Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 313-332 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/313.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

είναι δε αύτη η επιστήμη των μητέρων

1884

Αικ. Λασκαρίδου

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΦΡΟΒΕΛΙΑΝΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Ανακεφαλαιούντες τα λεχθέντα, παρατηρούμεν, ότι ο νηπιακός κήπος πληρέστατα εξεγείρει και καλλιεργεί τας ορμάς του παιδός.

α') Την ορμήν της κινήσεως διά των σωματικών ασκήσεων της γυμναστικής και των παιγνίων της κινήσεως.

β') Την της καλλιεργείας της γης διά των εν τω κήπω εργασιών.

γ') Την της παραγωγής και δημιουργίας διά των επί των Φροβελιανών δώρων ασκήσεων και των πολυειδών εργασιών.

δ') Την ορμήν των ρυθμικών τεχνών διά των ασμάτων και των ρυθμικών παιγνίων, διά παραμυθίων και μικρών παραστάσεων.

ε') Την ορμήν του ειδέναι διά της πραγματογνωσίας, διά της παρατηρήσεως και ερεύνης των φυσικών προϊόντων και των εν τω κήπω φυτών και οικιακών ζώων, και μάλιστα διά της εμπειρικής γνώσεως των ιδιοτήτων των σωμάτων [σχήμα, χρώμα, μέγεθος, αριθμός κ.τ.λ.].

ς') Την της κοινωνικότητος διά της αρμονικής συμβιώσεως τοσούτων παιδίων και

ζ') Τέλος την ορμήν της θρησκείας δι' ασμάτων, δι' ηθικών διηγήσεων και διά της εκπληρώσεως μικρών καθηκόντων προς τους περί αυτό.

Διά πάντων τούτων λοιπόν ο νηπιακός κήπος αναπτύσσει πολυειδώς όλας τας δυνάμεις ενεργείας του παιδός, παρασκευάζων αυτάς προς την αρμονικωτάτην τελειοποίησιν· κατά συνέπειαν, το εν αυτώ επικρατούν σύστημα, ως εν αρχή ερρέθη, είναι άριστον, διότι εκ των υστέρων αποδεικνύεται, ότι προσεγγίζει επί μάλλον προς αυτόν τον σκοπόν της αγωγής. Περί τούτου έτι πλείον

———————

Απόσπασμα από ομιλία της Αικατερίνης [Χριστομάνου]- Λασκαρίδου στον Φιλολογικό Σύλλογο "Παρνασσός" (30 Νοεμβρίου 1884), που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Παρνασσός, τ. Η., 1884, σ. 830-834.

Σελ. 313
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/314.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πειθόμεθα διά της λεπτομερούς επιθεωρήσεως αυτών των Φροβελιανών δώρων και εργασιών, περί ων προσεχώς εκτενέστερον θέλω διαλάβει, επιδεικνύουσα αυτά. Συνάμα όμως βεβαιούμεθα περί του ότι το Φροβελιανόν παιδαγωγικόν σύστημα δεν πρέπει να περιορίζηται εις μόνον τον νηπιακόν κήπον, δηλαδή την νηπιακήν ηλικίαν, καθ' όσον ουδ' είναι δυνατόν να διέλθη τις με παιδία 3 μέχρι 7 ετών την πλουσιωτάτην σειράν των δώρων τούτων, ουδ' επιτρέπουσιν αυταί αι λογικώταται απαιτήσεις του ιδίου συστήματος να προβαίνωσι τα μικρά εις τας πολυπλοκωτέρας και λεπτοτέρας εργασίας. Εν τω νηπιακώ κήπω αι βάσεις μόνον τίθενται της κατά το Φροβελιανόν σύστημα αγωγής και εισάγονται τα παιδία εις τας αρχάς όλων των ανωτέρω αναφερθέντων· η τελειοτέρα όμως συμπλήρωσις αυτών και η εν τη τελειοποιήσει συνέχεια και προαγωγή όλων, βεβαίως εις μεγαλειτέραν μόνον ηλικίαν δύναται να επιτευχθή, ότε και η αντίληψις του παιδός αυξάνει και η δεξιότης αυτού και όλαι εν γένει αι δυνάμεις αυτού. Εάν καλώς υπολογισθώσι τα υπό της Φροβελιανής μεθόδου παρεχόμενα μέσα, ταύτα επαρκούσιν ακριβώς διά τας τέσσαρας τάξεις του προκαταρκτικού σχολείου. Δηλαδή, αφ' ου τα παιδία εν τω νηπιακώ κήπω μέχρις 7 ετών έθεσαν τας βάσεις όλων των γνώσεων, ασκήσεων και εργασιών αυτών προάγονται από 7 μέχρις 11 ετών εις την τελειοποίησιν όλων τούτων, προστιθεμένων μόνον από έτους εις έτος των υπό της ηλικίας και της ωριμότητος αυτών απαιτουμένων σπουδαιοτέρων γνώσεων. Τα δε εσφαλμένως παρ' ημίν καλούμενα φροβελιανά (δι' ων μόνον τινάς των εργασιών υπαινίττονται, εν ω ολόκληρος η διδασκαλία είναι φροβελιανή), ουδόλως παραβλάπτουσι την σειράν των μαθημάτων, αλλ' απεναντίας παρέχουσι την ευκολίαν κατά τον καταρτισμόν του προγράμματος να τηρήται η εις την σωματικήν υγιείαν του παιδός άφευκτος αρμονία εν τη διαδοχή των σοβαροτέρων μαθημάτων και των τερπνοτέρων ασχολιών, ή και των καθαρώς σωματικών κινήσεων.

Αλλά και πέραν του προκαταρκτικού σχολείου πρέπει να εξακολουθήση το φροβελιανόν σύστημα. Και πώς είναι δυνατόν άλλως, αφ' ου τούτο περιλαμβάνει ολόκληρον και πλήρη την ανθρωπίνην εκπαίδευσιν! Τ' ανάπαλιν θέλει συμβή βαθμηδόν και κατ' ολίγον, διότι επήλθεν ευτυχώς το πλήρωμα των χρόνων και δεν θέλει βραδύνει το ανθρώπινον πνεύμα ν' αποσείση παντελώς τον εις πλείστους κλάδους μαθήσεως έτι και νυν επικρατούντα μηχανισμόν. Ουχί τα φροβελιανά θέλουσι παύσει εν ωρισμέναις τάξεσιν, αλλ' ολόκληρον το σύστημα της διδασκαλίας θέλει τροποποιηθεί κατά τας φροβελιανάς αρχάς· τότε δε μόνον και η διδασκαλία των γλωσσικών και ή των μαθηματικών, ως και πάντων των λοιπών κλάδων θέλει κατασταθεί ζώσα και ενεργός· αι δε φροβελιαναί ασκήσεις και εργασία... εν ταις ανωτέραις τάξεσι θέλουσιν εξακολουθήσει ως τελειοτέρα καλλιέργεια ιδιαιτέρων κλάδων βιομηχανίας και καλών τεχνών, αίτινες τότε, αντί της σωρείας των ημιμαθών και μόνον προς επίδειξιν περιποιουμένων αυτάς, θέλουσιν αναδείξει μεγαλείτερον αριθμόν αληθών καλλιτεχνών και επιδεξίων

Σελ. 314
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/315.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τεχνητών. Ενούμεναι δε προς τας λοιπάς πνευματικάς και βουλητικάς ενεργείας της αγωγής, θέλουσιν επιφέρει πλήρη την ζητουμένην αρμονίαν εν τη τελειοτέρα εκπαιδεύσει. Η τοιαύτη εξακολούθησις της Φροβελιανής αγωγής βεβαίως θέλει εφαρμοσθεί και εν τη αγωγή των αρρένων, αφ' ου, ως πιστεύω, ήδη ενοήθη, δεν πρόκειται περί απλών χειροτεχνημάτων, αλλά περί ολοκλήρου και υγιούς εκπαιδευτικού συστήματος. Τούτο ορθώς ήδη ενοήθη εν Αυστρία, όπου και εργαστήρια υπάρχουσιν, εν οις καθ' ωρισμένας ώρας οι μαθηταί των σχολείων ασκούνται εις διαφόρους τέχνας και βιοτεχνίας και κήποι ευρύχωροι, ους οι ίδιοι καλλιεργούσι. Περί τούτων σοφώτατα έγραψεν ο καθηγητής Έρασμος Schwab εν τω έργω αυτού "Der Schulgartien", "ο κήπος του σχολείου".

Αλλ' εν τη εκπαιδεύσει των θηλέων, πλην της γενικής αγωγής και της κατ' ιδιαιτέρους κλάδους τελειοποιήσεως των βουλομένων, πρέπει να ληφθή υπ' όψιν και άλλη επιστήμη, ης η μέχρι τούδε παραμέλησις σπουδαιοτάτας και θλιβερωτάτας επιφέρει καθ' εκάστην συνεπείας· είναι δε αύτη η επιστήμη των μητέρων.

Αι ελάχιστοι παιδαγωγικαί γνώσεις, ας εν ταις ανωτέραις τάξεσι των παρθεναγωγείων διδάσκονται αι θυγατέρες ημών, είναι όλως θεωρητικαί και ανεπαρκείς όπως παρασκευάσωσιν αυτάς προς την ιεράν αυτών εντολήν. Ουδέ καλλιεργείται ιδιαιτέρως η εξέγερσις της συναισθήσεως της ιερότητος ταύτης της εντολής των. Δυστυχώς και πολλοί των γονέων συντελούσιν εις τούτο, οι μεν αφίνοντες τα κοράσιά των εν θλιβερά αμαθεία, καθ' ω φρονούντες ότι αρκεί αυταίς η πρακτική εκπλήρωσις των οικιακών εργασιών· οι δε ωθούντες αυτά εις λυπηροτέραν έτι ημιμάθειαν, και ταύτην επί σκοπώ εγκοσμίω μόνον ευδοκιμήσεως. Αι δε ούτω και εν τοις παρθεναγωγείοις με το αυτό πνεύμα πολλάκις εκπαιδευθείσαι νέαι, μικρά θεωρούσι τα καθήκοντα της οικοδεσποίνης και της μητρός, διότι η ανωτέρα, δήθεν, εκπαίδευσις αυτών, επιτρέπει αυταίς ν' αποβλέπωσιν εις υψηλοτέρους κύκλους ενεργείας.

Ουχί τούτο! Η γυνή δεν πρέπει να εξέλθη της σφαίρας αυτής, διότι παραβαίνει τότε τον υπό του Υψίστου ωρισθέντα αυτή προορισμόν. Αλλά εν αυτή τη σφαίρα της, εν τω ευρυτάτω εκείνω κύκλω των ενεργειών αυτής, οφείλει ν' αναπτυχθή, ν' ανυψωθή, και κατά πάντα εν Θεώ να τελειοποιηθή. Μορφώσωμεν λοιπόν μητέρας εν τη πληρεστάτη και ιεροτάτη σημασία της λέξεως, διότι ολοκλήρου του έθνους ημών η πρόοδος και η ευημερία εξαρτάται εκ τούτου!

Δεν πρέπει όμως ν' αναμείνωμεν όπως κατά το τελευταίον έτος της εκπαιδεύσεως των κορασίων δώσωμεν αυταίς θεωρητικάς τινάς προς τούτο οδηγίας. Ολόκληρος η αγωγή αυτών οφείλει αρχήθεν να τείνη εις το να παρασκευάζη αυτάς καταλλήλως προς τον σκοπόν τούτον. Γνώσεις και ορθή κρίσις, καλαισθησία, δεξιότης, φιλεργία, δραστηριότης, βούλησις, αρεταί παντός είδους και ιδίως αφοσίωσις και αυταπάρνησις, τα πάντα πρέπει να καλλιεργώνται καταλλήλως από της νεαροτάτης ηλικίας, εάν θέλωμεν να ίδωμεν ημέραν τινά την

Σελ. 315
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/316.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ελληνίδα εν τη ακμή του ηθικού αυτής κάλλους, ως πηγήν ευτυχίας πάντων των περί αυτήν. Όθεν τα από του νηπιαγωγείου και του προκαταρκτικού σχολείου εις τας ανωτέρας εκπαιδευτικάς τάξεις μεταβαίνοντα κοράσια, πρέπει εκεί να ευρίσκωσι πληρεστάτην εξακολούθησιν του μέχρι της εποχής εκείνης μορφώσαντος αυτά παιδαγωγικού συστήματος, σκοπίμως δε διδασκόμενα, ασκούμενα και παρασκευαζόμενα εναρμονίως, να ώσι κατά πάντα τελειοποιημένα κατά την εποχήν της συμπληρώσεως της εκπαιδεύσεως αυτών. Τα ούτω μορφωθέντα κοράσια θέλουσιν είσθαι κάτοχα και αυτής της θεωρίας του εκπαιδεύσαντος αυτά Φροβελιανού συστήματος και επομένως έτοιμα ν' αναθρέψωσι βραδύτερον κατ'αυτό, μετά βεβαίας επιτυχίας τα ίδια αυτών τέκνα, ή, ως ανώτεροι νηπιαγωγοί και παιδαγωγοί, άλλα εμπιστευθέντα αυταίς.

Ταύτα είναι εν συντόμω τα κατά το Φροβελιανόν σύστημα, όπερ έχει μεν και εν τη ιδία αυτού πατρίδι, Γερμανία, τους εχθρούς του, αλλ' όπερ με όλας τας αντιπράξεις εκείνων ευδοκίμως προβαίνει και εξαπλούται και αυτόθι και εν όλαις ταις εν τω πολιτισμώ προβαινούσαις χώραις. Εν Βοστόνη 34 υπάρχουσι Φροβελιανά νηπιαγωγεία, εν Δρέσδη δε και εν Βιέννη από τινος χρόνου το Φροβελιανόν σύστημα εισήχθη και εν τω προκαταρκτικώ σχολείω. Εν τω παρθεναγωγείω μου από πέντε ετών ήδη το σύστημα τούτο λειτουργεί, όσον το δυνατόν ημίν, καθ' όλας τας τάξεις αυτού, ήρχισε δε και ν' αποφέρη ήδη λίαν ενθαρρυντικούς καρπούς, μαρτυρούντας, ότι αι Φροβελιαναί αρχαί δεν έχουσι περιορισμένον χαρακτήρα, μη δυνάμενον τελεσφόρως να εφαρμοσθή εις άλλην εθνικότητα, αλλ' ότι είναι παγκόσμιοι μάλιστα ως αυταί αι ηθικαί αλήθειαι, ας εκπροσωπούσι.

Μετά θετικότητος δε δύναταί τις να προΐδη και μετά ενθαρρυντικής εθνικής ικανοποιήσεως, ότι το Φροβελιανόν σύστημα θέλει μάλιστα ακμάσει και αναπτυχθή θαυμασίως, όταν το Ελληνικόν πνεύμα αληθώς οικειοποιηθή και πραγματοποιήση πάντα τα κατ' αυτό.

Ας εργασθώμεν λοιπόν αόκνως προς διάδοσιν αυτού πάντες οι δυνάμενοι να πράξωσι τούτο, υπέρ ου επικαλούμαι ιδίως την συνδρομήν του γυναικείου φύλου, διότι και αυτός ο Φροέβελ κυρίως είχεν αποταθή εις τας γυναίκας, εις την στοργικήν μέριμναν και περίθαλψιν των οποίων ο Ύψιστος ενεπιστεύθη την νεαράν ψυχήν του παιδός- ανθρώπου.

Η γυνή είναι και οφείλει να ήναι η παιδαγωγός του ανθρωπίνου γένους, η δε συναίσθησις της υψίστης ταύτης εντολής είναι ικανή ίνα παρέχη ημίν τας προς το δυσχερές τούτο έργον δυνάμεις.

Ενώσωμεν λοιπόν προς τον σκοπόν τούτον τας δυνάμεις ημών, διαρκώς εν νω έχουσαι το σημαντικώτατον και γλυκύτατον ρητόν του Φρόεβελ:

"Ζήσωμεν υπέρ των τέκνων ημών".

Σελ. 316
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/317.gif&w=600&h=39311. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

32. Νηπιαγωγείο της Ενώσεως των Ελληνίδων

Σελ. 317
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/318.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ατμήλατα εργοστάσια, κανονικώς παράγοντα κατ' έτος μαθητρίας αποφοίτους και διδασκαλίσσας

1886

[Α.Π. Κουρτίδης]

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ

Απορίας άξιον είνε μεθ' οίας βραδύτητος μετακινείται παρ' ημίν παν κακώς κείμενον. Ό,τι εγένετο εν Ελλάδι ατελές ένεκα απειρίας ή αμελείας ή των καιρικών περιστάσεων, επέχει οριστικώς πλέον θέσιν του ό,τι έδει γενέσθαι. Επαναπαυόμεθα εις τούτο, ήσυχον έχοντες την συνείδησιν ότι εξεπληρώσαμεν το καθήκον ημών, μηδαμώς ζητούντες να βελτιώσωμεν ή αντικαταστήσωμεν το πραχθέν. Ούτω δε το οπωσδήποτε τετελεσμένον εγείρεται κώλυμα ανυπέρβλητον εις το χρήσιμον και απαραίτητον. Τούτο μαρτυρεί εν πολλοίς η κατάστασις της διοικήσεως και της εκπαιδεύσεως παρ' ημίν.

Εν τω κεφαλαίω ς του περί δημοτικών σχολείων νόμου του 1834 σημειούνται τα επόμενα:

"Τα σχολεία των κορασίων, όπου τούτο είνε δυνατόν, πρέπει να είνε χωριστά από τα των παιδίων, να προΐστανται δε αυτών διδασκάλισσαι.

Εις τα σχολεία των κορασίων εφαρμόζονται τα ρηθέντα εις τας παραγράφους 1-3 και 6-57 καθ' όσον είνε ενεργητέα".

Έκτοτε δε τα δημοτικά σχολεία των θηλέων ως και τα της μέσης αυτών παιδεύσεως εισί σχεδόν όμοια προς τα των αρρένων. Το γένος των μαθητών μόνον διαφέρει, αλλά τα διδακτικά βιβλία και ο τρόπος της διδασκαλίας κατ' ουδέν παραλλάσσουσι. Αν αδελφός και αδελφή, επί παραδείγματι, ανήκωσιν εις την αυτήν σχολειακήν τάξιν, την εσπέραν θα επιστρέψωσιν εκ των σχολείων αυτών διδαχθεντες τα αυτά πράγματα. Αλλ' ο ανήρ και η γυνή έχουσι άρα γε τον αυτόν προορισμόν, όπως της αυτής, κατ' ακολουθίαν, τύχωσι προπαρασκευής; Ο παις ημέραν τινά θα εξέλθη εις τον ενεργόν βίον, θα δημιουργήση στάδιόν τι, θα παλαίση κατά των βιωτικών δυσχερειών, έχει ανάγκην χρησίμων

———————

Α[ριστοτέλης] Π. Κ.[ουρτίδης], περιοδικό Εστία, τ. ΚΑ΄, αρ. 563, 12 Οκτωβρίου 1886, σ. 644-647.

Σελ. 318
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/319.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εις το επάγγελμα του γνώσεων, έχει ανάγκην δραστηριότητος. Η κόρη θα γείνη μήτηρ, η ενέργεια δ' αυτής θα περιορισθή μεταξύ του συζύγου και των τέκνων της ιδία· τα καθήκοντά της είνε μεγάλα, αλλ' ήρεμα ως ο αγνός βίος της οικογενείας, ης είνε η ψυχή. Στάδιον ενεργείας δεν έχει την θάλασσαν ουδέ τα βουνά, αλλά την γλυκείαν συζυγικήν εστίαν, εν μέσω των θελκτικών ψελλισμάτων μικρών παιδίων. Ο ανήρ γίνεται ναύτης, έμπορος, στρατιώτης, η γυνή οικοδέσποινα. Εις τα όντα λοιπόν ταύτα τα εκ φύσεως τόσον διαφέροντα και υπό του βίου επί άλλα προοριζόμενα η αυτή διδασκαλία, η αυτή αγωγή δέον να δοθή; Ή άραγε ουδένα σκοπόν έχει η εκπαίδευσις, προτιθεμένη απλώς ν' απασχολήση επί ματαίω τα ευτυχέστερα του βίου έτη, πληρούσα την κεφαλήν των μαθητών ανωφελών πραγμάτων, παιδιά τις ούσα και ουχί σοβαρά προπαίδεια του βίου;

Το ζήτημα τούτο επραγματεύθη ο κ. Ι. Σκαλτσούνης εν υπομνήματι περί των μαθημάτων του εν Κωνσταντινουπόλει Ζαππείου, δημοσιευθέντι εν τινι των τελευταίων φύλλων της τεργεσταίας Ημέρας. Αφορμώμενος εκ της ιδέας ότι η οργάνωσις του εκπαιδευτηρίου τούτου "μετείχε του ελαττώματος των ελληνικών εκπαιδευτηρίων εν γένει, της υπέρ το δέον τουτέστι ροπής προς γραμματικήν και νοητικήν παίδευσιν μάλλον ή προς πρακτικήν διαμόρφωσιν και του ήθους αγωγήν" πολλά εκφέρει τα ορθά και πρακτικά.

«Δοξάζων», γράφει, «ότι η εκπαίδευσις του γυναικείου φύλου δέον να η διάφορος της των αρρένων, επιθυμώ να μη παρερμηνευθή η δοξασία μου. Περιορίζων την αποστολήν της γυναικός εν τω οίκω δεν εννοώ να υποβιβάσω την θέσιν αυτής απέναντι του ετέρου φύλου, αλλά φρονώ ότι τότε μόνον τα ημέτερα έργα αποβαίνουσι λυσιτελή και καρποφόρα, όταν ακολουθούντες τους εις την φύσιν τεθέντας νόμους εργαζώμεθα προς κατάλληλον αυτών διεύθυνσιν και χρησιμοποίησιν ουχί δε προς μεταβολήν και ανατροπήν αυτών...

»Υπερέχει ο ανήρ κατά την ρώμην των σωματικών δυνάμεων, αλλ' υπερέχει η γυνή καθ' όλα τα προσόντα της καλλαισθησίας και της λεπτότητος... Η γλυκύτης, η χάρις, η σεμνότης και το φιλάρεσκον είνε τα σπουδαιότερα της γυναικός προσόντα αλλά δεν είνε και στοιχεία μεγάλων και εξαισίων χαρακτήρων... Από της πρώτης αυτής ηλικίας ως εξ ενστίκτου δίδει προφανή δείγματα της προς περίθαλψιν και ανατροφήν των νηπίων φυσικής αυτής τάσεως και ροπής. Ο παις και ως αθύρματα εκλέγει ίππους και όπλα, το δε κοράσιον αρέσκεται ενδύον ανδρείκελα».

Τα εκπαιδευτήρια των θηλέων ου μόνον ομοιάζουσι προς τα των αρρένων, τούθ' όπερ θα ήτο κακόν και αν τέλεια ήσαν τα τελευταία ταύτα, αλλ' έχουσι κατ' ανάγκην και πάντα αυτών τα ελαττώματα, επιβλαβέστερα καθιστάμενα εν αυτοίς. Είνε γνωστόν το αψυχολόγητον και σχολαστικόν σύστημα καθ' ο διδάσκεται η ελληνική γλώσσα εν τοις ελληνικοίς σχολείοις και γυμνασίοις. "Ο

Σελ. 319
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/320.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

καλλίμορφος λόγος των Ελλήνων συγγραφέων", έγραφεν ο αείμνηστος Α. Κυπριανός εν τω προλόγω της υπ' αυτού μεταφρασθείσης Ιστορίας της Ελληνικής Φιλολογίας του Μυλλέρου, "δεν εμφανίζεται εις τους μαθητάς ως λαλιά ζώσα και έμψυχος, αλλά κατατέμνεται και κατασχίζεται διά της γραμματικής μαχαίρας εις μικρά και άσημα τμήματα φθόγγων και φωνών, ίνα επί των νεκρών εκείνων σωμάτων ασκηθώσιν οι μαθηταί τους κανόνας της γραμματικής ή του συντακτικού. Διά ταύτα, πικράν μεν αισθάνονται την γεύσιν των Ελλήνων συγγραφέων οι νέοι εφ' όσον φοιτώσιν εις τα γυμνάσια, διασώζοντες δε της πικρίας την μνήμην και μετά ταύτα επί πολύ, πλην εκείνων όσοι τρέπονται επί την σπουδήν της φιλολογίας, πάνυ ολίγοι, των άλλων υπομένουσι ν' ανοίξωσιν έλληνα συγγραφέα ή ποιητήν... Ουδέν άρα θαύμα ότι οι νέοι λαμβάνουσι περί της ελληνικής φιλολογίας ιδέαν λίαν ταπεινήν, αφ' ου όχι μόνον δεν είδον ουδ' εκ περιγραφής τον άφθονον πλούτον αυτής και τους θησαυρούς, αλλά πλην ενός ή δύο λόγων ρητορικών ουδέν άλλο σύγγραμμα αρχαίον ή ποίημα είδον οι μαθηταί ως όλον και περιφερές καλλιτέχνημα".

Αν εις τους μαθητάς των γυμνασίων είνε επιβλαβής η τοιαύτη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσης, τι είνε άραγε εις τας νεάνιδας των παρθεναγωγείων ων υπερφορτίζει τον εγκέφαλον διά τύπων και λέξεων μόνον; Θα ωφελήσωσι κατά τι την κόρην ως εισέλθη εις τον βίον; θ' αναπτύξωσιν αυτής το πνεύμα, θα διαπλάσωσι την καρδίαν, θα μορφώσωσι το ήθος; Ουχί! αναφωνεί ο κ. Σκαλτσούνης εν τω υπομνήματί του. Φαίνεται δε φρονών ότι ουχί κακώς, ως διδάσκεται, αλλά και μεθοδικώτερον διδασκομένη η αρχαία γλώσσα δεν ηδύνατο να ωφελήση όσον κοινή πιστεύεται και επομένως δεν πρέπει η μάθησις αυτής να θεωρήται βάσις της παιδεύσεως των κορασίων. "... Εις την καλλιεργειαν της γλώσσης", γράφει, "αποδίδεται η παλινόρθωσις του ελληνικού οίκου και εν αυτή εύρηνται πάντα τα στοιχεία της εθνικής παλιγγενεσίας. Η κλασσική εκπαίδευσις, κατά τους διοικούντας το ίδρυμα (το Ζάππειον) έχει εν εαυτή μαγικήν τινα δύναμιν καταδουλούσαν τας σαρκικάς ηδονάς, μαλακύνουσαν τα ήθη των νέων και καθιστώσαν αυτά σεμνότερα και σωφρονέστερα... Φρονούντες δε ότι από της ελληνικής κλασσικής παιδεύσεως ήρτηται η διάπλασις του νοός και της καρδίας... κατέστησαν την αρχαίαν γλώσσαν και την κλασσικήν παίδευσιν ως την βάσιν και τον τελικόν της παιδεύσεως των κορασίων σκοπόν".

Ο κ. Σκαλτσούνης δεν αποδέχεται ούτε την ιστορικήν ακρίβειαν των βεβαιώσεων τούτων, ούτε την ορθότητα των πρακτικών συμπερασμάτων. Φοβείται δε ότι επί των τοιούτων σκέψεων σπουδαίως επιδρά η τοσαύτα μεν δεινά, τοσαύτας δ' εθνικάς απογοητεύσεις παραγαγούσα εθνική υπεροψία και μεγαλαυχία.

"Εκλαμβάνοντες ότι εσμέν ο περιούσιος της γης λαός διότι καταγόμεθα εκ των αρχαίων Ελλήνων, φρονούμεν ότι η ευγενής ημών καταγωγή είνε 

Σελ. 320
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/321.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τίτλος, ου ενώπιον ουδείς έτερος κατισχύει, αποδίδοντες δε εις την σοφίαν των ημετέρων προγόνων πάσαν πρόοδον του νεωτέρου πολιτισμού πιστεύομεν ότι διά μόνης της μελέτης και ερμηνείας των συγγραμμάτων αυτών θα εξασφαλίσωμεν την χρηστοήθειαν του ατόμου, την εν τω οίκω ευδαιμονίαν, και την απάλειψιν των κοινωνικών δεινών εξ ων κατατρυχόμεθα".

Καθ' ημάς οι αρχαίοι συγγραφείς έχουσι μεγίστην μορφωτικήν δύναμιν και στερρός στομούται εν τοις διδάγμασιν αυτών ο χαρακτήρ. Αλλά τα διδάγματα ταύτα γίνονται άρα γε κοινόν απόκτημα των νεανίδων, ή πάσα η ελληνομάθειά των περιορίζεται εις την εκμάθησιν ουχί του πνεύματος αλλά του γράμματος των αρχαίων συγγραμμάτων; Ναι, είνε αναντίρρητον ότι αι μαθήτριαι μόνον τας ακάνθας της γραμματικής και του συντακτικού αισθάνονται, ουχί δε και την ευωδίαν των μεγάλων και ευγενών ιδεών. Αφ' ου το γράμμα είνε απλούν μέσον, και κύριος σκοπός το πνεύμα, το δε μέσον καθίσταται δυσυπέρβλητον πρόσκομμα εις επίτευξιν του σκοπού, διατί αι παιδαγωγικαί ιδέαι των αρχαίων συγγραφέων δεν παρέχονται εις τας σπουδαζούσας απλούστεραι την λέξιν; Αι Γερμανίδες και Αγγλίδες και Γαλλίδες αναγινώσκουσι προχειρότατα τον Όμηρον και τον Πλούταρχον εν μεταφράσει, εν ω αι Ελληνίδες αδυνατούσαι ν' αναγνώσωσιν αυτούς εις το πρωτότυπον τους αγνοούσι καθ' ολοκληρίαν.

"Την μητρικήν αυτού γλώσσαν", λέγει ο κ. Σκαλτσούνης, "νοεί μεν ο Γερμανός ή ο Γάλλος μητρόθεν, καθαίρει δε μόνον, κανονίζει και πλουτίζει εν τη σχολή. Προκόπτων δε εν ηλικία νοεί άνευ ερμηνείας διδασκάλου και τέρπεται αναγινώσκων τους κλασσικούς συγγραφείς, ούτω δε έχει καιρόν ν' ασχοληθή και περί άλλα του επιστητού είδη βιωφελέστερα. Ημείς τουναντίον πόσον χρόvov δαπανώμεν, πόσους κόπους υφιστάμεθα εις εκμάθησιν του τυπικού και του συντακτικού προς κατάληψιν Λουκιανού μόνον και Ξενοφώντος! Βαθμηδόν η γλώσσα από οργάνου γίνεται σκοπός, νήπιοι δε μένομεν εν παντί άλλω πρακτικώ μαθήματι".

Αι εκ των παρθεναγωγείων αποφοιτώσαι, αφ' ου τοιαύτην εποτίσθησαν αηδίαν, είνε δυνατόν πότε ν' ανοίξωσιν έλληνα συγγραφέα, ν' αναδιφήσωσί ποτε τας τοιαύτας αναμνήσεις ανακαλούσας σελίδας; Και όμως ακριβώς τουναντίον έπρεπε να συμβαίνη. "Αι γυναίκες", γράφει περιφανής τις γυνή, η κυρία Νέκερ δε Σωσούρ εν τω γνωστοτάτω αυτής έργω, "πρέπει ν' αποκτήσωσι κλίσιν μάλλον και έξιν ή πολλήν μάθησιν. Ουδαμώς δυσάρεστον αν ο πόθος της παιδεύσεως η υπέρτερος αυτής της παιδεύσεως. Ας προσπαθήσωμεν να παράσχωμεν αυταίς την έξιν της επιμελείας, την επιθυμίαν του αποκτάν νέας ιδέας". Ο δε Ακαδημαϊκός Paul Janet, ο το χωρίον τούτο παραθέτων επιλέγει: "Δεν φρονώ ότι είνε ανάγκη νεάνις τις να μάθη πολλά, το ζήτημα είνε να μάθη καλώς ό,τι μάθη. Σημασίαν έχει ουχί η διδασκομένη υλη, αλλ' η χρήσις αυτής. Τα δύο επόμενα ήθελον εγώ να επιτύχω εκ της παιδεύσεως: την έξιν του σκέπτεσθαι

21

Σελ. 321
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/322.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και την δύναμιν του αισθάνεσθαι ευγενώς. Τα μεμαθημένα εξαφανίζονται τάχιστα εκ της μνήμης, εκτός των εις πρακτικήν χρήσιν χρησιμευόντων, άτινα θα ήτο αίσχος να λησμονήση η νεάνις. Αλλά τα προσόντα τα διά της σπουδής ανεπαισθήτως αποκτηθέντα παραμένουσιν. Ουχί το γράμμα των σπουδών είνε το παν αλλά το πνεύμα. Ανάγκη να εθισθώσι κατά μικρόν αι νεάνιδες εις το να εκφέρωσι γνώμην περί των περιστάσεων και των πράξεων του βίου, να διακρίνωσι το αρμόζον του μη αρμόζοντος, να μελετώσι τον χαρακτήρα των προσώπων και να συμπεριφέρωνται κατά την εκτίμησιν ταύτην, να δέχωνται μετ' επιφυλάξεως τας ιδέας της κοινωνίας και εν ταις περιπλόκοις ταύταις ιδέαις να διακρίνωσι το αληθές του ψευδούς".

Αλλά περί τούτων πάντων σκιά καν μερίμνης διήλθε ποτέ τα παρ' ημίν εκπαιδευτήρια των θηλέων; Ίσως υπάρχει εξαίρεσίς τις, ως περί ιδιωτικού τινός παρθεναγωγείου φερ' ειπείν λέγεται ότι δεν ακολουθεί την τετριμμένην τρίβον, αλλ' εν γένει τα παρθεναγωγεία ημών μεγάλα και μικρά, εις την τύχην αυτών αφειμένα, εστερημένα μεγαλουργού εποπτείας και αρχεβουλίας προς ριζικήν μεταρρύθμισιν, λειτουργούσι ομοιομόρφως και μονοτόνως ως ατμήλατα εργοστάσια, κανονικώς παράγοντα κατ' έτος μαθητρίας αποφοίτους και διδασκαλίσσας ως ταύτα βιομηχανικά τινα προϊόντα. Εξακολουθούσιν αι δώδεκα ώραι των ελληνικών καθ' εβδομάδα επί δεκάδα ετών, και άμα ως αι πτυχιούχοι λάβωσι το δίπλωμά των δεν δύνανται να γράψωσι μίαν επιστολήν, αγνοούσι τας στοιχειωδεστάτας βιωφελείς γνώσεις, απορεί δε τις πώς εδέησε να συσσωρευθή τοσαύτη εργασία εκπαιδευτηρίου και μαθητριών όπως παραχθή τηλικαύτη αμαθία.

Δυστυχείς πτυχιούχοι! διήλθετε τα θελκτικώτατα της ήβης και τα πρώτα της νεότητός σας έτη εν στενή αιθούση κατά δεκάδας επί των θρανίων, εχάσατε επί νύκτας τον ύπνον σας κύπτουσαι την κεφαλήν υπό τον λαμπτήρα επί του ανοικτού βιβλίου· πολλαί εξ υμών εφάγετε πενιχρόν τεμάχιον άρτου, αποζώσαι εκ του υστερήματος πτωχών γονέων, οίτινες υπεβάλλοντο δι' υμάς εις την υψίστην θυσίαν και ταύτα πάντα προς τί; όπως μετέλθητε επάγγελμα όπερ κατά βάθος αγνοείτε έτι, όπως εξέλθητε εις την κοινωνίαν ουχί επαρκώς παρεσκευασμέναι. Είθε να μη ίδητε δυστυχή τον σύζυγόν σας ή τα τέκνα σας μετά της φοβεράς συναισθήσεως ότι ευθύνεσθε υμείς διά την δυστυχίαν ταύτην. Δεν θα πταίητε σεις αλλά το εκπαιδευτήριόν σας παρ' ου εζητήσατε επαρκή πνευματικήν ανάπτυξιν και δεν σας παρέσχε, διάπλασιν της καρδίας και δεν σας παρέσχε, επίρρωσιν του χαρακτήρος και δεν σας παρέσχε. Τότε αναλογιζόμεναι διά ποίων περιττών πραγμάτων επληρούτε επί έτη την κεφαλήν σας θα νοήσητε οποίαν σημασίαν έχουσιν αι λέξεις αύται: "Η πρακτική και ηθική των νεανίδων τελειοποίησις δέον να η ο μόνος και αποκλειστικός σκοπός της εκπαιδεύσεως, η δε νοητική και γραμματική απλούν μέσον".

Σελ. 322
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/323.gif&w=600&h=39611. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

33. Στην τάξη

Σελ. 323
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/324.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

όχι! τα γράμματα δεν φυσιούσι την γυναίκα

1886

Α. Διομήδης Κυριακός

ΕΠΙ ΤΗ ΠΕΝΤΗΚΟΝΤΑΕΤΗΡΙΔΙ ΤΟΥ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ

Σήμερον τελεί επισημότατα την πεντηκονταετηρίδα του το παρ' ημίν εθνικώτατον καθίδρυμα Αρσάκειον. Σύμπασα η Ελλάς αναλογιζομένη τας μεγάλας υπηρεσίας αυτού υπέρ της γυναικείας εκπαιδεύσεως συμπανηγυρίζει μετ' αυτού και εύχεται τω καλλίστω και εθνωφελεστάτω ιδρύματι πρόοδον και ακμήν. Η Ελλάς δύναται να καυχηθή επί πολλοίς κοινωφελέσι καθιδρύμασι συστηθείσι τη ιδιωτική πρωτοβουλία εξ αισθήματος φιλογενούς και ζήλου υπέρ του κοινού καλού. Αι Αθήναι προ πάντων, η πρωτεύουσα του ελληνισμού, ου μόνον του ελεύθερον αέρα αναπνέοντος, αλλά και του στενάζοντος υπό τον βαρύν των κατακτητών της Ανατολής ζυγόν ή αλυτρώτου έτι ελληνισμού, είναι πλήρεις εθνικών καταστημάτων οφειλομένων εις ιδιωτικήν πρωτοβουλίαν. Ο αλλοεθνής ο επισκεπτόμενος τας Αθήνας εκπλήττεται δικαίως, όταν βλέπη εν αυταίς τοσαύτα κοινωφελέστατα καταστήματα υπό ιδιωτών ή υπό εταιρειών εκ φιλογενείας ιδρυθέντα, μαρτύρια τρανώτατα του εξόχου ελληνικού πατριωτισμού, προς ον ουδενός άλλου λαού ο πατριωτισμός δύναται ομολογουμένως έστω και μακρόθεν να συγκριθή, όταν βλέπη την Σιναίαν Ακαδημίαν, το Αρσάκειον, το Εθνικόν Πανεπιστήμιον, το εις συνδρομάς πλουσίων Ελλήνων οφειλόμενον, την Ριζάρειον εκκλησιαστικήν Σχολήν, το Τοσίτσειον Πολυτεχνείον, το Βαρβάκειον, το Χατζηκώστειον ορφανοτροφείον και τοσαύτα άλλα της πρωτευούσης καταστήματα. Αλλ' ομολογουμένως το εθνωφελέστατον εκ πάντων τούτων, το επί μακρότερον χρόνον και πλειότερον εργασθέν και πλειοτέρους απενεγκόν καρπούς, εφ' ω άρα πλειότερον και δικαιότερον δύναται να καυχηθή η Ελλάς, είναι το Αρσάκειον ή η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία η συστάσα κατά το 1836 και αναλαβούσα την εκπαίδευσιν του ελληνικού γυναικείου φύλου. Σήμερον συμπληρούνται πεντήκοντα έτη, αφ' ότου το καθίδρυμα τούτο ήρξατο

———————

Άρθρο του Α. Διομήδη Κυριακού στο περιοδικό Εστία, τ. ΚΒ', αρ. 564, 19 Οκτωβρίου 1886, σ. 659-663.

Σελ. 324
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/325.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να λειτουργή και μέχρι της σήμερον εξακολουθεί εργαζόμενον χωρίς καθ' άπαν το μακρόν τούτο διάστημα ουδ' επί μίαν ημέραν να διακόψη την ενέργειαν αυτού.

Ήτο μεγάλη, ήτο εθνικωτάτη η έμπνευσις των συλλαβόντων την ιδέαν της ιδρύσεως της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας προς εκπαίδευσιν του γυναικείου φύλου παρ' ημίν. Επί Τουρκοκρατίας ως γνωστόν τα μόνα υπάρχοντα σχολεία ήσαν ολίγα αρρένων υπό κληρικών ως επί το πλείστον διατηρούμενα. Εκ των ελληνίδων ήτο σπανιωτάτη εξαίρεσις, εάν τις εγίνωσκε γράμματα. Μόνον πλουσίων τινών οικογενειών κόραι εξεπαίδευοντο. Ώστε μετά την απελευθέρωσιν της Ελλάδος ευρέθη το γυναικείον ημών φύλον εντελώς απαίδευτον. Ελεύθερος δε γενόμενος ο ελληνικός λαός δεν ηδύνατο να αφήση να εξακολουθήση η κατάστασις αύτη, το ήμισυ δηλ. του λαού να μένη εν τω σκότει της αμαθείας. Όταν αι γυναίκες ήναι απαίδευτοι και αμόρφωτοι, ένεκα της μεγάλης επιρροής της γυναικός επί της ανατροφής των τέκνων και ο λαός εν συνόλω μένει απαίδευτος και αμόρφωτος. Το μέτρον της αναπτύξεως λαού τινος είναι η ανάπτυξις των γυναικών. Η γυνή είναι ο πρώτος και μέγιστος διδάσκαλος του ανθρώπου. Λαός ελεύθερος, ανώτερος προλήψεων και δεισιδαιμονιών, λαός με πεφωτισμένην διάνοιαν, με μεμορφωμένην καρδίαν, λαός έχων συνείδησιν των δικαιωμάτων του και της ελευθερίας του, λαός γνωρίζων τον προορισμόν του και τείνων εις την εν ελευθερία πρόοδον και ακμήν του, ήτο κατά ταύτα αδύνατον να μορφωθή ο ελληνικός λαός, εάν δεν επεχειρείτο η εκπαίδευσις και μόρφωσις των ελληνίδων. Η ελληνική κυβέρνησις, κυβέρνησις λαού μόλις εξελθόντος εκ καταστρεπτικωτάτου επταετούς αγώνος, άνευ μέσων, ευρούσα τα πάντα εν χαώδει καταστάσει, οφείλουσα να οργανίση την διοίκησιν του τόπου, ηναγκασμένη ούσα να μεριμνήση περί πάντων, δεν ηδύνατο να αναλάβη ευθύς και τούτο το βάρος της γυναικείας εκπαιδεύσεως. Κατά πρώτον έστρεψεν η κυβέρνησις την προσοχήν της εις την μόρφωσιν του άρρενος φύλου. Περί της γυναικείας εκπαιδεύσεως επεχείρησαν κατά πρώτον να μεριμνήσωσι ξένοι φιλέλληνες εγκαταστάντες εν Ελλάδι, και δη πρώτος ο αοίδιμος Χιλλ, ιδρύσας το υπό το όνομα αυτού μέχρι της σήμερον υπάρχον Παρθεναγωγείον. Εκ του σχολείου τούτου εξήλθον αι πρώται πεπαιδευμέναι ελληνίδες και αι πρώται δημοδιδασκάλισσαι, εφ' ω η Ελλάς αιωνίως θέλει ευγνωμονεί τω αοιδίμω Χιλλ. και τη αξιοτίμω και εναρέτω συζύγω του. Αλλά το παρθεναγωγείον τούτο δεν ηδύνατο να επιληφθή άλλως της παρ' ημίν γυναικείας εκπαιδεύσεως ή εν σμικρώ μέτρω. Αλλ' η Ελλάς είχεν ανάγκην μεγάλου, ελληνικού, εθνικού εκπαιδευτηρίου του θήλεος παρ' ημίν γένους, εκπαιδευτηρίου κεκτημένου κύρος, κεκτημένου χαρακτήρα τελείως ελληνικόν και δυναμένου να εργασθή επί ευρυτάτων βάσεων, αναλόγως προς τας μεγάλας ανάγκας αίτινες έμελλον να πληρωθώσιν. Η Ελλάς είχεν ανάγκην μεγάλου γυναικείου Διδασκαλείου, το οποίον να δώση τη Ελλάδι και άπαντι τω ελληνισμώ της Ανατολής τας αναγκαίας 

Σελ. 325
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/326.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διδασκαλίσσας, αίτινες να αναλάβωσι την δημοτικήν εκπαίδευσιν της γυναικείας νεολαίας απάσης της Ελλάδος. Το μέγα τούτο έργον ανέλαβεν η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία τω 1836, εις ην προσήλθεν αρωγός ο φιλογενέστατος Αρσάκης, ο γενναίως δαπανήσας εις την ίδρυσιν του περικαλλεστάτου Αρσακείου, όπερ και ως κτίριον αμιλλάται προς τα μεγαλοπρεπέστατα και κάλλιστα κτίρια της πρωτευούσης. Τοιουτοτρόπως ήρξατο η παρ' ημίν εκπαίδευσις του γυναικείου φύλου, και βαίνει έκτοτε εξαπλουμένη ανά πάσαν την ελευθέραν και δούλην Ελλάδα, μένοντος πάντοτε κέντρου και κυριωτάτου μοχλού αυτής του Αρσακείου. Διότι και μετά την έπειτα γενομένην πολλαπλασίασιν των δημοτικών σχολείων των συντηρουμένων υπό της κυβερνήσεως και των δήμων και μετά την ίδρυσιν των άλλων ανωτέρων ιδιωτικών παρθεναγωγείων εν Αθήναις και ταις επαρχίαις, και μετά την ίδρυσιν ανωτέρου Παρθεναγωγείου εν Σμύρνη, του Ζαππείου, και της Παλλάδος εν Κωνσταντινουπόλει και των ανωτέρων παρθεναγωγείων και Διδασκαλείων της Θεσσαλονίκης, της Φιλιππουπόλεως και της Αδριανουπόλεως, το Αρσάκειον μένει πάντοτε το κέντρον και ο κυριώτερος μοχλός της παρ' ημίν γυναικείας εκπαιδεύσεως, διότι και ο αριθμός των εν αυτώ εκπαιδευομένων κορασίων είναι ασυγκρίτως μεγαλείτερος ή εν παντί άλλω παρθεναγείω (σήμερον εκπαιδεύει η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία εν Αθήναις, εν Κερκύρα, όπου ιδρύθη δεύτερον Αρσάκειον, παράρτημα του εν Αθήναις και εν τισιν άλλαις σχολαίς διατηρουμέναις υπ' αυτής εν Αττική, περί τας 2,000 ως έγγιστα κοράσια!) και ένεκα των αφθόνων μέσων, άτινα διαθέτει, η διδασκαλία γίνεται τελειοτάτη εν αυτώ (εν τοις καταστήμασιν της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας διδάσκουσι καθηγηταί, διδάσκαλοι και διδασκάλισσαι περί τους 90), και διότι αι διδάσκουσαι εν άπασι τοις άλλοις παρθεναγωγείοις ανωτέροις και δημοτικοίς της τε ελευθέρας και δούλης Ελλάδος υπήρξαν παιδεύματα του Αρσακείου ή μαθήτριαι μαθητριών αυτού. Ώστε μένει πάντοτε η Αρσάκειος Σχολή η πνευματική μήτηρ απάσης της ελληνίδος νεολαίας είτε αμέσως είτε εμμέσως. Δια ταύτα θεωρείται δικαίως η Αρσάκειος Σχολή το εθνικώτατον και εθνωφελέστατον εκ πάντων των παρ' ημίν καθιδρυμάτων. Διά τούτο επί τη πεντηκονταετηρίδι αυτού συνεορτάζει μετ' αυτού πάσα η Ελλάς. Διά τούτο ιδίως το γυναικείον φύλον παρ' ημίν θεωρεί και πρέπει να θεωρή την εορτήν του Αρσακείου ως ιδίαν εαυτού εορτήν.

Ο ελληνικός λαός δεν δύναται άλλως ή να ευλογή τα ονόματα πρώτον μεν των ιδρυτών της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και το του φιλογενεστάτου Αρσάκη, είτα δε και τα των μελών αυτής και κατά καιρούς Προέδρων και συμβούλων επί τω εθνωφελεστάτω αυτών τούτω έργω. Η εκπαίδευσις της γυναικός έχει μεγίστην σημασίαν εν τη προόδω των εθνών. Πρέπει να ήναι τις μωρός ή να σκέπτηται εντελώς ιδιοτρόπως ίνα μη εννοή και ομολογή τούτο. Η εκπαίδευσις της γυναικός είναι εκπαίδευσις του λαού. Πεπαιδευμέναι και καλώς ανεπτυγμέναι μητέρες μόναι δύνανται να μορφώσωσιν καλώς τα τέκνα των. Ευτυχώς

Σελ. 326
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/327.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

σήμερον η ανάγκη και η χρησιμότης της εκπαιδεύσεως του γυναικείου φύλου δεν τίθεται υπό σπουδαίαν αμφισβήτησιν. Σήμερον θεωρούνται δικαίως μωροί οι λέγοντες: "Η γυνή είναι περιττόν να μανθάνη γράμματα· τα γράμματα φυσιούσι την γυναίκα, την απομακρύνουσιν από των απλών ηθών και από της ευσεβείας· αι παλαιαί γυναίκες μη γνωρίζουσαι γράμματα ήσαν καλλίτεραι μητέρες, καλλίτεραι σύζυγοι, καλλίτεραι αδελφαί". Οι τοιούτοι λόγοι είναι φλυαρίαι ανθρώπων κακώς σκεπτομένων, οπισθοδρομικών και φωτοσβεστών, οίτινες άπασαν την νεωτέραν ανάπτυξιν ου μόνον της Ελλάδος αλλά και απάσης της Ευρώπης θεωρούσιν ως τι κακόν, και θα ήσαν ηυχαριστημένοι, εάν ο κόσμος επανήρχετο πάλιν εις το μεσαιωνικόν σκότος "εις τους παλαιούς καλούς χρόνους". Όχι! Η γυνή δεν είναι περιττόν να μανθάνη γράμματα. Τουναντίον είναι αναγκαιότατον. Διότι και ως άνθρωπος η γυνή και ως πολίτις και ως σύζυγος και ως μήτηρ θα εκπληρώση κάλλιον τον προορισμόν αυτής, εάν γνωρίζη γράμματα, ή εάν δεν γνωρίζη. Ως άνθρωπος εν τη κοινωνία, θα γνωρίζη, εάν εκπαιδευθή καλώς, τα κοινωνικά αυτής καθήκοντα. Ο άνθρωπος ο διά της παιδείας πεφωτισμένην διάνοιαν προσκτησάμενος και μορφώσας την καρδίαν του, και ούτος είναι ο σκοπός της εκπαιδεύσεως, τοιούτον να καταστήση τον παιδευόμενον, είναι τελειότερος φυσικώ τω λόγω του απαιδεύτου και αμορφώτου. Και ως πολίτις η ελληνίς η δεδιδαγμένη την ιστορίαν της πατρίδος της, η γνωρίζουσα και το αρχαίον μεγαλείον της Ελλάδος και τας συμφοράς των αιώνων της δουλείας και τον ηρωισμόν των πατέρων ημών των εξεγερθέντων κατά της τυραννίας και παραδωσάντων ημίν ελευθέραν την πατρίδα, η ελληνίς η γνωρίζουσα τί είναι πατρίς, ποία τα εξ αυτής προερχόμενα πολυτιμότατα αγαθά, τί αξίζει η ελευθερία της, υπό τίνας όρους δύναται να ευδοκιμήση και ευημερήση και τίνα είναι τα καθήκοντα παντός μέλους της πατρίδος, θα ήναι προδήλως τελειοτέρα της απαιδεύτου και αγνοούσης πάντα ταύτα. Και ως σύζυγος πεφωτισμένη ούσα η γυνή θα ήναι καλλιτέρα σύντροφος του ανδρός της ή η άξεστος και αμόρφωτος, η μη δυναμένη να εννοήση μήτε τας σκέψεις του συζύγου της, μήτε τα αισθήματα αυτού, μηδέ ικανή ούσα να συμμερισθή και αισθανθή ενδιαφέρον υπέρ των υψηλοτέρων ασχολιών αυτού. Και ως μήτηρ τέλος θα ήναι καλλιτέρα η γυνή, όταν γνωρίζη το έργον της παιδαγωγού, όταν δύναται αυτή ούσα δεδιδαγμένη και ανεπτυγμένη να αναπτύξη τας πνευματικάς δυνάμεις των τέκνων της, να μεταδώση εις αυτά τας πρώτας αναγκαίας γνώσεις των πραγμάτων και τας πρώτας αρχάς της θρησκείας και της ηθικής ή εάν ήναι απαίδευτος. Την πρώτην ανάπτυξιν εις το πνεύμα του παιδός δίδει η γυνή. Αυτή καλλιεργεί εν αυτώ τας πνευματικάς αυτού δυνάμεις. Αυτή τον εμπνέει και δίδει αυτώ την ώθησιν και διεύθυνσιν, ην θα ακολουθήση έπειτα καθ' άπαντα αυτού τον βίον. Και νομίζετε σπουδαίως οι τα αρχαία τυφλώς εγκωμιάζοντες, ότι η αμαθής μήτηρ, η μη γνωρίζουσα τί είναι ψυχολογία, η έχουσα τας παχυλωτέρας προλήψεις περί των φυσικών φαινομένων, η αγνοούσα την ιστορίαν

Σελ. 327
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/328.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

της πατρίδος της, η αγνοούσα την σημασίαν της πολιτείας και τίνα καθήκοντα επιβάλλονται τω πολίτη προς αυτήν, η έχουσα συγκεχυμένας ιδέας περί θρησκείας και ούσα δεισιδαίμων, θα δυνηθή να επιτελέση το μέγα έργον της ανατροφής των τέκνων της κάλλιον της ευπαιδεύτου γυναικός; Εάν ισχυρίζησθε τούτο, πράττετε το αυτό, ως ει διισχυρίζεσθε, ότι ο τυφλός βλέπει κάλλιον του έχοντος υγιείς τους οφθαλμούς του, ή ότι με γυμνούς οφθαλμούς βλέπει τις απώτερον ή με οφθαλμούς ωπλισμένους διά τηλεσκοπίου. Διότι διά της παιδείας φωτιζόμενον και ενισχυόμενον το νοερόν όμμα της ψυχής καθίσταται ικανόν να διαβλέπη την φύσιν και ουσίαν των πραγμάτων, ων μόνον την εξωτερικήν επιφάνειαν βλέπουσιν οι φυσικοί του σώματος οφθαλμοί. Την σελήνην βλέπει και ο απαίδευτος άνθρωπος, βλέπει και ο έχων αστρονομικάς γνώσεις· αλλ' ενώ διά τον πρώτον είναι φως τι εν ουρανώ ακατανόητον, ίσως μέγας τις φανός, διά τον δεύτερον είναι τα περί της σελήνης, τα περί των κινήσεων και της φυσιολογικής αυτής καταστάσεως τοσούτον γνωστά όσον τα περί απομεμακρυσμένης τινός χώρας της υφηλίου αυτής. Η παιδεία καθιστά ημάς ικανούς οπλίζουσα ως διά τηλεσκοπίου να ίδωμεν εν τω σύμπαντι απώτερον και ακριβέστερον ή όσον φθάνει ο φυσικός ημών οφθαλμός. Όχι! Τα γράμματα δεν φυσιούσι την γυναίκα. Αν τινές, ου μόνον γυναίκες αλλά και άνδρες, μανθάνοντες ολίγα γράμματα φυσιούνται και αλαζονεύονται, τούτου αιτία είναι η κουφότης των, ουχί τα γράμματα. Τα γράμματα τουναντίον τα φωτίζοντα τον άνθρωπον και ικανόν αυτόν καθιστώντα να γνωρίζη τί ειξεύρει και τί αγνοεί, τα δεικνύοντα αυτώ την ανθρωπίνην αδυναμίαν και το άπειρον πλήθος των υπ' αυτού αγνοουμένων πραγμάτων, τα πείθοντα αυτόν ανά παν βήμα, ότι ελάχιστα είναι τα υπ' αυτού γινωσκόμενα παραβαλλόμενα προς τα άγνωστα αυτώ μένοντα, εμπνέουσιν αυτώ ταπεινοφροσύνην. Διά τούτο ο σοφώτατος των ελλήνων έλεγεν, ότι έν γνωρίζει, ότι ουδέν οίδεν. Η αμάθεια τουναντίον καθιστά τους ανθρώπους θρασυτέρους, προπετεστέρους και αυθαδέστερους. Ο πεπαιδευμένος ευκόλως επέχει να εκφράση γνώμην περί πραγμάτων, περί ων ο απαίδευτος αποφαίνεται ευκολώτατα και ως εκ τρίποδος. Είναι πλάνη λοιπόν το νομίζειν, ότι τα γράμματα φυσιούσιν. Η κούφος και αλαζών γυνή δεν έχει ανάγκην να μάθη γράμματα, όπως γίνη τοιαύτη. Ήτο τοιαύτη και προ της εκπαιδεύσεως. Μήπως δεν έχομεν παραδείγματα αμαθεστάτων γυναικών πεφυσιωμένων και καυχωμένων επί τω πλούτω αυτών ή επί τη ωραιότητί των; Όχι! Τα γράμματα δεν άπομακρύνουσιν από των απλών ηθών, από της ευσεβείας. Η παιδεία δεν διδάσκει την έκλυσιν των ηθών και την ασέβειαν. Άπαγε της βλασφημίας! Της παιδείας και αληθούς σοφίας βάσις είναι ο φόβος του Θεού, ως λέγει και η Γραφή. Και πάντων δε των νεωτέρων παιδαγωγών και των περί παιδείας και παιδαγωγήσεως γραψάντων γερμανών, γάλλων, άγγλων και λοιπών ευρωπαίων σοφών από του Πεσταλότση μέχρι του Ερβάρτου γνώμη είναι ότι σκοπός κύριος της εκπαιδεύσεως είναι η επί υγιών θρησκευτικών και ηθικών βάσεων μόρφωσις

Σελ. 328
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/329.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

του χαρακτήρος του ανθρώπου. Τούτο επιδιώκει και η παιδεία παρ' ημίν. Τα μεμονωμένα παραδείγματα ανθρώπων εγγραμμάτων, οίτινες βιούσι βίον άσωτον και δεικνύουσιν ασέβειαν προς τα θεία, δεν πρέπει να λαμβάνωνται υπ' όψιν, ώστε να υβρίζηται και κατακρίνηται η παιδεία εν γένει, και η παρ' ημίν ιδίως. Οι λόγιοι παρ' ημίν είναι αληθές, ότι ένεκα της κακής καταστάσεως της εξωτερικής λατρείας (ην ου μόνον δεν εφρόντισαν οι αρμόδιοι να ανυψώσωσιν εις την πρέπουσαν τοις σημερινοίς χρόνοις και τη σημερινή αναπτύξει περιωπήν αλλά και εζήτησαν να εμποδίσωσι και πάσαν παρ' άλλων γενομένην απόπειραν προς τούτο), δεικνύουσιν αδιαφορίαν τινά προς την τήρησιν των εξωτερικών της θρησκείας τύπων, αλλ' εν τούτοις θα ήτο άδικον και εσπευσμένον να συμπεράνη τις εντεύθεν και να ισχυρισθή, ότι ίστανται και μακράν του πνεύματος του χριστιανισμού ή των αρχών αυτού. Αθέους ή κεκηρυγμένους και συστηματικούς εχθρούς του χριστιανισμού μεταξύ των λογίων ημών ή ουδόλως ή σπανιώτατα θα απαντήση τις. Οι πλείστοι αυτών τας βάσεις του χριστιανισμού, το πνεύμα και την ηθικήν του σέβονται και τηρούσι πλειότερον ή πολλοί των αγραμμάτων, οίτινες ακριβέστατα και ανελλιπέστατα τηρούσι μηχανικώς την εξωτερικήν της θρησκείας λατρείαν. Όσον αφορά μάλιστα τας παρ' ημίν πεπαιδευμένας γυναίκας, ουδέποτε ηκούσθη, ότι τις τούτων έδειξεν αδιαφορίαν ή έχθραν προς την θρησκείαν. Το γυναικείον φύλον παρ' ημίν εξακολουθεί έχον ζήλον προς την θρησκείαν, και μαρτύριον τούτου είναι οι ναοί ημών, οίτινες είναι πάντοτε πλήρεις εξ αυτού· ώστε και η μομφή αύτη κατά της γυναικείας εκπαιδεύσεως είναι άδικος και αβάσιμος. Η αληθής παιδεία ου μόνον δεν απομακρύνει από του Θεού, αλλά και προσεγγίζει εις αυτόν. Διότι όσον τις σπουδάζει, τόσον ευσεβέστερος γίνεται, καθόσον κατανοεί πλειότερον την σοφίαν και το μεγαλείον του Θεού το κατάδηλον εν τοις έργοις αυτού. Ουδείς ήτο θεοσεβέστερος του Νεύτωνας, όστις ανερευνών τους νόμους της κινήσεως των ουρανίων σωμάτων και καθ' εκάστην παρατηρών την απειρίαν των αστέρων και την αρμονίαν του σύμπαντος ήτο τοσούτον πλήρης ευλαβείας προς τον Θεόν, ώστε και μόνον προφέρων το όνομα του Θεού, απεκάλυπτεν ως γνωστόν την κεφαλήν του. Μήπως ο Σωκράτης δεν ήτο πλήρης ευλαβείας προς το δαιμόνιον το οδηγούν αυτόν; Μήπως ο Πλάτων δεν ήτο θρησκευτικώτατος; Μήπως ο Πυθαγόρας δεν εσέβετο μεγάλως το θείον; Πού εύρον οι εχθροί των γραμμάτων, ότι η παιδεία απομακρύνει από της θρησκείας; Ως προς δε τα ήθη παρατηρούμεν, ότι σπανίως θα ίδη τις άνθρωπον αληθώς πεπαιδευμένον, είτε άνδρα είτε γυναίκα, περιπίπτοντα εις τα φοβερά εκείνα και βαρύτατα εγκλήματα, εις α καθ' εκάστην περιπίπτουσι οι άνευ πάσης μορφώσεως άνθρωποι. Ερωτήσατε τα δικαστήρια, ερωτήσατε τας περί κακουργοδικείων στατιστικάς και θα ίδητε, ότι οι αγράμματοι είναι ασυγκρίτως επιρρεπέστεροι εις τα εγκλήματα. Η παιδεία δεν φορτίζει μόνον την διάνοιαν αλλά μορφοί κατά το μάλλον ή ήττον και το ήθος. Τα σχολεία ημών παραλαμβάνοντα τους μαθητάς ως επί

Σελ. 329
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/330.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

το πλείστον τελείως ηθικώς αμορφώτους, δεν καθιστώσι μεν βεβαίως αυτούς αγγέλους, αλλ' όπως δήποτε εξημερόνουσι και εξευγενίζουσί πως αυτούς. Η γυνή η λαβούσα μόρφωσιν δυσκολώτερον θα παρεκτραπή και θα διακυβεύση την υπόληψίν της και θα εκπέση ή η όλως αμαθής η μάλλον ευπρόσβλητος ούσα υπό του εγκλήματος και μάλλον ευχείρωτος υπό της κακοηθείας. Η παιδεία δίδουσα καθαράν γνώσιν του καθήκοντος και της τιμής, οπλίζει την γυναίκα κατά των πειρασμών του κόσμου και της κακίας. Τέλος όχι! Δεν ήσαν μόναι αι παλαιότεραι ελληνίδες καλαί μητέρες, αδελφοί και σύζυγοι. Και αι νυν ελληνίδες αι λαβούσαι την μόρφωσιν των εν τω Αρσακείω και τοις άλλοις σχολείοις ημών προς τη υπεροχή ως προς εκείνας κατά την διανοητικήν μόρφωσιν είναι κατά το ήθος επίσης καλαί μητέρες, είναι επίσης καλαί αδελφαί, είναι επίσης καλαί σύζυγοι. Η ελληνική οικογένεια, ης κέντρον η γυνή, είναι και την σήμερον, ως άλλοτε, παράδειγμα χρηστής οικογενείας. Ουδείς λαός έχει το οικογενειακόν πνεύμα όσον ο ελληνικός. Η ελληνίς και σήμερον αγαπά τα τέκνα της, αγαπά τους αδελφούς της, αγαπά τον σύζυγόν της και είναι ικανή να θυσιάση εαυτήν χάριν αυτών, ως τούτο βλέπομεν καθ' εκάστην εν ασθενείαις καθ' ας δεικνύουσι και νυν αι ελληνίδες καταπληκτικά παραδείγματα αυταπαρνήσεως και αυτοθυσίας υπέρ των οικείων των. Η έκλυσις των ηθών των γυναικών εν Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία, Ρουμανία και Ρωσσία και ταις άλλαις χώραις της Ευρώπης είναι άγνωστος παρ' ημίν παρά πάσας τας μεμψιμοιρίας πολλών υπερβολικών και υπεραυστηρών κριτών των ημετέρων πραγμάτων περί φοβεράς δήθεν εξαχρειώσεως των ηθών ημών. Τα ολίγα παρ' ημίν παραδείγματα διαφθοράς γυναικών δεν είναι ικανά να διαψεύσωσι την αλήθειαν περί της πασιγνώστου χρηστότητος των ελληνίδων.

Εκτός των ανωτέρω εξελεγχθέντων περιφρονητών της γυναικείας εκπαιδεύσεως είναι και άλλοι τινές ευάριθμοι παρ' ημίν, ελαφροί και υλιστικώτερον φρονούντες, οίτινες λέγουσι: "Τί θέλει τα γράμματα η γυνή; Αρκεί να γνωρίζη να άδη, να ειξεύρη χορόν και να λαλή ξένην τινά γλώσσαν, ίνα ήναι αρεστή. Τα λοιπά είναι περιττά". Ω της ελαφρότητος! Και λοιπόν η γυνή δεν έχει εν τω κόσμω τούτω άλλον υψηλότερον και σπουδαιότερον προορισμόν ή μόνον να αρέση; Τόσον καταβιβάζετε την γυναίκα, ώστε να κατατάσσητε αυτήν εις τα απλά μέσα των διασκεδάσεων και απολαύσεών σας; Η γυνή δεν είναι άνθρωπος, ον λογικόν, έχον τον κοινόν προορισμόν παντός ανθρώπου, ασχέτως προς το γένος, τον προορισμόν να τελειοποιηθή, να αναπτύξη τας πνευματικάς αυτής δυνάμεις, να υψωθή προς την αλήθειαν, να εμπνευσθή το αγαθόν, να μυηθή εις την αγάπην προς το θείον, προς παν ό,τι μέγα, υψηλόν και ωραίον; Δεν έχει η γυνή ως πολίτις καθήκοντα προς την πατρίδα της, της οποίας διά τούτο δεν πρέπει να αγνοή την ιστορίαν, και περί των προς την οποίαν καθηκόντων πρέπει να έχη καθαρωτάτην έννοιαν; Δεν έχει καθήκοντα συζύγου, συντρόφου δηλ. και

Σελ. 330
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/331.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

βοηθού και συνοδοιπόρου του ανδρός της εν τω πλήρει θλίψεων και δυσχερειών τούτω βίω, τα οποία μόνον καλώς πεπαιδευμένη δύναται να εκπληρώση; Δεν έχει η γυνή καθήκοντα μητρός, τα οποία είναι σπουδαιότατα και ιερώτατα και τα οποία μόνον μεμορφωμένη δύναται να εκτελέση καλώς; Πώς; Εσκέφθητε το μέγεθος της ελαφρότητος, όταν ισχυρίζησθε, ότι η γυνή είναι προωρισμένη μόνον, ίνα αρέση ;

Καταδείξαντες εν τοις ανωτέρω το άτοπον της γνώμης των περιφρονούντων ή μη εκτιμώντων την εκπαίδευσιν των γυναικών, καταδείξαμεν εμμέσως την αξίαν της γυναικείας εκπαιδεύσεως και επλέξαμεν ασθενώς το εγκώμιον αυτής. Απεδείχθη ότι η εκπαίδευσις της γυναικός είναι αναγκαιοτάτη και ότι άνευ αυτής είναι αδύνατος η ανάπτυξις των εθνών ως και η πρόοδος αυτών. Δια ταύτα αισθάνεται σήμερον βαθυτάτην ευγνωμοσύνην ολόκληρον το έθνος ημών προς το Αρσάκειον, το κυριώτατον τούτο ίδρυμα της εκπαιδεύσεως των γυναικών εν Ελλάδι, και συγχαίρει αυτώ επί τη πεντηκονταετηρίδι του. Η χαρά αυτή του ελληνικού κοινού είναι άδολος και πλήρης, καθόσον μάλιστα είναι πεπεισμένον ότι εν τω Αρσακείω εδίδετο και δίδεται και νυν ανατροφή όντως χριστιανική και ελληνική. Η θρησκευτική διδασκαλία πάντοτε ετιμάτο εν ταις σχολαίς της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, ο δε κύριος σκοπός της εκπαιδεύσεως ήτο η μόρφωσις καλών χριστιανών γυναικών. Διά τούτο και τα θρησκευτικά καθήκοντα των μαθητριών ετελούντο πάντοτε και τελούνται ακριβέστατα, και η προσευχή συνοδεύει και αγιάζει τον βίον των μαθητριών από πρωίας μέχρις εσπέρας γινομένη τακτικώς και κατά την έγερσιν από του ύπνου και αρχομένων των μαθημάτων και κατά το δείπνον και κατά την εις ύπνον απέλευσιν αυτών, και τας Κυριακάς και εορτάς εκκλησιάζονται τακτικώτατα αι μαθήτριαι εν τω ναώ της σχολής. Ουδέποτε διά τούτο ηκούσθη μαθήτρια του Αρσακείου ασεβούσα και υβρίζουσα τα θεία. Τουναντίον διεκρίνοντο πάντοτε και διακρίνονται αι μαθήτριαι αυτού επί τη ευσεβεία αυτών. Επίσης και ο ελληνικός χαρακτήρ της εκπαιδεύσεως του Αρσακείου ήτο πάντοτε και είναι κατάδηλος. Τα κατά καιρούς συμβούλια μετά των προέδρων αυτών, αι διευθύντριαι, οι έφοροι, οι καθηγηταί, οι διδάσκαλοι και αι διδασκάλισσαι του Αρσακείου πάντοτε ουδεμίαν περίστασιν παρέλειπον ίνα εμπνέωσι το αίσθημα της φιλοπατρίας εις τας εκτρεφομένας και εκπαιδευομένας εν αυτώ νέας. Τα εθνικά άσματα ήσαν και είναι η τροφή και η τέρψις την μαθητριών. Εν γένει το πνεύμα της φιλοπατρίας πνέει εν παντί τω βίω του λαμπρού τούτου ιδρύματος. Διά την χριστιανικήν λοιπόν ταύτην και ελληνικήν αγωγήν την εν τω Αρσακείω διδομένην η χαρά του ελληνικού λαού, επί τη εορτή αυτού είναι δίκαιον να ήναι αμέριστος και ανεπιφύλακτος.

Η χαρά δε αύτη επί τη πεντηκονταετηρίδι του Αρσακείου δικαίως δεν περιορίζεται μόνον εντός της ελευθέρας Ελλάδος, αλλ' εκτείνεται και εκτός 

Σελ. 331
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/332.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αυτής, πανταχού όπου υπάρχει ελληνισμός, διότι όσα αγαθά απηριθμήσαμεν ανωτέρω προελθόντα εκ του Αρσακείου, δεν περιωρίσθησαν μόνον εις τους ελευθέρους έλληνας, αλλ' επεξετάθησαν και εις τους δούλους. Η Αρσάκειος υπήρξε διά τούτο πάντοτε πανελλήνιον καθίδρυμα. Δεν υπάρχει σχεδόν οικογένεια του απανταχού ελληνισμού δούλου και ελευθέρου, ήτις να μη οφείλη την εκπαίδευσιν μελών της εις αυτήν. Μέχρι προ μικρού χρόνου τα σχολεία της ελληνικής ανατολής ελάμβανον τας διδασκαλίσσας των εκ του Αρσακείου και αι κόραι των απανταχού ομογενών εν αυτώ ως επί το πλείστον ελάμβανον την ανωτέραν ευπαίδευσίν των. Και νυν δε ότε προχωρησάσης της γυναικείας εκπαιδεύσεως εν Τουρκία μεταξύ των ομογενών ημών ιδρύθησαν και εκεί ανώτερα παρθεναγωγεία και διδασκαλεία διδασκαλισσών ουκ ολίγαι νέαι εκ της δούλης Ελλάδος εκπαιδεύονται εν τω Αρσακείω και ουκ ολίγαι απόφοιτοι αυτού μεταβαίνουσιν εις την ανατολήν έτι και νυν ως διδασκάλισσαι και διαδίδουσι τα ελληνικά φώτα εις αυτήν. Το Αρσάκειον υπό την έποψιν ταύτην παρέσχεν ανυπολογίστους υπηρεσίας τω έθνει, η δε ελληνική κυβέρνησις μετά σύμπαντος του Ελληνισμού ησθάνθη τούτο πάντοτε και ανεγνώρισε. Τοσούτω δε μάλλον αι υπηρεσίαι αύται υπήρξαν σπουδαίαι, όσω διά της εκπαιδεύσεως των γυναικών ευκολώτερον εισήχθη πολλαχού εις τας οικογενείας αλλογλώσσων ελληνικών χωρών η ελληνική γλώσσα, ήτις άνευ του μέσου τούτου θα έμενεν άγνωστος αυταίς επί μεγίστη εθνική ζημία. Αλλαχού πάλιν όπου υπήρχεν η ελληνική γλώσσα, αλλ' εκινδύνευεν, εσώθη διά των μαθητριών και διδασκαλισσών του Αρσακείου. Χώραι ολόκληροι κατά ταύτα ήθελον απαλλοτριωθή του ελληνισμού άνευ των τροφίμων του Αρσακείου των κατ' έτος επί πεντηκονταετηρίδα ήδη διασπειρομένων εις την ανατολήν ως διδασκαλισσών και μητέρων. Διά πάντα τα ανωτέρω την στιγμήν ταύτην ο απανταχού ελληνισμός ελεύθερος και δούλος ευγνωμονών συγχαίρει τω Αρσακείω.

Ναι! Χαίρε, ω Αρσάκειος Σχολή! Πανηγύρισον την πεντηκονταετηρίδα του βίου σου χαίρουσα μετά της πεποιθήσεως, ότι προσήνεγκας κατά τον χρόνον τούτον τας μεγίστας εκδουλεύσεις εις το έθνος. Η εκπαίδευσις της νεωτέρας ελληνίδος είναι έργον σου, εφ' ω δύνασαι να καυχάσαι. Το απανταχού έθνος διά τούτο επικροτεί εις την πανήγυρίν σου, αι δε ευλογίαι του πανελληνίου την ημέραν ταύτην σε καλύπτουσιν. Είθε η θεία Πρόνοια να σε έχη πάντοτε υπό την σκέπην της. Ευχαρίστησον τον Θεόν, διότι σε ηξίωσε και σε ικάνωσε ίνα εργασθής μέχρι τούδε τοσούτον ωφελίμως, και παρακάλεσον τον Παντοδύναμον και Πανάγαθον να σε ενισχύση και εν τω μέλλοντι επί εκατονταετηρίδας να εξακολουθήσης το υψηλόν έργον σου προς δόξαν του ελληνισμού!

Σελ. 332
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 313
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    είναι δε αύτη η επιστήμη των μητέρων

    1884

    Αικ. Λασκαρίδου

    ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΦΡΟΒΕΛΙΑΝΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

    Ανακεφαλαιούντες τα λεχθέντα, παρατηρούμεν, ότι ο νηπιακός κήπος πληρέστατα εξεγείρει και καλλιεργεί τας ορμάς του παιδός.

    α') Την ορμήν της κινήσεως διά των σωματικών ασκήσεων της γυμναστικής και των παιγνίων της κινήσεως.

    β') Την της καλλιεργείας της γης διά των εν τω κήπω εργασιών.

    γ') Την της παραγωγής και δημιουργίας διά των επί των Φροβελιανών δώρων ασκήσεων και των πολυειδών εργασιών.

    δ') Την ορμήν των ρυθμικών τεχνών διά των ασμάτων και των ρυθμικών παιγνίων, διά παραμυθίων και μικρών παραστάσεων.

    ε') Την ορμήν του ειδέναι διά της πραγματογνωσίας, διά της παρατηρήσεως και ερεύνης των φυσικών προϊόντων και των εν τω κήπω φυτών και οικιακών ζώων, και μάλιστα διά της εμπειρικής γνώσεως των ιδιοτήτων των σωμάτων [σχήμα, χρώμα, μέγεθος, αριθμός κ.τ.λ.].

    ς') Την της κοινωνικότητος διά της αρμονικής συμβιώσεως τοσούτων παιδίων και

    ζ') Τέλος την ορμήν της θρησκείας δι' ασμάτων, δι' ηθικών διηγήσεων και διά της εκπληρώσεως μικρών καθηκόντων προς τους περί αυτό.

    Διά πάντων τούτων λοιπόν ο νηπιακός κήπος αναπτύσσει πολυειδώς όλας τας δυνάμεις ενεργείας του παιδός, παρασκευάζων αυτάς προς την αρμονικωτάτην τελειοποίησιν· κατά συνέπειαν, το εν αυτώ επικρατούν σύστημα, ως εν αρχή ερρέθη, είναι άριστον, διότι εκ των υστέρων αποδεικνύεται, ότι προσεγγίζει επί μάλλον προς αυτόν τον σκοπόν της αγωγής. Περί τούτου έτι πλείον

    ———————

    Απόσπασμα από ομιλία της Αικατερίνης [Χριστομάνου]- Λασκαρίδου στον Φιλολογικό Σύλλογο "Παρνασσός" (30 Νοεμβρίου 1884), που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Παρνασσός, τ. Η., 1884, σ. 830-834.