως τελειοτέρα καλλιέργεια ιδιαιτέρων κλάδων βιομηχανίας και καλών τεχνών, αίτινες τότε, αντί της σωρείας των ημιμαθών και μόνον προς επίδειξιν περιποιουμένων αυτάς, θέλουσιν αναδείξει μεγαλείτερον αριθμόν αληθών καλλιτεχνών και επιδεξίων

Σελ. 314
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/315.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τεχνητών. Ενούμεναι δε προς τας λοιπάς πνευματικάς και βουλητικάς ενεργείας της αγωγής, θέλουσιν επιφέρει πλήρη την ζητουμένην αρμονίαν εν τη τελειοτέρα εκπαιδεύσει. Η τοιαύτη εξακολούθησις της Φροβελιανής αγωγής βεβαίως θέλει εφαρμοσθεί και εν τη αγωγή των αρρένων, αφ' ου, ως πιστεύω, ήδη ενοήθη, δεν πρόκειται περί απλών χειροτεχνημάτων, αλλά περί ολοκλήρου και υγιούς εκπαιδευτικού συστήματος. Τούτο ορθώς ήδη ενοήθη εν Αυστρία, όπου και εργαστήρια υπάρχουσιν, εν οις καθ' ωρισμένας ώρας οι μαθηταί των σχολείων ασκούνται εις διαφόρους τέχνας και βιοτεχνίας και κήποι ευρύχωροι, ους οι ίδιοι καλλιεργούσι. Περί τούτων σοφώτατα έγραψεν ο καθηγητής Έρασμος Schwab εν τω έργω αυτού "Der Schulgartien", "ο κήπος του σχολείου".

Αλλ' εν τη εκπαιδεύσει των θηλέων, πλην της γενικής αγωγής και της κατ' ιδιαιτέρους κλάδους τελειοποιήσεως των βουλομένων, πρέπει να ληφθή υπ' όψιν και άλλη επιστήμη, ης η μέχρι τούδε παραμέλησις σπουδαιοτάτας και θλιβερωτάτας επιφέρει καθ' εκάστην συνεπείας· είναι δε αύτη η επιστήμη των μητέρων.

Αι ελάχιστοι παιδαγωγικαί γνώσεις, ας εν ταις ανωτέραις τάξεσι των παρθεναγωγείων διδάσκονται αι θυγατέρες ημών, είναι όλως θεωρητικαί και ανεπαρκείς όπως παρασκευάσωσιν αυτάς προς την ιεράν αυτών εντολήν. Ουδέ καλλιεργείται ιδιαιτέρως η εξέγερσις της συναισθήσεως της ιερότητος ταύτης της εντολής των. Δυστυχώς και πολλοί των γονέων συντελούσιν εις τούτο, οι μεν αφίνοντες τα κοράσιά των εν θλιβερά αμαθεία, καθ' ω φρονούντες ότι αρκεί αυταίς η πρακτική εκπλήρωσις των οικιακών εργασιών· οι δε ωθούντες αυτά εις λυπηροτέραν έτι ημιμάθειαν, και ταύτην επί σκοπώ εγκοσμίω μόνον ευδοκιμήσεως. Αι δε ούτω και εν τοις παρθεναγωγείοις με το αυτό πνεύμα πολλάκις εκπαιδευθείσαι νέαι, μικρά θεωρούσι τα καθήκοντα της οικοδεσποίνης και της μητρός, διότι η ανωτέρα, δήθεν, εκπαίδευσις αυτών, επιτρέπει αυταίς ν' αποβλέπωσιν εις υψηλοτέρους κύκλους ενεργείας.

Ουχί τούτο! Η γυνή δεν πρέπει να εξέλθη της σφαίρας αυτής, διότι παραβαίνει τότε τον υπό του Υψίστου ωρισθέντα αυτή προορισμόν. Αλλά εν αυτή τη σφαίρα της, εν τω ευρυτάτω εκείνω κύκλω των ενεργειών αυτής, οφείλει ν' αναπτυχθή, ν' ανυψωθή, και κατά πάντα εν Θεώ να τελειοποιηθή. Μορφώσωμεν λοιπόν μητέρας εν τη πληρεστάτη και ιεροτάτη σημασία της λέξεως, διότι ολοκλήρου του έθνους ημών η πρόοδος και η ευημερία εξαρτάται εκ τούτου!

Δεν πρέπει όμως ν' αναμείνωμεν όπως κατά το τελευταίον έτος της εκπαιδεύσεως των κορασίων δώσωμεν αυταίς θεωρητικάς τινάς προς τούτο οδηγίας. Ολόκληρος η αγωγή αυτών οφείλει αρχήθεν να τείνη εις το να παρασκευάζη αυτάς καταλλήλως προς τον σκοπόν τούτον. Γνώσεις και ορθή κρίσις, καλαισθησία, δεξιότης, φιλεργία, δραστηριότης, βούλησις, αρεταί παντός είδους και ιδίως αφοσίωσις και αυταπάρνησις, τα πάντα πρέπει να καλλιεργώνται καταλλήλως από της νεαροτάτης ηλικίας, εάν θέλωμεν να ίδωμεν ημέραν τινά την

Σελ. 315
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/316.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ελληνίδα εν τη ακμή του ηθικού αυτής κάλλους, ως πηγήν ευτυχίας πάντων των περί αυτήν. Όθεν τα από του νηπιαγωγείου και του προκαταρκτικού σχολείου εις τας ανωτέρας εκπαιδευτικάς τάξεις μεταβαίνοντα κοράσια, πρέπει εκεί να ευρίσκωσι πληρεστάτην εξακολούθησιν του μέχρι της εποχής εκείνης μορφώσαντος αυτά παιδαγωγικού συστήματος, σκοπίμως δε διδασκόμενα, ασκούμενα και παρασκευαζόμενα εναρμονίως, να ώσι κατά πάντα τελειοποιημένα κατά την εποχήν της συμπληρώσεως της εκπαιδεύσεως αυτών. Τα ούτω μορφωθέντα κοράσια θέλουσιν είσθαι κάτοχα και αυτής της θεωρίας του εκπαιδεύσαντος αυτά Φροβελιανού συστήματος και επομένως έτοιμα ν' αναθρέψωσι βραδύτερον κατ'αυτό, μετά βεβαίας επιτυχίας τα ίδια αυτών τέκνα, ή, ως ανώτεροι νηπιαγωγοί και παιδαγωγοί, άλλα εμπιστευθέντα αυταίς.

Ταύτα είναι εν συντόμω τα κατά το Φροβελιανόν σύστημα, όπερ έχει μεν και εν τη ιδία αυτού πατρίδι, Γερμανία, τους εχθρούς του, αλλ' όπερ με όλας τας αντιπράξεις εκείνων ευδοκίμως προβαίνει και εξαπλούται και αυτόθι και εν όλαις ταις εν τω πολιτισμώ προβαινούσαις χώραις. Εν Βοστόνη 34 υπάρχουσι Φροβελιανά νηπιαγωγεία, εν Δρέσδη δε και εν Βιέννη από τινος χρόνου το Φροβελιανόν σύστημα εισήχθη και εν τω προκαταρκτικώ σχολείω. Εν τω παρθεναγωγείω μου από πέντε ετών ήδη το σύστημα τούτο λειτουργεί, όσον το δυνατόν ημίν, καθ' όλας τας τάξεις αυτού, ήρχισε δε και ν' αποφέρη ήδη λίαν ενθαρρυντικούς καρπούς, μαρτυρούντας, ότι αι Φροβελιαναί αρχαί δεν έχουσι περιορισμένον χαρακτήρα, μη δυνάμενον τελεσφόρως να εφαρμοσθή εις άλλην εθνικότητα, αλλ' ότι είναι παγκόσμιοι μάλιστα ως αυταί αι ηθικαί αλήθειαι, ας εκπροσωπούσι.

Μετά θετικότητος δε δύναταί τις να προΐδη και μετά ενθαρρυντικής εθνικής ικανοποιήσεως, ότι το Φροβελιανόν σύστημα θέλει μάλιστα ακμάσει και αναπτυχθή θαυμασίως, όταν το Ελληνικόν πνεύμα αληθώς οικειοποιηθή και πραγματοποιήση πάντα τα κατ' αυτό.

Ας εργασθώμεν λοιπόν αόκνως προς διάδοσιν αυτού πάντες οι δυνάμενοι να πράξωσι τούτο, υπέρ ου επικαλούμαι ιδίως την συνδρομήν του γυναικείου φύλου, διότι και αυτός ο Φροέβελ κυρίως είχεν αποταθή εις τας γυναίκας, εις την στοργικήν μέριμναν και περίθαλψιν των οποίων ο Ύψιστος ενεπιστεύθη την νεαράν ψυχήν του παιδός- ανθρώπου.

Η γυνή είναι και οφείλει να ήναι η παιδαγωγός του ανθρωπίνου γένους, η δε συναίσθησις της υψίστης ταύτης εντολής είναι ικανή ίνα παρέχη ημίν τας προς το δυσχερές τούτο έργον δυνάμεις.

Ενώσωμεν λοιπόν προς τον σκοπόν τούτον τας δυνάμεις ημών, διαρκώς εν νω έχουσαι το σημαντικώτατον και γλυκύτατον ρητόν του Φρόεβελ:

"Ζήσωμεν υπέρ των τέκνων ημών".

Σελ. 316
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 297
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    τί άρα το παιδίον τούτο έσται;

    1881

    [Μ. Βρατσάνος]

    ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΩΣ ΠΑΡΘΕΝΟΥ ΜΗΤΡΟΣ ΚΑΙ ΣΥΖΥΓΟΥ

    ΟΜΙΛΙΑ Α'

    Κυρίαι και Κύριοι,

    Πόσον ηδύ είναι το άσμα, το οποίον νεαρά μήτηρ άδει παρά τη κοιτίδι του κοιμωμένου αυτής βρέφους! Κοιμού, αξιαγαπητότατον και αθωότατον βρέφος, κοιμού ηδέως, ουδείς τολμά να σε ανησυχήση, ή να σε διαταράξη κοιμώμενον. Φύλαξ πιστή, η μήτηρ σου, αποδιώκει παν το ενοχλούν σοι, και όπου συ αναπαύεσαι, εκεί άκρα βασιλεύει ησυχία και γαλήνη. Κοιμού γλυκύτατον τέκνον, κοιμού ηδέως και ελαφρώς· η γλυκεία σου μήτηρ ερειδομένη επί του προσκεφαλαίου σου εις το μόλις αρχόμενον κίνημά σου είναι έτοιμος να αρχίση πάλιν το γλυκύτατον άσμα, το οποίον ναρκώνει τα τρυφερά σου μέλη και προκαλεί τον ύπνον. Κοιμού, αξιέραστον παιδίον, κοιμού. Παρίσταται παρά σοι άγρυπνος και προσεκτική η πολυαγαπώσα σε μήτηρ και ουδέν έχεις να φοβήσαι, ή να ανησυχής.

    Ιδού ο πατήρ θάλλων έτι νέος έρχεται περί την μεσημβρίαν εις την οικίαν του εκ του καθημερινού του έργου. Σπεύδει γοργοίς βήμασι προς τον οίκον, όσον δε πλησιάζει εις αυτόν, τόσον τα βήματά του γίνονται γοργότερα και λεπτόν επί του προσώπου του άρχεται εξανθούν ερύθημα. Διατί; Γλυκείαι σκέψεις και επιθυμίαι εγεννήθησαν εν τη ψυχή του, τρυφεραί ιδέαι περιστρέφονται

    ———————

    Αποσπάσματα από ομιλία του [Μιλτιάδη] Β[ρατσάνου] στο σύλλογο "Βύρων", που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Σχολείων, "σύγγραμμα περιοδικόν υπέρ των Δημοτικών και Ελληνικών σχολείων, εκδιδόμενον άπαξ του μηνός υπό Μ. Βρατσάνου και Θ. Ι. Μιχαλοπούλου", έτος Α', αρ. 2, Ιανουάριος 1881, σ. 33-35, αρ. 4, Μάρτιος 1881, σ. 97-99, αρ. 5, Απρίλιος 1881, σ. 149-150, αρ. 7, Ιούνιος 1881, σ. 209-213, και αρ. 8, Ιούλιος 1881, σ. 241-244.