Error(s) found: '2'

+ Unable to change databases. Unknown database 'iaennew'.
+ Unable to perform the query SELECT * FROM keywords_description WHERE (language_id = ''). No database selected.
TEXT_VISIBLE_PAGES 304-323 TEXT_OF 634
TEXT_PREVIOUS_20
TEXT_CURRENT_PAGE
TEXT_NEXT_20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/304.gif&w=600&h=898 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 29

TEXT_PAGE_SHORT304
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/305.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δύο μικρά παράσιτα φυτά... την απείθειαν... και το ψεύδος

1881

[Μ. Βρατσάνος]

ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΣ ΩΣ ΠΑΡΘΕΝΟΥ ΜΗΤΡΟΣ ΚΑΙ ΣΥΖΥΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ Β'

Ναι, Κυρίαι και Κύριοι, η επιρροή της γυναικός εν τη κοινωνία είναι προφανεστάτη. Αποτελούσα αυτή το ήμισυ του ανθρωπίνου πληθυσμού, εξ εαυτής κατά το πλείστον εξαρτά την ευτυχίαν του οίκου και της κοινωνίας και της πατρίδος. Ο λόγος του Μεγάλου Ναπολέοντος, ότι έχομεν ανάγκην μητέρων, είναι ήδη γνώμη πάντων των λαών και πάντων των εθνών. Διά τούτο λοιπόν πανταχού παρθεναγωγεία, και διδάσκαλοι, πανταχού προθυμία και ζήλος προς εκπαίδευσιν και μόρφωσιν του γυναικείου φύλου, πανταχού σύλλογοι, παντοδαπά σχολεία, και εταιρίαι φιλεκπαιδευτικαί σκοπόν προτιθέμεναι την βελτίωσιν των κορασίων. Πανταχού ήδη ακούεται η φωνή του κορασίου ασκουμένου εις το άδειν· πανταχού, τέλος, κρούονται υπό τρυφερών δακτύλων αι χορδαί του κλειδοκυμβάλου, του μουσικού τούτου της νεωτέρας κοινωνίας οργάνου, του τοσαύτην εξασκούντος δύναμιν προς διάπλασιν της γυναικείας καρδίας. Παρήλθεν πλέον η εποχή εκείνη της αμαθείας, οπότε η γυνή κατεκλείετο εις τον γυναικωνίτην, και εθεωρείτο κτήμα του ανδρός αναλλοτρίωτον.

Εν τη προηγουμένη ομιλία ήλεγξα τους γονείς εκείνους, οίτινες, ουδεμίαν λαμβάνουσι φροντίδα απ' αυτών έτι των πρώτων ημερών της γεννήσεως του παιδιού, όπως εθίζωσιν αυτό εις το καλόν, το πρέπον και αρμόζον. Εμέμφθην δ' αυτοίς, ότι ένεκα της κακώς εννοουμένης φιλοστοργίας των δεικνύουσιν αδυναμίαν εν τη ανατροφή του κορασίου αυτών, και γίνονται αίτιοι να καταστήσωσιν αυτό ιδιότροπον, οργίλον και τυραννικόν. Και τωόντι από της τρυφερωτάτης

———————

Αποσπάσματα από την ομιλία του [Μιλτιάδη] Β[ρατσάνου], Εφημερίς των Σχολείων, ό.π., αρ. 9, Αύγουστος 1881, σ. 273-277, αρ. 10, Σεπτέμβριος 1881, σ. 305-307 και αρ. 12, Δεκέμβριος 1881, σ. 369-372.

20

TEXT_PAGE_SHORT305
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/306.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

του κορασίου ηλικίας βλαστάνουσι και αυξάνουσι δύο μικρά παράσιτα φυτά, τα οποία, ως ο κισσός επί του τρυφερού κορμού δένδρου, ευρίσκοντα γην παρθένον και έδαφος γόνιμον και εύφορον, συναυξάνουσι μετ' αυτού ρίπτοντα βλαστούς μεγάλους και κλάδους ευμήκεις, και εναγκαλίζονται το τε σώμα και τον νουν και την καρδίαν του απαλού εκείνου όντος. Τούτων δε το μεν έν αναφαίνεται ως επιθυμία του κορασίου ίνα πράττη κατά την ιδίαν θέλησιν και ως εκδήλωσις αντιστάσεως κατά του θέλοντος να εμποδίση την εκτέλεσιν της επιθυμίας του· τούτο δε το παράσιτον φυτόν καλούμεν απείθειαν, Το δ' άλλο, το οποίον αρέσκει και πολλοίς των γονέων ως ενδεικτικόν πνεύματος, είναι ο λεπτός εκείνος και επιτετηδευμένος τρόπος, το προσπεποιημένον εκείνο μειδίαμα και η χάρις, δι' ης ζητεί να υποκρύψη το κοράσιον, τί αισθάνεται και φρονεί, και τούτο καλούμεν προσποίησιν και ψεύδος.

Η απείθεια φαίνεται κατά πρώτον εν τω κορασίω και πηγάζει εκ της επιθυμίας, ην αυτό έχει να πράττη παν το αρέσκον αυτώ χωρίς να λαμβάνη εν όψει, αν διά του τρόπου τούτου ανησυχή ή ευχαριστή τους άλλους. Κυρίως δ' ειπείν, το ωραίον τούτο και ξανθόν κοράσιον κινδυνεύει να ήναι κατά βάθος εγωιστικόν. Εις τας αποπείρας του να αντισταθώμεν εις τας ιδιοτροπίας αυτού, ο μικρός ούτος τύραννος κλαίει, ανθίσταται, κτυπά τους πόδας, κινεί τας χείρας του και απειθεί.

(συνέχεια)

Το ψεύδος προσέρχεται ως επικουρικόν εις την απείθειαν. Αφού το κοράσιον διά της ορμεμφύτου αυτού προορατικότητος ίδη, ότι είναι αδύνατον να εκπληρώση την επιθυμίαν αυτού, μεταχειρίζεται την υπόκρισιν, ίνα φθάση εις τον σκοπόν αυτόν· προσποιείται λοιπόν, ότι πονεί και πάσχει, αρνείται δ' ενίοτε και την τροφήν και άλλα πολλά τεχνάζεται, και εφαρμόζει και τίθησιν εν ενεργεία το ψεύδος.

Η αποκοπή των δύο τούτων ελαττωμάτων δύναται κατά τας πρώτας ημέρας της νηπιακής ηλικίας να γείνη ταχέως και ευκόλως. Επειδή κατά τους πρώτους μήνας η αγωγή αποβλέπει μάλιστα εις την θεραπείαν του σώματος, η δε φύσις οδηγεί το νήπιον εις το ζητείν παρά της μητρός την τροφήν, ευθύς άμα γεννηθή, δυνάμεθα διά της κανονίσεως των γευμάτων αυτού να υποτάξωμεν εις την εξουσίαν ημών την θέλησιν του παιδίου. Δίδοντες αυτώ να θηλάζη ουχί οπότε αυτό θέλει, αλλ' οπότε πρέπει, μη προσέχοντες εις τους κλαυθμυρισμούς του, δι' ων ζητεί την τροφήν του, αλλ' αναμένοντες την ωρισμένην προς τούτο ώραν, ανεπαισθήτως θέλομεν δυνηθή ν' αποκόψωμεν την πρώτην χλόην των ιδιοτροπιών του κορασίου, ή και τελείως να εκριζώσωμεν αυτήν. Το νήπιον, όπερ εννοεί

TEXT_PAGE_SHORT306
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/307.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πλείω, ή όσα ημείς νομίζομεν, θα εννοήση ταχέως, ότι δεν εξαρτάται, εκ της θελήσεώς του η πλήρωσις των αναγκών του, και ούτω θα συνηθίση κατά μικρόν να υπακούη εις την μητέρα. Διά τούτου δε του τρόπου θα δυνηθώμεν να παιδαγωγήσωμεν ενωρίς το κοράσιον και καταστήσωμεν αυτό ευπειθές, υπομονητικόν, σταθερόν, εύθυμον και ήσυχον. Εάν δε η μήτηρ εις πάντα αυτού κλαυθμυρισμόν, εις πάσαν αυτού ανησυχίαν και οργήν υπακούη παρέχουσα προθύμως τον μαστόν· όταν, ίνα μη ανησυχήσωμεν τον ύπνον ημών, ώμεν έτοιμοι και μήτηρ και πατήρ και θεράπαιναι να προσφέρωμεν πλείστα αθύρματα και χορεύωμεν αυτό και ασπαζώμεθα, ω! τότε δεν πρέπει να θαυμάζωμεν, ότι το κοράσιον ηλικιωθέν κατέστη ορμητικόν και ανήσυχον. Όταν εις πάσαν αυτού δυσθυμίαν και κακοδιαθεσίαν ώμεν έτοιμοι να ευφραίνωμεν διά γλυκέων και γευστικών υγρών τον ουρανίσκον του, δεν πρέπει να παραπονώμεθα εις το μέλλον, ότι απορρίπτει τας θρεπτικάς και υγιείς τροφάς και ζητεί εκείνας αίτινες και τον στόμαχον αυτού επιβαρύνουσι και την υγείαν ενοχλούσι και βλάπτουσι.

Πατέρες, προσέχετε τον νουν εις τας πρώτας ταύτας του κορασίου κακίας και φοβείσθε, μη αύται αυξηθώσι και ριζώσωσιν εν τη ψυχή αυτού. Ο κισσός όταν ενωθή μετά του κορμού του δένδρου, συναυξάνει και εξογκούται παραδόξως εκ των χυμών εκείνου. Το ψεύδος και η απείθεια, όταν ριζώσωσιν εν τη ψυχή του κορασίου, εξωθούσιν αυτό εις μυρία άλλα κακά και ασκούσιν αυτό και εις την ώριμον ηλικίαν να κρύπτη τα ελαττώματά του, να λάμπη δε ως χρυσός, ενώ είναι απλούς χαλκός ή σίδηρος εστιλβωμένος.

ΟΜΙΛΙΑ Γ'

Είπομεν, ότι πρέπει η μήτηρ να κανονίζη την τροφήν, ήτοι την χορηγίαν και το μέτρον αυτής, ην προσφέρει εκάστοτε εις το παίδιον της· ότι τούτο συντελεί να περιστείλη ή και αποκόψη τα δύο μεγάλα ελαττώματα του παιδός, την απείθειαν και την προσποίησιν, ήτοι το ψεύδος. Πλην δε της ηθικής ταύτης ωφελείας η διακανόνισις της τροφής και του ποσού του χορηγουμένου συντελεί τα μέγιστα προς υγείαν του παιδίου. Πολλάς μητέρας παραφέρει το φίλτρον προς τα τέκνα και γίνεται τούτο πολλάκις βλάβης πρόξενον ως προς την υγείαν αυτών και ενίοτε αφαιρεί και την ζωήν των τρυφερών αυτών πλασμάτων. Τα όργανα της πέψεως εν τω παιδίω είναι ακόμη, ω μητέρες, λεπτά και τρυφερά, τουτέστιν ο μεν στόμαχος δεν έχει ικανήν δύναμιν και ελαστικότητα, τα δ' έντερα είναι εισέτι εις τρυφερωτάτην κατάστασιν. Παρέχουσαι δε αι μητέρες τροφήν πολλήν και ατάκτως, καθιστάσι το παιδίον επιρρεπές εις στομαχικάς ασθενείας, γαστρίτιδας, διαρροίας και εγκεφαλικάς συμφορήσεις, αίτινες αν μη εγκαίρως προληφθώσι δι' ιατρικής συνδρομής δύνανται να επενέγκωσι τον θάνατον. Ούτω

TEXT_PAGE_SHORT307
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/308.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πράττει και ο άπειρος γεωργός· ποτίζει υπερμέτρως τα τρυφερά φυτά επί τη ελπίδι ταχείας αυξήσεως, αλλ' όμως τα φύλλα κιτρινίζουσι, αι ρίζαι σήπονται και ξηραίνονται. Ούτω λέγουσι και περί του πίθηκος, ότι φονεύει το τέκνον του περισφίγγον αυτό υπερβαλλόντως υπ' αγάπης. Μητέρες έχετε ποτέ να δώσητε λόγον εις τον Θεόν. Πόσων παιδίων υμείς δεν έχετε γείνει αιτία του θανάτου;

Μακράν απ' εμού η ιδέα, ότι αι μητέρες εν γνώσει και επίτηδες ζητούσι να βλάπτωσι τα παιδία αυτών! Αλλ' όμως το πράγμα γίνεται εν ημίν εκ του μη καλώς εννοουμένου φίλτρου των μητέρων προς τα τέκνα αυτών. Αι τροφαί αι τόσον ωφέλιμοι προς συντήρησιν και αύξησιν του παιδός γίνονται πολλάκις αίτιαι βλάβης εάν μη ήναι ανάλογοι προς την κατάστασιν των πεπτικών οργάνων. Πολλαί δηλαδή μητέρες βλάπτουσι τα τέκνα αυτών ου μόνον παρέχουσαι αυτοίς το γάλα αφθόνως και ατάκτως, αλλά προσέτι διότι διδουσιν αυτοίς τροφήν ισχυροτέραν και στερεωτέραν εκείνης, ην η φύσις προδιέγραψε. Η στερεά τροφή αυξάνει το αίμα, γίνεται αιτία της μη κανονικής αναπτύξεως του παιδίου και επιφέρει πολλάς και ποικίλας ασθενείας. Εάν δε μοι επιτραπή να εισέλθω εις κύκλον ξένων καθηκόντων, συμβουλεύω εις τας μητέρας, ίνα μέχρι του 8ου ή 10ου μηνός μηδεμίαν άλλην τροφήν παρέχωσιν εις τα τέκνα πλην της του γάλακτος.

Εκ των ανωτέρω λοιπόν πειθόμεθα, ότι η διακανόνισις της τροφής δύναται να ωφελήση μεγάλως, διότι βοηθεί να αποκόπτωμεν ου μόνον την απείθειαν και την υποκρισίαν του κορασίου, αλλά και να συντηρώμεν την υγείαν αυτού, ενεργούντες τακτικώς και φυσικώς την ανάπτυξιν του σώματος αυτού. Πόσα κοράσια δεν έχουσι γείνει καχεκτικά, αδύνατα και φιλάσθενα, διότι οι γονείς αυτών δεν εφρόντισαν από της τρυφερωτάτης ηλικίας περί αυτών; Πόσα κοράσια, ενώ οι γονείς αυτών και εύρωστοι είναι και εξαιρέτου απολαύουσιν υγείας, κατέστησαν χλωμά και προώρως ήκμασαν και παρήκμασαν ένεκα αφροντισίας περί την δίαιταν κατά τα πρώτα έτη της ηλικίας αυτών; Η αφροντισία δ' αύτη και ολιγωρία περί το σώμα έχει μεγάλην ροπήν και εις το ήθος και εις το πνεύμα του κορασίου, ούτε ελέχθη εική και άνευ λόγου, ότι υγιής νους κατοικεί εντός σώματος υγιούς. Τα τοιαύτα αδύνατα και καχεκτικά και φιλάσθενα κοράσια γίνονται ευθύς άμα αυξηθώσιν ιδιότροπα, φιλόνεικα, επιρρεπή εις τας κακίας και φροντίζουσι δι' επιπλάστου και επιτετηδευμένου τρόπου, διά βίου ελευθεριωτέρου να προσελκύωσι και κερδίζωσιν, ό,τι χάνουσι δι' έλλειψιν των σωματικών δώρων.

Είπομεν, ότι τα δύο ταύτα παράσιτα κακά, ήτοι η απείθεια και η υπόκρισις εμφανίζονται εις τα παιδία ως προδιαθέσεις όλως φυσικαί και δύναταί τις ειπείν περί αυτών, ότι εισί τα σπέρματα κακιών, ας ο άνθρωπος κληρονομεί παρά των γονέων αυτού, ευθύς άμα έλθη εις τον κόσμον. Είναι αύται το προπατορικόν αμάρτημα; είναι τα ελατήρια, δι' ων το παιδίον κινείται, όπως ζητή την εκπλήρωσιν των φυσικών του επιθυμιών; προέρχονται τέλος αύται εξ αυτομάτου,

TEXT_PAGE_SHORT308
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/309.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επομένως δεν είναι ούτε το έν, ούτε το άλλο των άνω μνημονευθέντων; Τα φιλοσοφικά ταύτα ζητήματα, περί ων και εν τη πρώτη ομιλία διελάβομεν διά βραχέων, εώμεν, ως όλως αλλότρια του θέματος ημών. Ημείς συζητούμεν πρακτικόν όλως ζήτημα, και αν μηκύνωμεν τον λόγον, σκοπόν έχομεν να φθάσωμεν ευχερέστερον εις τον σκοπόν ημών.

ΕΙΚΟΝΑ 30

TEXT_PAGE_SHORT309
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/310.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 31.

TEXT_PAGE_SHORT310
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/311.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αναγκαζόμενα ναποστηθίζωσιν εκατοστύας σελίδων κατ' έτος και να γράφωσιν μέγα πλήθος τετραδίων

1883

Ν. Πολίτης

ΕΚΘΕΣΙΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΒΩΛΟΥ

Ε΄

Η εκπαίδευσις των θηλέων καθυστερεί δυστυχώς και εν τη επαρχία Βώλου, σφόδρα δε δυσανάλογος είναι ο αριθμός των σχολείων των θηλέων συγκρινόμενος προς τον των αρρένων. Οι κάτοικοι της επαρχίας, οι άλλως μετά πολλού ζήλου και προθυμίας επιζητούντες την βελτίωσιν της εκπαιδεύσεως, ολιγωρούσι προκειμένου περί των κορασίων των, ουδ' αναγνωρίζουσι προσηκόντως την ανάγκην πλήρους και συστηματικής εκπαιδεύσεως αυτών. Αλλά και όπου υπάρχουσι σχολεία θηλέων, το εκ τούτων όφελος δεν είναι μέγα. Η διδασκαλία εν αυτοίς είναι ελλιπεστάτη, ίσως δε επειδή τα κοράσια εισίν επιμελέστερα των αρρένων και ευπειθέστερα ταις διδασκάλοις, είναι διά τούτο μείζονες και αι βάσανοι εις ας υποβάλλονται, αναγκαζόμενα ναποστηθίζωσιν εκατοστύας σελίδων κατ' έτος και να γράφωσι μέγα πλήθος τετραδίων, και να πληρώσι την κεφαλήν αυτών διά κυκεώνος κενών και αχρήστων πραγμάτων. Όπως ώμεν δίκαιοι όμως ανάγκη ν' αποδώσωμεν την έλλειψιν ταύτην ουχί πάντοτε εις ανικανότητα των διδασκάλων, αλλ' εις το αμέθοδον της διδασκαλίας εν τω Αρσακείω, όπου αύται εκπαιδεύονται. Διότι και αυταί αι αριστεύσασαι των διδασκάλων ακολουθούσιν ακριβώς την αυτήν και αι ανίκανοι μέθοδον ή μάλλον αμεθοδίαν. Διά τούτο ουδαμώς εξεπλησσόμην βλέπων κοράσια δυνάμενα να επαναλάβωσιν απταίστως από στήθους ορμαθούς κανόνων της γραμματικής ή του συντακτικού, ανίκανα δε να εφαρμόσωσι και τους απλουστάτους αυτών, 

———————

Νικόλαος Γ. Πολίτης· απόσπασμα από την έκδοση του Υπουργείου Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως, Εκθέσεις των κατά το 1883 προς επιθεώρησιν των Δημοτικών Σχολείων αποσταλέντων εκτάκτων επιθεωρητών, Αθήνα, Εθνικό Τυπογραφείο, 1885, σ. 74-75.

TEXT_PAGE_SHORT311
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/312.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μένοντα άναυδα οσάκις ηρωτώντο περί τινος ιστορικού θέματος, περί ου ηδύναντο έπειτα τροχάδην ν' απαγγείλωσιν από στόματος ολοκλήρους σελίδας εκ της ιστορίας των εις τον γινώσκοντα να ερωτά αυτά κατά τον ωρισμένον τρόπον, η μετά κωμικής ακριβείας επαναλαμβάνοντα επί λέξει το κείμενον εγχειριδίου τινός οικιακής οικονομίας, ερωτώμενα πώς γίνεται η μπουγάδα, ή πώς ράπτεται η απανωβελονιά. Αλλά και ούτως η οικιακή οικονομία εν ολιγίστοις σχολείοις διδάσκεται, εν πάσι δε κατά κανόνα διδάσκονται εκείνα μόνα τα εργόχειρα, άπερ εις επίδειξιν μόνον εισί κατάλληλα, παραμελουμένων των αναγκαιοτάτων και χρησιμωτάτων· πανταχού είδον εκτεθειμένα κεντήματα πολυειδή, ουδαμού δε έργα ραπτικής, ήτις περιφρονείται ίσως ως χειρωνακτική μάλλον τέχνη. Εις τούτο όμως δεν πταίουσι τόσον αι διδάσκαλοι όσον αι μητέρες, αίτινες απαιτούσι να διδάσκωνται τα τέκνα των κομψά τεχνουργήματα, μη ανεχόμεναι να βλέπωσιν αυτά κατατρίβοντα τον καιρόν εις έργα ευτελή, οποία υπολαμβάνουσι τα της ραπτικής και μάλιστα τα της εμβαλωματικής! Ούτω δε συντελούσιν όπως λεληθότως υπεισδύη εις τας ψυχάς των κορασίων αλαζονικόν τι φρόνημα και καταφρονώνται υπ' αυτών τα έργα εκείνα, "εν οις δη τι δοκεί το γυναικείον γένος είναι, ου και καταγελαστότατόν έστι πάντων ηττώμενον", κατά Πλάτωνα...

TEXT_PAGE_SHORT312
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/313.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

είναι δε αύτη η επιστήμη των μητέρων

1884

Αικ. Λασκαρίδου

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΦΡΟΒΕΛΙΑΝΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Ανακεφαλαιούντες τα λεχθέντα, παρατηρούμεν, ότι ο νηπιακός κήπος πληρέστατα εξεγείρει και καλλιεργεί τας ορμάς του παιδός.

α') Την ορμήν της κινήσεως διά των σωματικών ασκήσεων της γυμναστικής και των παιγνίων της κινήσεως.

β') Την της καλλιεργείας της γης διά των εν τω κήπω εργασιών.

γ') Την της παραγωγής και δημιουργίας διά των επί των Φροβελιανών δώρων ασκήσεων και των πολυειδών εργασιών.

δ') Την ορμήν των ρυθμικών τεχνών διά των ασμάτων και των ρυθμικών παιγνίων, διά παραμυθίων και μικρών παραστάσεων.

ε') Την ορμήν του ειδέναι διά της πραγματογνωσίας, διά της παρατηρήσεως και ερεύνης των φυσικών προϊόντων και των εν τω κήπω φυτών και οικιακών ζώων, και μάλιστα διά της εμπειρικής γνώσεως των ιδιοτήτων των σωμάτων [σχήμα, χρώμα, μέγεθος, αριθμός κ.τ.λ.].

ς') Την της κοινωνικότητος διά της αρμονικής συμβιώσεως τοσούτων παιδίων και

ζ') Τέλος την ορμήν της θρησκείας δι' ασμάτων, δι' ηθικών διηγήσεων και διά της εκπληρώσεως μικρών καθηκόντων προς τους περί αυτό.

Διά πάντων τούτων λοιπόν ο νηπιακός κήπος αναπτύσσει πολυειδώς όλας τας δυνάμεις ενεργείας του παιδός, παρασκευάζων αυτάς προς την αρμονικωτάτην τελειοποίησιν· κατά συνέπειαν, το εν αυτώ επικρατούν σύστημα, ως εν αρχή ερρέθη, είναι άριστον, διότι εκ των υστέρων αποδεικνύεται, ότι προσεγγίζει επί μάλλον προς αυτόν τον σκοπόν της αγωγής. Περί τούτου έτι πλείον

———————

Απόσπασμα από ομιλία της Αικατερίνης [Χριστομάνου]- Λασκαρίδου στον Φιλολογικό Σύλλογο "Παρνασσός" (30 Νοεμβρίου 1884), που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Παρνασσός, τ. Η., 1884, σ. 830-834.

TEXT_PAGE_SHORT313
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/314.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πειθόμεθα διά της λεπτομερούς επιθεωρήσεως αυτών των Φροβελιανών δώρων και εργασιών, περί ων προσεχώς εκτενέστερον θέλω διαλάβει, επιδεικνύουσα αυτά. Συνάμα όμως βεβαιούμεθα περί του ότι το Φροβελιανόν παιδαγωγικόν σύστημα δεν πρέπει να περιορίζηται εις μόνον τον νηπιακόν κήπον, δηλαδή την νηπιακήν ηλικίαν, καθ' όσον ουδ' είναι δυνατόν να διέλθη τις με παιδία 3 μέχρι 7 ετών την πλουσιωτάτην σειράν των δώρων τούτων, ουδ' επιτρέπουσιν αυταί αι λογικώταται απαιτήσεις του ιδίου συστήματος να προβαίνωσι τα μικρά εις τας πολυπλοκωτέρας και λεπτοτέρας εργασίας. Εν τω νηπιακώ κήπω αι βάσεις μόνον τίθενται της κατά το Φροβελιανόν σύστημα αγωγής και εισάγονται τα παιδία εις τας αρχάς όλων των ανωτέρω αναφερθέντων· η τελειοτέρα όμως συμπλήρωσις αυτών και η εν τη τελειοποιήσει συνέχεια και προαγωγή όλων, βεβαίως εις μεγαλειτέραν μόνον ηλικίαν δύναται να επιτευχθή, ότε και η αντίληψις του παιδός αυξάνει και η δεξιότης αυτού και όλαι εν γένει αι δυνάμεις αυτού. Εάν καλώς υπολογισθώσι τα υπό της Φροβελιανής μεθόδου παρεχόμενα μέσα, ταύτα επαρκούσιν ακριβώς διά τας τέσσαρας τάξεις του προκαταρκτικού σχολείου. Δηλαδή, αφ' ου τα παιδία εν τω νηπιακώ κήπω μέχρις 7 ετών έθεσαν τας βάσεις όλων των γνώσεων, ασκήσεων και εργασιών αυτών προάγονται από 7 μέχρις 11 ετών εις την τελειοποίησιν όλων τούτων, προστιθεμένων μόνον από έτους εις έτος των υπό της ηλικίας και της ωριμότητος αυτών απαιτουμένων σπουδαιοτέρων γνώσεων. Τα δε εσφαλμένως παρ' ημίν καλούμενα φροβελιανά (δι' ων μόνον τινάς των εργασιών υπαινίττονται, εν ω ολόκληρος η διδασκαλία είναι φροβελιανή), ουδόλως παραβλάπτουσι την σειράν των μαθημάτων, αλλ' απεναντίας παρέχουσι την ευκολίαν κατά τον καταρτισμόν του προγράμματος να τηρήται η εις την σωματικήν υγιείαν του παιδός άφευκτος αρμονία εν τη διαδοχή των σοβαροτέρων μαθημάτων και των τερπνοτέρων ασχολιών, ή και των καθαρώς σωματικών κινήσεων.

Αλλά και πέραν του προκαταρκτικού σχολείου πρέπει να εξακολουθήση το φροβελιανόν σύστημα. Και πώς είναι δυνατόν άλλως, αφ' ου τούτο περιλαμβάνει ολόκληρον και πλήρη την ανθρωπίνην εκπαίδευσιν! Τ' ανάπαλιν θέλει συμβή βαθμηδόν και κατ' ολίγον, διότι επήλθεν ευτυχώς το πλήρωμα των χρόνων και δεν θέλει βραδύνει το ανθρώπινον πνεύμα ν' αποσείση παντελώς τον εις πλείστους κλάδους μαθήσεως έτι και νυν επικρατούντα μηχανισμόν. Ουχί τα φροβελιανά θέλουσι παύσει εν ωρισμέναις τάξεσιν, αλλ' ολόκληρον το σύστημα της διδασκαλίας θέλει τροποποιηθεί κατά τας φροβελιανάς αρχάς· τότε δε μόνον και η διδασκαλία των γλωσσικών και ή των μαθηματικών, ως και πάντων των λοιπών κλάδων θέλει κατασταθεί ζώσα και ενεργός· αι δε φροβελιαναί ασκήσεις και εργασία... εν ταις ανωτέραις τάξεσι θέλουσιν εξακολουθήσει ως τελειοτέρα καλλιέργεια ιδιαιτέρων κλάδων βιομηχανίας και καλών τεχνών, αίτινες τότε, αντί της σωρείας των ημιμαθών και μόνον προς επίδειξιν περιποιουμένων αυτάς, θέλουσιν αναδείξει μεγαλείτερον αριθμόν αληθών καλλιτεχνών και επιδεξίων

TEXT_PAGE_SHORT314
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/315.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τεχνητών. Ενούμεναι δε προς τας λοιπάς πνευματικάς και βουλητικάς ενεργείας της αγωγής, θέλουσιν επιφέρει πλήρη την ζητουμένην αρμονίαν εν τη τελειοτέρα εκπαιδεύσει. Η τοιαύτη εξακολούθησις της Φροβελιανής αγωγής βεβαίως θέλει εφαρμοσθεί και εν τη αγωγή των αρρένων, αφ' ου, ως πιστεύω, ήδη ενοήθη, δεν πρόκειται περί απλών χειροτεχνημάτων, αλλά περί ολοκλήρου και υγιούς εκπαιδευτικού συστήματος. Τούτο ορθώς ήδη ενοήθη εν Αυστρία, όπου και εργαστήρια υπάρχουσιν, εν οις καθ' ωρισμένας ώρας οι μαθηταί των σχολείων ασκούνται εις διαφόρους τέχνας και βιοτεχνίας και κήποι ευρύχωροι, ους οι ίδιοι καλλιεργούσι. Περί τούτων σοφώτατα έγραψεν ο καθηγητής Έρασμος Schwab εν τω έργω αυτού "Der Schulgartien", "ο κήπος του σχολείου".

Αλλ' εν τη εκπαιδεύσει των θηλέων, πλην της γενικής αγωγής και της κατ' ιδιαιτέρους κλάδους τελειοποιήσεως των βουλομένων, πρέπει να ληφθή υπ' όψιν και άλλη επιστήμη, ης η μέχρι τούδε παραμέλησις σπουδαιοτάτας και θλιβερωτάτας επιφέρει καθ' εκάστην συνεπείας· είναι δε αύτη η επιστήμη των μητέρων.

Αι ελάχιστοι παιδαγωγικαί γνώσεις, ας εν ταις ανωτέραις τάξεσι των παρθεναγωγείων διδάσκονται αι θυγατέρες ημών, είναι όλως θεωρητικαί και ανεπαρκείς όπως παρασκευάσωσιν αυτάς προς την ιεράν αυτών εντολήν. Ουδέ καλλιεργείται ιδιαιτέρως η εξέγερσις της συναισθήσεως της ιερότητος ταύτης της εντολής των. Δυστυχώς και πολλοί των γονέων συντελούσιν εις τούτο, οι μεν αφίνοντες τα κοράσιά των εν θλιβερά αμαθεία, καθ' ω φρονούντες ότι αρκεί αυταίς η πρακτική εκπλήρωσις των οικιακών εργασιών· οι δε ωθούντες αυτά εις λυπηροτέραν έτι ημιμάθειαν, και ταύτην επί σκοπώ εγκοσμίω μόνον ευδοκιμήσεως. Αι δε ούτω και εν τοις παρθεναγωγείοις με το αυτό πνεύμα πολλάκις εκπαιδευθείσαι νέαι, μικρά θεωρούσι τα καθήκοντα της οικοδεσποίνης και της μητρός, διότι η ανωτέρα, δήθεν, εκπαίδευσις αυτών, επιτρέπει αυταίς ν' αποβλέπωσιν εις υψηλοτέρους κύκλους ενεργείας.

Ουχί τούτο! Η γυνή δεν πρέπει να εξέλθη της σφαίρας αυτής, διότι παραβαίνει τότε τον υπό του Υψίστου ωρισθέντα αυτή προορισμόν. Αλλά εν αυτή τη σφαίρα της, εν τω ευρυτάτω εκείνω κύκλω των ενεργειών αυτής, οφείλει ν' αναπτυχθή, ν' ανυψωθή, και κατά πάντα εν Θεώ να τελειοποιηθή. Μορφώσωμεν λοιπόν μητέρας εν τη πληρεστάτη και ιεροτάτη σημασία της λέξεως, διότι ολοκλήρου του έθνους ημών η πρόοδος και η ευημερία εξαρτάται εκ τούτου!

Δεν πρέπει όμως ν' αναμείνωμεν όπως κατά το τελευταίον έτος της εκπαιδεύσεως των κορασίων δώσωμεν αυταίς θεωρητικάς τινάς προς τούτο οδηγίας. Ολόκληρος η αγωγή αυτών οφείλει αρχήθεν να τείνη εις το να παρασκευάζη αυτάς καταλλήλως προς τον σκοπόν τούτον. Γνώσεις και ορθή κρίσις, καλαισθησία, δεξιότης, φιλεργία, δραστηριότης, βούλησις, αρεταί παντός είδους και ιδίως αφοσίωσις και αυταπάρνησις, τα πάντα πρέπει να καλλιεργώνται καταλλήλως από της νεαροτάτης ηλικίας, εάν θέλωμεν να ίδωμεν ημέραν τινά την

TEXT_PAGE_SHORT315
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/316.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ελληνίδα εν τη ακμή του ηθικού αυτής κάλλους, ως πηγήν ευτυχίας πάντων των περί αυτήν. Όθεν τα από του νηπιαγωγείου και του προκαταρκτικού σχολείου εις τας ανωτέρας εκπαιδευτικάς τάξεις μεταβαίνοντα κοράσια, πρέπει εκεί να ευρίσκωσι πληρεστάτην εξακολούθησιν του μέχρι της εποχής εκείνης μορφώσαντος αυτά παιδαγωγικού συστήματος, σκοπίμως δε διδασκόμενα, ασκούμενα και παρασκευαζόμενα εναρμονίως, να ώσι κατά πάντα τελειοποιημένα κατά την εποχήν της συμπληρώσεως της εκπαιδεύσεως αυτών. Τα ούτω μορφωθέντα κοράσια θέλουσιν είσθαι κάτοχα και αυτής της θεωρίας του εκπαιδεύσαντος αυτά Φροβελιανού συστήματος και επομένως έτοιμα ν' αναθρέψωσι βραδύτερον κατ'αυτό, μετά βεβαίας επιτυχίας τα ίδια αυτών τέκνα, ή, ως ανώτεροι νηπιαγωγοί και παιδαγωγοί, άλλα εμπιστευθέντα αυταίς.

Ταύτα είναι εν συντόμω τα κατά το Φροβελιανόν σύστημα, όπερ έχει μεν και εν τη ιδία αυτού πατρίδι, Γερμανία, τους εχθρούς του, αλλ' όπερ με όλας τας αντιπράξεις εκείνων ευδοκίμως προβαίνει και εξαπλούται και αυτόθι και εν όλαις ταις εν τω πολιτισμώ προβαινούσαις χώραις. Εν Βοστόνη 34 υπάρχουσι Φροβελιανά νηπιαγωγεία, εν Δρέσδη δε και εν Βιέννη από τινος χρόνου το Φροβελιανόν σύστημα εισήχθη και εν τω προκαταρκτικώ σχολείω. Εν τω παρθεναγωγείω μου από πέντε ετών ήδη το σύστημα τούτο λειτουργεί, όσον το δυνατόν ημίν, καθ' όλας τας τάξεις αυτού, ήρχισε δε και ν' αποφέρη ήδη λίαν ενθαρρυντικούς καρπούς, μαρτυρούντας, ότι αι Φροβελιαναί αρχαί δεν έχουσι περιορισμένον χαρακτήρα, μη δυνάμενον τελεσφόρως να εφαρμοσθή εις άλλην εθνικότητα, αλλ' ότι είναι παγκόσμιοι μάλιστα ως αυταί αι ηθικαί αλήθειαι, ας εκπροσωπούσι.

Μετά θετικότητος δε δύναταί τις να προΐδη και μετά ενθαρρυντικής εθνικής ικανοποιήσεως, ότι το Φροβελιανόν σύστημα θέλει μάλιστα ακμάσει και αναπτυχθή θαυμασίως, όταν το Ελληνικόν πνεύμα αληθώς οικειοποιηθή και πραγματοποιήση πάντα τα κατ' αυτό.

Ας εργασθώμεν λοιπόν αόκνως προς διάδοσιν αυτού πάντες οι δυνάμενοι να πράξωσι τούτο, υπέρ ου επικαλούμαι ιδίως την συνδρομήν του γυναικείου φύλου, διότι και αυτός ο Φροέβελ κυρίως είχεν αποταθή εις τας γυναίκας, εις την στοργικήν μέριμναν και περίθαλψιν των οποίων ο Ύψιστος ενεπιστεύθη την νεαράν ψυχήν του παιδός- ανθρώπου.

Η γυνή είναι και οφείλει να ήναι η παιδαγωγός του ανθρωπίνου γένους, η δε συναίσθησις της υψίστης ταύτης εντολής είναι ικανή ίνα παρέχη ημίν τας προς το δυσχερές τούτο έργον δυνάμεις.

Ενώσωμεν λοιπόν προς τον σκοπόν τούτον τας δυνάμεις ημών, διαρκώς εν νω έχουσαι το σημαντικώτατον και γλυκύτατον ρητόν του Φρόεβελ:

"Ζήσωμεν υπέρ των τέκνων ημών".

TEXT_PAGE_SHORT316
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/317.gif&w=600&h=39311. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

32. Νηπιαγωγείο της Ενώσεως των Ελληνίδων

TEXT_PAGE_SHORT317
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/318.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ατμήλατα εργοστάσια, κανονικώς παράγοντα κατ' έτος μαθητρίας αποφοίτους και διδασκαλίσσας

1886

[Α.Π. Κουρτίδης]

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ

Απορίας άξιον είνε μεθ' οίας βραδύτητος μετακινείται παρ' ημίν παν κακώς κείμενον. Ό,τι εγένετο εν Ελλάδι ατελές ένεκα απειρίας ή αμελείας ή των καιρικών περιστάσεων, επέχει οριστικώς πλέον θέσιν του ό,τι έδει γενέσθαι. Επαναπαυόμεθα εις τούτο, ήσυχον έχοντες την συνείδησιν ότι εξεπληρώσαμεν το καθήκον ημών, μηδαμώς ζητούντες να βελτιώσωμεν ή αντικαταστήσωμεν το πραχθέν. Ούτω δε το οπωσδήποτε τετελεσμένον εγείρεται κώλυμα ανυπέρβλητον εις το χρήσιμον και απαραίτητον. Τούτο μαρτυρεί εν πολλοίς η κατάστασις της διοικήσεως και της εκπαιδεύσεως παρ' ημίν.

Εν τω κεφαλαίω ς του περί δημοτικών σχολείων νόμου του 1834 σημειούνται τα επόμενα:

"Τα σχολεία των κορασίων, όπου τούτο είνε δυνατόν, πρέπει να είνε χωριστά από τα των παιδίων, να προΐστανται δε αυτών διδασκάλισσαι.

Εις τα σχολεία των κορασίων εφαρμόζονται τα ρηθέντα εις τας παραγράφους 1-3 και 6-57 καθ' όσον είνε ενεργητέα".

Έκτοτε δε τα δημοτικά σχολεία των θηλέων ως και τα της μέσης αυτών παιδεύσεως εισί σχεδόν όμοια προς τα των αρρένων. Το γένος των μαθητών μόνον διαφέρει, αλλά τα διδακτικά βιβλία και ο τρόπος της διδασκαλίας κατ' ουδέν παραλλάσσουσι. Αν αδελφός και αδελφή, επί παραδείγματι, ανήκωσιν εις την αυτήν σχολειακήν τάξιν, την εσπέραν θα επιστρέψωσιν εκ των σχολείων αυτών διδαχθεντες τα αυτά πράγματα. Αλλ' ο ανήρ και η γυνή έχουσι άρα γε τον αυτόν προορισμόν, όπως της αυτής, κατ' ακολουθίαν, τύχωσι προπαρασκευής; Ο παις ημέραν τινά θα εξέλθη εις τον ενεργόν βίον, θα δημιουργήση στάδιόν τι, θα παλαίση κατά των βιωτικών δυσχερειών, έχει ανάγκην χρησίμων

———————

Α[ριστοτέλης] Π. Κ.[ουρτίδης], περιοδικό Εστία, τ. ΚΑ΄, αρ. 563, 12 Οκτωβρίου 1886, σ. 644-647.

TEXT_PAGE_SHORT318
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/319.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εις το επάγγελμα του γνώσεων, έχει ανάγκην δραστηριότητος. Η κόρη θα γείνη μήτηρ, η ενέργεια δ' αυτής θα περιορισθή μεταξύ του συζύγου και των τέκνων της ιδία· τα καθήκοντά της είνε μεγάλα, αλλ' ήρεμα ως ο αγνός βίος της οικογενείας, ης είνε η ψυχή. Στάδιον ενεργείας δεν έχει την θάλασσαν ουδέ τα βουνά, αλλά την γλυκείαν συζυγικήν εστίαν, εν μέσω των θελκτικών ψελλισμάτων μικρών παιδίων. Ο ανήρ γίνεται ναύτης, έμπορος, στρατιώτης, η γυνή οικοδέσποινα. Εις τα όντα λοιπόν ταύτα τα εκ φύσεως τόσον διαφέροντα και υπό του βίου επί άλλα προοριζόμενα η αυτή διδασκαλία, η αυτή αγωγή δέον να δοθή; Ή άραγε ουδένα σκοπόν έχει η εκπαίδευσις, προτιθεμένη απλώς ν' απασχολήση επί ματαίω τα ευτυχέστερα του βίου έτη, πληρούσα την κεφαλήν των μαθητών ανωφελών πραγμάτων, παιδιά τις ούσα και ουχί σοβαρά προπαίδεια του βίου;

Το ζήτημα τούτο επραγματεύθη ο κ. Ι. Σκαλτσούνης εν υπομνήματι περί των μαθημάτων του εν Κωνσταντινουπόλει Ζαππείου, δημοσιευθέντι εν τινι των τελευταίων φύλλων της τεργεσταίας Ημέρας. Αφορμώμενος εκ της ιδέας ότι η οργάνωσις του εκπαιδευτηρίου τούτου "μετείχε του ελαττώματος των ελληνικών εκπαιδευτηρίων εν γένει, της υπέρ το δέον τουτέστι ροπής προς γραμματικήν και νοητικήν παίδευσιν μάλλον ή προς πρακτικήν διαμόρφωσιν και του ήθους αγωγήν" πολλά εκφέρει τα ορθά και πρακτικά.

«Δοξάζων», γράφει, «ότι η εκπαίδευσις του γυναικείου φύλου δέον να η διάφορος της των αρρένων, επιθυμώ να μη παρερμηνευθή η δοξασία μου. Περιορίζων την αποστολήν της γυναικός εν τω οίκω δεν εννοώ να υποβιβάσω την θέσιν αυτής απέναντι του ετέρου φύλου, αλλά φρονώ ότι τότε μόνον τα ημέτερα έργα αποβαίνουσι λυσιτελή και καρποφόρα, όταν ακολουθούντες τους εις την φύσιν τεθέντας νόμους εργαζώμεθα προς κατάλληλον αυτών διεύθυνσιν και χρησιμοποίησιν ουχί δε προς μεταβολήν και ανατροπήν αυτών...

»Υπερέχει ο ανήρ κατά την ρώμην των σωματικών δυνάμεων, αλλ' υπερέχει η γυνή καθ' όλα τα προσόντα της καλλαισθησίας και της λεπτότητος... Η γλυκύτης, η χάρις, η σεμνότης και το φιλάρεσκον είνε τα σπουδαιότερα της γυναικός προσόντα αλλά δεν είνε και στοιχεία μεγάλων και εξαισίων χαρακτήρων... Από της πρώτης αυτής ηλικίας ως εξ ενστίκτου δίδει προφανή δείγματα της προς περίθαλψιν και ανατροφήν των νηπίων φυσικής αυτής τάσεως και ροπής. Ο παις και ως αθύρματα εκλέγει ίππους και όπλα, το δε κοράσιον αρέσκεται ενδύον ανδρείκελα».

Τα εκπαιδευτήρια των θηλέων ου μόνον ομοιάζουσι προς τα των αρρένων, τούθ' όπερ θα ήτο κακόν και αν τέλεια ήσαν τα τελευταία ταύτα, αλλ' έχουσι κατ' ανάγκην και πάντα αυτών τα ελαττώματα, επιβλαβέστερα καθιστάμενα εν αυτοίς. Είνε γνωστόν το αψυχολόγητον και σχολαστικόν σύστημα καθ' ο διδάσκεται η ελληνική γλώσσα εν τοις ελληνικοίς σχολείοις και γυμνασίοις. "Ο

TEXT_PAGE_SHORT319
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/320.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

καλλίμορφος λόγος των Ελλήνων συγγραφέων", έγραφεν ο αείμνηστος Α. Κυπριανός εν τω προλόγω της υπ' αυτού μεταφρασθείσης Ιστορίας της Ελληνικής Φιλολογίας του Μυλλέρου, "δεν εμφανίζεται εις τους μαθητάς ως λαλιά ζώσα και έμψυχος, αλλά κατατέμνεται και κατασχίζεται διά της γραμματικής μαχαίρας εις μικρά και άσημα τμήματα φθόγγων και φωνών, ίνα επί των νεκρών εκείνων σωμάτων ασκηθώσιν οι μαθηταί τους κανόνας της γραμματικής ή του συντακτικού. Διά ταύτα, πικράν μεν αισθάνονται την γεύσιν των Ελλήνων συγγραφέων οι νέοι εφ' όσον φοιτώσιν εις τα γυμνάσια, διασώζοντες δε της πικρίας την μνήμην και μετά ταύτα επί πολύ, πλην εκείνων όσοι τρέπονται επί την σπουδήν της φιλολογίας, πάνυ ολίγοι, των άλλων υπομένουσι ν' ανοίξωσιν έλληνα συγγραφέα ή ποιητήν... Ουδέν άρα θαύμα ότι οι νέοι λαμβάνουσι περί της ελληνικής φιλολογίας ιδέαν λίαν ταπεινήν, αφ' ου όχι μόνον δεν είδον ουδ' εκ περιγραφής τον άφθονον πλούτον αυτής και τους θησαυρούς, αλλά πλην ενός ή δύο λόγων ρητορικών ουδέν άλλο σύγγραμμα αρχαίον ή ποίημα είδον οι μαθηταί ως όλον και περιφερές καλλιτέχνημα".

Αν εις τους μαθητάς των γυμνασίων είνε επιβλαβής η τοιαύτη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσης, τι είνε άραγε εις τας νεάνιδας των παρθεναγωγείων ων υπερφορτίζει τον εγκέφαλον διά τύπων και λέξεων μόνον; Θα ωφελήσωσι κατά τι την κόρην ως εισέλθη εις τον βίον; θ' αναπτύξωσιν αυτής το πνεύμα, θα διαπλάσωσι την καρδίαν, θα μορφώσωσι το ήθος; Ουχί! αναφωνεί ο κ. Σκαλτσούνης εν τω υπομνήματί του. Φαίνεται δε φρονών ότι ουχί κακώς, ως διδάσκεται, αλλά και μεθοδικώτερον διδασκομένη η αρχαία γλώσσα δεν ηδύνατο να ωφελήση όσον κοινή πιστεύεται και επομένως δεν πρέπει η μάθησις αυτής να θεωρήται βάσις της παιδεύσεως των κορασίων. "... Εις την καλλιεργειαν της γλώσσης", γράφει, "αποδίδεται η παλινόρθωσις του ελληνικού οίκου και εν αυτή εύρηνται πάντα τα στοιχεία της εθνικής παλιγγενεσίας. Η κλασσική εκπαίδευσις, κατά τους διοικούντας το ίδρυμα (το Ζάππειον) έχει εν εαυτή μαγικήν τινα δύναμιν καταδουλούσαν τας σαρκικάς ηδονάς, μαλακύνουσαν τα ήθη των νέων και καθιστώσαν αυτά σεμνότερα και σωφρονέστερα... Φρονούντες δε ότι από της ελληνικής κλασσικής παιδεύσεως ήρτηται η διάπλασις του νοός και της καρδίας... κατέστησαν την αρχαίαν γλώσσαν και την κλασσικήν παίδευσιν ως την βάσιν και τον τελικόν της παιδεύσεως των κορασίων σκοπόν".

Ο κ. Σκαλτσούνης δεν αποδέχεται ούτε την ιστορικήν ακρίβειαν των βεβαιώσεων τούτων, ούτε την ορθότητα των πρακτικών συμπερασμάτων. Φοβείται δε ότι επί των τοιούτων σκέψεων σπουδαίως επιδρά η τοσαύτα μεν δεινά, τοσαύτας δ' εθνικάς απογοητεύσεις παραγαγούσα εθνική υπεροψία και μεγαλαυχία.

"Εκλαμβάνοντες ότι εσμέν ο περιούσιος της γης λαός διότι καταγόμεθα εκ των αρχαίων Ελλήνων, φρονούμεν ότι η ευγενής ημών καταγωγή είνε 

TEXT_PAGE_SHORT320
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/321.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τίτλος, ου ενώπιον ουδείς έτερος κατισχύει, αποδίδοντες δε εις την σοφίαν των ημετέρων προγόνων πάσαν πρόοδον του νεωτέρου πολιτισμού πιστεύομεν ότι διά μόνης της μελέτης και ερμηνείας των συγγραμμάτων αυτών θα εξασφαλίσωμεν την χρηστοήθειαν του ατόμου, την εν τω οίκω ευδαιμονίαν, και την απάλειψιν των κοινωνικών δεινών εξ ων κατατρυχόμεθα".

Καθ' ημάς οι αρχαίοι συγγραφείς έχουσι μεγίστην μορφωτικήν δύναμιν και στερρός στομούται εν τοις διδάγμασιν αυτών ο χαρακτήρ. Αλλά τα διδάγματα ταύτα γίνονται άρα γε κοινόν απόκτημα των νεανίδων, ή πάσα η ελληνομάθειά των περιορίζεται εις την εκμάθησιν ουχί του πνεύματος αλλά του γράμματος των αρχαίων συγγραμμάτων; Ναι, είνε αναντίρρητον ότι αι μαθήτριαι μόνον τας ακάνθας της γραμματικής και του συντακτικού αισθάνονται, ουχί δε και την ευωδίαν των μεγάλων και ευγενών ιδεών. Αφ' ου το γράμμα είνε απλούν μέσον, και κύριος σκοπός το πνεύμα, το δε μέσον καθίσταται δυσυπέρβλητον πρόσκομμα εις επίτευξιν του σκοπού, διατί αι παιδαγωγικαί ιδέαι των αρχαίων συγγραφέων δεν παρέχονται εις τας σπουδαζούσας απλούστεραι την λέξιν; Αι Γερμανίδες και Αγγλίδες και Γαλλίδες αναγινώσκουσι προχειρότατα τον Όμηρον και τον Πλούταρχον εν μεταφράσει, εν ω αι Ελληνίδες αδυνατούσαι ν' αναγνώσωσιν αυτούς εις το πρωτότυπον τους αγνοούσι καθ' ολοκληρίαν.

"Την μητρικήν αυτού γλώσσαν", λέγει ο κ. Σκαλτσούνης, "νοεί μεν ο Γερμανός ή ο Γάλλος μητρόθεν, καθαίρει δε μόνον, κανονίζει και πλουτίζει εν τη σχολή. Προκόπτων δε εν ηλικία νοεί άνευ ερμηνείας διδασκάλου και τέρπεται αναγινώσκων τους κλασσικούς συγγραφείς, ούτω δε έχει καιρόν ν' ασχοληθή και περί άλλα του επιστητού είδη βιωφελέστερα. Ημείς τουναντίον πόσον χρόvov δαπανώμεν, πόσους κόπους υφιστάμεθα εις εκμάθησιν του τυπικού και του συντακτικού προς κατάληψιν Λουκιανού μόνον και Ξενοφώντος! Βαθμηδόν η γλώσσα από οργάνου γίνεται σκοπός, νήπιοι δε μένομεν εν παντί άλλω πρακτικώ μαθήματι".

Αι εκ των παρθεναγωγείων αποφοιτώσαι, αφ' ου τοιαύτην εποτίσθησαν αηδίαν, είνε δυνατόν πότε ν' ανοίξωσιν έλληνα συγγραφέα, ν' αναδιφήσωσί ποτε τας τοιαύτας αναμνήσεις ανακαλούσας σελίδας; Και όμως ακριβώς τουναντίον έπρεπε να συμβαίνη. "Αι γυναίκες", γράφει περιφανής τις γυνή, η κυρία Νέκερ δε Σωσούρ εν τω γνωστοτάτω αυτής έργω, "πρέπει ν' αποκτήσωσι κλίσιν μάλλον και έξιν ή πολλήν μάθησιν. Ουδαμώς δυσάρεστον αν ο πόθος της παιδεύσεως η υπέρτερος αυτής της παιδεύσεως. Ας προσπαθήσωμεν να παράσχωμεν αυταίς την έξιν της επιμελείας, την επιθυμίαν του αποκτάν νέας ιδέας". Ο δε Ακαδημαϊκός Paul Janet, ο το χωρίον τούτο παραθέτων επιλέγει: "Δεν φρονώ ότι είνε ανάγκη νεάνις τις να μάθη πολλά, το ζήτημα είνε να μάθη καλώς ό,τι μάθη. Σημασίαν έχει ουχί η διδασκομένη υλη, αλλ' η χρήσις αυτής. Τα δύο επόμενα ήθελον εγώ να επιτύχω εκ της παιδεύσεως: την έξιν του σκέπτεσθαι

21

TEXT_PAGE_SHORT321
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/322.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και την δύναμιν του αισθάνεσθαι ευγενώς. Τα μεμαθημένα εξαφανίζονται τάχιστα εκ της μνήμης, εκτός των εις πρακτικήν χρήσιν χρησιμευόντων, άτινα θα ήτο αίσχος να λησμονήση η νεάνις. Αλλά τα προσόντα τα διά της σπουδής ανεπαισθήτως αποκτηθέντα παραμένουσιν. Ουχί το γράμμα των σπουδών είνε το παν αλλά το πνεύμα. Ανάγκη να εθισθώσι κατά μικρόν αι νεάνιδες εις το να εκφέρωσι γνώμην περί των περιστάσεων και των πράξεων του βίου, να διακρίνωσι το αρμόζον του μη αρμόζοντος, να μελετώσι τον χαρακτήρα των προσώπων και να συμπεριφέρωνται κατά την εκτίμησιν ταύτην, να δέχωνται μετ' επιφυλάξεως τας ιδέας της κοινωνίας και εν ταις περιπλόκοις ταύταις ιδέαις να διακρίνωσι το αληθές του ψευδούς".

Αλλά περί τούτων πάντων σκιά καν μερίμνης διήλθε ποτέ τα παρ' ημίν εκπαιδευτήρια των θηλέων; Ίσως υπάρχει εξαίρεσίς τις, ως περί ιδιωτικού τινός παρθεναγωγείου φερ' ειπείν λέγεται ότι δεν ακολουθεί την τετριμμένην τρίβον, αλλ' εν γένει τα παρθεναγωγεία ημών μεγάλα και μικρά, εις την τύχην αυτών αφειμένα, εστερημένα μεγαλουργού εποπτείας και αρχεβουλίας προς ριζικήν μεταρρύθμισιν, λειτουργούσι ομοιομόρφως και μονοτόνως ως ατμήλατα εργοστάσια, κανονικώς παράγοντα κατ' έτος μαθητρίας αποφοίτους και διδασκαλίσσας ως ταύτα βιομηχανικά τινα προϊόντα. Εξακολουθούσιν αι δώδεκα ώραι των ελληνικών καθ' εβδομάδα επί δεκάδα ετών, και άμα ως αι πτυχιούχοι λάβωσι το δίπλωμά των δεν δύνανται να γράψωσι μίαν επιστολήν, αγνοούσι τας στοιχειωδεστάτας βιωφελείς γνώσεις, απορεί δε τις πώς εδέησε να συσσωρευθή τοσαύτη εργασία εκπαιδευτηρίου και μαθητριών όπως παραχθή τηλικαύτη αμαθία.

Δυστυχείς πτυχιούχοι! διήλθετε τα θελκτικώτατα της ήβης και τα πρώτα της νεότητός σας έτη εν στενή αιθούση κατά δεκάδας επί των θρανίων, εχάσατε επί νύκτας τον ύπνον σας κύπτουσαι την κεφαλήν υπό τον λαμπτήρα επί του ανοικτού βιβλίου· πολλαί εξ υμών εφάγετε πενιχρόν τεμάχιον άρτου, αποζώσαι εκ του υστερήματος πτωχών γονέων, οίτινες υπεβάλλοντο δι' υμάς εις την υψίστην θυσίαν και ταύτα πάντα προς τί; όπως μετέλθητε επάγγελμα όπερ κατά βάθος αγνοείτε έτι, όπως εξέλθητε εις την κοινωνίαν ουχί επαρκώς παρεσκευασμέναι. Είθε να μη ίδητε δυστυχή τον σύζυγόν σας ή τα τέκνα σας μετά της φοβεράς συναισθήσεως ότι ευθύνεσθε υμείς διά την δυστυχίαν ταύτην. Δεν θα πταίητε σεις αλλά το εκπαιδευτήριόν σας παρ' ου εζητήσατε επαρκή πνευματικήν ανάπτυξιν και δεν σας παρέσχε, διάπλασιν της καρδίας και δεν σας παρέσχε, επίρρωσιν του χαρακτήρος και δεν σας παρέσχε. Τότε αναλογιζόμεναι διά ποίων περιττών πραγμάτων επληρούτε επί έτη την κεφαλήν σας θα νοήσητε οποίαν σημασίαν έχουσιν αι λέξεις αύται: "Η πρακτική και ηθική των νεανίδων τελειοποίησις δέον να η ο μόνος και αποκλειστικός σκοπός της εκπαιδεύσεως, η δε νοητική και γραμματική απλούν μέσον".

TEXT_PAGE_SHORT322
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/323.gif&w=600&h=39611. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

33. Στην τάξη

TEXT_PAGE_SHORT323
    TEXT_SEARCH_FORM
    TEXT_SEARCH_IN_BOOK
    TEXT_SEARCH_RESULTS
      TEXT_BOOK_LIST
        11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

        ΕΙΚΟΝΑ 29