Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 332-351 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/332.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αυτής, πανταχού όπου υπάρχει ελληνισμός, διότι όσα αγαθά απηριθμήσαμεν ανωτέρω προελθόντα εκ του Αρσακείου, δεν περιωρίσθησαν μόνον εις τους ελευθέρους έλληνας, αλλ' επεξετάθησαν και εις τους δούλους. Η Αρσάκειος υπήρξε διά τούτο πάντοτε πανελλήνιον καθίδρυμα. Δεν υπάρχει σχεδόν οικογένεια του απανταχού ελληνισμού δούλου και ελευθέρου, ήτις να μη οφείλη την εκπαίδευσιν μελών της εις αυτήν. Μέχρι προ μικρού χρόνου τα σχολεία της ελληνικής ανατολής ελάμβανον τας διδασκαλίσσας των εκ του Αρσακείου και αι κόραι των απανταχού ομογενών εν αυτώ ως επί το πλείστον ελάμβανον την ανωτέραν ευπαίδευσίν των. Και νυν δε ότε προχωρησάσης της γυναικείας εκπαιδεύσεως εν Τουρκία μεταξύ των ομογενών ημών ιδρύθησαν και εκεί ανώτερα παρθεναγωγεία και διδασκαλεία διδασκαλισσών ουκ ολίγαι νέαι εκ της δούλης Ελλάδος εκπαιδεύονται εν τω Αρσακείω και ουκ ολίγαι απόφοιτοι αυτού μεταβαίνουσιν εις την ανατολήν έτι και νυν ως διδασκάλισσαι και διαδίδουσι τα ελληνικά φώτα εις αυτήν. Το Αρσάκειον υπό την έποψιν ταύτην παρέσχεν ανυπολογίστους υπηρεσίας τω έθνει, η δε ελληνική κυβέρνησις μετά σύμπαντος του Ελληνισμού ησθάνθη τούτο πάντοτε και ανεγνώρισε. Τοσούτω δε μάλλον αι υπηρεσίαι αύται υπήρξαν σπουδαίαι, όσω διά της εκπαιδεύσεως των γυναικών ευκολώτερον εισήχθη πολλαχού εις τας οικογενείας αλλογλώσσων ελληνικών χωρών η ελληνική γλώσσα, ήτις άνευ του μέσου τούτου θα έμενεν άγνωστος αυταίς επί μεγίστη εθνική ζημία. Αλλαχού πάλιν όπου υπήρχεν η ελληνική γλώσσα, αλλ' εκινδύνευεν, εσώθη διά των μαθητριών και διδασκαλισσών του Αρσακείου. Χώραι ολόκληροι κατά ταύτα ήθελον απαλλοτριωθή του ελληνισμού άνευ των τροφίμων του Αρσακείου των κατ' έτος επί πεντηκονταετηρίδα ήδη διασπειρομένων εις την ανατολήν ως διδασκαλισσών και μητέρων. Διά πάντα τα ανωτέρω την στιγμήν ταύτην ο απανταχού ελληνισμός ελεύθερος και δούλος ευγνωμονών συγχαίρει τω Αρσακείω.

Ναι! Χαίρε, ω Αρσάκειος Σχολή! Πανηγύρισον την πεντηκονταετηρίδα του βίου σου χαίρουσα μετά της πεποιθήσεως, ότι προσήνεγκας κατά τον χρόνον τούτον τας μεγίστας εκδουλεύσεις εις το έθνος. Η εκπαίδευσις της νεωτέρας ελληνίδος είναι έργον σου, εφ' ω δύνασαι να καυχάσαι. Το απανταχού έθνος διά τούτο επικροτεί εις την πανήγυρίν σου, αι δε ευλογίαι του πανελληνίου την ημέραν ταύτην σε καλύπτουσιν. Είθε η θεία Πρόνοια να σε έχη πάντοτε υπό την σκέπην της. Ευχαρίστησον τον Θεόν, διότι σε ηξίωσε και σε ικάνωσε ίνα εργασθής μέχρι τούδε τοσούτον ωφελίμως, και παρακάλεσον τον Παντοδύναμον και Πανάγαθον να σε ενισχύση και εν τω μέλλοντι επί εκατονταετηρίδας να εξακολουθήσης το υψηλόν έργον σου προς δόξαν του ελληνισμού!

Σελ. 332
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/333.gif&w=600&h=908 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 34

Σελ. 333
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/334.gif&w=600&h=908 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ 35

Σελ. 334
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/335.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ακούτ' εκεί... χαριτωμένα παιδάκια να μη μανθάνουν να λέγουν με την αγγελικήν φωνήν των πλαξ, φραξ, κραξ;

1887

[Α.Π. Κουρτίδης]

ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΙΔΟΥ

Ότε προ δύο περίπου μηνών διεδόθη, μεθ' οίας ταχύτητος διαδίδονται αι δυσάρεστοι ειδήσεις, ότι το Παρθεναγωγείον της κ. Λασκαρίδου μέλλει να διαλυθή, το άκουσμα κατ' αρχάς προυξένησεν έκπληξιν. Πατέρες, μητέρες μετέβαινον ανήσυχοι να ερωτήσωσιν αν είχετο αληθείας η δυσάρεστος διάδοσις, και ότε εβεβαιούντο περί τούτου απήρχοντο περίλυποι, αναλογιζόμενοι ότι αφίετο ημιτελής η αγωγή των τέκνων των, οίαν το Παρθεναγωγείον εκείνο ηδύνατο να παράσχη.

Την απόλυτον εις το εκπαιδευτήριον τούτο εμπιστοσύνην της ευ φρονούσης κοινωνίας εκδείκνυσιν ότι καθηγηταί δοκιμώτατοι έχοντες τα τέκνα των εν αυτώ, υπολαμβάνοντες δ' ότι η διάλυσις επήρχετο δι' οικονομικούς λόγους, προσήνεγκον εαυτούς να διδάσκωσι δωρεάν, όπως διατηρηθή το Παρθεναγωγείον.

Εν ταις αιθούσαις της πόλεως, μεταξύ των αρίστων δεσποινών της αθηναϊκής κοινωνίας, αίτινες συνέδεον μετά του Ελληνικού Παρθεναγωγείου τας συγκινητικάς αναμνήσεις της ήβης των, και αίτινες, μητέρες γενόμεναι, έπεμπον παρά τη κ. Λασκαρίδου τα τέκνα των, να πίωσιν εκ της αυτής δροσεράς και διαυγούς πηγής ης ησθάνοντο αύται, εκ πείρας, την ευεργετικήν δύναμιν· εν ταις πλατείαις μεταξύ των ενδιαφερομένων περί της παιδείας ανδρών, εχόντων ήδη μεμορφωμένην περί του Ελληνικού Παρθεναγωγείου γνώμην, η αυτή ερώτησις επανελαμβάνετο, ως θλιβερά επωδός, μετά πάσαν συνδιάλεξιν.

Είτα ήρχισαν αι εκ του εξωτερικού επιστολαί των εν τη ξένη, εν Ρωσσία, Βλαχία Γαλλία, Αιγύπτω, ελληνικών οικογενειών, επιστολαί παρακαλούσαι να διατηρήση το σχολείον η κ. Λασκαρίδου, εκ του συγκεκινημένου δε ύφους των γραφόντων κατεφαίνετο και η προς τα τέκνα των τα απομεμακρυσμένα

———————

Α[ριστοτέλης] Π. Κ[ουρτίδης], περιοδικό Εστία, τ. ΚΔ', αρ. 606, 9 Αυγούστου 1887, σ. 513-518.

Σελ. 335
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/336.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

στοργή και η προς το εκπαιδευτήριον, εν ω είχον εμπιστευθή αυτά, άμετρος εκτίμησις.

Πραγματικώς, πολλοί δεν ηδύναντο να νοήσωσι τας Αθήνας άνευ του "Ελληνικού Παρθεναγωγείου". Επί εικοσιτρία έτη επιδράσαν επί της αγωγής και της παιδεύσεως του έθνους ημών, πρώτον ερχόμενον εις το πνεύμα ότε εγίνετο σκέψις περί ελληνοπρεπούς διαπαιδαγωγήσεως των Ελληνίδων, απετέλει οργανικόν μέρος της πρωτευούσης της Ελλάδος· και η απροσδόκητος κατάπαυσις της δράσεως αυτού, η αιφνιδία έξαφάνισίς του, μετέβαλλε την κατάστασιν των Αθηνών, ως θα μετέβαλλε την όψιν αυτών η εξαφάνισις μνημείου τινός, αναποσπάστως μετά της πόλεως συνδεομένου, μνημείου όπερ εξ αγάπης προς το καλόν, και εκ μακράς συνηθείας, εγένετο απαραίτητον εις τους οφθαλμούς ημών.

Το "Ελληνικόν Παρθεναγωγείον" ιδρύθη τω 1864. Επί τριετίαν διηυθύνετο υπό της σεβασμίας Φ.Μ. Χιλλ, ήτις εν τω θερμώ φιλελληνισμώ της παρέσχεν αληθείς εκδουλεύσεις υπέρ της αγωγής των Ελληνίδων, από της ιδρύσεως του ελληνικού βασιλείου· την υποδιεύθυνσιν είχεν η νεαρά τότε κ. Αικατερίνη Λασκαρίδου, ήτις από του 1867 ανέλαβεν επ' ονόματι αυτής την διεύθυνσιν του παρθεναγωγείου, τη συνεργασία των αρίστων πάντοτε καθηγητών και διδασκάλων και διδασκαλισσών, ας παρεσκεύαζε κατά το πλείστον η ιδία.

Εκπαιδευτήριον εν ω εδίδαξαν ο Μεθόδιος, ο νυν επίσκοπος Σύρου, οι καθηγηταί του Πανεπιστημίου κ.κ. Ι. Πανταζίδης, Α.Δ. Κυριακός, Β. Λάκων, Τ. Αργυρόπουλος και Σ. Σακελλαρόπουλος και οι κ.κ. Ι. Μοσχάκης, Αργυριάδης, Γραμματικόπουλος, Σπαθάκης, Μυλωνάς και τόσοι άλλοι, εκπαιδευτήριον όπερ ενεψύχου ο φλογερός ενθουσιασμός της λογίας και άριστα ηγμένης διευθυντρίας αυτού επόμενον ήτο ν' αναχθή εις τόσον υψηλήν περιωπήν.

Σκοπός του ιδρύματος τούτου, όπερ από της πρώτης μέχρι της τελευταίας στιγμής του ουδέποτε εγένετο εμπορική επιχείρησις, ήτο η επί ορθών βάσεων θρησκείας και φιλοπατρίας εκπαίδευσις των Ελληνίδων προς διάπλασιν χαρακτήρων αληθώς ελληνοπρεπών και αφωσιωμένων εις την μετά λόγου εκπλήρωσιν όλων των καθηκόντων της γυναικός· δι' ο εις το "Ελληνικόν Παρθεναγωγειον" εισήχθησαν τα τελειότατα συστήματα αγωγής και παιδεύσεως.

Από επταετίας μάλιστα, ότε η κ. Λασκαρίδου επανήλθεν εκ της επί εν και ήμισυ έτος περιοδείας αυτής εν τη Εσπερία, όπου μετέβη να ίδη λειτουργούντα τα άριστα των ευρωπαϊκών εκπαιδευτηρίων, εξ ακραιφνούς ζήλου προς το έργον, εις ο είχεν ήδη αποφασίσει ν' αφοσιώση τον βίον της, εισήγαγε την Φροβελιανήν μέθοδον, το πρώτον μεν έτος εις το νηπιαγωγείον μόνον, από εξαετίας δε και εις πάσας τας τάξεις του Παρθεναγωγείου.

Η μέθοδος αύτη, τείνουσα εις την εναρμόνιον ανάπτυξιν πασών των δυνάμεων του παιδός, εταυτίζετο ουσιωδώς προς τον αρχήθεν σκοπόν του Παρθεναγωγείου,

Σελ. 336
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/337.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

όθεν εύρε προπαρεσκευασμένας τας μαθητρίας, ευχερώς δε και ταχέως εισαχθείσα εκαρποφόρησε.

Κατά την επταετίαν λοιπόν ταύτην ιδία η ενίσχυσις και διάπλασις του σώματος των κορασίων ως και του εξωτερικού αυτών ήθους επεζητήθη και επετεύχθη διά της εισαγωγής της ρυθμικής γυμναστικής και των φροβελιανών ρυθμικών παιγνίων, συνοδευομένων υπό καταλλήλων ασμάτων επί τούτοις συντεθειμένων.

Η τελειοποίησις της αισθήσεως προς απόκτησιν αρετής και αυταπαρνησίας επεζητήθη διά της εισαγωγής τελειοτέρου συστήματος μουσικής, ως και της Φροβελιανής ιχνογραφίας και ζωγραφικής, καθ' όλας τας τάξεις του Παρθεναγωγείου, έτι δε και διά τελειοτέρας διδασκαλίας πάντων των λοιπών τεχνικών μαθημάτων, ως και διά της ανωτέρας διδασκαλίας των τε θρησκευτικών και καλλιτεχνικών.

Απεσκορακίσθη δε πάση δυνάμει ο τετριμμένος και τυπικός τρόπος της διδασκαλίας ―ο τόσον εν χρήσει φευ! παρ' ημίν― ο εξομοιάζων τον διδάσκοντα προς κάδδον αντλούντα εκ του βάθους ψυχρών και αψύχων βιβλίων και τον διδασκόμενον προς χώμα ασυνειδήτως απορροφών παν το επ' αυτού καταχεόμενον, και αντικατέστη διά διδασκαλίας ζώσης, προκαλούσης την αυτενέργειαν του πνεύματος και την ελευθέραν σύμπραξιν της αντιλήψεως των παίδων. Την τοιαύτην διδασκαλίαν συνεπλήρουν οι συχνοί περίπατοι, αι επισκέψεις εις βιομηχανικά καταστήματα και μουσεία και τας ενταύθα αρχαιότητας και αι πολυειδείς εκδρομαί εις τα περίχωρα των Αθηνών.

Περί της Φροβελιανής μεθόδου, ως στηριζομένης επί αιωνίων και παγκοσμίων αληθειών, μορφούσης πλην του πνεύματος και την καρδίαν και την θέλησιν, διαπλασσούσης δε και το σώμα, ευγλώττως και πειστικώς έγραψεν η κυρία Λασκαρίδου και εν άρθροις εν τω περιοδικώ τύπω δημοσιευθείσι, και εν ιδία πραγματεία εις τεύχος εκδοθείση.

Δεν θα ενδιατρίψωμεν λοιπόν ενταύθα περί την εξέτασιν της επιστημονικής αξίας της μεθόδου του Φρόεβελ, αν και αύτη αποτελή συμφυές τι και αχώριστον του "Ελληνικού Παρθεναγωγείου", και εχρησίμευσεν ως αφορμή συστηματικής αντιδράσεως κατά του αρίστου τούτου εκπαιδευτηρίου, του αξίου να τιμήση ου μόνον της Ελλάδος, αλλά και πάσαν της Εσπερίας πρωτεύουσαν,

Ότε η κυρία Λασκαρίδου, επανακάμψασα εκ Δρέσδης εισήγαγε την Φροβελιανήν μέθοδον, μετά την περιέργειαν ην εξάπτει παν το καινοφανές και τον καταναγκαστικόν σεβασμόν ον επέβαλλε το όνομα του μεγάλου ιδρυτού της μεθόδου ταύτης, του ψυχολόγου της παιδικής ηλικίας, ως προσωνυμεί τον Φρόεβελ ο Φίχτε, ήρξαντο αι ευχερείς επικρίσεις:

― Πώς; έλεγον εν χορώ, άρρενες και θήλεις σοφοί μετά του θάρρους το οποίον έχομεν ημείς οι Έλληνες ν' αποφαινώμεθα περί πάντων, πώς; κατήργησε

22

Σελ. 337
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/338.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

την ανάγνωσιν εκ των μικρών τάξεων; ηλάττωσε τας ώρας της διδασκαλίας και δίδει παιγνιδάκια εις τα παιδία από το πρωί έως το εσπέρας; πού ηκούσθη αυτό, δι' όνομα Θεού; Μέθοδος του Φρόεβελ! Δεν ηξεύρομεν πώς τον θεωρούν τον κύριον αυτόν εις την πατρίδα του, αλλ' εδώ μας φαίνεται απλούστατα ανόητος. Ακούτ' εκεί να μην κάθηνται τα παιδάκια, χαριτωμένα παιδάκια τεσσάρων πέντε χρόνων, σκυμμένα επάνω 'ς το βιβλιαράκι των, να μη μανθάνουν να συλλαβίζουν, να μη μανθάνουν να λέγουν με την αγγελικήν φωνήν των πλαξ, φραξ, κραξ; αλλά να κάθηνται να παίζουν με χαρτιά και με βώλους, με χρώματα και με ξύλα ως να στέλλουν οι γονείς τα παιδιά των εκεί να παίζουν και όχι να μάθουν γράμματα.

Αλλ' η σπατάλη του χρόνου εθεωρείτο δευτερεύουσα προ της σπατάλης του χρήματος διά την αγοράν των απαιτουμένων διά τας φροβελιανάς εργασίας υλικών. Κακή και ψυχρά η μέθοδος του Φρόεβελ, ας μην εστοίχιζε καν τόσον! Πολύ δαπανηρά εφαίνοντο εκείνα τα παιγνίδια, αφ' ου εφαίνοντο περιττά, και εδυστρόπουν οι γονείς, ηρνούντο να παράσχωσι τα υλικά εκείνα, εκνευρίζοντες πάσαν εργασίαν, εμβάλλοντες την αποθάρρυνσιν εκεί όπου ώφειλον να παράσχωσι θερμήν ενθάρρυνσιν και υποστήριξιν!...

Εν τη κρισίμω εκείνη περιστάσει ανεφάνη ο χαρακτήρ της κ. Λασκαρίδου εν όλη τη δυνάμει και αποφασιστικότητι αυτού· εν ταις χαλεπαίς ταύταις ημέραις η γυνή αύτη απέδειξεν ότι διεπνέετο υπό της πυρώδους εκείνης επιμονής, υπό της αδαμάστου εκείνης καρτερίας, ης εμφορούνται οι αφοσιούμενοι εις μίαν ευγενή ιδέαν, οι σκοπόν του βίου αυτών τιθέμενοι την διάδοσιν της ιδέας εκείνης, την πραγμάτωσιν υψηλού αλλά δυσεπιτεύκτου ιδανικού.

Η κ. Λασκαρίδου τότε ήρξατο δαπανώσα εξ ιδίων, και την δαπάνην, εις ην απέστερξαν οι γονείς να υποβληθώσι δι' έν τέκνον των, κατέβαλεν αύτη αθρόως δι' όλας τας μαθητρίας.

"Επί τέσσαρα όλα έτη", γράφει αυτή η κ. Λασκαρίδου εν άρθρω περί του Φροβελιανού συστήματος εν Ελλάδι, "μετά την εκ Δρέσδης επάνοδόν μου δωρεάν παρέσχον άπαντα τα προς τας φροβελιανάς εργασίας απαιτούμενα υλικά εις όλας τας μαθητρίας μου, ανερχόμενα κατ' έτος εις 150-160 διότι οι γονείς μη γνωρίζοντες τον σκοπόν των εργασιών τούτων, δεν επεθύμουν να καταβάλλωσι τας προς αυτάς απαιτουμένας δαπάνας. Από του πέμπτου όμως έτους, ιδόντες τα άριστα αποτελέσματα της παιδαγωγικής ταύτης δράσεως, οίκοθεν ανεδέχθησαν την προμήθειαν πάντων των απαιτουμένων υλικών".

Αλλά τοιαύτη θερμουργός αυταπάρνησις εις εξυπηρέτησιν τοιαύτης ιδέας αφοσιωθείσα επόμενον ήτο να θριαμβεύση εν τέλει. Κατά τα τελευταία έτη ο αριθμός των μαθητριών ηυξήθη μεγάλως, τρανή απόδειξις ότι η κοινωνία ανεγνώρισε πλέον το εν τω Ελληνικώ Παρθεναγωγείω επικρατούν σύστημα ως το άριστον προς αγωγήν και εκπαίδευσιν των ελληνοπαίδων. Πλην δε τούτου ήρξατο κατ' ολίγον, ει μη αναφανδόν, η μίμησις εκείνη, ην αναποδράστως 

Σελ. 338
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/339.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επιβάλλει το ορθόν και ευδοκιμούν, εις τα παρεμφερή ιδρύματα. Τα λοιπά παρθεναγωγεία, εξ αμίλλης ή εξ ανάγκης, μηδ' αυτού του Αρσακείου εξαιρουμένου, εισήγαγον βαθμηδόν τα παίγνια των μικρών, την ρυθμικήν γυμναστικήν, κ.τ.λ.

Πλην των πολλαπλών εμποδίων καθ' ων είχε ν' αντιπαλαίση η κ. Λασκαρίδου, πλην των ερριζωμένων προλήψεων, και της εκ συμφέροντος των ενδιαφερομένων αντιπράξεως και δυσφημίσεως του Φροβελιανού συστήματος, μέγιστον, σχεδόν ανυπέρβλητον κώλυμα προς εισαγωγήν του συστήματος τούτου, ήτο η παντελής παρ' ημίν έλλειψις διδασκαλισσών ειδημόνων της Φροβελιανής μεθόδου.

Η κ. Λασκαρίδου ευθύς αμέσως γενναίως επελάβετο του έργου, και σήμερον δυνάμεθα να είπωμεν ότι υπάρχουσι και Ελληνίδες φροβελιαναί νηπιαγωγοί.

Από του 1880 ήρξατο δωρεάν διδάσκουσα εις αποφοίτους του Αρσακείου διδασκαλίσσας την μέθοδον ταύτην, απονέμουσα Φροβελιανά πτυχία α' και β' τάξεως. Αλλά και πάλιν τα εμπόδια δεν έλειψαν· τα πτυχία δεν επεκυρούντο υπό της κυβερνήσεως, η δε διάδοσις της Φροβελιανής μεθόδου προέβαινε βραδέως. Ταύτα ήσαν ικανά να ψυχράνωσι τον ζήλον πτωχών νεανίδων.

Εν τούτοις εκτός της ελευθέρας Ελλάδος, ιδίως εν αις πόλεσιν υπήρχον και αλλόγλωσσα παρθεναγωγεία και εν αις ηδύνατο να γείνη η σύγκρισις του ημετέρου διδακτικού συστήματος προς τα των ξένων, αι ελληνικαί κοινότητες απεφήναντο διαρρήδην υπέρ της Φροβελιανής μεθόδου· παρά των διδασκαλισσών, ας μετεκαλούντο, απήτουν φροβελιανά πτυχία, συχνάκις δε τας διδασκαλίσσας ων είχον ανάγκην εζήτουν παρά της κ. Λασκαρίδου.

Η εκτίμησις αύτη, η ηθικήν και υλικήν παρέχουσα την αμοιβήν, ενεψύχωσε πολλάς διδασκαλίσσας και κατά το 1885 πολυάριθμοι προσήλθον προς εκμάθησιν της φροβελιανής μεθόδου.

Ευάρεστον και ανεξάλειπτον θα φυλάττη η κ. Λασκαρίδου την ανάμνησιν της μετά των διδασκαλισσών άμα και μαθητριών εκείνων εργασίας αυτής, διότι είχε τι το έκτακτον και ιδιόρρυθμον.

Επί πολλάς ώρας μέχρι της 15 Αυγούστου 1886 καθ' όλον το θέρος εργασθείσα μετά πολλής αγάπης μετέδιδεν εις αυτάς εκ της πείρας της ό,τι ενόμιζε χρησιμεύον αυταίς εν τω σταδίω των. Αι νεάνιδες εκείναι, πλην των επί των Φροβελιανών δώρων ασκήσεων και των εργασιών, ας συνεπλήρωσαν διά της επεξεργασίας των οκτώ κοπιωδεστάτων εκείνων συλλογών των, εδιδάχθησαν υπό της κ. Λασκαρίδου την θεωρίαν του Φροβελιανού συστήματος, και ετελειοποιήθησαν εις την Φροβελιανήν γυμναστικήν, την ωδικήν και την ιχνογραφίαν.

Ούτω το σύστημα του μεγάλου Φρόεβελ, το επί της βαθείας και πλήρους μελέτης των ψυχικών δυνάμεων του παιδός εδραζόμενον, ου μόνον ευδοκιμώτατα εν τω Ελληνικώ Παρθεναγωγείω ελειτούργει, άριστα παράγον αποτελέσματα, ως κατεφαίνετο εκάστοτε εκ της καταπληκτικής διαφοράς περί τε την 

Σελ. 339
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/340.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

σωματικήν και πνευματικήν ανάπτυξιν και την μόρφωσιν του ήθους των εκ των μικροτέρων τάξεων προβαινουσών εν συγκρίσει προς τας αλλαχόθεν προσερχομένας, αλλά διεδόθη και εν Αλεξανδρεία, και εν Σμύρνη, και εν Θεσσαλονίκη, και εν Οδησσώ, εν τη Ροδοκανακείω σχολή, προς δε και εν Πειραιεί και άλλαις πόλεσι της Ελλάδος.

Η τοιαύτη θερμή υποδοχή του Φροβελιανού συστήματος προσείλκυσε πολλάς των πτυχιούχων του Αρσακείου, ιδία δε των εν τω εξωτερικώ διδαξασών, αίτινες προσήρχοντο μετά δακρύων παρακαλούσαι να διδαχθώσι την μέθοδον, καθ' όσον, ως έλεγον, δυσκόλως εύρισκον θέσεις άνευ της γνώσεως ταύτης. Αλλ' η μεγάλη συρροή των διδασκαλισσών θα παρηνώχλει εν τέλει την κανονικήν λειτουργίαν του "Ελληνικού Παρθεναγωγείου", προσέτι δε η κυρία Λασκαρίδου ενόμισεν ότι επαρκώς εξεπλήρωσε το καθήκον της επί πενταετίαν δωρεάν διδάξασα και ικανάς παρασκευάσασα ελληνίδας Φροβελιανάς νηπιαγωγούς, διό από του 1886 διέλυσε την τάξιν ταύτην. Θερμήν εκφράζομεν ενταύθα ευχήν όπως το εθνωφελέστατον τούτο έργον συνεχίση επ' αγαθώ της πατρίδος καλώς διωργανωμένον διδασκαλείον του Κράτους ή το Αρσάκειον.

Αλλ' η εργασία της κ. Λασκαρίδου δεν περιωρίσθη εις τούτο μόνον.

«Εν τούτοις», γράφει, εν τη μνησθείση διατριβή αυτής, «το 1885 δύναται ήδη να θεωρηθή ως εποχή της θετικωτέρας τάσεως προς διάδοσιν των Φροβελιανών αρχών εν Ελλάδι· διότι μετά τας κατά τον παρελθόντα χειμώνα εν τω συλλόγω "Παρνασσώ" προς ανάπτυξιν του Φροβελιανού συστήματος ομιλίας μου... τα Φροβελιανά εισήχθησαν πλήρη εις τας κατωτέρας τάξεις του Αμαλιείου δι' ικανής φροβελιανής παιδαγωγού του Παρθεναγωγείου μου, και η γυμναστική εις όλας τας τάξεις αυτού. Είκοσι δε περίπου κοράσια της ανωτάτης τάξεως παρασκευάζονται ήδη, τη επιβλέψει μου, όπως κατασταθώσι φροβελιαναί παιδονόμοι, όπερ θέλει είσθαι εν τω μέλλοντι μεγάλη ανακούφισις διά τας οικογενείας, να δύνανται δηλ. εκ του Αμαλιείου να λαμβάνωσι χρηστάς, επιδεξίους και εργατικάς νέας, όπως εμπιστευθώσιν εις αυτάς την περίθαλψιν και αγωγήν της πρώτης ηλικίας των τέκνων των».

Επανέλθωμεν εις το Ελληνικόν Παρθεναγωγείον, εκ του οποίου η εις ευρύν κύκλον παιδαγωγική δράσις της κ. Λασκαρίδου απεμάκρυνεν ημάς.

Εν τω εκπαιδευτηρίω τούτω ανέκαθεν μεγάλη επιμέλεια είχε καταβληθή περί την διδασκαλίαν των ξένων γλωσσών αλλ' αφ' ης επανέκαμψεν εκ Γερμανίας η κ. Λασκαρίδου, η διδασκαλία αύτη ήρξατο απ' αυτών των τάξεων του Νηπιακού Κήπου, πρακτικώς κατ' αρχάς, και κατά μικρόν θεωρητικώς προβαίνουσα. Οι γιγνώσκοντες δε τον οικτρόν τρόπον της διδασκαλίας των ξένων γλωσσών παρ' ημίν, οι βλέποντες δεκαοκταετείς νέους αποφοίτους γυμνασίων και δεκαοκταέτιδας νεάνιδας αποφοίτους ανωτάτων παρθεναγωγείων, ανικάνους ν' αρθρώσωσι δύο λέξεις εις την πάγκοινον καταστάσαν γαλλικήν, αφ' ου εν τούτοις επλήρωσαν, επί τόσα έτη, διά τόσων γραμματικών κανόνων την 

Σελ. 340
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/341.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κεφαλήν των, δύνανται να εκτιμήσωσι κατ' αξίαν και το γενικόν σύστημα και την μέθοδον της διδασκαλίας των ξένων γλωσσών εν τω Παρθεναγωγείω της κ. Λασκαρίδου, ένθα η πρακτική εμπειρία περί την γλώσσαν συνεβάδιζε τη θεωρία, και αι μαθήτριαι όσας λέξεις ενόουν ή ηδύναντο να γράφωσιν, ηδύναντο άμα ευχερώς να διαχειρίζωνται προς συνδιάλεξιν, ούτω δε η γαλλική, είτα η γερμανική και εν τέλει η αγγλική, καθίσταντο ανεπαισθήτως οικείαι και οιονεί μητρικαί γλώσσαι κατά τε την προφοράν και την ευχερή χρήσιν της λέξεως.

Ηθέλομεν μακρηγορήση αν ενδιετρίβομεν και περί την διδασκαλίαν της μουσικής και περί την διδασκαλίαν της ζωγραφικής, δι' ων δεν επεζητείτο μηχανική τις εμπειρία περί την κρούσιν του κλειδοκυμβάλου και την χρήσιν του χρωστήρος, αλλά βαθυτέρα τις μόρφωσις και ημέρωσις του ήθους, η αληθής επίδρασις του καλού επί της ψυχής, εις ην συνετέλει και το υπ' αυτής της κ. Λασκαρίδου διδασκόμενον μάθημα της καλλιτεχνίας. Περί της φροβελιανής γυμναστικής και των ρυθμικών παιγνίων εγένετο ήδη επαρκής λόγος εν τη "Εστία" και εξήρθη το παιδαγωγικώς ορθόν, το ηθικώς και σωματικώς ωφέλιμον και το ελληνικόν αυτών.

Εν τούτοις δι' οικογενειακούς λόγους απεφάσισεν η κ. Λασκαρίδου ν' απόσχη του ενεργού παιδαγωγικού σταδίου.

Και ήδη, εν τη ηρεμία του αποκλειστικώς οικογενειακού βίου, θα επιστρέφη οπίσω εις τον διανυθέντα δρόμον, ως ο οδοιπόρος μετά μακράν πορείαν, και θ' αναπολή τα είκοσι τρία έτη καθ' α εμόχθησε υπέρ της ελληνικής κοινωνίας, ιδρύσασα το εκπαιδευτήριον αυτής, εν όλη τη θαλερά ακμή της νεότητός της και διαλύσασα αυτό με κόμην ήτις ήρξατο υπαργυρουμένη.

Ω! Πόσον δυσχερές είνε πολλάκις να πράξη τις το καλόν! Είνε απίστευτον και όμως είνε αληθές. Διά να πραγματώση ό,τι επεχείρησεν η κ. Λασκαρίδου εδέησε να καταπίη πικρίας, εδέησε να ταραχθή υπό περισπασμών!... Ποία γυνή όσον ισχυρά και αν υποτεθή, βλέπουσα παραγνωριζόμενον τον ενθουσιασμόν αυτής, μη εκτιμωμένην την αυταπάρνησίν της, δεν θα κατελαμβάνετο υπό δυσπιστίας προς εαυτήν και τον αγώνα της, δεν θ' απηύδα εκ της ενδελεχούς, της καθ' εκάστην πάλης; Ίσως έσχεν, εν δειναίς ημέραις, στιγμάς αποθαρρύνσεως και η κ. Λασκαρίδου, αλλά στιγμάς βραχείας πάντως, μεθ' ας ανηγείρετο με πλείον θάρρος, υψαύχην, ερρωμένως προς τον σκοπόν του βίου της βαδίζουσα.

Αλλ' ως ο υπέρ ευγενούς τινος ιδέας μαχόμενος και τραυματισθείς, λησμονεί μετά την επούλωσιν των πληγών τους πόνους και αισθάνεται μόνον την χαράν και την υπερηφάνειαν της εκπληρώσεως του καθήκοντος, ούτω και η γυνή αύτη λησμονούσα πάσας τας πικρίας θ' αναλογίζηται μόνον ότι επί τέταρτον σχεδόν αιώνος παρεσκεύαζεν ακαταπονήτως Ελληνίδας μεμορφωμένας το τε πνεύμα και το ήθος, ανακαινίζουσα έκαστον έτος την ελληνικήν κοινωνίαν διά της παροχής υγιεστάτων μελών, ότι ιδία μετά την εκ Γερμανίας επάνοδον 

Σελ. 341
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/342.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αυτής εγένετο απόστολος μεγάλης παιδαγωγικής αληθείας, και ότι έσχε την θαρραλέαν πρωτοβουλίαν και την ακατανίκητον καρτερίαν να εισαγάγη και διαδώση παρ' ημίν το σύστημα του Φρόεβελ.

Δια να εννοήση δε τις μεθ' οποίας φλογεράς αγάπης είχεν αφοσιωθή εις το παιδαγωγικόν της έργον η κ. Λασκαρίδου έπρεπε να ίδη αυτήν, μετά τας εξετάσεις, εν τη διανομή των βραβείων. Είχον προσκληθή εις το Εκπαιδευτήριον πάσαι αι μαθήτριαι, και αι τέως φοιτώσαι και αι προ ετών αποφοιτήσασαι. Εκείνη ήτις ενέβαλεν εν τη καρδία των φιλοστόργων εκείνων μητέρων, των περικαλλεστάτων εκείνων δεσποινίδων, των δροσερών εκείνων κορασίδων, των χαριεστάτων εκείνων νηπίων ό,τι κάλλιστον ενέκλειεν αύτη, ίστατο εν τω μέσω ως μήτηρ συμβουλεύουσα, οδηγούσα, διδάσκουσα την υστάτην εκείνην στιγμήν, ως ο διδάσκαλος του Τελευταίου Μαθήματος του Αλφόνσου Δωδέ, ο γηραιός Χαμέλ, όστις καταργηθείσης της γαλλικής γλώσσης εν Αλσατία, εις το ύστατον μάθημα της γλώσσης ταύτης προς τους μαθητάς του, μετά εικοσαετή διδασκαλίαν εν τω χωρίω, ηθέλησε να είπη όσα περισσότερα ηδύνατο, να εξαγάγη διά μιας εκ της ψυχής του όσα θα εδίδασκε κατά μικρόν, και κατεκάμφθη υπό της λύπης και η φωνή του απεπνίγη εν τέλει υπό της συγκινήσεως και διά χειρονομίας αφώνου αλλ' οδυνηρώς ευγλώττου, ένευσεν εις τους μαθητάς αυτού ν' απέλθωσιν.

Ω, η σκηνή εκείνη του αποχωρισμού ήτο αληθώς θλιβερά! Αι μαθήτριαι μεγάλαι και μικραί ενηγκαλίζοντο σπασμωδικώς την κοινήν αυτών μητέρα, μετ' εκφράσεων στοργής περιπαθών, ραντίζουσαι διά των θερμοτέρων ίσως δακρύων του βίου των την πικροτέραν ίσως λύπην του βίου της κ. Λασκαρίδου. Αύτη δ' έσφιγγεν εν τη αγκάλη της τας μαθητρίας της, πνιγομένη υπό λυγμών, μη δυναμένη ν' αποσπασθή αυτών. Και πώς να μη αισθάνηται σπαραγμόν εν τη καρδία, αφού απεσπάτο την στιγμήν εκείνην το ιδανικόν της εκ του βίου της, αφ' ου εξερριζούτο όλον το παρελθόν της;

Και τώρα το "Ελληνικόν Παρθεναγωγείον" δεν υφίσταται πλέον· αι ενέργειαι προς εξακολούθησιν αυτού υπ' άλλην διεύθυνσιν δεν επέτυχον. Καλλίτερον. Αν έλειπεν η φλογερά εκείνη ψυχή, θα έμενε αληθής ζωή εν τω εκπαιδευτηρίω τούτω; Το "Ελληνικόν Παρθεναγωγείον" έσχε την τύχην ην εύχεται σύγχρονος ποιητής εις το Άγαλμα της Παρθένου· δεν παρεμόρφωσεν αυτό ο χρόνος μεταβαλών εις ασχημίαν την καλλονήν του· εξέλιπεν ακμαίον και παραμένει η ιδέα της ακμής του.

Σελ. 342
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/343.gif&w=600&h=393 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

36. Ελληνικό Παρθεναγωγείο Ασπασίας Β. Σκορδέλη, στην Αθήνα

Σελ. 343
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/344.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επιστήμη και τέχνη του οικογενειακού βίου

1887

Σ. Λεοντιάς

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Αποδεξαμένη την υπό του αξιοτίμου εκδότου κυρίου Γ. Σεϊτανίδου γενομένην μοι πρότασιν περί εκπονήσεως διδακτικού συγγραμματίου Οικιακής Οικονομίας, και μετά συντόνου επιμελείας και σπουδής άμα ενασχοληθείσα επί τρίμηνον μόλις χρόνον εις την ουχί μικράν εργασίαν ταύτην και το έργον τόδε παραγαγούσα, παραλείπω ίνα προτάξω τι εν τω προλόγω αυτού περί της σπουδαιότητος και αναγκαιότητος του υποκειμένου της συγγραφής, όπερ εστίν η Οικιακή Οικονομία, καθόσον πολλά και άξια λόγου εισί γεγραμμένα ήδη υπό των συγγραψάντων περί αυτής· αρκούντως δε κατενοήθη η χρησιμότης και αναγκαιότης μάλιστα του μαθήματος ταύτης, διδασκομένης εις πλείστα των καθ' ημάς παρθεναγωγείων, ανωτέρων και κατωτέρων.

Οφείλω όμως να είπω τα ολίγα ταύτα: πρώτον· ότι ανεδεξάμην την εκπόνησιν του έργου τούτου ίνα σκοπιμώτερον και πρακτικώτερον χρησιμοποιήσω την ην επέβαλον εις εμαυτήν ανακωχήν από των σχολικών εκπαιδευτικών αγώνων, και τον ολίγον κατ' αυτήν χρόνον της αναπαύσεώς μου δαπανήσω πάλιν υπέρ των εκπαιδευομένων φιλτάτων μοι νεανίδων, κρίνασα τούτο αναγκαιότερον εις αυτάς· διό και διέκοψα, αναβαλούσα πάσαν άλλην ενασχόλησιν, την περισυναγωγήν των μέχρι τούδε εκπονηθέντων μοι προς δημοσίευσιν και την συγγραφήν της επί τριακονταετίαν εκπαιδευτικής παρ' ημίν πορείας των θηλέων, και επεδόθην ευχαρίστως εις τόδε.

Δεύτερον· ότι προς την συγγραφήν ταύτην έλαβον εξωτερικά μεν βοηθήματα τα γνωστά μέχρι τούδε εις την ημετέραν γλώσσαν περί Οικιακής Οικονομίας συγγράμματα, και εκ της Γαλλικής το αξιόλογον σύγγραμμα Trésor de la famille, και άλλας εν Γαλλικαίς και Γερμανικαίς Εγκυκλοπαιδείαις

———————

Εισαγωγή και απόσπασμα από το τελευταίο μέρος ("θεωρητικόν μέρος"), από το βιβλίο της Σαπφούς Λεοντιάδος, Οικιακή Οικονομία προς χρήσιν των Παρθεναγωγείων, Κωνσταντινούπολη, έκδοση Γ.Ι. Σεϊτανίδου, 1887, σ. γ'-στ' και 280-286.

Σελ. 344
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/345.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

οικονομολογικάς γνώσεις και υποθήκας. Εσωτερικάς δε πηγάς έσχον την εμήν πολυετή πρακτικήν πείραν επί των οικογενειακών πραγμάτων και της οικονομίας του οίκου, τας τε σημειώσεις μου εκ της επί ικανά έτη διδασκαλίας του μαθήματος τούτου και τας ιδίας επ' αυτού μελέτας και σκέψεις μου. Αλλά βάσιν πάντων και τύπον και κανόνα της όλης διηκούσης εν τω έργω εννοίας είχον τον Οικονομικόν του ενδόξου μαθητού του Σωκράτους· διό και έκαστον των Κεφαλαίων του πρακτικού μέρους επί μιας σοφωτάτης εξ αυτού ρήτρας εβάσισα, και το όλον επί της μεγάλης πρακτικής και θεωρητικής εν αυτώ αληθείας: "Δοκεί γουν οικονόμου αγαθού είναι ευ οικείν τον εαυτού οίκον".

Τρίτον· ότι εν τη εργασία και τη διατάξει της ύλης προέβην και αναλυτικώς και συνθετικώς και εποπτικώς και θεωρητικώς, μιμηθείσα, όση μοι δύναμις, κατά τούτο τον άριστον Ξενοφώντα, όστις εν τω περιπύστω εκείνω διαλόγω, εν ω λίαν πρακτικώς και εποπτικώς ποιείται τον θαυμαστόν διδάσκαλον εισηγούμενον τω αγαθώ εταίρω Κριτοβούλω τα της Οικιακής Οικονομίας εν τω οίκω του καλού Ισχομάχου και της νεαράς συζύγου αυτού, συγκαταμιγνύει και τας σοφάς εκείνου θεωρίας και σκέψεις, πού μεν απ' αυτών ορμώμενος, πού δε εις αυτάς καταλήγων.

Και τούτο φυσικώτατον τω λογικώ και αισθητικώ ανθρώπω, όστις και το ελάχιστον εργαζόμενος και πράττει και διανοείται και σκέπτεται και θεωρεί.

Εντεύθεν και από του πρακτικού μέρους ηρξάμην και τούτο προέταξα, κατατείνασα την διδασκαλίαν εκ του πρακτικού και του υπ' όψει εις τας θεωρίας και σκέψεις και τους κανόνας, εκ του μερικού εις το γενικόν και εις την έννοιαν της Οικιακής Οικονομίας, και τούτο επόμενον έταξα· όπερ ίσως θέλει φανή παράδοξός τις νεωτερισμός. Αλλ' απολογούμαι ότι εκ τε της πείρας και της μελέτης εδιδάχθην και επείσθην εκ των αποτελεσμάτων, ότι εν τη διδασκαλία και τη εκπαιδεύσει των παίδων σκόπιμον και ονησιφόρον να προβαίνωμεν εις πάντα τα μαθήματα από του πρακτικού εις το θεωρητικόν, πολλώ δε μάλλον εις τούτο το μάθημα, όπερ παρά παν άλλο επί της εποπτείας και της πείρας θεμελιούται, και εκ ταύτης εξάγονται αμέσως αι θεωρίαι και οι κανόνες αυτού.

Αλλ' ουχ ήττον και εν τη εισαγωγή ευρίσκεται το όλον του μαθήματος θεωρητικώς συνοψιζόμενον. Προσέτι πραγματεύομαι πρώτον το περί οίκου, όστις εστί το πρώτον αντικείμενον της Οικιακής Οικονομίας, και ο τόπος, εν ω πάσα αύτη και κατά θεωρίαν και πράξιν περιστρέφεται. Επομένως έταξα το περί των αρχών του οίκου προσώπων και των καθηκόντων αυτών, διότι ουδείς ο αντιλέξων, ότι η αρχική αιτία της καλής ή κακής διεξαγωγής των του οίκου και του οικογενειακού βίου εν γένει εστίν ο ανήρ και η γυνή, αναλόγως της διανοητικής και της ηθικής αυτών καταστάσεως και της ικανότητος αυτών περί την εκπλήρωσιν των καθηκόντων αυτών· και είτα εν τοις προσήκουσι Κεφαλαίοις τα περί των πραγμάτων, ων η επιτυχής ή εναντία διοίκησις εξ εκείνων εξαρτάται και εις εκείνους ανάγεται, ουδέ είνε δυνατόν τα πράγματα να γίγνωνται

Σελ. 345
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/346.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αγαθά ή και καλά αν μη οι ενεργούντες αυτά ώσι προς τούτο παρεσκευααμένοι. Διό και η Οικιακή Οικονομία μετά της Ηθικής έχει τον στενότατον σύνδεσμον.

Περί των τυχόν ή κατ' έννοιαν ή κατά λέξιν εισφρησάντων σφαλμάτων εξαιτούμαι την επιεική κρίσιν των διδαξόντων και αναγνωσόντων, υπισχνουμένη ίνα εν δευτέρα εκδόσει του συγγραμματίου λαβούσα υπ' όψει διορθώσω αυτά, και έτι έτερον αναγκαίον προσθέσω.

Παρακαλώ μόνον τας αγαπητάς μοι συναδέλφους διδασκαλίσσας και διευθυντρίας, αίτινες θέλουσιν αξιώσει να εισαγάγωσι το συγγραμμάτιόν μου εν τω σχολικώ προγράμματι, όπως ορίσωσι την διδασκαλίαν της Οικιακής Οικονομίας εν τοις Γυμνασίοις μεν των Παρθεναγωγείων εις την Γ' ή Δ' τάξιν, εν τοις κατωτέροις δε Παρθεναγωγείοις, εις την ανωτάτην αυτού. Διότι και το μάθημα τούτο είνε εξ εκείνων, τα οποία είνε πρέπον, αρμόζον και τελεσφόρον να διδάσκηται εις νεανίδας 14-15 ετών, εχούσας ήδη και τον νουν και την κρίσιν ωριμώτερα και προς τα της διοικήσεως του οίκου εγγύτερον ήδη γιγνομένας.

Πέραν Κων/πόλεως, 28 Ιουνίου 1887.

Σ. Λεοντιάς

Γ΄

ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

10. Εκ των ειρημένων απάντων καταδεικνύεται η μεγάλη και υψηλή έννοια της Οικιακής Οικονομίας, ο τε σκοπός αυτής και αι εξ αυτής καλώς εννοουμένης και σκοπίμως ενεργουμένης προερχόμεναι μεγάλαι και σπουδαίαι ωφέλειαι εις το άτομον, την οικογένειαν, την κοινωνίαν και το έθνος, το άξιούμενον να έχη την ευεργετικωτάτην ταύτην τέχνην και επιστήμην ενεργούσαν την σωτήριον αυτής δύναμιν και ακμάζουσαν εν τοις κόλποις αυτού.

Λοιπόν, όταν Οικιακήν Οικονομίαν λέγωμεν, δεν εννοούμεν το σύνολον διατάξεων και συμβουλών περί διακοσμήσεως του οίκου διά σκευών και επίπλων, περί πλύσεως και καθαριότητος αυτών, περί ενδυμασιών και μυρεψιών και των περί ταύτα οσημέραι μεταβαλλομένων νεωτερισμών κατά την πρόοδον των περί σωματικής φιλοκαλίας ιδεών και επινοήσεων, ούτε το σύνολον συνταγών περί κατασκευής φαγητών και καρυκευμάτων και γλυκυσμάτων. Ταύτα πάντα περιλαμβάνονται μεν εν τω οικιακώ και οικογενειακώ βίω, και περιέχονται εν τω κύκλω των γνώσεων και πρακτικών εργασιών της οικοδεσποίνης, ήτις οφείλει μετά νοημοσύνης και συνέσεως και σωφροσύνης να αποβλέπη εις αυτά, και φειδομένως μάλα και σκεπτικώς να μεταχειρίζηται αυτά, δεν συνιστώσιν όμως την

Σελ. 346
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/347.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ουσιώδη και βαρυσήμαντον και πολύτιμον έννοιαν της Οικιακής Οικονομίας, δεν συγκροτούσι το σοβαρόν και πλουτοφόρον βάθος της εννοίας αυτής, αλλ' ανήκουσιν εις εν σημείον του εκτεταμένου πλάτους αυτής, εις εν μέρος των του οικιακού και οικογενειακού βίου πρακτικών ενασχολήσεων της αγαθής οικοδεσποίνης.

11. Το βαθύ και σπουδαίον περιεχόμενον νόημα της Οικιακής Οικονομίας διατυπούται εις ταύτα: Οικιακή Οικονομία σημαίνει την σωματικήν και πνευματικήν παρασκευήν του ανθρώπου, ανδρός και γυναικός, όπως γένωνται άξιοι αρχηγοί και κυβερνήται και μορφωταί, και προβιβασταί του οικογενειακού βίου υπό υλικήν και ηθικήν έποψιν· την σκόπιμον και θεάρεστον κίνησιν και ενέργειαν των σωματικών και πνευματικών αυτών δυνάμεων επί των δυνάμεων και ενεργειών της φύσεως και την μετά λόγου και αρετής χρήσιν των υπαρχόντων αΰλων και υλικών κεφαλαίων προς παραγωγήν και κτήσιν των οικείων και αναγκαιούντων τω τε ατομικώ και οικογενειακώ βίω αγαθών· την τε συνετήν και σώφρονα διαχείρισιν πάντων τούτων και την μετά δυνάμεως ηθικής διοίκησιν και διακανόνισιν της αναλώσεως και δαπάνης αυτών διά τας παρούσας ανάγκας και επί τούτοις πάσι την εκ της τοιαύτης διαχειρίσεως προερχομένην διατήρησιν και προβλεπομένην φύλαξιν και αύξησιν αυτών διά τας μελλούσας.

12. Τοιαύτη ή μάλλον αύτη ούσα η Οικιακή Οικονομία, είνε αυτή η επιστήμη και τέχνη του οικογενειακού βίου, το μεν διότι ερευνά και ανευρίσκει και διδάσκει τας σωτηρίους αληθείας, δι' ων ο οικογενειακός βίος σώζεται, τελειοποιείται, προβιβάζεται, ευημερεί και ευδαιμονεί, το δε διότι διά της εφαρμογής των αληθειών τούτων παράγει τα μέσα και τους τρόπους, καθ' ους πραγματοποιείται και εκτελείται η σωτηρία αύτη, η τελειοποίησις, ο προβιβασμός, η ευημερία και ευδαιμονία των προσώπων των διανυόντων τον οικογενειακόν βίον και συγκροτούντων την κατ' οίκον κοινωνίαν. Και δυνάμεθα κατά την βαθυτάτην και περιεκτικωτάτην ταύτην αυτής έννοιαν να ονομάσωμεν αυτήν οικονομίαν του οικογενειακού βίου και μετά της Πολιτικής Οικονομίας ομού αμφοτέρας να ονομάσωμεν Οικονομίαν του καθόλου βίου· διότι το περιεχόμενον αμφοτέρων συγκροτεί την εν γένει ζωήν και κίνησιν και εργασίαν του ανθρώπου, τον όλον αγώνα υπέρ της υπάρξεως αυτού προς την αρμόζουσαν αυτώ διαγωγήν εν τω επί γης βίω κατά πάντα αυτού τα σημεία, την τε υλικήν και πνευματικήν αυτού τελειοποιησιν, και την επίτευξιν της προωρισμένης αυτώ υπό του Παναγάθου Θεού ευδαιμονίας.

13. Ούτως η Οικιακή Οικονομία, ή η οικονομία του οικογενειακού βίου, έχει, ως τέχνη, το πρακτικόν αυτής μέρος, καθ' ο η οικοδέσποινα και ο οικοδεσπότης ενεργούσι και πράττουσι τα δέοντα εν τη οικογενειακή κοινωνία αυτών, όπως παραγάγωσι και παρέξωσιν αυτή την αρμόζουσαν λογικοίς ανθρώποις ζωήν και ευημερίαν και ευδαιμονίαν, ήτις και εις την εκτός κοινωνίαν και το έθνος διαδίδεται και αντανακλά. Και ως επιστήμη δεν έχει το θεωρητικόν μέρος,

Σελ. 347
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/348.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εν ω εκ του πρακτικού και διά των θεωριών και σκέψεων της διανοίας αναβιβάζονται τα προς την ευημερίαν και ευδαιμονίαν του οικογενειακού βίου λαμβανόμενα μέσα και αι προς τούτο σκοπίμως εκτελούμεναι ενέργειαι εις τας αρχάς και τους κανόνας της Οικονομικής Επιστήμης, και εις γνώσεις και αληθείας λογικάς και ηθικάς συστηματοποιούμεναι, εδρεύουσιν εν τω νω και τη καρδία της αγαθής και ευπαιδεύτου οικοδεσποίνης και του ομοίως έχοντος οικοδεσπότου, οίτινες πάλιν ταύτην εν τω πρακτικώ σταδίω του οικογενειακού βίου επισταμένως και ευσκόπως εφαρμόζουσι και πραγματοποιούσι την ευδαιμονίαν της οικογενείας οικοδομούντες.

14. Και άπαν τούτο το πεφωτισμένον και εύδμητον κατασκεύασμα εστί "το ευ οικείν τον εαυτών οίκον", ως αποφαίνεται ο σοφώτατος Σωκράτης διά στόματος του αγαθού εταίρου αυτού Κριτοβούλου. Εντεύθεν καταφανέστατος και ο σκοπός της πολυτιμότατης και σπουδαιοτάτης ταύτης επιστήμης και τέχνης, της Οικιακής Οικονομίας· εντεύθεν κατάδηλα και τα ενεργητικώτατα αυτής εις τον βίον ωφελήματα. Δηλονότι καταδεικνύεται, ότι σκοπός αυτής εστι το καταστήσαι τον άνθρωπον, άνδρα και γυναίκα (τους αρχηγούς της οικογενείας), δράστην ενάρετον και γνώστην επιστήμονα των προς την ευδαιμονίαν του οικογενειακού βίου συντελούντων και συμφερόντων μέσων, άπερ εισίν η διά της ακαμάτου και πεφωτισμένης ενεργείας του πνεύματος και του σώματος παραγωγή και κτήσις των υλικών και ηθικών αγαθών, και διά της λογικής και εναρέτου αυτών χρήσεως συντήρησις και φύλαξις και αύξησις αυτών. Τα δε ενεργητικώτατα αυτής αποτελέσματα, άπερ εις τον άνθρωπον, άνδρα και γυναίκα, οικοδεσπότην και οικοδέσποιναν, παρέχει και χορηγεί, όταν κατά βάθος εννοή την σωσίβιον ταύτην επιστήμην και τέχνην, και τας σπουδαίας αυτής αρχάς και τα παραγγέλματα δραστηρίως και μετά ηθικής δυνάμεως εφαρμόζη και ενεργή επί τον οικογενειακόν και ατομικόν αυτού βίον, εισίν: ότι καθίστησιν αυτόν ένεκεν της σκοπίμου και αποτελεσματικής σωματικής και διανοητικής εργασίας και της τακτικής και εναρέτου διαίτης, άπερ απαιτεί και επιβάλλει η Οικιακή Οικονομία, α') πλούσιον υλικώς και ηθικώς, διότι εκ της εργασίας και της οικονομικής διαχειρίσεως των προϊόντων αυτής παράγονται και πολλαπλασιάζονται τα υλικά και ηθικά αγαθά· β') νοημονέστερον και επιτηδειότερον και δεξιώτερον· διότι εν τη εργασία τη πνευματική και σωματική εξασκείται διηνεκώς ο νους και το σώμα και αναπτύσσονται ολονέν και βελτιούνται· γ') κύριον υγείας και ευεξίας στερεάς και δυσπροβλήτου· διότι η τακτική κίνησις εν τω εργάζεσθαι και η τακτική και λογική θεραπεία και ανάπαυσις των σωματικών αναγκών εισί της υγείας και ευεξίας του σώματος και της ψυχής αι κυριώτεραι πηγαί· δ') ενάρετον και αξιότιμον· διότι εγκράτεια και σωφροσύνη, φιλοπονία και αυταπαρνησία, υπομονή και μετριοπάθεια, ευσέβεια και φιλανθρωπία και άλλαι τόσαι αρεταί κατακοσμούσι τον αγαθόν της Οικιακής Οικονομίας εργάτην· η δε κτήσις των οικείων αγαθών και η λογική και αγαθή

Σελ. 348
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/349.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διαχείρισις αυτών επισύρει την τιμήν και υπόληψιν των άλλων, ουχί μόνον απαλλαττομένων της ανάγκης του βοηθείν αυτόν, αλλά και βοηθουμένων υπ' αυτού και ευεργετουμένων· και ε') καθίστησιν αυτόν ουχί μόνον ικανώτατον και άριστον αρχηγόν της κατ' οίκον αυτού οικογενείας, αλλά και μέλος χρησιμώτατον και πολυτιμότατον της καθ' όλου ανθρωπότητος· διότι διά της καλής διευθύνσεως και σκοπίμου διευθετήσεως των οικείων αγαθών ουχί μόνον την ευημερίαν και ευδαιμονίαν της ιδίας οικογενείας παρέχει, αλλά και εις την της όλης ανθρωπότητος δήλον ότι συντελεί και συμβάλλεται.

ΕΙΚΟΝΑ 37

Σελ. 349
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/350.gif&w=600&h=903 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

38. Πίνακας περιεχομένων από το βιβλίο της Σ. Λεοντιάδος, Οικιακή Οικονομία..., Κωνσταντινούπολη 1887

Σελ. 350
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/351.gif&w=600&h=90011. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

39. Πίνακας περιεχομένων από το βιβλίο της Σ. Λεοντιάδος, Οικιακή Οικονομία..., Κωνσταντινούπολη 1887

Σελ. 351
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 332
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    αυτής, πανταχού όπου υπάρχει ελληνισμός, διότι όσα αγαθά απηριθμήσαμεν ανωτέρω προελθόντα εκ του Αρσακείου, δεν περιωρίσθησαν μόνον εις τους ελευθέρους έλληνας, αλλ' επεξετάθησαν και εις τους δούλους. Η Αρσάκειος υπήρξε διά τούτο πάντοτε πανελλήνιον καθίδρυμα. Δεν υπάρχει σχεδόν οικογένεια του απανταχού ελληνισμού δούλου και ελευθέρου, ήτις να μη οφείλη την εκπαίδευσιν μελών της εις αυτήν. Μέχρι προ μικρού χρόνου τα σχολεία της ελληνικής ανατολής ελάμβανον τας διδασκαλίσσας των εκ του Αρσακείου και αι κόραι των απανταχού ομογενών εν αυτώ ως επί το πλείστον ελάμβανον την ανωτέραν ευπαίδευσίν των. Και νυν δε ότε προχωρησάσης της γυναικείας εκπαιδεύσεως εν Τουρκία μεταξύ των ομογενών ημών ιδρύθησαν και εκεί ανώτερα παρθεναγωγεία και διδασκαλεία διδασκαλισσών ουκ ολίγαι νέαι εκ της δούλης Ελλάδος εκπαιδεύονται εν τω Αρσακείω και ουκ ολίγαι απόφοιτοι αυτού μεταβαίνουσιν εις την ανατολήν έτι και νυν ως διδασκάλισσαι και διαδίδουσι τα ελληνικά φώτα εις αυτήν. Το Αρσάκειον υπό την έποψιν ταύτην παρέσχεν ανυπολογίστους υπηρεσίας τω έθνει, η δε ελληνική κυβέρνησις μετά σύμπαντος του Ελληνισμού ησθάνθη τούτο πάντοτε και ανεγνώρισε. Τοσούτω δε μάλλον αι υπηρεσίαι αύται υπήρξαν σπουδαίαι, όσω διά της εκπαιδεύσεως των γυναικών ευκολώτερον εισήχθη πολλαχού εις τας οικογενείας αλλογλώσσων ελληνικών χωρών η ελληνική γλώσσα, ήτις άνευ του μέσου τούτου θα έμενεν άγνωστος αυταίς επί μεγίστη εθνική ζημία. Αλλαχού πάλιν όπου υπήρχεν η ελληνική γλώσσα, αλλ' εκινδύνευεν, εσώθη διά των μαθητριών και διδασκαλισσών του Αρσακείου. Χώραι ολόκληροι κατά ταύτα ήθελον απαλλοτριωθή του ελληνισμού άνευ των τροφίμων του Αρσακείου των κατ' έτος επί πεντηκονταετηρίδα ήδη διασπειρομένων εις την ανατολήν ως διδασκαλισσών και μητέρων. Διά πάντα τα ανωτέρω την στιγμήν ταύτην ο απανταχού ελληνισμός ελεύθερος και δούλος ευγνωμονών συγχαίρει τω Αρσακείω.

    Ναι! Χαίρε, ω Αρσάκειος Σχολή! Πανηγύρισον την πεντηκονταετηρίδα του βίου σου χαίρουσα μετά της πεποιθήσεως, ότι προσήνεγκας κατά τον χρόνον τούτον τας μεγίστας εκδουλεύσεις εις το έθνος. Η εκπαίδευσις της νεωτέρας ελληνίδος είναι έργον σου, εφ' ω δύνασαι να καυχάσαι. Το απανταχού έθνος διά τούτο επικροτεί εις την πανήγυρίν σου, αι δε ευλογίαι του πανελληνίου την ημέραν ταύτην σε καλύπτουσιν. Είθε η θεία Πρόνοια να σε έχη πάντοτε υπό την σκέπην της. Ευχαρίστησον τον Θεόν, διότι σε ηξίωσε και σε ικάνωσε ίνα εργασθής μέχρι τούδε τοσούτον ωφελίμως, και παρακάλεσον τον Παντοδύναμον και Πανάγαθον να σε ενισχύση και εν τω μέλλοντι επί εκατονταετηρίδας να εξακολουθήσης το υψηλόν έργον σου προς δόξαν του ελληνισμού!