Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 489-508 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/489.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

με σφιγμένο το λαιμό μέσα εις το αλμπαγαδένιο μου φόρεμα το βαρύ, το φορτωμένον, το άχαρο, το σκοτεινό

1901

Μ. Δέλβου

ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΟΥ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ

Αγαπητή μου Κυρία,

Όταν προ μηνός απεχωρίσθημεν εις το σχολείον, σας υπεσχέθην να σας γράψω τας εντυπώσεις μου από την εξοχήν και από την ζωήν του σπιτιού, από το οποίον είχα απομακρυνθή, τόσα έτη κατά σειράν, κλεισμένη εις το σχολείον.

Ειξεύρετε ότι το κτήμα μας εις τον Πόρον ευρίσκεται αρκετά μακρυά από το συνοικισμένον μέρος του νησιού και δι' αυτό ζώμεν σχεδόν μόνοι με τον πατέρα, την μητέρα, την γιαγιά και τον θείόν μου τον ιατρόν, ο οποίος είναι ολίγον μισάνθρωπος και ολίγον γρυνιάρης. Αγαπώ την εξοχήν αυτήν διά τα μοσχοβολημένα δάση της και διότι μικρούλα, πριν να έλθω να κλεισθώ εις το σχολείον, εδώ έζησα με την γιαγιά μου ένεκα της πολύ ευπαθούς τότε υγείας μου.

Λατρεύω την γιαγιά μου, ―η οποία, φευ! αρχίζει να διηγήται το ίδιον πράγμα δύο και τρεις φοράς την ημέραν. Οι γονείς μου με αγαπούν και θα ήμουν σχεδόν ευτυχής, αν δεν εύρισκα, ότι κάθε όνειρον και κάθε πόθος άμα πραγματοποιηθή, χάνει το ήμισυ της αξίας του.

Πόσον είχα ποθήσει έξαφνα να απελευθερωθώ από το σχολείον, να τελειώσω τα μαθήματά μου, να ευρεθώ ελευθέρα εις την ζωήν με την νεότητά μου των δέκα επτά χρόνων και με τα όνειρα της ηλικίας αυτής.

Τώρα η ελευθερία με βαρύνει, αισθάνομαι κάποιαν μελαγχολίαν να πιέζη την ψυχήν μου και φοβούμαι, ότι δεν θα ειξεύρω καθόλου να κάμω χρήσιν της ελευθερίας αυτής, την οποίαν τόσα έτη ωνειρευόμην.

Τί έπαθα, τί μου συμβαίνει, ούτε εγώ δεν ειξεύρω. Όταν είχα αφήσει το

———————

Μαίρη Δέλβου, Εφημερίς των Κυριών, έτος ΙΕ', αρ. 675, 16 Σεπτεμβρίου 1901, σ. 3-4, αρ. 676, 23 Σεπτεμβρίου 1901, σ. 2-3, και αρ. 677, 30 Σεπτεμβρίου 1901, σ. 3-4.

 

Σελ. 489
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/490.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

σχολείον, αγαπητή Κυρία, είχα την βεβαιότητα, ύστερον από το ωραίον μου δίπλωμα, ότι ήμην προετοιμασμένη αρκετά καλά διά την ζωήν της κόρης και της γυναικός, η οποία έχει όλα τα μέσα και να διασκεδάση και να εκπληρώση όλα της τα καθήκοντα.

Λοιπόν ηπατήθην, ως απατώνται όλαι αι συμμαθήτριαί μου, ως απατάσθε και σεις, καλή μου κυρία, η οποία νομίζετε, ότι με όλους τους κόπους τους οποίους καταβάλλετε, μας προετοιμάζετε διά την ζωήν, η οποία μας περιμένει.

Όχι μόνον είμαι αμαθεστάτη εις όλα τα οικιακά πράγματα, τα οποία επί τέλους είναι του κύκλου μου και του προορισμού μου, αλλά ύστερα και από τόσους κόπους και τόσας μελέτας και τόσα γραπτά καθήκοντα δέκα όλων χρόνων ανεκάλυψα, ότι είμαι μία αμαθής, μία σχολαστική, μία ηλιθία σχεδόν, προκειμένου να λάβω μέρος εις μίαν σοβαράν οπωσδήποτε συνομιλίαν όχι πολλών, όχι σοφών, αλλά του πατέρα και του θείου μου.

Και διά να εννοήσετε πόσον έχω δίκαιον, πρέπει να σας διηγηθώ, αγαπητή Κυρία, μίαν προς μίαν όλας τας ταπεινώσεις και τας απογοητεύσεις, τας οποίας υπέστην από την πρώτην ημέραν όπου έφθασα εδώ.

Οι ιδικοί μου από την χαράν των διά την θριαμβευτικήν από το σχολείον έξοδόν μου, είχαν καλέσει εις γεύμα δύο τρεις φιλικάς οικογενείας, αι οποίαι παραθερίζουν εδώ, μεταξύ των οποίων και μία ξένη.

Η μαμά μού ανέθεσε να επιστατήσω πώς να στρωθή το τραπέζι και πώς να ανθοστολισθή το σπίτι. Λοιπόν δεν είξευρα διόλου, ούτε ποία ήτο η θέσις του κάθε πράγματος δι' έν επίσημον γεύμα, ούτε πώς να τοποθετήσω τα άνθη. Έκοψα με αδεξιότητα αρκετά άνθη, εγέμισα όσα βάζα ηύρα και τα ετοποθέτησα εδώ και εκεί εις τας θέσεις τας στερεοτύπους των βάζων εις τα τραπέζια.

Όταν ο θείος μου ο γιατρός ―ο οποίος με όλην του την μισανθρωπίαν, υπήρξεν άλλοτε άνθρωπος των σαλονιών και του κόσμου― είδε το χάλι του τραπεζιού και το ανθοστόλισμα του σπιτιού, εμουρμούρισε κάτι μέσα εις τα δόντια του και έπειτα μου εζήτησε την άσπρην εμπροσθέλλα μου, το σήμα αυτό των νέων μου καθηκόντων. Τον ειδα με έκπληξιν να την δένει εις την μέσην του και έπειτα να ξεστρώνη το τραπέζι και να αδειάζη τα βάζα με τα άσχημα και γελοία, μπουκέτα μου, με τα οποία είχα χάσει δύο ώρες σωστές.

Ετοποθέτησε τα πράγματα όλα, όπως αυτός ήξευρε, εχώρισε τα άνθη και με όλα τα άσπρα και τριανταφυλλιά εστόλισε το τραπέζι με μίαν ωραίαν γκιρλάντα. Έβαλε πολλά άνθη μέσα εις πιατάκια και εις χαμηλά δοχεία, τα εσκόρπισεν εδώ και εκεί μεταξύ των κρυστάλλων και των ασημικών, εσχημάτισεν εις την τραπεζαρίαν ωραίας γωνίας με γλάστρες πλατυφύλλων φυτών και μετ' ολίγον, όταν ανάψαμεν τα φώτα η τραπεζαρία μας ωμοίαζε σωστόν παράδεισον.

Σημείωσε ότι ο θείος μου δεν μου έκαμε καμμίαν παρατήρησιν, αλλ' εγώ ευρέθην τόσον ταπεινωμένη, ώστε ησθάνόμην την ανάγκην να κρυφθώ κάπου

Σελ. 490
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/491.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διά να μη αντικρύζω το ειρωνικόν του μειδίαμα και διά να κρύψω τα δάκρυά μου.

Αλλά τί ήτο αυτή μου η λύπη απέναντι της απελπισίας μου, όταν πρώτη από τους προσκεκλημένους μας ήλθεν η ξένη οικογένεια, της οποίας τα κορίτσια μόλις επανήλθαν από το Λονδίνον, όπου έκαμαν την ανατροφήν των.

Ο συνήθως σιωπηλός μαζή με εμέ και με την μαμά θείος μου έγεινεν εύγλωττος και αι συζητήσεις του με τας νέας ξένας ήτο μία απόλαυσις από τας σπανιωτέρας. Είχεν αρχίσει με τον πατέρα των πολιτικάς συζητήσεις και βαθμηδόν και κατ' ολίγον το ζήτημα κατέληξεν εις τας εργατικάς τάξεις, και εις τον οικογενειακόν βίον των πτωχών του Πόρου. Πώς τρέφονται, πώς ζουν, διατί τόση άθλιότης και τόση ένδεια... Τί έπρεπε να γείνη...

Έπρεπε να τας ακούετε και να μείνετε έκπληκτος. Τί μυαλό, συνειθισμένον να σκέπτεται και να παρατηρή και να ενδιαφέρεται δι' όλα! Ποία αντίληψις σωστή κάθε πράγματος! Ποία ετοιμότης απαντήσεων! Πόσαι θεωρίαι κοινωνιολογικαί, πόσα ζητήματα, διά τα οποία μου ήτο αδύνατον να είπω μίαν λέξιν! Εγώ και η μαμά μου είχαμεν μείνει εκεί 'σάν αγάλματα. Εκείνη δύσθυμος έως ότου ήλθαν αι ιδικαί μας, με τας οποίας άρχισε το τρυφερόν και αιώνιον ζήτημα των υπηρετών, εγώ δυστυχής, ντροπιασμένη, εξηυτελισμένη με το δίπλωμά μου το άριστα, διά το οποίον τόσον είχα υπερηφανευθή, και το οποίον μου εφαίνετο ως μία σαρκαστική ανάμνησις του χαμένου μου καιρού τόσων ετών.

Ειξεύρω, ότι το γράμμα αυτό θα σας πικράνη. Αλλά έμαθα να λέγω την αλήθειαν ―όχι εις το σχολείον, φευ! όπου κάθε ημέραν το περιβάλλον μάς αναγκάζει να ψευδώμεθα― και θα σας είπω όλας μου τας εντυπώσεις του μηνός αυτού εις μίαν σειράν μακρών επιστολών. Ίσως συντελέσω να σωθούν άλλαι από την απελπιστικήν θέσιν, εις την οποίαν εγώ ευρίσκομαι σήμερον.

Β'

Αγαπητή Κυρία,

Δεν ηξεύρετε πόσον στενοχωρούμαι, διότι ως είδα από το τελευταίον σας γράμμα, τόσον σας ελύπησα. Αλλά σεις η ιδία δεν μου είχετε συστήσει επιμόνως να σας γράψω τας εντυπώσεις μου; Πώς να έγραφα λοιπόν και τί να έλεγα; Να σας περιγράψω την εξοχήν με τα ωραία πράσινά της χρώματα και την θάλασσαν με τας αιωνίας εναλλαγάς της από του γαλανού μέχρι του μολυβένιου νερού. Να κάμω έκθεσιν ιδεών, ως εκείνας τας οποίας κατά παραγγελίαν εκάμναμεν εις το σχολείον και εις τας οποίας το παιδαριώδες συγκρούεται 

Σελ. 491
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/492.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ακατάπαυστα με το σχολαστικόν ύφος των τετριμμένων φράσεων και των στερεοτύπων λέξεων. Όλα αυτά, τώρα όπου ήρχισα να εννοώ τον κόσμον και να βλέπω την ζωήν υπό την πραγματικήν της όψιν, μου φαίνεται σαν τις ψεύτικες εκείνες ανθοδέσμες που εσκέπαζαν με γυάλες τον παλαιόν καιρόν. Διά τους απλοϊκούς και ανοήτους, τα ξεχρωματισμένα και άοσμα εκείνα πανιά είναι άνθη. Δι' εκείνους όπου βλέπουν ονομάζονται με ένα χαρακτηριστικόν τίτλον "ψεύτικα". Το περίεργον δε είναι, ότι διά να κατασκευάση τις τα ψεύτικα αυτά χάνει καιρόν και θυσιάζει χρήματα. Ενώ διά να έχη ωραία και μυροβολισμένα άνθη δεν χρειάζεται παρά να εξέλθη εις τον κήπον ή εις τον άγρόν, όπου η φύσις τα σκορπίζει με τόσην μεγαλοπρεπή γενναιότητα.

Φοβούμαι, αγαπητή Κυρία, ότι το ίδιον συμβαίνει και με το σχολείον και με την εκπαίδευσιν, την οποίαν μας παρέχει και με την μόρφωσιν με την οποίαν μας εφοδιάζει. Αλλ' ας επανέλθωμεν εις τα πράγματα, τα οποία θα σας πείσουν περισσότερον από τα λόγια.

Και θα επανέλθω ακριβώς εις την βραδειάν εκείνην του γεύματος, το οποίον υπήρξεν αληθινόν δι' εμέ μαρτύριον. Είχαμεν μείνει εις την προ του φαγητού συνομιλίαν της βεράνδας μεταξύ του θείου μου και των ξένων κοριτσιών.

Όταν εμβήκαμεν εις την τραπεζαρίαν και ευρέθημεν υπό το άπλετον φως και ο καθείς έλαβε την θέσιν του, άλλαι στενοχωρίαι με επερίμεναν. Και πρώτα, πρώτα αντελήφθην πόσον ωραία και απλά ήσαν ενδυμέναι αι προσκεκλημέναι μας. Με φορεματάκια, άσπρες μπατίστες, με ανοικτούς ολίγον λαιμούς και κοντά μανίκια, με κτενίσματα χαριτωμένα. Εγώ, με σφιγμένο λαιμό μέσα εις το αλμπαγαδένιο μου φόρεμα το βαρύ, το φορτωμένον, το άχαρο, το σκοτεινό, εζεσταινόμην, ίδρωνα, υπέφερα. Ωμοίαζα 'σάν φασκιωμένη κούκλα, η οποία δεν ημπορεί να κινηθή ελεύθερα.

Και πταίετε εις αυτό σεις, αγαπητή Κυρία. Όταν έφυγα από το σχολείον, σεις ανελάβετε να με ενδύσητε διά την εξοχικήν μας διαμονήν. Σεις εκάμετε την εκλογήν των φορεμάτων και σεις την εποπτείαν της ραπτρίας. Και παρεσύρθητε από τα σκούρα του σχολείου χρώματα, τα οποία και εις την κλειστήν ακόμη ζωήν των πόλεων, ακόμη και του σχολείου, δεν αρμόζουν υποθέτω εις όλας τας ηλικίας.

Αλλ' αυτό είναι το ολιγώτερον από όλα, διά το οποίον δεν θα έκαμνα καν λόγον, εάν δεν ενόμιζα, ότι πρέπει να εννοηθή από το σχολείον, ότι τα κορίτσια, τα οποία ανατρέφει και εκπαιδεύει δεν προορίζονται διά μοναστήρι, αλλά διά κόσμον ότι μία από τας υποχρεώσεις του σχολείου αυτού είναι να αναπτύξη και το γούστο της μαθητρίας εις τον τρόπον της ενδυμασίας και να τας συνειθίση να αγαπούν τα εύμορφα και καλαίσθητα και χαριτωμένα πράγματα.

Καλαί βέβαια αι γνώσεις και η σοφία· καλαί έστω αι παλαιαί και αι καθαραί εξηγήσεις και τα ατελείωτα τετράδια των ονομάτων και ρημάτων, αφού έτσι το νομίζετε. Αλλ' επί τέλους καμμιά από ημάς δεν παρουσιάζεται εις τον

Σελ. 492
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/493.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κόσμον με το δίπλωμα ή τα καλογραμμένα τετράδιά της εις το χέρι. Καμμιάς το μέλλον δεν αποφασίζεται σύμφωνα με τους σχολικούς βαθμούς. Ο κόσμος, αφ' ότου υπάρχει κόσμος, ελκύεται, αγαπητή Κυρία, περισσότερον από την φύσιν και από την πραγματικότητα, παρά από τας θεωρίας. Ένα ωραίο και σοφόν κορίτσι ελκύει, προκαλεί τον θαυμασμόν. Αλλ' ένα χαριτωμένο κορίτσι, ένα κορίτσι καλαίσθητον και αβρόν ελκύει την συμπάθειαν και την αγάπην. Το γούστο αναπληροί το κάλλος, η χάρις σκεπάζει την ασχημίαν. Και σας βεβαιώ, αγαπητή Κυρία, από την μικράν πείραν όπου απέκτησα τας ημέρας αυτάς, ότι αν ήξευρα ολιγώτερα πράγματα περί Μηδικών πολέμων και θρησκευτικών αιρέσεων και είχα κάποιο γούστο και κάποιαν ιδέαν της πραγματικής ζωής θα ήμην πολύ ευτυχεστέρα.

Άλλως τε τα πράγματα θα σας πείσουν περί των λόγων μου, Ειξεύρετε ―διότι ο πατέρας σάς το είχεν ειπεί― ότι υπήρχε κάποιος υποψήφιος γαμβρός, ο οποίος διά να γνωρισθή μαζή μου ήλθεν με την οικογένειάν του να μείνη το καλοκαίρι εις τον Πόρον. Φρέσκος, φρέσκος από το Παρίσι γυρισμένος, έξυπνος, ζωηρός, του κόσμου άνθρωπος.

Φυσικά τον είχαν τοποθετήσει εις το πλάι μου και αντίκρυ μας ήτο μία από τα ξένα κορίτσια. Δεν είναι διόλου εύμορφη η νέα αυτή, ενώ εγώ, ως όλοι ελέγετε, είμαι τύπος ελληνικός. Λοιπόν φοβούμαι, ότι ο ελληνικός τύπος υπέστη το βράδυ εκείνο την μεγαλητέραν ήτταν που ήτο δυνατόν να υποστή, από ένα στραπατσαρισμένο προσωπάκι με μικρά 'μάτια και άσχημα αχυρένια μαλλιά. Ο υποψήφιός μου δεν είχε 'μάτια και γλώσσαν παρά διά την αντικρυνήν μας κόρην. Και ομολογώ και εγώ, ότι δεν είχε άδικον. Όπως εκάθητο, όπως έτρωγεν, όπως εσήκωνε τα 'μάτιά της, όπως έστρεφε το κεφάλι της, όπως έπιανε το μαχαίρι και το πηρούνι της, όπως ωμιλούσε, το αποτέλεσμα ήτο μία ωραία αρμονία, κάτι θελκτικόν, έξυπνον, γοητευτικόν, και τα απλούστερα ακόμη πράγματα αν έλεγε, ήσαν μουσική, ήσαν μελωδία.

Δεν την εζήλευα βέβαια, αλλά μου ήρχετο να κλαίω διά την μηδαμινότητά μου. Ο υποψήφιος αν και εξακολουθεί να μας επισκέπτεται έκτοτε και να στέλλη άνθη, μου φαίνεται ότι το vis-à-vis της βραδειάς εκείνης τον απασχολεί. Η ιδέα αύτη με ταράσσει τόσον, ώστε δεν ημπορώ να εξακολουθήσω.

Γ΄

Αγαπητή Κυρία,

Ό,τι είχα φοβηθή, συνέβη. Ο μελλόνυμφος αφήκε τον Πόρον και εις ανάμνησιν της γνωριμίας μας έστειλε μίαν επιστολήν εις τον θείον μου, εις την

Σελ. 493
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/494.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

46. Μαθήτριες του Παρθεναγωγείου Χιλλ, 1885

Σελ. 494
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/495.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

οποίαν του ωμίλει περί κάποιας χρονίας ασθενείας του, εις την οποίαν το κλίμα του Πόρου τον επείραζε. Εννοείτε βέβαια την σημασίαν του γράμματος αυτού. Γαμβρός, ο οποίος λέγει ότι πάσχει από χρόνιον ανίατον νόσημα είναι το ίδιον, ως να λέγη προς τους συγγενείς της κόρης: η νύμφη δεν μου αρέσει. Είναι δε τόσον βέβαιον αυτό, ώστε κατά τας πληροφορίας μου ο κύριος αυτός εζήτησεν εις γάμον την ξένην, περί της οποίας σας έγραφα και η οποία δεν έχει ούτε ενός λεπτού προίκα. Ώστε η ήττα του Ελληνικού κάλλους, την οποίαν είχα προφητεύσει ήτο περισσότερον μεγάλη παρ' όσον ενόμιζα, και ο θρίαμβος της Αγγλικής ανατροφής επί της ιδικής μας αδιαφιλονείκητος. Διότι η κόρη περί της οποίας σας ωμίλησα είναι Αγγλίς, γεννημένη εις την Ελλάδα, όπου προ χρόνων είναι αποκατεστημένη η οικογένειά της, αλλά αναθρεμμένη εις Αγγλικόν οικοτροφείον. Φαντασθήτε τί πλάνη να νομίζωμεν ότι αι Αγγλίδες δεν έχουν χάριν και δεν ξεύρουν να ενδυθούν, και να τας κρίνωμεν από τας ολίγας περιηγητρίας γεροντοκόρας, τας οποίας βλέπομεν εδώ.

Αλλά διά να εννοήσητε την ήτταν μου καθ' όλην την γραμμήν πρέπει να σας συμπληρώσω την περιγραφήν του περιφήμου εκείνου δείπνου της πρώτης εις τον κόσμον εμφανίσεώς μου:

Εις το τραπέζι το θέμα της ομιλίας περιεστράφη εις την μαγειρικήν, εις τα ωραία φαγητά και τα ωραία γλυκίσματα. Και εδώ αι ξέναι σωστά cordon bleu· η Αγγλική κουζίνα, έλεγαν, είναι σχετικώς πολύ μονότονος· αλλά ημείς εμάθαμεν όλα τα Ελληνικά φαγητά από την μαγείρισσάν μας. Και ο λόγος τότε εστράφη εις την σημασίαν της τροφής, εις την επιρροήν την οποίαν φαγητόν καλοκαμωμένον και ποικίλον ημπορεί να έχη όχι μόνον επί της υγείας, αλλά και επί των διαθέσεων. Μετά ταύτα η ομιλία εστράφη εις τον οικονομικόν προϋπολογισμόν του σπιτιού και εις την διαφοράν των οικογενειακών εξόδων μεταξύ Αθηνών και Λονδίνου. Είξευραν ωρισμένως τί ποσόν εχρειάζοντο διά τρόφιμα, πόσα δι' ενδύματα και πόσα δι' άλλα έξοδα. Και εις συζήτησιν τόσον αποκλειστικώς γυναικείαν είλκυσαν και των κυρίων την προσοχήν, η ομιλία εγενικεύθη και το ζήτημα από οικοκυρικόν κατέληξεν εις ζήτημα οικονομολογικόν, και έγεινε λόγος περί παραγωγής και εγχωρίου βιομηχανίας, περί διεθνούς οικονομικής κινήσεως και τέλος περί πολιτικής.

Εις όλην αυτήν την συζήτησιν και η μητέρα μου και εγώ δεν ημπορέσαμεν να θέσωμεν ούτε λέξιν. Η στενοχωρία μας ήτο περισσότερον από καταφανής. Όταν δε ο πατέρας διά να με αναγκάση να ειπώ τίποτε, είπεν, ότι τώρα και εγώ όπου έχω νωπάς τας γνώσεις μου της οικιακής οικονομίας θα ανελάμβανα τας δαπάνας του σπιτιού, μου εφάνη ότι ο θείος εμειδία ειρωνικά και ο νέος κύριος ο παρά το πλευρόν μου δεν ημπόρεσε να αποκρύψη ένα μορφασμόν του πρόσωπου, ο οποίος 'σάν να έλεγε: τί περιμένετε από το κορίτσι αυτό; δεν βλέπετε ότι 'μοιάζει μάλλον κούκλα παρά άνθρωπος;

Ουφ! τί στενοχωρία ήτο εκείνη και πόσον ατελείωτον μου εφάνη το γεύμα,

Σελ. 495
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/496.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

το επίσημον, εις το οποίον παρευρισκόμην διά πρώτην φοράν. Τόσον ήμην δυστυχής και ταραγμένη, ώστε δύο φοράς μού έπεσεν η πετσέτα μου κάτω και όταν εδοκίμασα να περιποιηθώ την κυρίαν, η οποία εκάθητο πλησίον μου, έχυσα το κρασί εις το τραπεζομάνδυλον και παρ' ολίγον να λεκιάσω το πανταλόνι του μνηστήρος μου.

Τέλος πάντων η μητέρα μου εσηκώθη και όλοι την ηκολουθήσαμεν, αφού δεν απέφυγα έν άλλο φιάσκο ενδεικτικόν της αμαθείας μου. Ενόμιζα ότι το τυρί έπρεπε να φαγωθή προ του γλυκίσματος, έκαμα παρατήρησιν εις τον υπηρέτην, ο οποίος νεοφερμένος, αλλά γνωρίζων την δουλειάν του μου έτιναξεν ένα βλέμμα σχεδόν περιφρονητικόν.

Ο θείος μου, ο οποίος είναι άνθρωπος πολύ λεπτολόγος εις όλα αυτά τα ζητήματα μου εφαίνετο απηλπισμένος διά τον γελοίον ρόλον, τον οποίον έπαιξα. Όταν δε ο πατέρας βασιζόμενος εις τους μουσικούς μου θριάμβους των εξετάσεων, μου επρότεινε να παίξω κάτι τι, είδα τον θείον μου να δαγκάνη με νευρικήν ταραχήν το μουστάκι του, το οποίον αποτελεί εκδήλωσιν υπερτάτης αδημονίας.

Ηρνήθην κατηγορηματικώς και με την ειλικρίνειάν μου την συνήθη, την οποίαν εις το σχολείον εχαρακτηρίζετε ως αυθάδειαν, από την οποίαν ευτυχώς καμμία τιμωρία δεν με διώρθωσε, απήντησα: βλέπω ότι όσα πράγματα νομίζομεν ότι ηξεύρομεν εις το σχολείον, είναι καλά μόνον διά το σχολείον. Θα σας παρακαλέσω, πατέρα, να με αφήσετε να ετοιμασθώ διά τον κόσμον πρώτα και έπειτα να με παρουσιάσετε εις αυτόν.

Η αυθάδειά μου αυτή είχεν έκτακτον επιτυχίαν και ήτο το μόνον πράγμα, το οποίον με έσωσεν από το γελοίον το βράδυ εκείνο. Όλοι εχειροκρότησαν την ειλικρινή μου αποτυχίαν και ηύραν ότι δεν έπρεπε να αποθαρρύνωμαι.

Όπως δήποτε, αγαπητή Κυρία, δεν θέλω να σας λυπήσω περισσότερον και δι' αυτό σας λέγω ότι δεν έχασα εντελώς την ελπίδα, αν όχι να φθάσω την Αγγλίδα αντίζηλον, τουλάχιστον με τον καιρόν και με πολλήν επιμέλειαν και φροντίδα να παύσω από του να είμαι η αδεξία και η αμαθής της σήμερον.

Η μαθήτριά σας Μαίρη Δέλβου

Σελ. 496
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/497.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και ανδρικώτερα αισθήματα αποκομίζουσι και αδελφικώς μετά των αρρένων συνδέονται

1902

Σ. Ζούπανος

Η ΦΟΙΤΗΣΙΣ ΤΩΝ ΘΗΛΕΩΝ ΕΙΣ TA ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Ο κοινωνικός παράγων, ο εξασκών την μεγίστην επιρροήν εις την μόρφωσιν του χαρακτήρος, είνε η οικογένεια, διότι επιδρά αμέσως επί της αγωγής, ήτις αποβλέπει προς τον σκοπόν τούτον. Η άμεσος αύτη ενέργεια της οικογενείας επιτυγχάνεται, ως εκ του στενού συνδέσμου και της επικοινωνίας των μελών της. Δι' αυτών ενισχύονται μεγάλως τα παιδαγωγικά μέσα και μελετάται καλλίτερον η ατομικότης του τροφίμου, προς την οποίαν ταύτα θα κανονισθώσι. Δεν συντελούσιν όμως εξ ίσου άπαντα τα μέλη της οικογενείας προς τον ανωτέρω σκοπόν, διότι πατήρ, όστις είνε, ως επί το πλείστον βιοπαλαιστής, δεν δύναται αδιαλείπτως να μένη εν αυτή, ώστε το κύριον πρόσωπον, εν τη οικογενεία, το οποίον δρα επί της ανατροφής, είνε η μήτηρ.

Μητέρα λοιπόν πρέπει να μορφώσωμεν. Αλλά διά να μορφώσωμεν μητέρα, υπό τας σημερινάς κοινωνικάς συνθήκας, δεν είνε εύκολον, διότι πρέπει να συντελέσωσι προς τούτο άπαντες οι κοινωνικοί παράγοντες, η οικογένεια τουτέστι ή μάλλον η μήτηρ, η εκλησία και το σχολείον. Δυστυχώς όμως η σημερινή μήτηρ, ήτις κατέχεται, ως επί το πλείστον, υπό του σκότους της αμαθείας και δεισιδαιμονίας, βλάπτει μάλλον ή ωφελεί· η δε εκκλησία και η κοινωνία ή ολίγον θέλουσιν ή ολίγον δύνανται να συντελέσωσιν εις την μόρφωσιν της νέας γενεάς· απομένει λοιπόν μόνον το σχολείον, το οποίον, δυνάμεθα να είπωμεν, ότι εκπληροί, όπως δήποτε, τον προορισμόν του· εις το σχολείον άρα πρέπει υποχρεωτικώς να φοιτώσι και τα θήλεα. Και το σχολείον βεβαίως δεν θα δυνηθή ν' αποφέρη αμέσως το προσδοκώμενον αποτέλεσμα, διότι πρόκειται ανίσως να παλαίση προς

———————

Απόσπασμα από άρθρο του δημοδιδάσκαλου Σ. Ζούπανου στην Εθνική Αγωγή, τ. Ε', αρ. 6, 15 Μαρτίου 1902, σ. 69.

32

Σελ. 497
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/498.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τους λοιπούς ισχυροτάτους παράγοντας αλλά βαθμηδόν έχον συναρωγόν και την σχετικώς υπ' αυτού μορφωθησομένην μητέρα θα επιδράση επί των δύο άλλων παραγόντων και τέλος θα επιτευχθή ο επιδιωκόμενος σκοπός. Γεννάται ήδη το ζήτημα: πού θα φοιτώσι τα κοράσια, εις τα μέρη, όπου δεν υπάρχουσι σχολεία θηλέων; Δύνανται να φοιτώσιν εις τα σχολεία των αρρένων, ως και αι αρχαίαι Σπαρτιάτιδες συνεγυμνάζοντο μετά τούτων. Καθώς δε πολυετής διδασκαλική πείρα μ' έπεισε, διότι πάντοτε φοιτώσιν εις το σχολείον μου και κοράσια, όχι μόνον ουδεμία βλάβη δύναται εκ τούτου να προκύψη, ένεκεν της πολύ μικράς αυτών ηλικίας, αλλ' η ωφέλεια ότι ταύτα, πλην των γνώσεων και ανδρικώτερα αισθήματα αποκομίζουσι και αδελφικώς μετά των αρρένων συνδέονται.

Άλλως τε εις τα χωρία πάντοτε σχεδόν τα κοράσια μετά των αρρένων συναναστρέφονται και συμπαίζουσι και μάλιστα εις προκεχωρημένην ηλικίαν. Ιδού λοιπόν ότι ουδείς λόγος καταδικάζει τα ατυχή ταύτα πλάσματα, τα οποία έχουσι μεγίστην σπουδαιότητα διά την ηθικήν αποκατάστασιν της κοινωνίας, εις αιωνίαν αποβλάκωσιν.

Σελ. 498
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/499.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

με τας αυτάς ανάγκας και τα αυτά δικαιώματα φυσικής και ψυχικής αναπτύξεως

1902

Κ. Παρρέν

ΔΙΑΤΙ ΟΧΙ ΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ;

Μία ερώτησις περί της ανάγκης της γυμναστικής διά τας γυναίκας, ην απευθύνει προς εαυτόν συνάδελφος του "Νέου Άστεως", μία ερώτησις, η οποία καταλήγει εις συμπέρασμα αντίθετον του προσδοκωμένου, διά τον αιώνα τουλάχιστον εις τον οποίον ζώμεν, μας εμβάλλει εις απορίαν και μας επιβάλλει απάντησιν.

Αφορμήν εις το ζήτημα έδωκαν αι εξετάσεις εις την Γυμναστικήν του Εκπαιδευτικού Τμήματος της Ενώσεως των Ελληνίδων, εξετάσεις παρουσιάζουσαι, φυσικά, όλα τα στοιχεία της τελειότητος, τα οποία χαρακτηρίζουν τα έργα τα ενεργούμενα αποκλειστικώς από γυναίκας.

Αι μαθήτριαι της Γυμναστικής εξετέλεσαν όλα τα είδη των ασκήσεων, τα οποία ισχυροποιούν κανονικώς τους μυς και τονώνουν αρμονικώς όλα τα μέλη και καθιστούν τον σώμα ευκίνητον και ελαστικόν. Φυσικά επειδή εδιδάχθησαν από καλόν διδάσκαλον και υπό την επίβλεψιν και εποπτείαν και εφορείας ειδικής και της εμπειροτάτης και υπερόχου παιδαγωγού μας κ. Αικ. Λασκαρίδου, αι μαθήτριαι ανεδείχθησαν ίσως ανώτεραι και των αρρένων, βεβαίως όμως χαριέστεραι και επαγωγότεραι αυτών.

Ο συνάδελφος του "Νέου Άστεως", ο οποίος, αν και νέος άνθρωπος, φέρει όμως εις την ράχιν του τας κληρονομικάς αμαρτίας των προλήψεων του παρελθόντος, αφού ομολογεί την εις την γυμναστικήν τελείαν επίδοσιν της γυναικός, αισθάνεται και εις το σημείον αυτό ταπεινούμενον τον ανδρικόν εγωισμόν και καταλήγει εις το συμπέρασμα, ότι οι αρχαίοι Έλληνες έκαμναν καλά απαγορεύοντες εις τας γυναίκας την συμμετοχήν εις τους ολυμπιακούς αγώνας επί ποινή θανάτου.

———————

K. Παρρέν, Εφημερίς των Κυριών, έτος ΙΕ', αρ. 705, 27 Απριλίου 1902, σ. 1-2.

Σελ. 499
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/500.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Εις τί χρησιμεύει, ερωτά ο συνάδελφος, η γυμναστική των αλμάτων και του τραπεζίου και των αποτόμων κινήσεων εις τας γυναίκας ―νομίζομεν ότι κάπου μας ονομάζει θηλείας, ως να επρόκειτο περί τετραπόδων του φύλου μας.

"Ημείς, λέγει, είμεθα γεννημένοι διά την πάλην και τους αγώνας της ζωής, ημείς διά τους πολέμους και τους κινδύνους, ημείς διά την υπεράσπισιν των συνόρων της πατρίδος..."

Υποπτεύομαι ότι πολλά από τα νοημονέστατα εκείνα κοριτσάκια με τους ελαστικούς μυς και τα σπινθηροβολούντα βλέμματα, θα είπαν με τον νουν των, όταν ανέγνωσαν το χρονογράφημα του επικριτού των: διά ποίαν πάλην και ποίους αγώνας και ποίους κινδύνους ομιλεί ο κύριος αυτός της πέννας και του γραφείου και όλη η γενεά του η γαντοφορεμένη και η εύθραυστος και η αναιμική;

Ποίαι είναι αι οδοιπορίαι και κόποι και οι φυσικοί κίνδυνοι, εις ους υποβάλλονται οι άνδρες των πόλεων διά την εξάσκησιν των επαγγελμάτων των, είτε οι επιστήμονες είτε οι υπάλληλοι, είτε οι σπουδασταί, είτε και αυτοί οι τεχνίται.

Αι πονηρότεραι μάλιστα θα εμουρμούρισαν με κακίαν: Και πώς εφύλαξαν τα σύνορά μας και εις τί εχρησίμευσεν η γυμναστική εις τους υποχρεωτικώς και εξ επαγγέλματος και επί αμοιβή ασκουμένους, μας το απέδειξεν ο τελευταίος πόλεμος.

Ημείς επιεικέστεραι των μικρών αυτών σπαρτιατικώς ανατρεφομένων κοριτσιών, από τα οποία η γυμναστική δεν αφαιρεί τίποτε το τρυφερόν και το αβρόν και το ευγενές ―ως δεν αφήρεσεν από τας Αμερικανίδας και τας Αγγλίδας― ερωτώμεν τον συνάδελφον του "Νέου Άστεως"!

Ειξεύρει καμμίαν πάλην του σώματος και κανένα αγώνα, απαιτούντα ελαστικότητα των μελών και αντοχήν των οργάνων και τόνωσιν του μυϊκού και του νευρικού συστήματος τόσον ισχυράν, όσην απαιτεί ο εννεάμηνος αγών της κυοφορίας της γυναικός και η στιγμή η τρομερά και η επώδυνος της απελευθερώσεως; Και νομίζει ότι οι κόποι και αι αγρυπνίαι και αι νυχθήμεροι φροντίδες της αναπτύξεως μιας οικογενείας μικρών παιδιών είναι κατώτεροι των ανδρικών περιπάτων ―οι οποίοι τώρα γίνονται με το τραμ― διά την βιοπάλην των ανδρών των πόλεων.

Διότι δεν πρόκειται βεβαίως εδώ περί των αγροτικών πληθυσμών, όπου άνδρες και γυναίκες ασκούνται από τα παιδικά των χρόνια αδελφικά εις την αναρρίχησιν όχι των κάλων αλλά των κρημνωδών βουνών, όπου τρέφουν τας αίγας των, και έπειτα εις το σκάψιμον και εις τον τρυγητόν και εις το ελαιομάζευμα και εις το αλόνι.

Σήμερον η ανδρική βιοπάλη των πόλεων είναι μία λέξις χωρίς νόημα, μία παράδοσις, η οποία έχει την αρχήν της από την εποχήν, όπου οι άνδρες ήσαν γίγαντες και ήρωες και επάλαιαν με θηρία και με αγρίους και βαρβάρους και

Σελ. 500
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/501.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

όπου μόνοι αυτοί με τας τιλλώδεις των χείρας ανεζήτουν από την γην τους θησαυρούς της ευφορίας της και από τα άλλα της φύσεως στοιχεία την μυστικήν δύναμίν των.

Τώρα όπου τας ανδρικάς χείρας αντικατέστησεν ο ατμός και ο ηλεκτρισμός και αι μυρίαι νεώτεραι εφευρέσεις και όπου η τύχη των πολέμων κρίνεται από την στρατηγικήν ευφυΐαν, τον τέλειον οπλισμόν και το ηθικόν σθένος των μαχητών μάλλον, παρά από την αντοχήν των, τώρα άνδρες και γυναίκες εισέρχονται εις την ζωήν με τας αυτάς ανάγκας και τα αυτά δικαιώματα φυσικής και ψυχικής αναπτύξεως, αφού εις παν σημείον της ζωής συμπληρούνται και τελειοποιούνται αμοιβαίως, και αφού αι γυναίκες γεννούν και αι γυναίκες με τους ισχυρούς μυς και τας ανδρείας ψυχάς δημιουργούν τώρα ως και πάντοτε τας ανδρείας γενεάς του μέλλοντος.

Σελ. 501
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/502.gif&w=600&h=393 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

47. Μάθημα γυμναστικής

Σελ. 502
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/503.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαρτυρολόγιον των διδασκαλισσών

1902

Ε. Γ. Μπουκουβάλα

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΕΚ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΩΣ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΘΗΛΕΩΝ

Η ΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΣΣΗΣ

Η ανά τας διαφόρους ελληνικάς χώρας περιοδεία προς επιθεώρησιν σχολείων θηλέων, πλην της τέρψεως, την οποίαν παρέχει εις τον περιηγούμενον εκ της εναλλαγής των απαραμίλλων τοπίων της πατρίδος μας, δίδει εις αυτόν αφορμήν να μελετήση και την θέσιν της διδασκαλίσσης εν μέσω των ποικίλου χαρακτήρος πληθυσμών της ημετέρας χώρας και τα προσκόμματα τα παρεμβαλλόμενα εις την εξάσκησιν του βαρέος έργου της. Αν και οι χρόνοι ημών οι σημερινοί δεν είνε δυνατόν να παραβληθώσι προς τους εγγύς του παρελθόντος ένεκα της προϊούσης των κατοίκων ημερότητος, αν και σήμερον ιδρύθησαν εις τους πλείστους δήμους του κράτους παρθεναγωγεία και επομένως δεν είνε σπανία ως άλλοτε η εμφάνισις θήλεος διδασκάλου, όμως πολλάκις παρατηρούνται και σήμερον λείψανα της παρελθούσης δεισιδαιμονίας, της αποστροφής κατά του σχολείου των θηλέων και επομένως της αγροικίας, της οποίας πίπτουν θύματα πολλά των δυσμοίρων πλασμάτων, εφ' α επέλαχε το ευγενέστερον αλλά και αχαριστότερον των επαγγελμάτων.

Η ημετέρα κοινωνία συνήθως εκτοξεύει τα είρωνα βέλη της κατά του κλάδου των διδασκαλισσών και επιρρίπτει κατά κανόνα επ' αυτάς την ευθύνην παντός παραπτώματος, παντός σκανδάλου, χωρίς ποτέ να σκεφθή, χωρίς ποτέ να εξετάση τους όρους υπό τους οποίους ζουν, τας πικρίας με τας οποίας ποτίζονται, τα δάκρυα, με τα οποία πολλάκις βρέχουν τον άρτον, τον οποίον μοχθούσαι πορίζονται, τους αγώνας, τους οποίους κατά ποικίλων πειρασμών αγωνίζονται, και το μαρτύριον εν γένει, το οποίον πολλαί τούτων υφίστανται. Διότι, εάν το διδασκαλικόν επάγγελμα εν γένει είνε το δυσχερέστατον και το 

———————

Ελένη Γ. Μπουκουβάλα, Επετηρίς της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, έτος Α' (1901-1902), Αθήνα, εκδότες Υιοί Ανέστη Κωνσταντινίδου, σ. 73-86.

Σελ. 503
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/504.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πολυμοχθότατον πάντων των λοιπών, το της διδασκαλίσσης έργον υπερβάλλει πολύ κατά την δυσχέρειαν και τους μόχθους το του διδασκάλου. Και ναι μεν εις τας πόλεις τα προσκόμματα ταύτα υπό πάσαν έποψιν και ολιγώτερα είνε και ευκολώτερον υπερπηδώνται, αλλ' εις τους αγροτικούς πληθυσμούς η θέσις της διδασκαλίσσης κατά το πλείστον και σήμερον είνε και επίπονος και ανιαρά και ουχί ολιγάκις και επικίνδυνος. Θα παρακολουθήσωμεν λοιπόν την διδασκάλισσαν από της στιγμής, αφ' ης καταλείπουσα τα μαθητικά βάθρα τρέπεται επί τον αγώνα του βίου και θα προσπαθήσωμεν να δώσωμεν εικόνα της θέσεώς της, όσον ένεστι πιστήν.

Πλην ολίγων εξαιρέσεων, αι διδασκάλισσαι προέρχονται εξ οικογενειών, των οποίων τα άρρενα μέλη, εάν υπάρχωσι, δεν επαρκούν προς συντήρησιν εαυτών και των θηλέων του οίκου μελών. Μετά πολλών στερήσεων κατορθούσαι να περατώσωσι τας τάξεις των διδασκαλείων λαμβάνουν ως εφόδιον έν δίπλωμα και ωχυρωμέναι με αυτό, το οποίον φευ δεν πιστοποιεί την απόκτησιν και κοινωνικής πείρας, αρχίζουν να εκλιπαρούν την εξεύρεσιν θέσεως ανεκτής. Και ενταύθα είνε το πρώτον του αγώνος στάδιον διεξαγομένου δεινού, αμειλίκτου εις αυτά τα προπύλαια του κοινωνικού βίου. Και το κύριον του προάγωνος, ούτως ειπείν, τούτου αίτιον είνε η πληθώρα των καθ' έκαστον έτος αποφοιτωσών και η ολιγότης και εν γένει μεν αλλά μάλιστα των καλών θέσεων.

Η αντίληψις του καλού της θέσεως είνε ποικίλη. Άλλαι μεν των νεανίδων αγωνίζονται να κατακτήσωσι θέσιν τινά εντός της πατρίδος ή όσον ένεστι πλησιέστερον ταύτης, άλλαι εις τας πόλεις και κατά προτίμησιν εν Αθήναις, άλλαι εις κώμας συγκοινωνούσας ευκόλως προς διάφορα κέντρα.

Η κατάκτησις σήμερον καλής θέσεως είνε είπερ ποτέ δυσχερής. Διότι ένεκα του νόμου του προστατεύοντος σήμερον τον διδασκαλικόν κόσμον, είνε δύσκολος η μετακίνησις των κατεχουσών τας καλάς θέσεις δι' άλλους λόγους πλην των υπηρεσιακών. Εντεύθεν βλέπομεν τον αγώνα τον συναπτόμενον και εν Αθήναις και εις άλλας πόλεις άμα τη δημιουργία θέσεως νέας ή τη χηρεύσει υπαρχούσης. Δημοτικά και εποπτικά συμβούλια πολιορκούνται κυριολεκτικώς υπό των ενδιαφερομένων συγγενών και φίλων εντεινόντων πάσας τας δυνάμεις των και διαθετόντων πάντα τα μέσα προς επικράτησιν.

Εις τα χωρία ο αγών δεν είνε τοσούτον οξύς. Ελαττούται μάλιστα η οξύτης αυτού, καθόσον το χωρίον είνε απόκεντρον, ολιγάριθμον, στερείται συγκοινωνίας και δεν απολαύει φήμης αγαθής ούτε διά την ημερότητα των κατοίκων του, ούτε διά την φιλοξενίαν των χωρικών, ούτε διά την αγάπην των προς τα γράμματα. Συμβαίνει μάλιστα τα σχολεία χωρίων τινών ευρισκομένων υπό τους δυσμενεστάτους των ανωτέρω όρους να μένουν κενά, εάν δεν υπάρχη εγχωρία διδάσκαλος, παρά πάσαν την πληθώραν των εξ άλλων μερών καταγομένων και εν αργία διαμενουσών.

Σελ. 504
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/505.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Και ήδη κατέκτησε την ποθητήν θέσιν, τον σκοπόν πολυετών μόχθων και στερήσεων, και ημέραν τινά συνοδευομένη συνήθως υπό της μητρός της εγκαθίσταται εν τω χωρίω προκαλούσα ευθύς απ' αρχής τα περίεργα και ανιχνευτικά των κατοίκων βλέμματα και προσβλέπουσα πάντας με την αγνότητα των 16 ή 17 ετών της. Αι πρώται ημέραι του βίου της εν τω χωρίω δεν είνε δυσάρεστοι συνήθως, εις τα χωρία τουλάχιστον εκείνα, τα οποία την διδάσκαλον θεωρούσιν ως σκαπανέα του πολιτισμού και ως κέντρον της ημερώσεως και του ανθρωπισμού. Εις τα χωρία ταύτα και αι τοπικαί αρχαί και οι κάτοικοι φιλοτιμούνται να καταστήσωσι τον βίον αυτής όσον ένεστι ευχάριστον και να μετριάσωσι την μονοτονίαν την φυσικώς γεννωμένην εκ της αποτόμου μεταπτώσεως εκ του βίου της πρωτευούσης εις τον βίον των πενιχρών χωρίων. Αλλά δυστυχώς αι ημέραι αύται κατά το πλείστον είνε ολίγαι. Ο κύριος αγών άρχεται. Αγών εντός και αγών εκτός του σχολείου. Προσκόμματα υπηρεσιακά, προσκόμματα βιωτικά και κοινωνικά.

Και πρώτον εντός του σχολείου. Η νεαρά διδάσκαλος πρωτίστως έχει να παλαίση κατά της ατελείας της μορφώσεώς της. Από των πρώτων της βημάτων κατανοεί ότι το τετράπηχυ δίπλωμα, το οποίον ωνειροπόλησεν εις τον βίον της ως την πηγήν πάσης σοφίας και παντός αγαθού και ως την τελικήν της παιδεύσεώς της σφραγίδα, το δίπλωμα τούτο δεν παρέχει ουδεμίαν σχεδόν επικουρίαν εις την πρακτικήν του επαγγέλματός της άσκησιν. Αι πρώται στοιχειώδεις υπηρεσιακαί γνώσεις, αι οποίαι, όσον απλαί και αν είνε, προβάλλονται εις την φαντασίαν της ως δύσκολοι και πολύπλοκοι, δεν εδόθησαν εις αυτήν εν τω διδασκαλείω. Πώς συντάττεται μία αναφορά, επί τίνος χάρτου, πού και πώς απευθύνεται, πώς καταρτίζονται τα υπηρεσιακά βιβλία, τα κυριώτερα στοιχεία της διεπούσης την δημοτικήν εκπαίδευσιν νομοθεσίας ουδέποτε ήκουσεν, ουδέποτε εδιδάχθη.

Η εγγραφή τέλος των μαθητριών ενηργήθη, αι τάξεις κατηρτίσθησαν. Η ώρα, καθ' ην θα καθήση επί της διδασκαλικής έδρας, την οποίαν πολλάκις εζήλευσε κατεχομένην υπό των καθηγητών και των διδασκαλισσών της, επήλθεν. Αλλ' ιδού νέα απορία. Αγνοεί τον χειρισμόν του προγράμματος η υπηρετούσα εν ηνωμένω σχολείω. Έχει ενώπιόν της μαθητρίας τεσσάρων τάξεων, είνε υποχρεωμένη να θέση εις κίνησιν την μηχανήν ταυτοχρόνως όλου του οργανισμού τούτου και αγνοεί ποίον κομβίον να ωθήση. Ουχί διότι δεν εφιλοτιμήθη να το μάθη, αλλά διότι δεν το εδιδάχθη. Διότι κατά τας πρακτικάς εν τοις διδασκαλείοις ασκήσεις δεν ωδηγήθη να εφαρμόζη πρόγραμμα εν ηνωμένω σχολείω, αλλά επεβλήθη μόνον εις αυτήν η άσκησις εν διηρημένω τοιούτω. Και νυν μη διδαχθείσα, μη ασκηθείσα πρέπει να αυτοσχεδιάση. Και, εάν μεν έχη φύσιν πως δεξιάν, θα δυνηθή μετά πάροδον χρόνου να κατανοήση τον μηχανισμόν του εντύπου αναλυτικού προγράμματος, διαρκώς ποιουμένη δοκιμάς, μέχρις ότου καταλήξη εις σύστημά τι, όπερ η ιδιοφυΐα της θα κρίνη ως ανεκτόν· εάν όμως

Σελ. 505
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/506.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δεν βοηθήται εκ δεξιότητος της φύσεως, αι διατάξεις του εντύπου προγράμματος θα μείνωσι γράμματα κατά το πλείστον νεκρά και η διδάσκαλος απορούσα καθ' εκάστην και από δυσχερείας εις δυσχέρειαν μεταγομένη καρπόν των ματαίων αγώνων της θα έχη το ολιγώτερον την επιτίμησιν του επιθεωρητού. Και τούτο, διότι, η πολιτεία δεν εφρόντισε να παράσχη εις αυτήν επαρκή τα εφόδια τα προς το έργον της αναγκαία.

Αλλά δεν είνε μόνον αι πικρίαι αύται, τας οποίας εντός του σχολείου δοκιμάζει. Αι μαθήτριαι εις τα πλείστα χωρία φοιτώσιν εις τα σχολεία ατάκτως. Ο χωρικός ή μάλλον η μήτηρ η χωρική και διά την ελαχίστην αφορμήν παρακωλύει την τακτικήν φοίτησιν του κορασίου εις το σχολείον. Εάν η μήτηρ έξέλθη προς εργασίαν εις τους αγρούς, ή θα παραλάβη ως επίκουρον και την θυγατέρα της, ή θα καταλίπη αυτήν κηδεμόνα των ανηλίκων τέκνων της, ή τέλος θα την διατάξη να επιμελήται των κατοικιδίων ζώων. Δι' ο δεν είνε σπάνιον κατά τας εργασίμους του σχολείου ώρας να βλέπη τις την μαθήτριαν ονηλατούσαν ή βοηλατούσαν ή και συνωθούσαν μικράν αγέλην χοίρων εις βόσκησιν. Αι πολλοί αύται και συνεχείς πολλάκις απουσίαι των μαθητριών παραλύουν την τάξιν του σχολείου, διακόπτουν την κανονικήν των μαθημάτων πορείαν και παρεμβάλλουν εις την διδάσκαλον άπειρα κωλύματα γιγνόμενα πρόξενα πολλής στενοχωρίας. Και άρχεται της Πηνελόπης ο ιστός. Ό,τι προσεπάθησαν αι διδάσκαλοι να διδάξωσι κατά τον χρόνον της τακτικωτέρας φοιτήσεως, αι μαθήτριαι κατά τας συνεχείς απουσίας σχεδόν απομανθάνουν και επανερχόμεναι πάλιν υποβάλλουν εις νέους κόπους, εις νέα μαρτύρια την διδάσκαλον. Διότι πλην της φιλοτιμίας, υφ' ης εμπνέεται η διδάσκαλος να καταρτίση σχολείον οπωσούν ευπρόσωπον, απειλείται και εκ του φάσματος της επιθεωρήσεως, ενώπιον της οποίας δέον να επιδείξη εργασίαν αρτίαν. Πολλάκις, επικειμένης της επιθεωρήσεως του σχολείου, η διδάσκαλος τρέχει ανά τας οικίας των μαθητριών και ουκ ολιγάκις και εις τους αγρούς, εκλιπαρεί να φοιτώσιν τακτικώς αι απουσιάζουσαι, εξευτελίζεται, και ταύτα, διότι δεν είνε απίθανον η αταξία της φοιτήσεως των μαθητριών να αποδοθή εις αυτήν.

Και θα ερωτήση τις· και ο νόμος περί της υποχρεωτικής φοιτήσεως; Ω! ο νόμος ούτος θα βραδύνη να εφαρμοσθή παρ' ημίν προκειμένου περί των θηλέων. Είνε αληθές, ότι εγένετο εις τινας νομούς απόπειρα προς εφαρμογήν αυτού· αλλ' εάν δεν προαχθώσι τα ήθη ημών εις πλείονα ημερότητα, εάν δεν εκριζωθώσι προλήψεις τινές επικρατούσαι έτι πολλαχού κατά των σχολών των θηλέων, εις ουδέν θα ισχύση η εφαρμογή του. Επεσκέφθην προ ολίγων ετών χωρίον τι νήσου τινός της Επτανήσου. Το χωρίον ήτο πρωτεύουσα του δήμου και ικανώς πολυάνθρωπον συντηρούν σχολείον αρρένων περιέχον υπέρ τους 100 μαθητάς. Εις το χωρίον τούτο υπήρχε και αρτισύστατος σχολή θηλέων. Η σύστασις τοιαύτης σχολής εθεωρήθη υπό των κατοίκων ως προσβολή θανάσιμος κατά της ηθικής του χωρίου. Επειδή διά πολλών μέσων δεν ηδυνήθησαν

Σελ. 506
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/507.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να παρακωλύσωσι την σύστασιν αυτής, απεφάσισαν διά της καταφρονήσεως να προκαλέσωσι την κατάργησίν της. Και όντως δεν εύρον εν τω σχολείω τούτω ή επτά μόνον μαθητρίας, θυγατέρας παρεπιδημούντων ξένων, ιατρού, ιερέως κ.λπ. Το δε παραδοξότερον ότι και οι γονείς των μαθητριών τούτων φοβούμενοι μη περιπέσωσιν εις την μήνιν των κατοίκων ή μη προκαλέσωσι την καταφρόνησιν και την υποψίαν αυτών περί της ηθικής των απέστελλον τα τέκνα των εις το σχολείον κρύφα διά πολλών ελιγμών ανά τας οδούς του χωρίου και ουχί κατ' ευθείαν εκ του οίκου των εις το σχολείον.

Ίνα δε τέλος αναγκάσωσι την διδάσκαλον να απέλθη εκ του χωρίου των, καιροφυλακτήσαντες οι φανατικώτεροι των χωρικών νύκτα τινά, καθ' ην η διδάσκαλος κατήλθεν εις την πρωτεύουσαν της νήσου, διέρρηξαν την θύραν του σχολείου, κατέστρεψαν πάντα τα υπηρεσιακά βιβλία και το χείριστον και αυτά της πτωχής διδασκαλίσσης τα ενδύματα. Ταύτα δε συνέβησαν μόλις προ τετραετίας και εν χωρίω απέχοντι μόλις μίαν ώραν από της πρωτευούσης της ευανθούς νήσου. Είνε λοιπόν δυνατόν, τοιούτων όντων πολλαχού εισέτι των ηθών, να εφαρμοσθή νόμος περί υποχρεωτικής εγγραφής και φοιτήσεως;

Αλλ' οι αγώνες και αι δυσχέρειαι της διδασκαλίσσης εντός του σχολείου δεν περιορίζονται μόνον εις τα ειρημένα. Αι πλείσται των χωρικών μαθητριών προσέρχονται συνήθως εις τα σχολεία έχουσαι εξ ανατροφής μίσος αδιάλλακτον προς τε το ύδωρ και μάλιστα προς τον σάπωνα, την χρήσιν του οποίου ενίοτε τελείως αγνοούν. Η διδάσκαλος και χάριν της ευπρεπείας του σχολείου της και χάριν της ιδίας της οσφρήσεως και ίνα προ παντός εξανθρωπίση τα πλάσματα εκείνα, τα οποία ενεπιστεύθησαν εις αυτήν, δοκιμάζει απείρους ενοχλήσεις και πικρίας και ενίοτε και επιθέσεις συμβουλεύουσα, οδηγούσα εις την καθαριότητα, απειλούσα. Ποσάκις ανδρώδεις μητέρες μαθητριών, εις ας απηυθύνθησαν παρατηρήσεις προς ευπροσωποτέραν παράστασιν εις το σχολείον, οργιζόμεναι ή πειραζόμεναι εις το φιλότιμον, δεν εισέρχονται εις το σχολείον και εκεί κινούσαι απειλητικώς τον δείκτην της δεξιάς δεν εκτοξεύουν τας βαναυσοτέρας των ύβρεων κατά των διδασκαλισσών, διότι ετόλμησαν να διανοηθώσι και να παρατηρήσωσιν ότι αι θυγατέρες των δεν προσέρχονται καθάριοι εις το σχολείον! Ο αγών των διδασκαλισσών κατά της ρυπαρότητος σωμάτων, ενδυμάτων, βιβλίων, τετραδίων είνε όντως ο εξιλεών αυτάς διά πάσαν αδυναμίαν των, ην ως άνθρωποι και αυταί έχουν.

Και η δυσκολία περί την προμήθειαν των αναγκαίων βιβλίων και της γραφικής ύλης και δη της ύλης προς κατασκευήν χειροτεχνημάτων ουκ ολίγα προσκόμματα παρεμβάλλει εις την κανονικήν λειτουργίαν των σχολείων. Προκειμένου περί των χειροτεχνημάτων παρατηρητέον τα εξής περιεργότατα. Πολλάκις παραπονούμεθα κατά των διδασκαλισσών, ότι αύται παραμελούσαι των αναγκαίων εργοχείρων και δη της ραπτικής και κοπτικής διδάσκουν τας μαθητρίας μόνον την κατασκευήν εργοχείρων πολυτελείας πάντη περιττών εις αγροτικούς

Σελ. 507
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/508.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μάλιστα πληθυσμούς. Δεν αρνούμαι ότι πολλαί διδάσκαλοι μη διδαχθείσαι εν τοις διδασκαλείοις την κατασκευήν πρακτικών εργοχείρων προτιμώσι τα πολυτελή είδη. Αλλά γνωρίζω προς τούτοις ότι εις πολλά χωρία αι διδάσκαλοι επιθυμούσαι να διδάξωσι ραπτικήν ευρίσκουν άρνησιν απόλυτον εκ μέρους των μητέρων προς προμήθειαν της αναγκαίας ύλης, διότι προτιμούν την κατασκευήν ειδών πολυτελείας. Μάτην η διδάσκαλος παριστά το περιττόν τούτων και την αναγκαιότητα των πρώτων. Αι μητέρες αρνούνται προβάλλουσαι ως επιχείρημα ότι "το ράψιμο το μαθαίνει και εις το σπίτι της". Δεν είνε λοιπόν πάντοτε σφάλμα της διδασκαλίσσης η άσκησις των μαθητριών εις είδη πολυτελείας, αλλ' αίτιον τούτου είνε η δυστροπία των μητέρων, καθ' ης η διδάσκαλος διαρκώς παλαίει.

Τα εκτός του σχολείου προσκόμματα είνε πολύ μείζονα και σοβαρώτερα, ως θίγοντα πολλάκις και αυτήν της διδασκαλίσσης την υπόληψιν. Η διδασκάλισσα ―νεάνις συνήθως άγαμος― μεταφυτευομένη εκ της κοινωνίας της πρωτευούσης, εν τη οποία ο βίος και ημερώτερος και ελευθεριώτερος και ποικιλώτερος είνε, εις την ασφυκτικήν του χωρίου ατμόσφαιραν έχει ανάγκην και χρόνου και παρατηρήσεως οξείας και μάλιστα καρτερίας και αυταπαρνήσεως, ίνα εξοικειωθή προς το περιβάλλον αυτήν. Κατά τους πρώτους μήνας ομοιάζει προς το αποπλανηθέν πτηνόν, το οποίον πτερυγίζον μάτην αναζητεί την σύντροφον αγέλην ή την οικείαν καλιάν. Τόπος, ήθη και έθιμα, το παν είνε ξένα προς αυτήν.

Πώς λοιπόν να κανονίση την συμπεριφοράν της εν μέσω ποικίλων χαρακτήρων, ποικίλων μικροφιλοτιμιών των χωρικών αμφοτέρων των φύλων; Η διδάσκαλος εν τοις χωρίοις είνε το πρόσωπον το οποίον κυριολεκτικώς κατασκοπεύεται υπό των χωρικών. Πάσα κίνησίς της, πάσα εκδήλωσις συμπαθείας ή αντιπαθείας, πας της λόγος, η κόμμωσίς της, η ενδυμασία της, η συναναστροφή της δεν διαφεύγει τον αυστηρότατον των χωρικών έλεγχον. Και εν αρχή μεν η κρίσις αυτών περί της συμπεριφοράς της περιορίζεται εις μυστικάς προς αλλήλους ανακοινώσεις, αλλά βραδύτερον την μυστικότητα διαδέχεται ο ψίθυρος και τον ψίθυρον η κατάκρισις και η κατακραυγή. Δεν αρνούμαι ότι εις πολλά χωρία αι διδασκάλισσαι ένεκα της παροιμιώδους ευγενείας και φιλοξενίας των κατοίκων περιβάλλονται εκ στοργής και σεβασμού εκ μέρους των χωρικών αποφευγόντων να παράσχωσιν εις αυτάς και σκιάν λύπης· δεν αρνούμαι ότι εις άλλα η συμπεριφορά της διδασκαλίσσης παρέχει ενίοτε αφορμήν εις ψόγον και κατάκρισιν· αλλ' ο επισκεφθείς πολλά αγροτικά σχολεία έχει πεισθή ότι αι ενοχλήσεις αι παρασκευαζόμεναι εις την διδάσκαλον συνήθως αρχήν έχουν ή την παρεξήγησιν ή την βαναυσότητα. Η συμπεριφορά της διδασκαλίσσης παρεξηγείται τοσούτον πολλάκις, ώστε η ταλαίπωρος ευρίσκεται εν τελεία αμηχανία περί της διακανονίσεως αυτής. Εάν π.χ. μετά πολύμοχθον εργασίαν εντός

Σελ. 508
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 489
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    με σφιγμένο το λαιμό μέσα εις το αλμπαγαδένιο μου φόρεμα το βαρύ, το φορτωμένον, το άχαρο, το σκοτεινό

    1901

    Μ. Δέλβου

    ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΟΥ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ

    Αγαπητή μου Κυρία,

    Όταν προ μηνός απεχωρίσθημεν εις το σχολείον, σας υπεσχέθην να σας γράψω τας εντυπώσεις μου από την εξοχήν και από την ζωήν του σπιτιού, από το οποίον είχα απομακρυνθή, τόσα έτη κατά σειράν, κλεισμένη εις το σχολείον.

    Ειξεύρετε ότι το κτήμα μας εις τον Πόρον ευρίσκεται αρκετά μακρυά από το συνοικισμένον μέρος του νησιού και δι' αυτό ζώμεν σχεδόν μόνοι με τον πατέρα, την μητέρα, την γιαγιά και τον θείόν μου τον ιατρόν, ο οποίος είναι ολίγον μισάνθρωπος και ολίγον γρυνιάρης. Αγαπώ την εξοχήν αυτήν διά τα μοσχοβολημένα δάση της και διότι μικρούλα, πριν να έλθω να κλεισθώ εις το σχολείον, εδώ έζησα με την γιαγιά μου ένεκα της πολύ ευπαθούς τότε υγείας μου.

    Λατρεύω την γιαγιά μου, ―η οποία, φευ! αρχίζει να διηγήται το ίδιον πράγμα δύο και τρεις φοράς την ημέραν. Οι γονείς μου με αγαπούν και θα ήμουν σχεδόν ευτυχής, αν δεν εύρισκα, ότι κάθε όνειρον και κάθε πόθος άμα πραγματοποιηθή, χάνει το ήμισυ της αξίας του.

    Πόσον είχα ποθήσει έξαφνα να απελευθερωθώ από το σχολείον, να τελειώσω τα μαθήματά μου, να ευρεθώ ελευθέρα εις την ζωήν με την νεότητά μου των δέκα επτά χρόνων και με τα όνειρα της ηλικίας αυτής.

    Τώρα η ελευθερία με βαρύνει, αισθάνομαι κάποιαν μελαγχολίαν να πιέζη την ψυχήν μου και φοβούμαι, ότι δεν θα ειξεύρω καθόλου να κάμω χρήσιν της ελευθερίας αυτής, την οποίαν τόσα έτη ωνειρευόμην.

    Τί έπαθα, τί μου συμβαίνει, ούτε εγώ δεν ειξεύρω. Όταν είχα αφήσει το

    ———————

    Μαίρη Δέλβου, Εφημερίς των Κυριών, έτος ΙΕ', αρ. 675, 16 Σεπτεμβρίου 1901, σ. 3-4, αρ. 676, 23 Σεπτεμβρίου 1901, σ. 2-3, και αρ. 677, 30 Σεπτεμβρίου 1901, σ. 3-4.