Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 428-447 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/428.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

η μεγάλη μερίς της κοινωνίας τας θέλει αμαθή, πειθήνια όργανά της

1894

Κ. Παρρέν

ΤΟ ΜΟΡΦΩΤΗΡΙΟΝ ΤΩΝ ΘΥΓΑΤΕΡΩΝ ΤΟΥ ΛΑΟΥ

Αι προνομοιούχοι, αι θωπευμέναι της τύχης έχουν τα ανώτερα παρθεναγωγεία των, το Πανεπιστήμιον, το Πολυτεχνείον. Αι εργάτιδες, τα παιδιά του λαού έχουν το τελούν σήμερον τας εξετάσεις του Κυριακόν των Σχολείον.

Όχι καλλίμορφον εκ Πεντελικού μαρμάρου μέγαρον, όχι πλούσιον εις κεφάλαια και εισοδήματα ίδρυμα, όχι συντηρούμενον υπό γενναίων εισφορών. Απλούστατα έν παλαιόν και ετοιμόρροπον σχεδόν οίκημα, εις στενωπήν οδόν της Αγίας Ειρήνης, το οποίον χρησιμεύει καθ' εκάστην ως παρθεναγωγείον του δήμου και το οποίον προσφέρει την φιλόξενον στέγην του ανά πάσαν Κυριακήν προς τας εργάτιδας, τας απόρους του λαού θυγατέρας.

Πτωχόν ως αύται, κρυμμένον εις γωνίαν τινά πληκτικήν, σκοτεινήν της πόλεως, με αέρα κατά το πλείστον ασφυκτικόν, ακριβώς όμοιον με τους οικίσκους και τας καλύβας και τα υπόγεια δωμάτια εν οις διαιτώνται, με μόνην την διαφοράν των διαστάσεων.

Η κοινωνία, αι κυβερνήσεις, οι δήμοι δείχνονται ολίγον άδικοι, σκληροί προς τον λαόν, όσον και η τύχη. Έχει παιδιά ο λαός αυτός, τα οποία έχουν ανάγκην μορφώσεως, ανθρωπισμού, ηθικοποιήσεως, τούτο ολίγον ενδιαφέρει τας αρχάς. Προκειμένου μάλιστα περί θηλέων ουδέ λόγος καν πρέπει να γίνηται. Θα γίνουν υπηρέτριαι, ή εργάτιδες εις τα εργοστάσια των βιομηχάνων αι κόραι αυταί. Ποία η ανάγκη της μορφώσεώς των! Η μεγάλη μερίς της κοινωνίας τας θέλει αμαθή, πειθήνια όργανά της, μη διακρίνοντα το καλόν από του κακού, το ωφέλιμον από του επιβλαβούς. Εκ της αμαθείας των εξαρτά ο βιομήχανος την εκμετάλλευσιν της εργασίας των, ο κύριος και η κυρία την εν τη υπηρεσία των τυφλήν υποταγήν εις πάσας τας παραλόγους αξιώσεις των, οίας δήποτε φύσεως και αν είναι αύται.

Και βλέπομεν καθ' εκάστην τα αποτελέσματα του τοιούτου συστήματος

———————

Κ. Παρρέν, Εφημερίς των Κυριών, έτος Η΄, αρ. 347, 10 Απριλίου 1894, σ. 1-2.

Σελ. 428
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/429.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

των ευπόρων και ανεξαρτήτων τάξεων προς τας θυγατέρας του λαού. Ειξεύρομεν όλαι και όλοι μας πού άγει η αμάθεια, το προώρως προς το πονηρόν φερόμενον πνεύμα της εργάτιδος. Διότι όσον αμαθής και αν είναι αύτη σήμερον, εν η ατμοσφαίρα ζη δεν μένει αθώα, απονήρευτος διά πολύν καιρόν. Η αθωότης είναι άνθος φυόμενον εις καλώς προφυλαγμένα θερμοκήπια και όχι εις τους αγρούς τους εκτεθειμένους εις τας αγρίας και ιδιοτρόπους της φύσεως καταιγίδας.

Και ειξεύρομεν εις ποίους κλυδωνισμούς, εις ποίους κινδύνους υπόκειται η δυστυχής εργάτις η καταδικασμένη από τα μικρά παιδικά της έτη να παλαίη δι' έν τεμάχιον άρτου, να αγωνίζηται τον επίμοχθον αγώνα της ζωής. Ρίψατε εις οίαν δήποτε ώραν της ημέρας έν βλέμμα προς την οδόν Ερμού και ίδετε την ως αλήτην πλανωμένην εκεί δεκαετή κόρην. Είναι ο προμηθευτής, ο αγοραστής των ταινιών και των κλωστών και των μυρίων εκείνων μικρολογημάτων του εργοστασίου των συρμών, εν ω εργάζεται. Ανά πάσαν στιγμήν και ώραν συναλλάσσεται μετά εμπόρων και εμποροϋπαλλήλων πάσης ηλικίας. Εις την διάκρισιν και την τιμήν των ανθρώπων αυτών αφίνεται απροστάτευτον το δυστυχές αυτό πλάσμα, ως η εν τοις λοιποίς εργοστασίοις εργαζομένη κόρη, η εξαρτώσα την θέσιν της και τον άρτον της εκ της καλής ή μη προς αυτήν διαθέσεως των ανωτέρων υπαλλήλων ανδρών. Παρακολουθήσατέ τας κατά τας ψυχράς και παγετώδεις του χειμώνος νύκτας, υποχρεωμένας να νυκτερεύωσι μέχρι της δεκάτης και δωδεκάτης της νυκτός ή κατά τας εορτάς καταδικασμένας να εργάζωνται όταν εκείνοι, δι' ους ο βίος είναι διαρκής εορτή, δεν επιτρέπουν ούτε την επί μίαν ημέραν της εβδομάδος ανάπαυσίν των.

Και αν τουλάχιστον μεθ' όλα ταύτα εκέρδιζον την ζωήν των. Αλλ' όχι. Στατιστική πρόχειρος, ειλημμένη εκ των εργοστασίων, εν οις αι μαθήτριαί μας αύται εργάζονται αποδεικνύει ότι αι μεν ράπτριαι γυναικείων φορεμάτων από οκτώ έως δέκα τριών ετών δεν κερδίζουν τίποτε, υπό την πρόφασιν ότι μανθάνουν τέχνην. Από δεκατριών έως δέκα πέντε η αμοιβή των ποικίλλει από τριάντα έως εβδομήντα λεπτά την ημέραν. Και από δεκαπέντε και άνω μόλις από μίαν έως δύο δραχμάς.

Τα λοιπά εργοστάσια των ανθέων, περικνημίδων, λαιμοδετών, υποδημάτων, φακέλλων, ασπρορρούχων, ψιαθών, ανδρικών ενδυμάτων, ολίγον διαφέρουν κατά την γενναιότητα των ανωτέρω. Η κόρη εδώ ως και εκεί μοχθεί, αγωνίζεται και πεινά. Και η πείνα είναι κακός σύμβουλος, όταν μάλιστα και η οικογένεια τας αυτάς υφίσταται ταλαιπωρίας, ή ο πατήρ είναι μέθυσος και η μήτηρ εργάτις και αυτή αδυνατεί να ανταποκριθή εις τας πρώτας και απαραιτήτους της ζωής της οικογενείας ανάγκας,

Η θέσις της εργάτιδος αποτελεί ούτω σκοτεινήν σελίδα της συγχρόνου κοινωνικής ημών καταστάσεως. Αποτελεί την υψίστην καταδίκην της και απειλεί να καταστή η απηνεστέρα μάστιξ αυτής. Και όμως ούτε οι νομοθέται

Σελ. 429
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/430.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

οι εξασφαλίζοντες δι' ελαφρυντικών νόμων την διατροφήν και συντήρησιν των κτηνών, ούτε ο τύπος ο συνεχώς διαμαρτυρόμενος κατά των κακοποιούντων τα ζώα ανθρώπων αφιέρωσαν πότε μίαν στήλην των, ένα νόμον, μίαν ιδέαν σωστικήν υπέρ της τροφού και μορφωτρίας του αύριον στρατιώτου, υπέρ της πηγής της ζωής των κοινωνιών, υπέρ της κόρης και γυναικός του λαού.

Επείγουσα εν τούτοις παρίσταται η ανάγκη της παροχής ευρυτέρου σταδίου εν τη εργασία, της αναλόγου προς τους καταβαλλομένους υπό της εργάτιδος κόπους αμοιβής και της μορφώσεως και ηθικοποιήσεών των διά της γενικεύσεως απανταχού της Ελλάδος Κυριακών Σχολείων. Από τετραετίας όλης αγωνιζόμεθα, γράφομεν, συνηγορούμεν υπέρ ιδρύσεως μιας τουλάχιστον επαγγελματικής σχολής, προωρισμένης νέον και ευρύτατον να ανοίξη ορίζοντα εργασίας διά την πενομένην κόρην του λαού. Δυστυχώς πάντες οι δυνάμενοι αδιαφορούν, ασχολούμενοι βεβαίως εις άλλα σπουδαιότερα. Απελπισθείσαι προβαίνομεν ημείς αι του Κυριακού Σχολείου μετ' άλλων φιλανθρώπων κυριών εις ίδρυσιν της πρώτης εν Ελλάδι επαγγελματικής Σχολής, ήτις ελπίζομεν, θα αρχίση λειτουργούσα από του προσεχούς Σεπτεμβρίου.

Αλλά και διά την γενικωτέραν μόρφωσιν των εργατίδων διά τον νόμιμον της εργασίας των κανονισμόν πολλά δύνανται να επιτευχθούν. Ολίγη καλή θέλησις, ολίγη μελέτη επί του ζητήματος τούτου, ολίγη ώθησις παρά των δυναμένων, ολίγη κίνησις αστυνομική και χωρίς δαπάνας, χωρίς θυσίας όλα αυτά κατορθούνται. Τα Κυριακά Σχολεία είναι τα ευθηνότερα μορφωτικά κέντρα της συγχρόνου παιδεύσεως. Το ιδικόν μας είχε κατά την ίδρυσίν του το ελάχιστον κεφάλαιον οκτακοσίων περίπου δραχμών και δι' αυτών συντηρείται τετραετίαν ήδη, διατηρούν μάλιστα και επί δεκαδράχμω μηνιαία αμοιβή διδασκάλισσαν της κοπτικής.

Όλαι αι λοιπαί διδάσκουσαι, όλαι αι μορφώνουσαι την ψυχήν και αναπτύσσουσαι το πνεύμα των εργατίδων είναι ευγενείς κυρίαι και δεσποινίδες της πόλεώς μας, μετά ζήλου και αυταπαρνήσεως αναπληρούσαι το μορφωτικόν έργον της μητρός και διδάσκουσαι προς τας εργάτιδας τα προς αυτάς και την κοινωνίαν καθήκοντά των.

Ούτε γραμματική, ούτε συντακτικόν, ούτε κανόνες και θεωρίαι αναπτύσσονται προς τα παιδία αυτά. Ημείς ομιλούμεν περισσότερον εις την καρδίαν, εις την ψυχήν της κόρης παρά εις το πνεύμα της. Διότι ο βίος αυτής είναι σειρά ατελεύτητος ψυχικών δοκιμασιών. Και έχει ανάγκην ηθικού σθένους μάλλον και καρτερίας ή πνευματικής αναπτύξεως, ίνα αντιταχθή εις τους σκοπέλους, οίτινες υψούνται προ αυτής ανά παν βήμα της, ίνα μη αποθαρρυνθή και καταπέση.

Κατά το έτος τούτο επεδιώξαμεν να κινήσωμεν υπέρ αυτών το ενδιαφέρον των ευτυχών συνομηλίκων των, και να συνάψωμεν μεταξύ τούτων και εκείνων τους πρώτους της συμπαθείας δεσμούς διά της ευεργεσίας και της 

Σελ. 430
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/431.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ευγνωμοσύνης. Ούτω διά την βράβευσίν των απετάνθημεν και προς μαθητρίας παρθεναγωγείων και προς μικρούς εκ νεαρών δεσποινίδων ευεργετικούς συλλόγους. Εις την επίκλησίν μας γενναιότατα προσήλθον αρωγοί ο σύλλογος της Αλεξάνδρας, προεδρευόμενος υπό της νεαράς δεσποινίδος Ψύλλα και η Φιλόβρεφος Αδελφότης, άγνωστος ίσως παιδική φιλάνθρωπος ένωσις αποτελουμένη υπό της προέδρου δεσποινίδος Κούππα και υπό των συμβούλων κ.κ. Αλ. Καμπά, Μεταξά και Νάζου. Αμφότερα τα σωματεία ταύτα προσήλθον ημίν γενναίως επίκουρα, ως και αι μαθήτριαι των δύο αρίστων της πόλεώς μας παρθεναγωγείων Χιλλ. και Σκορδέλη αι αποστείλασαι ημίν αι μεν του τελευταίου τιακοσίας δέκα πέντε πήχεις υφάσματος, αι δε του πρώτου δρχ. εκατόν, προς αγοράν επίσης φορεμάτων, μετά της ακολούθου συγκινητικωτάτης επιστολής.

Αξιότιμος και Σεβαστή Κυρία Παρρέν

Ημείς αι εσωτερικαί μαθήτριαι του Παρθ. Χιλλ. απεφασίσαμεν να διαθέσωμεν υπέρ των πτωχών μαθητριών του Κυριακού Σχολείου το μικρόν ποσόν, όπερ κατά το σύνηθες συνάζομεν την τεσσαρακοστήν διά τους πτωχούς. Ευτυχείς δε λογιζόμεθα σκεπτόμεναι ότι δυνάμεθα, έστω και κατ' ελάχιστον, να συντείνωμεν εις ανακούφισιν μικρών αδελφών μας του Κυριακού Σχολείου, αίτινες δεν έχουσι δυστυχώς ως ημείς άφθονα τα μέσα της συντηρήσεως και εκπαιδεύσεως.

Πεπεισμέναι λοιπόν ότι ευμενώς θέλετε δεχθή το ελάχιστον τούτο ποσόν, σας το αποστέλλομεν, σεβαστή κυρία, ίνα διαθέσητε αυτό ως κάλλιον νομίζητε.

Ευχόμεθα δε εις τας μικράς ταύτας αδελφάς μας καλήν πρόοδον και ευτυχές Πάσχα.

Διατελούμεν μετά σεβασμού ως και αι λοιπαί συμμαθήτριαί μας.

Αι μαθήτριαι των ανωτέρων τάξεων

Λέλα Ζώτου, Κλεονίκη Διαμαντοπούλου, Μαρία Πετυχάκη, Σκεύω Καλοκαιρινού, Φερενίκη Μοάτσου, Gella Λοβέρδου.

Σελ. 431
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/432.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αρχαιοπρεπώς ανατεθραμμένη εν αγνότητι και αυστηρότητι ηθών

1896

Τ. Αναστασίου

Η ΚΟΡΗ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ

Μέγας κοινωνιολόγος Γάλλος ανακηρύττει, ότι κοινωνικώς ουδέν ιερώτερον κόρης. Μεγάλη αλήθεια! Εάν υπάρχη πρόσωπον εν τη κοινωνία, περί της μορφώσεως του οποίου η εκκλησία οφείλει πρωτίστως να μεριμνά και η πολιτεία όλην αυτής την νομοθετικήν ευφυΐαν να εξαντλή, τούτο είναι η κόρη η μέλλουσα οικοδέσποινα, η μέλλουσα μήτηρ.

Γνωστόν ότι έχομεν κόρην του χωρίου και κόρην των πόλεων, και ότι άλλος περί πολλά ο προορισμός ο κοινωνικός και η ανατροφή της μεν, και άλλος ο προορισμός και η ανατροφή της δε.

Η ποιμενίς, η γεωργός κόρη του χωρίου είνε κόρη αρχαιοπρεπώς ανατεθραμμένη εν αγνότητι και αυστηρότητι ηθών. Η προς τον Θεόν πίστις και η ευσέβεια και η ακριβής των θρησκευτικών τύπων εκπλήρωσις είναι όλος ο πνευματικός κόσμος εν ω ζη και κινείται. Δεν κατανοεί, ό,τι πιστεύει, δεν γινώσκει διά τί είνε ευσεβής, διότι γράμματα ουκ οίδε και διότι ο ιερεύς ο παρέχων αυτή τα ιερά της θρησκείας ημών μυστήρια εκτός της ελαττωματικής αναγνώσεως ακαταλήπτων εις αυτόν ευχών είνε όμοιος αυτή κατά τας θρησκευτικάς και θεολογικάς γνώσεις, αλλ' ουδέν στοιχείον δύναται να σαλεύση την πίστιν της, ουδέ την ευσέβειάν της. Είνε σεμνή και ενάρετος, δεν χρειάζονται δε έκτακτοι περιστάσεις, ίνα ανατείλη το της αιδούς ερύθημα· το φέρει πάντοτε επί του προσώπου αγνόν, αβίαστον, αληθές. Πάντα ταύτα δεν γινώσκει διά τί κέκτηται, είνε όμως η μόνη πνευματική και ιερά παρακαταθήκη, ην από των γονέων παραλαμβάνουσα εγκεκλεισμένην εν τη καρδία αυτής διά παντός του βίου διατηρεί. Εν περιβάλλοντι ουχί ανηθίκω αναπτυσσομένη και υπό γονείς αυστηρούς τηρητάς των θρησκευτικών ημών παραδόσεων ανατρεφομένη η Ελληνίς χωρική διαπλάττεται και μορφούται εις

———————

Τιμόθεος Αναστασίου (προλύτης της Θεολογίας), περιοδικό Ανάπλασις, έτος Θ', αρ. 10, 1 Απριλίου 1896, σ. 101-103.

Σελ. 432
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/433.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

οικοδέσποιναν και μητέρα αληθώς έντιμον και ενάρετον. Διά ταύτα, όταν θέλωμεν να γνωρίσωμεν την αρχαιοπρεπώς ζώσαν Ελληνίδα εν όλη αυτής τη οικιακή φιλεργία, εν όλη αυτής τη γυναικεία αγνότητι και τη προς τον Θεόν ευσεβεία, δράμωμεν εις τα χωρία.

Έν μόνον ελλείπει από της ανατροφής της χωρικής κόρης, όπερ αναντιρρήτως απαιτεί η εποχή των φώτων καθ' ην ζώμεν· η τόση και η τοιαύτη πνευματική αυτής ανάπτυξις, όση και οία είνε απολύτως αναγκαία εις τον προορισμόν αυτής τον κοινωνικόν και εθνικόν. Πρόδηλον δε ότι ο προορισμός της χωρικής κόρης είνε προορισμός ανατροφής τέκνων και ουδέν έτερον.

Η χωρική κόρη ούτε εις την καλλιτεχνίαν δύναται ποτέ να επιδοθή, ούτε εις την μυθιστοριογραφίαν, ούτε εις την δραματογραφίαν, ούτε εις την ιατρικήν, ούτε εις την νομικήν, ούτε εις άλλο τι, όπερ ο του ψευδοπολιτισμού πυρετός υπαγορεύει εις φαντασιοκόπους και τετυφωμένας κεφαλάς. Η χωρική κόρη προώρισται εις οικοκυράν και εις μητέρα. Διά ταύτα ου μόνον γελοίον και άσκοπον, αλλά και επιβλαβέστατον κρίνομεν το κρατούν παρ' ημίν σύστημα της εκπαιδεύσεως της χωρικής κόρης υπό διδασκαλίσσης πολυτελώς ενδεδυμένης, και ως τα πολλά νοσούσης εν τινι μέτρω επιδεικτικήν κουφότητα και αλαζονείαν, ελαττώματα απαρατήρητα μεν εν ταις πόλεσι και διά τούτο αβλαβή εις τους σωφρονούντας, απρεπέστατα όμως και ολεθριώτατα εις τους απλοϊκούς χωρικούς ως δι' αυτών διδασκομένης εις τα πτωχά κοράσια της ανοήτου φιλαρεσκείας, η οποία πολύ δύναται να διαστρέψη το χρηστόν ήθος και να κηλιδώση την αγνότητα αυτών. Η χωρική κόρη ήθελεν εκπληροί ασυγκρίτως τελειότερον τον προρισμόν αυτής, εάν μέχρι του 10ου ή 12ου έτους, ότε κατ' ανάγκην αναπόφευκτον μέλλει να λάβη ανά χείρας την σκαπάνην και την ηλακάτην, τα μόνα και απαραίτητα όπλα, δι' ων θα παλαίση κατά τον περί υπάρξεως αγώνα, εδιδάσκετο τα στοιχεία της εθνικής ημών γλώσσης, τας στοιχειώδεις της θρησκείας ημών αληθείας και τα κυριώτατα γεγονότα της εθνικής ημών ιστορίας και ουδέν επί πλέον. Ταύτα δε παρά προσώπου εμπνέοντος τον σεβασμόν προς ό,τι διδάσκει, την πίστιν και τον φόβον του Θεού, την αγάπην προς το αγαθόν και την αποστροφήν από του κακού, ήτοι παρά χριστιανού κατηχητού. Και τοιούτο πρόσωπον ουδέν άλλο, ως εικός, δύναται να υπονοηθή ή ο πεπαιδευμένος και ενάρετος ιερεύς του χωρίου, ο έντιμος οικογενειάρχης, ο λόγω και παραδείγματι παιδαγωγών εις την κατά Χριστόν αρετήν. Η παρά του τοιούτου ιερέως κατήχησις της χωρικής κόρης κατά την τρυφεράν αυτής ηλικίαν και η εν τω ναώ κατά τας εορτάς παρά του αυτού ιερέως ανάπτυξις των ευαγγελικών αληθειών, εις την κατανόησιν των οποίων θέλει είσθαι ικανή η, ως είρηται, κατηχηθείσα, ταύτα πάντως θέλουσι προπαρασκευάσει αυτήν εις μητέρα δυναμένην να εμπνεύση και διά λογικών πλέον επιχειρημάτων τον φόβον του Θεού εις τα τέκνα αυτής και να στηρίξη αυτά εις την αλήθειαν και την δικαιοσύνην, εις χωρικήν μητέρα ικανήν να μορφώση τιμίους και φρονίμους

28

Σελ. 433
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/434.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γεωργούς και νέους εμμένοντας εν τη ευσεβεία και τη αρετή και εν η περιπτώσει θέλουσιν ευρεθή ως φοιτηταί ή βιομήχανοι εν περιβάλλοντι παρασύροντι εις τον όλεθρον και την ηθικήν καταστροφήν, ως επί παραδείγματι εν Αθήναις.

Τοιαύτην πνευματικήν ανάπτυξιν της χωρικής κόρης αποδεχόμεθα ως λογικήν και σκόπιμον, συμφωνοτάτην δε προς την εν τω οίκω ανατροφήν αυτής.

Δεν δυνάμεθα όμως να εννοήσωμεν τί δύναταί ποτε να ωφελήση τα κοράσια του χωρίου η διδασκαλία του πνιξήματος του Αιγέως, της σκανδαλώδους απαγωγής της συζύγου του βασιλέως της Σπάρτης, των μεταξύ Αχιλλέως και Αγαμέμνονος ερίδων, ων η πρώτη και κυρία αφορμή εξευρίσκεται μη έχουσα το παράπαν σχέσιν τινά προς την διδακτέαν προς τα κοράσια στοιχειώδη ηθικήν, η διδασκαλία των περιπλανήσεων του Οδυσσέως και ασμάτων τινών υποθέσεως ακαταλήπτου εις τον μικρόν αυτών νουν εις α προ πάντων προσπαθεί να εφελκύση την προσοχήν αυτών η ως είρηται πεπολιτισμένη διδασκάλισσα.

Ίσως εις την κρίσιν των προοδευτικών η περί της υπό της σημερινής διδασκαλίσσης πνευματικής μορφώσεως της χωρικής κόρης γνώμη μου υποληφθή ως φωτοσβεστική και οπισθοδρομική, αλλ' οι κύριοι προοδευτικοί, ας λάβωσι τον κόπον ίνα εκδράμωσιν εις χωρίον τυχόν του ευεργετήματος να έχη Παρθεναγωγείον, ας αντιπαραθέσωσι προς την διδασκάλισσαν με όλους της τους τρόπους και την διδασκαλίαν τα πτωχά χωρικά κοράσια με την οικογενειακήν αυτών ανατροφήν και την ενδυμασίαν και μάλιστα τον προορισμόν του βίου αυτών και ειμί βέβαιος, ότι θέλουσιν ομολογήσει, ότι κωμικωτέρα και γελοιοτέρα αντίθεσις εις εμπαιγμόν της ηθικής διαπαιδαγωγήσεως και μορφώσεως δεν δύναται να υπάρξη άλλη· θέλουσιν ομολογήσει, ότι μυριάκις προτιμοτέρα η πλήρης άγνοια γραμμάτων εις την χωρικήν κόρην της υπό τοιαύτας συνθήκας μορφώσεως αυτής. Ανάγκη μετά τα ειρημένα να είπωμεν, ότι η ακουσίως βλάπτουσα εις τα χωρία διδασκάλισσα ωφελιμωτάτη δύναται ν' αποβαίνη εις τας πόλεις, διότι κατά φυσικόν λόγον και ένεκα της μορφώσεως αυτής και μάλιστα ένεκα του ιερού επαγγέλματος, όπερ δημοσία επαγγέλλεται, δεν δύναται ή πολύ να διαφέρη από πολλάς μητέρας των μαθητριών αυτής και, ως εικός, μεγάλην ωφέλειαν δύναται να παρέχη εις τα μικρά κοράσια διδάσκουσα τουλάχιστον διά του λόγου, ότι υπάρχει τι προτιμότερον και συμφορώτερον εις αυτά από τα άτοπα, τα οποία τυχόν βλέπουσιν είτε εν τη κοινωνία είτε εν τω ιδίω αυτών οίκω.

Και διά την ανατροφήν λοιπόν της χωρικής κόρης εις χωρικήν μητέρα θρησκευτικώς πεφωτισμένην και εν τω τοιούτω αυτής φωτισμώ δυναμένην να μορφώση χρηστούς και φιλοδικαίους πολίτας ζητήσωμεν τον ευπαίδευτον και ενάρετον ιερέα. Οφείλομεν δε ν' αποδεχθώμεν, εάν λογικευώμεθα, ότι το επικρατούν εν τοις χωρίοις πνευματικόν σκότος και η αγροίκος κακουργία η εκ θηριωδών πολλάκις ενστίκτων, ταύτην έχουσι κυρίαν, ίνα μη είπω μόνην αφορμήν, την έλλειψιν ιερέως λόγω και παραδείγματι διδακτικού.

Σελ. 434
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/435.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Γράφοντες περί της μορφωτικής δυνάμεως, ην ένεκα του αξιώματος αυτού κέκτηται ο ιερεύς έχομεν υπ' όψει ότι οι ιθύνοντες τα δημόσια, οι κοινώς αρμόδιοι λεγόμενοι, είνε εκείνοι οίτινες θέλουσι νομοθετήσει περί των καθηκόντων και της πνευματικής του ιερέως δράσεως. Ημείς γράφοντες θέλομεν να κατανοηθή ότι η θρησκεία του Ευαγγελίου είνε η μόνη βάσις της αληθούς του ανθρώπου μορφώσεως και ότι ταύτης χωρίς αδύνατον ο άνθρωπος να καταστή πράγματι έντιμος και χρηστός, πράγματι φιλοδίκαιος και φιλαλήθης, πράγματι φιλόπατρις και εν γένει αγαθός πολίτης εν οιωδήποτε επαγγέλματι, εν οιωδήποτε αξιώματι. Αλλά θρησκεία μορφούσα και διαπλάττουσα χαρακτήρας ηθικούς τοιούτους μόνον διά του εφημερίου ιερέως δύναται να υπάρξη, του ιερέως του εις άμεσον και διαρκή επικοινωνίαν ευρισκομένου προς άπαντα τα της κοινωνίας μέλη και του οποίου οι λόγοι και αι πράξεις έχουσιν αδιαμφισβήτητον το κύρος επί της συνειδήσεως των πιστών. Διά τούτο φρονούμεν, ότι ο ιερεύς του χωρίου είνε μεγίστη ανάγκη να κέκτηται τοιαύτην μόρφωσιν και να φέρη τοιαύτα προσόντα ώστε να δύναται υπάρχη πάντων μεν κατηχητής μάλιστα δε της χωρικής κόρης και των νέων.

Εις δε τον νομοθέτην όστις θέλει πεισθή και αποδεχθή την τοιαύτην του ιερέως μορφωτικήν δύναμιν, έν εκ των πρώτων, τα οποία εν τη νομοθεσία αυτού θέλει τω υπαγορεύσει το λογικον είνε, ότι ο καταλληλότατος διδάσκαλος των χωρίων εις την κατωτέραν εκπαίδευσιν αναντιρρήτως καταφαίνεται ο ιερεύς. Διά τούτο ιερατικαί σχολαί και ιερείς ιεροδιδάσκαλοι νομίζομεν ότι σημαίνουσι την ορθοτέραν λύσιν του περί της θρησκευτικής και ηθικής παιδαγωγίας των νέων ζητήματος, άνευ της οποίας παιδαγωγίας τα πάντα μάταια. Ουδέν άλλο δύναται ν' αναστείλη τον ρουν της εθνικής καταστροφής της εξ ελλείψεως ηθικού και εθνικού φρονήματος ή η ηθική και θρησκευτική παιδαγωγία των νέων και νεανίδων, διότι μόνον διά ταύτης αι επιγιγνόμεναι γενεαί δύνανται να ώσιν απηλλαγμέναι των ελαττωμάτων της παρούσης γενεάς, και ν' αναδειχθώσιν αντάξιαι του μεγάλου αυτών προορισμού.

Και νυν επί την ελληνίδα κόρην των πόλεων την μέλλουσαν πεπολιτισμένην οικοδέσποιναν την μέλλουσαν πεπολιτισμένην μητέρα.

Σελ. 435
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/436.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΗΣ ΓΙΑΓΙΑΣ

II

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΚΟΡΑΣΙΩΝ

(Δώρον τη θυγατρί μου Κορίννη Σ. Ναρλή

διά το αγαπητό κοριτσάκι της)

Ω, Παναγία μου χρυσή, Πανάμωμε Παρθένα,

Συ, που με σπλάχνα μητρικά, άγια, χαριτωμένα,

ταις προσευχαίς των καρδιών των μητρικών ακούεις

και με της άγιας Σου καρδιάς το άγιο μύρο λούεις.

Πόσαις φοραίς! ω! άπειρη νοιώθω ευγνωμοσύνη

μέσα στα βάθη της καρδιάς γιαυτη την καλωσύνη

όλη Σου την απέραντη, ω του Χριστού Μητέρα!

ολόψυχα Σ' ευχαριστώ και νύχτα και ημέρα.

Και για το νιο εγγονάκι μου, αυτό το αγγελάκι

αυτό το ζωηρούτσικο, ώμορφο κοριτσάκι,

πάντα, ακούεις, Δέσποινα, την ένθερμη ευχή μου,

όπου σου στέλνει με διπλή αγάπη η ψυχή μου.

Θυμούμαι, Παναγία μου, αυτόμας το παιδάκι,

σαν άρχισε το πρώτο του να κάνη βηματάκι,

ότε Σε παρεκάλεσα την χάριν Σου να χύσης

επάνω του και στη ζωή να μου το οδηγήσης.

Και μια ημέρα να γενή εύρωστη κοπελούδα,

σαν περδικούλα πεταχτή, ξυπνή σαν πεταλούδα

να είνε σαν την Ναυσικά γερή ελληνοπούλα,

ν' άχη τα στήθια ηρωικά, χριστιανική καρδούλα.

Κι η μάνα και ο πατέρας του που τόσον το λατρεύουν

με ξένα ήθη κι' έθιμα να μη το πιλατεύουν,

αλλά και με ελληνική λίγο σκληραγωγία

να του φροντίζουν την τροφή και την ενδυμασία.

Αυτό όλο το χάρισμα δεν είνε ιδικό Σου;

δεν είνε θεία φώτισι απ' τον χρυσό τον Υιό Σου;

και τώρα Σε παρακαλώ μια τέτοια πάλι χάρη

και απ' αυτήν, που έδωκες ακόμη ποιο μεγάλη·

———————

Αποσπάσματα από ποίημα της Σ. Λεοντιάδος, Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών του 1896, Αθήνα, σ. 120-132.

Σελ. 436
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/437.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γιατ' είνε για της ώμορφης ψυχής την ευτυχία,

που έχει μεγαλείτερη απ' το κορμί αξία.

Της ψυχικής αυτής ζωής ο δρόμος, που εμβαίνει,

είνε μακρός και σε 'ψηλό βουνό απάνω βγαίνει

και δύναμι χρειάζεται πολλή και καρτερία

και την 'δική Σου, Δέσποινα, την συνδρομή την θεία.

Γιατί ειν' όλος μ' ώμορφα λουλούδια στολισμένος

και με πετράδια σουβλερά κι' αγκάθια σκεπασμένος.

Και όταν θα τον περπατή και κόφτη τα ανθάκια,

τ' αγκάθια θε να της κεντούν τα τρυφερά χεράκια.

Μα τίποτα το κέντημα αυτό δεν θα την βλάφτη

και στα πετράδια τα σκληρά ποτέ δεν θα σκοντάφτη,

'σάν έχη από πάνω του την άγια την ματιά Σου,

κ' ακούη να το οδηγή η μητρική λαλιά Σου.

Και πρώτα, πρώτα του Χριστού το άγιο Βιβλίο,

που έχει τόση ωμορφιά και τόσο μεγαλείο,

που στου ανθρώπου την καρδιά την σωτηρία δίνει

και της αγάπης του Θεού το άγιο μύρο χύνει.

Αυτό που της αιώνιας ζωής τον σπόρο σπείρει

κι' ειν' απ' την γη στον ουρανό τ' αληθινό γεφύρι.

Αυτό, χρυσή μου Παναγιά, π'ώχει την ιστορία

του Γιου Σου του Μονάκριβου και όλα τα βιβλία

του κόσμου τα ανθρώπινα, τα ποιο σοφά χλωμιάζουν

μπροστά του και το άφεγγο φεγγάρι μας ομοιάζουν.

Γιατί ο ήλιος ειν' αυτό, που έχει για αχτίνες

όλαις ταις θεογέννηταις αλήθειαις εκείναις.

Ναι, τ' άγιο Ευαγγέλιο, τον ήλιο των βιβλίων,

βοήθα, Παναγία μου, τ' αθώο μου τεκνίον,

πρώτα απ' όλα να βαστά, καλά να το διαβάζη

μέσα στο νου και στην καρδιά ταις χάραις του να βάζη,

να νοιώθη όλη του Χριστού την παντοδυναμίαν,

τα θαύματα, την πάνσοφη όλη Διδασκαλίαν.

Και το χρυσό το λόγο του, που λέγει: ν' αγαπούμε

κι εκείνους, που μας βλαφτούνε και να τους βοηθούμε.

Κι' όπως οι άλλοι άνθρωποι θέλουμε να μας κάνουν,

τέτοιο κι' εκείνοι από μας φέρσιμο να λαμβάνουν.

Αυτόν τον άγιο λόγον του καλά να εννοήση

Σελ. 437
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/438.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

'σάν χριστιανή αληθινή στον κόσμο για να ζήση.

Ύστερα, Παναγία μου, τ' άσπρο μου περιστέρι

βοήθα να βαστά καλά στ' ελληνικό του χέρι

εκείνα τα εξακουστά Ελληνικά βιβλία,

τ' αθάνατα, που έγραψαν με περισσή σοφία

Εκείν' οι πρώτοι Έλληνες οι κοσμοφημισμένοι,

που όσοι τους διαβάζουνε, γίνονται φωτισμένοι,

τον Ξενοφώντα, Πλάτωνα, Λυσία, Ισοκράτη,

κι' όσα για τον σοφώτατο εγγράψανε Σωκράτη,

οι πρώτοι δυο του μαθηταί, τα θαυμαστά εκείνα,

που ο Σωκράτης 'δίδαξε στην ένδοξη Αθήνα.

Πού τον θεό εζήταε και την δικαιοσύνην

και είχε κάθε αρετή και ταπεινοφροσύνη,

κι αφού ήταν σοφώτατος απ' όλους τους ανθρώπους,

και έκανε τα έργα του με φωτισμένους τρόπους.

Κι' όλους τους άλλους. Δέσποινα, που έγραψαν τα τόσα

του Ευριπίδη την γλυκεία, χαριτωμένη γλώσσα.

Κι' εκείνον τον βροντόφωνο, τον υψηλό Αισχύλο

και της πατρίδος τον θερμό, τον δυνατόν της φίλο.

Εκείνον τον αθάνατο ρήτορα Δημοσθένη,

πού απ' αυτόν πώς ν' αγαπά το έθνος του μαθαίνει

άνδρας, γυναίκα και έπειτα τον μέγαν Θουκυδίδη

που δεν ηξεύρ' ελληνικά όποιος δεν τον ίδη.

Κι' αυτόν βοήθα, Παναγιά, να νοιώθη, να διαβάζη,

σταις σοβαραίς ιδέαις του τον νουν του να γυμνάζη.

Κι' από του ωραίου Σοφοκλή την θεία Αντιγόνη

μ' ηρωικά αισθήματα κάμνε να δυναμόνη

την τρυφερή του την καρδιά και τα γυναικεία στήθια

σ' εκείνους, που τους αδικούν αδελφική βοήθεια

με θάρρος και με αφοβία απίστευτα να δίνη

και τους γονιούς του ν' αγαπά καθώς αγάπα 'κείνη,

η Αντιγόν' η θαυμαστή, το διαμαντένι' αστέρι,

που γιατ' αυτήν δεν βρέθηκε του Σοφοκλή μας ταίρι.

Κι' απάνω απ' όλα, Δέσποινα, χρυσή μου Παναγία,

δίνε εις το πουλάκι μου την χάρη Σου την θεία,

Σελ. 438
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/439.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

στ' ελληνικά χεράκια του να έχη νύχτα-μέρα

του κόσμου του τραγουδιστού τον βασιλειά πατέρα,

τον Όμηρο, που έψαλλε μ' αθάνατη σοφία

της ευσεβείας κι' αρετής την έξοχη αξία.

Και με κονδύλ' αμίμητο ζωγράφησε την φύσι,

που σαν αυτόν άλλος ποτέ δεν θα την ζωγραφήση.

Της Πηνελόπης απ' αυτήν την γνωστική ξυπνάδα

να μάθη και της Ναυσικάς την τόση φρονιμάοα

και την φιλοπατρία της και νοικοκυρωσύνη,

και Ανδρομάχης την πιστή στοργή και σωφροσύνη.

Κι' όσο κι' αν λένε δύσκολα και υψηλά πως είνε

αυτά, που εις την δόξα τους γέννησαν αι Αθήναι,

τα ελληνικά μας γράμματα, και τόσον αναγκαία

πώς στην γυναίκα δεν είνε γιατ' είν' πολύ σπουδαία,

όμως εγώ άλλο φρονώ κι' αληθινά το ξέρω,

και ότι το 'δοκίμασα και εις την πράξι χαίρω.

Πώς η γυναίκα γράμματα ή διόλου να μη μάθη

γιατί με λίγα και μισά πολλαίς φοραίς να πάθη

μπορεί υπερηφάνεια και ματαιοφροσύνη

και την γλυκεία απλότητα και μετριοφροσύνη

να χάση. ― Δι' αυτό φρονώ τα τόσο φημισμένα

και με βαθειά νοήματα κι' ιδέαις στολισμένα,

Ελληνικά μας γράμματα, που κορφοβούνια μοιάζουν

κι' οι άνθρωποι να τ' αναβούν κουράζονται, λαφιάζουν.

Μα μεσ' από πολύτιμα γεμάτα είν' πετράδια

κι' απάνω τους ανθόστρωτα απλόνονται λειβάδια,

Αυτά φρονώ τα γράμματα καλά να τα μαθαίνη

καθ' Ελληνίδα και μ' αρεταίς μεγάλαις στεφανόνει.

γιατί μ' αυτά την κρίσι της, τον νουν της δυναμόνει

και την καρδιά της μ' αρεταίς μεγάλαις στεφανόνει.

Και γίνετ' άξιο παιδί καλά στο φως να φέρνη·

και η πατρίδα με χαρά στα στήθια της να γέρνη.

― Ναι, Δέσποινα, τον Σοφοκλή, Όμηρο, Θουκυδίδη,

τον Ξενοφώντα, Πλάτωνα, Σωκράτη, Ευριπίδη

να νοιώθη το πουλάκι μου. ― Και με θερμή καρδία

βοήθα το του Έθνους μας και κάθε ιστορία,

πού των ανθρώπων των καλών τα έργα εγκωμιάζει

Σελ. 439
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/440.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και τους κακούς καταφρονεί, με νουν να την διαβάζη.

Και το καλόν παράδειγμα για την ζωή να παίρνη

και 'σάν τους σπόρους τους γερούς που μέσα στην γη σπέρνει

ο γεωργός και για τροφή καλούς καρπούς θερίζει,

έτσι και το πουλάκι μου να αποθησαυρίζη

τα χρήσιμα μαθήματα από την Ιστορία

μεσ' την καρδιά και στην ζωή να τ' άχη οδηγία.

Μαζή μ' αυτά κι' όλους της γης τους τόπους να μαθαίνη.

Έτσι στον νουν ζωγραφιστή η Γεωγραφία μένει,

όταν με τα ιστορικά της χώρας που διαβάζη

κι' αυτήν την χώρα μ' όλα της, που έχει σχεδιάζη

και ταξειδεύη με τον νουν εις όλους της τους τόπους

και βλέπη ποταμούς, βουνά, θαλάσσας και ανθρώπους.

Για τί όπως διδάσκεται μέσα εις τα βιβλία,

δεν εντυπόνεται στο νου ποτέ Γεωγραφία.

Και στην ζωή το μάθημα, το τόσο αναγκαίο

κι' από πολλά μαθήματα τόσο πολύ σπουδαίο,

που πρέπει μ' επιμέλεια μεγάλη να μαθαίνουν

εις τα σχολειά μας και πολύ να το καταλαβαίνουν,

την σοβαρ' Αριθμητική, που σαν να την τρομάζουν

τ' αγαπητά κορίτσια μας και για να λογαριάζουν

θαρρούν που και να ξέρουνε αυτά τόσον δεν πρέπει

κι' ο άνδρας στους λογαριασμούς χρωστεί να διαπρέπη.

-Ω! και αυτή βοήθα το να μάθη, Παναγία,

την Επιστήμη την 'ψηλή και την Γεωμετρία·

κι' αυτήν, που ο Δημιουργός απάνω της κτισμένη

έχει όλη την κτίσι του και καταστολισμένη

με τα λαμπρά της σχήματα απ' την γραμμήν την ίσια,

όπου με χάρη άπειρη και καλλονή περίσσεια

την βλέπεις και στα πειο μικρά λουλούδια και φυλλάκια

έως τον κύκλο, π' ώχουνε ο ήλιος και τ' αστράκια.

Αυτά τα Μαθηματικά, που λέγουμε, να μάθη

μέσα εις το βασίλειό της για να μη κάνη λάθη.

Γιατί η Αριθμητική και η Γεωμετρία

μορφόνουμε το πνεύμα της, ρυθμίζουν την καρδία

και με γερή να σκέπτεται, την κάνουν σ' όλα κρίσι

κι' όλα με καλλιτεχνική να κανονίζη κλίσι.

Σελ. 440
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/441.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Γιατί και ο Δημιουργός ο Πάγκαλος τεχνίτης,

είν' πρώτος Μαθηματικός και πρώτος Γεωμετρήτης.

- Ναι, Παναγία Δέσποινα, κι' απ' τη Φιλοσοφία

βοήθα το την Λογική και την Ψυχολογία,

κείνην, που είν' αληθινή και με το Ευαγγέλιο

σύμφωνα, όχι εκείνην δα, που είνε περιγέλοιο

του λογικού τ' ανθρώπινου! Εκείνην να μαθαίνη

πώς η ψυχή είν' αθάνατη να το καταλαβαίνη.

Πώς είν' εικόνα του Θεού και πώς τον ομοιάζει,

όταν το άγιο θέλημα Εκείνου λογαριάζη,

που εφανέρωσ' ο Χριστός, κι' αυτό μόνον γυρεύη

εις όλη της την γήινη ζωή να βασιλεύη.

Και ξέρη πως ο ουρανός αληθινή πατρίδα

της είνε και τ' αληθινού βασιλείου την σφραγίδα

πρέπει να έχη πάνω της, που είνε, Παναγία,

εις τον Σωτήρα τον Χριστόν η πίστις η αγία.

Και μ' όλα αυτά, που το χρυσό πουλί μου θα μαθαίνη

και μ' όσα πρέπει γράμματα θα είνε στολισμένη

βοήθα και νοικοκυρά να μου γένη ωραία

κι' όλα τα έργα του σπιτιού να μάθη τ' αναγκαία.

- Να μάθη τα φορέματα να ράπτη και να κόπτη

κι' εις όλαις ταις οικιακαίς δουλειαίς μας να προκόπτη,

να ξέρη οικονομικά φαγιά να μαγειρεύη,

σ' αυτά υγεία και εμορφιά πάντοτε να γηρεύη,

Εις του σπιτιού ταις ποιο μικραίς δουλειαίς να καταβαίνη

χωρίς να συλλογίζεται πως είν' γραμματισμένη.

Μα το πουλάκι μου αυτό βοήθα, Παναγία,

να καταλάβη ποια είνε σωστή Παιδαγωγία.

Κι' αυτήν να μεταχειρισθή κι αυτό μίαν ημέρα,

όταν θελήση ο Θεός κι' αυτό καλή μητέρα

να γείνη σαν την ώμορφη, την φρόνιμη μαμμά του,

που ώμορφα ωδήγησε τα πρώτα βήματά του.

Και τ' ώκαμε τόσο καλά τον δρόμο να πηγαίνη

και όσα είν' για την ζωήν χρήσιμα να μαθαίνη.

Σελ. 441
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/442.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Κι' έτσι μια μέρα να γενή νοικοκυρά με τόση

εις την καρδιά της αρετή και εις τον νουν της γνώσι.

Και το κονδύλι που βαστά κι απάνω εις την πλάκα

γράφει το όνομα Θεός, παππάκι και μαμμάκα

και χαίρεται στα γράμματα, που τώρα ζωγραφίζει,

και το βα - γα και δα και θα γραμμένα συλλαβίζει.

Βοήθα το, Κυρία μου, αυτό μας το καμάρι

να γράφη πάνω στο χαρτί με ωμορφιά και χάρη,

και ταις καλαίς ιδέαις του με λογική να στρώνη

και ίδιαις σκέψεις και βουλαίς ωραία να δηλώνη.

Κι' αυτήν την φαντασία του με ώμορφα φτερά

και την καρδιά του στόλισε με φύλλα τρυφερά,

ο Πλάστης μας, βοήθα το καλούς να φτιάνη στίχους,

κι απ' την καρδιά αγγελικούς καλούς να βγάζη ήχους.

Και αυτόν τον Πανάγαθον Υιόν Σου να δοξάζη

και μουσική ουράνια η γλώσσα του να μοιάζη.

Κι' εκεί, όπου στο χέρι του βαστάει το βελόνι

και σαν καλή νοικοκυρά ή ράφτει ή μπαλόνει,

ο νους του μέσα να γεννά συλλογισμούς ωραίους,

καθώς μια μας ποιήτρια στους χρόνους τους αρχαίους,

που έστρεφε τ' αδράχτι της κι' ο νους της εγεννούσε

αθάνατα ποιήματα και τα ετραγωδούσε.

Έτσι και το πουλάκι μου τας Μούσας να λατρεύη

και τον καιρό εις περιττά λόγια να μη ξοδεύη.

Για συναναστροφή καιρό νάχη διωρισμένο,

και άλλον για ανάγνωσι κι' ό,τι καλογραμμένο

είνε και με νοήματα ορθά να το διαβάζη,

μυθιστορίαις πρόστυχαις ποτέ να μη κυττάζη.

Ναι, Δέσποινά μου άμωμε, αυταίς τον νουν σκοτίζουν

και την καρδιά με μάταιαις επιθυμιαίς γεμίζουν!

Κι' η γλώσσα που θα ομιλή, θα γράφη να είν' ωραία

ούτε βαθειά ελληνικά, ούτε πολύ χυδαία.

Γλώσσα γλυκεία κι' αν επαινή και όταν συμβουλεύη,

ποτέ με λέξεις άσχημαις να μη την συνοδεύη.

Γιατί η γλώσσα η καλή, λέγει η παροιμία,

το φείδι απ' την τρύπα του βγάζει με ευκολία.

Και ο γλυκύτατος σου Γιος και στους εχθρούς μας θέλει

αληθινά η γλώσσα μας γλυκεία να στάζη μέλι.

Σελ. 442
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/443.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ω! να μου μάθη, Δέσποινα, και θεία Μουσική,

βοήθατο, μ' εντέλεια και την Ζωγραφική.

Και μια ημέρα έξοχος ζωγράφος, μουσικός

μπορεί να γένη και αυτή και Ευεργετικός

σ' αυταίς ταις τεχναίς ταις καλαίς ταις μουσογεννημέναις,

που είν' από τον ουρανό στην γην κατεβασμέναις.

Ναι, Δέσποινα, της Μουσικής την χάρη Συ γνωρίζεις

οι άγγελοι στους ουρανούς που ψάλλουν και χαρίζεις,

απ' άγιο Σου χαμόγελο την άγια μελωδία

κείνη, που μέσα αντηχεί στου Γιου Σου την καρδία.

Τώρα και γλώσσαις ξενικαίς να μάθη δυο, τρεις, μία

βοήθα το πουλάκι μου, χρυσή μου Παναγία,

γιατί κι' αυτό στο έθνος μας, που είν' αναγκασμένο

μ' έθνη πολλά αλλόγλωσσα να είνε σχετισμένο,

χρειάζεται, κι' υπάρχουσιν εις κάθε ξένη γλώσσα

φραντζέζικα, γερμανικά, καλά γραμμένα τόσα.

Αυτά να ξέρη ώμορφα, να νοιώθη, να διαβάζη

και απ' αυτά, ως μέλισσα, το μέλι να συνάζη.

Αλλά πάντα στο σπίτι της, πάντα με τους γονιούς της

την γλώσσα της θα ομιλή και μ' όλους τους δικούς της.

Για δεν υπάρχει άνθρωπος από τα έθνη τ' άλλα,

που βρίσκονται πάνω στην γη, μικρά είν' ή μεγάλα,

Γάλλος, ή Άγγλος, Γερμανός, Ρώσσος, Τούρκος, Ρωμαίος,

Αρμένιος και Βούλγαρος και Σέρβος κι Ιουδαίος,

στο σπήτι τους την γλώσσα, τους την εθνικήν μιλούνε

και τα παιδιά τους συνηθούν αυτήν να αγαπούνε.

Κ' επιθυμούν στην γλώσσα τους μάλιστα να πρωτεύουν

και καθημέρα προσπαθούν να την καλλιτερεύουν.

- Μονάχα μείς οι Έλληνες είμασθε 'ξιππασμένοι

κι' ενώ την γλώσσα έχουμε την πειο εξακουσμένη,

δεν την καταδεχόμεθα μαζή με τα παιδιά μας

να την μιλούμε μέσα 'δω στην φτωχική φωληά μας.

Παρά για να φαινώμεθα σαν Γερμανοί ή Γάλλοι,

την γλώσσα μας αλλάζουμε, όπως οι παπαγάλοι.

Σελ. 443
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/444.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ω! απ' αυτή την εθνική αρρώστια, Παναγία,

φύλαγε το παιδάκι μας, με χάρη Σου την θεία.

Κι' αν έχη πνεύμα ικανό και θέλησι και κλίσι

κι' εις επιστήμης μάθησι καμμιάς να προχωρήση.

Κι' έχη το μάτι δυνατό τον ήλιον ν' αντικρύζη

τον νοητό, που ώρισεν ο Πλάστης να φωτίζη

με ταις χρυσαίς ακτίνες του, ταις θείαις του αλήθειαις,

το λογικό τ' ανθρώπινο και να του είν' βοήθειαις.

Εις την ζωήν την γήινη κι' άλλη για την ψυχή του

βοήθα το την προκοπή που πρέπει να μαθαίνη

κ' ελληνοπούλα χριστιανή ως πρέπει να μου γένη.

Σαπφώ Λεοντιάς

ΕΙΚΟΝΑ 43.

Σελ. 444
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/445.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να νομοθετηθή η ίδρυσις μαθητικών κέντρων γραμμάτων και γυναικείων έργων... εν τοις γυναικείοις μοναστηρίοις

1897

Σ. Καλλισπέρη

ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΣ ΤΟΥ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Το Κράτος οφείλει να έχη σχολήν θηλέων ―χρησιμεύουσαν και ως Διδασκαλείον― αποκλειστικώς ιδικήν του· με διδασκάλους ους να διορίζη αυτό, με τρόπον επιτηρήσεως, όστις να παρέχη πάσαν εγγύησιν. Δεν επιτρέπεται εις φιλότιμον Κράτος να μη μορφώνει αυτό εκείνας, εις ας παραδίδει τα σχολεία του.

Απαιτείται δε σύστημα εκπαιδευτικόν θέτον φραγμόν εις την συρροήν των επιδιωκουσών διδασκαλικόν πτυχίον, σύστημα καθιστών δυσχερή την επιτυχίαν του πτυχίου της διδασκαλίσσης διά του ποιού και του ποσού των απαιτουμένων γνώσεων, ιδίως όλως σύστημα ριζικών μέτρων, δι' ων να δοθή εις τα κοράσια όλως άλλη παίδευσις, όλως άλλη ανατροφή, ήτις ν' αρχίση ευθύς αμέσως από του προσεχούς έτους, να περιλαμβάνη δε απάσας τας τάξεις από της κατωτάτης μέχρι της ανωτάτης της στοιχειώδους παιδεύσεως (enseignement primaire) δι' ης διερχόμεθα αναγκαίως πάντες πριν μεταβώμεν εις την μέσην.

Είπομεν ότι ανάγκη, κατεπείγουσα μάλιστα, είνε να περιορισθή ο αριθμός των εφοδιαζομένων ετησίως διά πτυχίου διδασκαλίσσης. Θέλουσι δε επιτευχθή η τε ελάττωσις της πληθώρας των προς το διδασκαλικόν επάγγελμα ορμωμένων και η κατάλληλος παίδευσις και ανατροφή των τε διδασκαλισσών και

———————

Απόσπασμα από υπόμνημα προς τη Βουλή, της Σεβαστής Καλλισπέρη, επιθεωρήτριας των δημοτικών σχολείων και φιλολόγου, πτυχιούχου της Σορβόνης (βλ. εδώ, σ. 404-408). Αναδημοσιεύεται από την Οικογένεια, "εβδομαδιαίον γυναικείον περιοδικόν" (διευθύντρια Άννα Ν. Σερουΐου), έτος Α', περίοδος δευτέρα, αρ. 2, 11 Ιανουαρίου 1897, σ. 10-11, αρ. 3, 18 Ιανουαρίου 1897, σ. 19-20, αρ. 4, 25 Ιανουαρίου 1897, σ. 26, αρ. 5, 1 Φεβρουαρίου 1897, σ. 36-37, αρ. 6, 8 Φεβρουαρίου 1897, σ. 42-43 και αρ. 7, 15 Φεβρουαρίου 1897, σ. 50-51.

Σελ. 445
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/446.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

των λοιπών κορασίων διά μέτρου τοιούτου όπερ, αφ' ενός μεν να αποβαίνη έλεγχος της προς το διδάσκειν ιδιοφυΐας και κλίσεως των επιζητουσών πτυχίον διδασκαλίσσης, αφ' ετέρου δε να παρέχη συν τη κλασική μορφώσει πάσαν διδασκαλίαν παρασκευάζουσαν την γυναίκα διά της γνώσεως διαφόρων βιοτεχνιών εις το να επαρκή κατά πάντα εις εαυτήν εργαζομένη ιδίως εν τω οίκω, ανεξαρτήτως ευπορίας ή μη.

Μη ελπίσωμεν βελτίωσιν ως προς τας διδασκαλίσσας διά της επιβολής αυστηρών εξετάσεων. Η κόρη, η ζητούσα διά του διδασκαλικού πτυχίου πόρον ζωής, θα εύρη πάντοτε τα μέσα να εκβιάση την συνείδησιν των εξεταστών. Μη ελπίσωμεν βελτίωσιν ουδέ εκ της παραχωρήσεως εις έν μόνον σχολείον του προνομίου του να χορηγή πτυχίον. Τούτο χρησιμεύει απλώς εις το να στρέψη το ρεύμα των μαθητριών προς τα ταμεία ενός μόνον σχολείου· απόδειξις είνε η των εις το Αρσάκειον συρρευσασών εφέτος πλήμμυρα, ης ένεκα εγένετο χρεία να δημιουργηθή και Γ' τμήμα εξωτερικού εις τας δύο ανωτέρας τάξεις, ων εκατέρα περιλαμβάνη μελλούσας διδασκαλίσσας πλείονας των 200.

Τί θα τας κάμη το Υπουργείον της Παιδείας πάσας ταύτας;

Εφ' όσον δεν λαμβάνει πρόνοιαν θα επιτρέπη να αυξάνη ο αριθμός δυστυχών γυναικών και επομένως των δυστυχών οίκων.

Είνε λοιπόν επείγουσα η μεταρρύθμισις, δι' ης, συν τη αρτία παιδεύσει και παραλλήλως ταύτη, να χορηγηθή η λοιπή εις την γυναίκα αρμόζουσα μόρφωσις.

Άνευ τοιαύτης μεταρρυθμίσεως, πάσαι αι διά την διατήρησιν των δημοτικών σχολείων δαπάναι αποβαίνουσιν μάταιαι, ενώ δυνατόν να κατορθωθή αύτη δι' ελαχίστης δαπάνης, ήτις όμως τάχιστα θα επιφέρη εθνικόν πλούτον, τιμήν οικογενειακήν και ευπορίαν.

Υπάρχουσιν εν Ελλάδι τέσσαρες γεωργικαί σχολαί ανδρών. Θα ήτο μεγάλη ωφέλεια εάν ενομοθετούντο σχολαί γυναικείων τεχνών παντού όπου υπάρχουσι γεωργικαί σχολαί ανδρών, ίνα οι καθηγηταί τούτων αντί μιας αμοιβής αναλάβωσι την διδασκαλίαν των αναγκαίων μαθημάτων. Ιδίως δε να ιδρυθώσιν αύται εν τοις γυναικείοις μοναστηρίοις τοις κειμένοις παρά τισι των γεωργικών τούτων σχολών. Τοιούτο μοναστήριον γυναικών είνε η Αγία Μονή, η παρά την γεωργικήν σχολήν της Τίρυνθος και ημίσειαν ώραν απέχουσα του Ναυπλίου.

Εν δε τοις λοιποίς μοναστηρίοις των γυναικών, τοις κειμένοις μακράν γεωργικής σχολής να νομοθετηθή η ίδρυσις μαθητικών κέντρων γραμμάτων και γυναικείων έργων, άτινα αμφότερα θα διδάσκωσιν αι καταρτιζόμεναι εν ταις σχολαίς διδασκάλισσαι ιδίως εις τας θυγατέρας των αγροτικών πληθυσμών των περί τα γυναικεία μοναστήρια ταύτα οικούντων, ων τινα θέλω υποδείξει, διότι προς τούτο τα επεσκέφθην.

Σελ. 446
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/447.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΣ

(συνέχεια)

Άμα τεθή, ως βάσις των σκέψεων ημών περί μορφώσεως διδασκαλισσών, η ορθή ιδέα ότι εις τας χείρας αυτών παραδίδεται το Έθνος, ότι αύται είνε αι σπορείς του πνευματικού σπόρου, προκύπτει η ανάγκη της συγκροτήσεως αρίστων διδασκαλισσών. Ευκόλως δε θα επιτύχωμεν ταύτην εάν διοργανωθή ανωτέρα στοιχειώδης παίδευσις αφ' ης να μη χωρισθή η βιομηχανική μόρφωσις. Περιπλέον η τελευταία αύτη ν' ανυψωθή διά της αρτίας κλασικής παιδεύσεως χορηγουμένης εις τας λαμβανούσας την βιομηχανικήν ή πραγματικήν μόρφωσιν, συγχρόνως με αυτήν, και εν ίσω μέτρω.

Προς τούτο, θα ήρκει εν μεν ταις Αθήναις, όπου υπάρχει η Τριανταφυλλίδειος γεωργική σχολή, ή εν τινι προαστείω αυτών τοις Πατησίοις, τη Κολοκυνθού, τοις Αμπελοκήποις ή τω Φαλήρω, ων τα δημοτικά σχολεία ηδύναντο εν ανάγκη να χρησιμεύσωσιν ως πρότυπα, να ιδρυθή διτάξιος σχολή ανωτέρας στοιχειώδους παιδεύσεως (l'enseignement primaire supérieur), ήτις να περιέχη δύο τμήματα ίσης περιωπής: το τμήμα των γραμμάτων και το τμήμα της βιομηχανικής μορφώσεως ή γυναικείων πραγματικών έργων.

Αι εις την σχολήν ταύτην εισερχόμεναι να γίνωνται δεκταί μόνον κατόπιν διαγωνισμού επί των αυτών μαθημάτων· και, μετά την επιτυχίαν αυτών εν τω διαγωνισμώ, τότε να εκλέγη εκάστη εν τίνι των δύο τμημάτων επιθυμεί να καταταχθή, εξ ιδιοφυΐας και κλίσεως οδηγουμένη εν τη εκλογή της.

Και αι μεν μαθήτριαι του βιομηχανικού ή πραγματικής μορφώσεως τμήματος θα τυγχάνωσιν εν τη σχολή ταύτη όσης επιθυμούσι παιδεύσεως, ακροώμεναι πάντα τα μαθήματα του τμήματος των γραμμάτων. Μόνον εις τας ασκήσεις της διδασκαλικής δεν θα παρευρίσκωνται, ίνα έχωσι περισσότερον χρόνον προς άσκησιν εν τοις βιοτεχνικοίς έργοις. Θα λαμβάνωσι δε πτυχίον περατώσεως των σπουδών των (certificat de fin d'études) εξεταζόμεναι και περί τα γράμματα προς ικανοποίησιν της φιλοτιμίας των.

Διά δε τας μαθητρίας του διδασκαλικού τμήματος να ρυθμισθώσιν αι ώραι των παραδόσεων και της διδασκαλικής ούτως ώστε να υπολείπηται αρκετός χρόνος προς εκμάθησιν των βιομηχανικών έργων, όπως εξετασθώσιν εις το θεωρητικόν μέρος αυτών επίσης εκτενώς ως αι μαθήτριαι του βιομηχανικού τμήματος, ίνα δύνανται να διδάξωσιν αυτά εις τας τάξεις του δημοτικού σχολείου των θηλέων, μετά ενιαύσιον πρακτικήν εξάσκησιν εν ενί των μαθηματικών κέντρων, των εν ταις γυναικείαις μοναίς ιδρυθησομένων.

Δεν θα έπιτραπή όμως η διδασκαλία και το διδασκαλικόν δίπλωμα ειμή μόνον εις τας δεικνυούσας εκ των αποτελεσμάτων της μαθητικής εργασίας των, ότι φύσει αγαπώσι την διδασκαλίαν και ότι εξ ιδιοφυΐας φέρονται προς το διδασκαλικόν έργον.

Ούτος είνε ο μόνος τρόπος εκκαθαρισμού εν τω μέλλοντι του κλάδου των διδασκαλισσών. Τοιουτοτρόπως θέλει άμα υψωθή και ο κλάδος ούτος αλλά και

Σελ. 447
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 428
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    η μεγάλη μερίς της κοινωνίας τας θέλει αμαθή, πειθήνια όργανά της

    1894

    Κ. Παρρέν

    ΤΟ ΜΟΡΦΩΤΗΡΙΟΝ ΤΩΝ ΘΥΓΑΤΕΡΩΝ ΤΟΥ ΛΑΟΥ

    Αι προνομοιούχοι, αι θωπευμέναι της τύχης έχουν τα ανώτερα παρθεναγωγεία των, το Πανεπιστήμιον, το Πολυτεχνείον. Αι εργάτιδες, τα παιδιά του λαού έχουν το τελούν σήμερον τας εξετάσεις του Κυριακόν των Σχολείον.

    Όχι καλλίμορφον εκ Πεντελικού μαρμάρου μέγαρον, όχι πλούσιον εις κεφάλαια και εισοδήματα ίδρυμα, όχι συντηρούμενον υπό γενναίων εισφορών. Απλούστατα έν παλαιόν και ετοιμόρροπον σχεδόν οίκημα, εις στενωπήν οδόν της Αγίας Ειρήνης, το οποίον χρησιμεύει καθ' εκάστην ως παρθεναγωγείον του δήμου και το οποίον προσφέρει την φιλόξενον στέγην του ανά πάσαν Κυριακήν προς τας εργάτιδας, τας απόρους του λαού θυγατέρας.

    Πτωχόν ως αύται, κρυμμένον εις γωνίαν τινά πληκτικήν, σκοτεινήν της πόλεως, με αέρα κατά το πλείστον ασφυκτικόν, ακριβώς όμοιον με τους οικίσκους και τας καλύβας και τα υπόγεια δωμάτια εν οις διαιτώνται, με μόνην την διαφοράν των διαστάσεων.

    Η κοινωνία, αι κυβερνήσεις, οι δήμοι δείχνονται ολίγον άδικοι, σκληροί προς τον λαόν, όσον και η τύχη. Έχει παιδιά ο λαός αυτός, τα οποία έχουν ανάγκην μορφώσεως, ανθρωπισμού, ηθικοποιήσεως, τούτο ολίγον ενδιαφέρει τας αρχάς. Προκειμένου μάλιστα περί θηλέων ουδέ λόγος καν πρέπει να γίνηται. Θα γίνουν υπηρέτριαι, ή εργάτιδες εις τα εργοστάσια των βιομηχάνων αι κόραι αυταί. Ποία η ανάγκη της μορφώσεώς των! Η μεγάλη μερίς της κοινωνίας τας θέλει αμαθή, πειθήνια όργανά της, μη διακρίνοντα το καλόν από του κακού, το ωφέλιμον από του επιβλαβούς. Εκ της αμαθείας των εξαρτά ο βιομήχανος την εκμετάλλευσιν της εργασίας των, ο κύριος και η κυρία την εν τη υπηρεσία των τυφλήν υποταγήν εις πάσας τας παραλόγους αξιώσεις των, οίας δήποτε φύσεως και αν είναι αύται.

    Και βλέπομεν καθ' εκάστην τα αποτελέσματα του τοιούτου συστήματος

    ———————

    Κ. Παρρέν, Εφημερίς των Κυριών, έτος Η΄, αρ. 347, 10 Απριλίου 1894, σ. 1-2.