Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 503-522 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/503.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαρτυρολόγιον των διδασκαλισσών

1902

Ε. Γ. Μπουκουβάλα

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΕΚ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΩΣ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΘΗΛΕΩΝ

Η ΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΣΣΗΣ

Η ανά τας διαφόρους ελληνικάς χώρας περιοδεία προς επιθεώρησιν σχολείων θηλέων, πλην της τέρψεως, την οποίαν παρέχει εις τον περιηγούμενον εκ της εναλλαγής των απαραμίλλων τοπίων της πατρίδος μας, δίδει εις αυτόν αφορμήν να μελετήση και την θέσιν της διδασκαλίσσης εν μέσω των ποικίλου χαρακτήρος πληθυσμών της ημετέρας χώρας και τα προσκόμματα τα παρεμβαλλόμενα εις την εξάσκησιν του βαρέος έργου της. Αν και οι χρόνοι ημών οι σημερινοί δεν είνε δυνατόν να παραβληθώσι προς τους εγγύς του παρελθόντος ένεκα της προϊούσης των κατοίκων ημερότητος, αν και σήμερον ιδρύθησαν εις τους πλείστους δήμους του κράτους παρθεναγωγεία και επομένως δεν είνε σπανία ως άλλοτε η εμφάνισις θήλεος διδασκάλου, όμως πολλάκις παρατηρούνται και σήμερον λείψανα της παρελθούσης δεισιδαιμονίας, της αποστροφής κατά του σχολείου των θηλέων και επομένως της αγροικίας, της οποίας πίπτουν θύματα πολλά των δυσμοίρων πλασμάτων, εφ' α επέλαχε το ευγενέστερον αλλά και αχαριστότερον των επαγγελμάτων.

Η ημετέρα κοινωνία συνήθως εκτοξεύει τα είρωνα βέλη της κατά του κλάδου των διδασκαλισσών και επιρρίπτει κατά κανόνα επ' αυτάς την ευθύνην παντός παραπτώματος, παντός σκανδάλου, χωρίς ποτέ να σκεφθή, χωρίς ποτέ να εξετάση τους όρους υπό τους οποίους ζουν, τας πικρίας με τας οποίας ποτίζονται, τα δάκρυα, με τα οποία πολλάκις βρέχουν τον άρτον, τον οποίον μοχθούσαι πορίζονται, τους αγώνας, τους οποίους κατά ποικίλων πειρασμών αγωνίζονται, και το μαρτύριον εν γένει, το οποίον πολλαί τούτων υφίστανται. Διότι, εάν το διδασκαλικόν επάγγελμα εν γένει είνε το δυσχερέστατον και το 

———————

Ελένη Γ. Μπουκουβάλα, Επετηρίς της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, έτος Α' (1901-1902), Αθήνα, εκδότες Υιοί Ανέστη Κωνσταντινίδου, σ. 73-86.

Σελ. 503
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/504.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πολυμοχθότατον πάντων των λοιπών, το της διδασκαλίσσης έργον υπερβάλλει πολύ κατά την δυσχέρειαν και τους μόχθους το του διδασκάλου. Και ναι μεν εις τας πόλεις τα προσκόμματα ταύτα υπό πάσαν έποψιν και ολιγώτερα είνε και ευκολώτερον υπερπηδώνται, αλλ' εις τους αγροτικούς πληθυσμούς η θέσις της διδασκαλίσσης κατά το πλείστον και σήμερον είνε και επίπονος και ανιαρά και ουχί ολιγάκις και επικίνδυνος. Θα παρακολουθήσωμεν λοιπόν την διδασκάλισσαν από της στιγμής, αφ' ης καταλείπουσα τα μαθητικά βάθρα τρέπεται επί τον αγώνα του βίου και θα προσπαθήσωμεν να δώσωμεν εικόνα της θέσεώς της, όσον ένεστι πιστήν.

Πλην ολίγων εξαιρέσεων, αι διδασκάλισσαι προέρχονται εξ οικογενειών, των οποίων τα άρρενα μέλη, εάν υπάρχωσι, δεν επαρκούν προς συντήρησιν εαυτών και των θηλέων του οίκου μελών. Μετά πολλών στερήσεων κατορθούσαι να περατώσωσι τας τάξεις των διδασκαλείων λαμβάνουν ως εφόδιον έν δίπλωμα και ωχυρωμέναι με αυτό, το οποίον φευ δεν πιστοποιεί την απόκτησιν και κοινωνικής πείρας, αρχίζουν να εκλιπαρούν την εξεύρεσιν θέσεως ανεκτής. Και ενταύθα είνε το πρώτον του αγώνος στάδιον διεξαγομένου δεινού, αμειλίκτου εις αυτά τα προπύλαια του κοινωνικού βίου. Και το κύριον του προάγωνος, ούτως ειπείν, τούτου αίτιον είνε η πληθώρα των καθ' έκαστον έτος αποφοιτωσών και η ολιγότης και εν γένει μεν αλλά μάλιστα των καλών θέσεων.

Η αντίληψις του καλού της θέσεως είνε ποικίλη. Άλλαι μεν των νεανίδων αγωνίζονται να κατακτήσωσι θέσιν τινά εντός της πατρίδος ή όσον ένεστι πλησιέστερον ταύτης, άλλαι εις τας πόλεις και κατά προτίμησιν εν Αθήναις, άλλαι εις κώμας συγκοινωνούσας ευκόλως προς διάφορα κέντρα.

Η κατάκτησις σήμερον καλής θέσεως είνε είπερ ποτέ δυσχερής. Διότι ένεκα του νόμου του προστατεύοντος σήμερον τον διδασκαλικόν κόσμον, είνε δύσκολος η μετακίνησις των κατεχουσών τας καλάς θέσεις δι' άλλους λόγους πλην των υπηρεσιακών. Εντεύθεν βλέπομεν τον αγώνα τον συναπτόμενον και εν Αθήναις και εις άλλας πόλεις άμα τη δημιουργία θέσεως νέας ή τη χηρεύσει υπαρχούσης. Δημοτικά και εποπτικά συμβούλια πολιορκούνται κυριολεκτικώς υπό των ενδιαφερομένων συγγενών και φίλων εντεινόντων πάσας τας δυνάμεις των και διαθετόντων πάντα τα μέσα προς επικράτησιν.

Εις τα χωρία ο αγών δεν είνε τοσούτον οξύς. Ελαττούται μάλιστα η οξύτης αυτού, καθόσον το χωρίον είνε απόκεντρον, ολιγάριθμον, στερείται συγκοινωνίας και δεν απολαύει φήμης αγαθής ούτε διά την ημερότητα των κατοίκων του, ούτε διά την φιλοξενίαν των χωρικών, ούτε διά την αγάπην των προς τα γράμματα. Συμβαίνει μάλιστα τα σχολεία χωρίων τινών ευρισκομένων υπό τους δυσμενεστάτους των ανωτέρω όρους να μένουν κενά, εάν δεν υπάρχη εγχωρία διδάσκαλος, παρά πάσαν την πληθώραν των εξ άλλων μερών καταγομένων και εν αργία διαμενουσών.

Σελ. 504
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/505.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Και ήδη κατέκτησε την ποθητήν θέσιν, τον σκοπόν πολυετών μόχθων και στερήσεων, και ημέραν τινά συνοδευομένη συνήθως υπό της μητρός της εγκαθίσταται εν τω χωρίω προκαλούσα ευθύς απ' αρχής τα περίεργα και ανιχνευτικά των κατοίκων βλέμματα και προσβλέπουσα πάντας με την αγνότητα των 16 ή 17 ετών της. Αι πρώται ημέραι του βίου της εν τω χωρίω δεν είνε δυσάρεστοι συνήθως, εις τα χωρία τουλάχιστον εκείνα, τα οποία την διδάσκαλον θεωρούσιν ως σκαπανέα του πολιτισμού και ως κέντρον της ημερώσεως και του ανθρωπισμού. Εις τα χωρία ταύτα και αι τοπικαί αρχαί και οι κάτοικοι φιλοτιμούνται να καταστήσωσι τον βίον αυτής όσον ένεστι ευχάριστον και να μετριάσωσι την μονοτονίαν την φυσικώς γεννωμένην εκ της αποτόμου μεταπτώσεως εκ του βίου της πρωτευούσης εις τον βίον των πενιχρών χωρίων. Αλλά δυστυχώς αι ημέραι αύται κατά το πλείστον είνε ολίγαι. Ο κύριος αγών άρχεται. Αγών εντός και αγών εκτός του σχολείου. Προσκόμματα υπηρεσιακά, προσκόμματα βιωτικά και κοινωνικά.

Και πρώτον εντός του σχολείου. Η νεαρά διδάσκαλος πρωτίστως έχει να παλαίση κατά της ατελείας της μορφώσεώς της. Από των πρώτων της βημάτων κατανοεί ότι το τετράπηχυ δίπλωμα, το οποίον ωνειροπόλησεν εις τον βίον της ως την πηγήν πάσης σοφίας και παντός αγαθού και ως την τελικήν της παιδεύσεώς της σφραγίδα, το δίπλωμα τούτο δεν παρέχει ουδεμίαν σχεδόν επικουρίαν εις την πρακτικήν του επαγγέλματός της άσκησιν. Αι πρώται στοιχειώδεις υπηρεσιακαί γνώσεις, αι οποίαι, όσον απλαί και αν είνε, προβάλλονται εις την φαντασίαν της ως δύσκολοι και πολύπλοκοι, δεν εδόθησαν εις αυτήν εν τω διδασκαλείω. Πώς συντάττεται μία αναφορά, επί τίνος χάρτου, πού και πώς απευθύνεται, πώς καταρτίζονται τα υπηρεσιακά βιβλία, τα κυριώτερα στοιχεία της διεπούσης την δημοτικήν εκπαίδευσιν νομοθεσίας ουδέποτε ήκουσεν, ουδέποτε εδιδάχθη.

Η εγγραφή τέλος των μαθητριών ενηργήθη, αι τάξεις κατηρτίσθησαν. Η ώρα, καθ' ην θα καθήση επί της διδασκαλικής έδρας, την οποίαν πολλάκις εζήλευσε κατεχομένην υπό των καθηγητών και των διδασκαλισσών της, επήλθεν. Αλλ' ιδού νέα απορία. Αγνοεί τον χειρισμόν του προγράμματος η υπηρετούσα εν ηνωμένω σχολείω. Έχει ενώπιόν της μαθητρίας τεσσάρων τάξεων, είνε υποχρεωμένη να θέση εις κίνησιν την μηχανήν ταυτοχρόνως όλου του οργανισμού τούτου και αγνοεί ποίον κομβίον να ωθήση. Ουχί διότι δεν εφιλοτιμήθη να το μάθη, αλλά διότι δεν το εδιδάχθη. Διότι κατά τας πρακτικάς εν τοις διδασκαλείοις ασκήσεις δεν ωδηγήθη να εφαρμόζη πρόγραμμα εν ηνωμένω σχολείω, αλλά επεβλήθη μόνον εις αυτήν η άσκησις εν διηρημένω τοιούτω. Και νυν μη διδαχθείσα, μη ασκηθείσα πρέπει να αυτοσχεδιάση. Και, εάν μεν έχη φύσιν πως δεξιάν, θα δυνηθή μετά πάροδον χρόνου να κατανοήση τον μηχανισμόν του εντύπου αναλυτικού προγράμματος, διαρκώς ποιουμένη δοκιμάς, μέχρις ότου καταλήξη εις σύστημά τι, όπερ η ιδιοφυΐα της θα κρίνη ως ανεκτόν· εάν όμως

Σελ. 505
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/506.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δεν βοηθήται εκ δεξιότητος της φύσεως, αι διατάξεις του εντύπου προγράμματος θα μείνωσι γράμματα κατά το πλείστον νεκρά και η διδάσκαλος απορούσα καθ' εκάστην και από δυσχερείας εις δυσχέρειαν μεταγομένη καρπόν των ματαίων αγώνων της θα έχη το ολιγώτερον την επιτίμησιν του επιθεωρητού. Και τούτο, διότι, η πολιτεία δεν εφρόντισε να παράσχη εις αυτήν επαρκή τα εφόδια τα προς το έργον της αναγκαία.

Αλλά δεν είνε μόνον αι πικρίαι αύται, τας οποίας εντός του σχολείου δοκιμάζει. Αι μαθήτριαι εις τα πλείστα χωρία φοιτώσιν εις τα σχολεία ατάκτως. Ο χωρικός ή μάλλον η μήτηρ η χωρική και διά την ελαχίστην αφορμήν παρακωλύει την τακτικήν φοίτησιν του κορασίου εις το σχολείον. Εάν η μήτηρ έξέλθη προς εργασίαν εις τους αγρούς, ή θα παραλάβη ως επίκουρον και την θυγατέρα της, ή θα καταλίπη αυτήν κηδεμόνα των ανηλίκων τέκνων της, ή τέλος θα την διατάξη να επιμελήται των κατοικιδίων ζώων. Δι' ο δεν είνε σπάνιον κατά τας εργασίμους του σχολείου ώρας να βλέπη τις την μαθήτριαν ονηλατούσαν ή βοηλατούσαν ή και συνωθούσαν μικράν αγέλην χοίρων εις βόσκησιν. Αι πολλοί αύται και συνεχείς πολλάκις απουσίαι των μαθητριών παραλύουν την τάξιν του σχολείου, διακόπτουν την κανονικήν των μαθημάτων πορείαν και παρεμβάλλουν εις την διδάσκαλον άπειρα κωλύματα γιγνόμενα πρόξενα πολλής στενοχωρίας. Και άρχεται της Πηνελόπης ο ιστός. Ό,τι προσεπάθησαν αι διδάσκαλοι να διδάξωσι κατά τον χρόνον της τακτικωτέρας φοιτήσεως, αι μαθήτριαι κατά τας συνεχείς απουσίας σχεδόν απομανθάνουν και επανερχόμεναι πάλιν υποβάλλουν εις νέους κόπους, εις νέα μαρτύρια την διδάσκαλον. Διότι πλην της φιλοτιμίας, υφ' ης εμπνέεται η διδάσκαλος να καταρτίση σχολείον οπωσούν ευπρόσωπον, απειλείται και εκ του φάσματος της επιθεωρήσεως, ενώπιον της οποίας δέον να επιδείξη εργασίαν αρτίαν. Πολλάκις, επικειμένης της επιθεωρήσεως του σχολείου, η διδάσκαλος τρέχει ανά τας οικίας των μαθητριών και ουκ ολιγάκις και εις τους αγρούς, εκλιπαρεί να φοιτώσιν τακτικώς αι απουσιάζουσαι, εξευτελίζεται, και ταύτα, διότι δεν είνε απίθανον η αταξία της φοιτήσεως των μαθητριών να αποδοθή εις αυτήν.

Και θα ερωτήση τις· και ο νόμος περί της υποχρεωτικής φοιτήσεως; Ω! ο νόμος ούτος θα βραδύνη να εφαρμοσθή παρ' ημίν προκειμένου περί των θηλέων. Είνε αληθές, ότι εγένετο εις τινας νομούς απόπειρα προς εφαρμογήν αυτού· αλλ' εάν δεν προαχθώσι τα ήθη ημών εις πλείονα ημερότητα, εάν δεν εκριζωθώσι προλήψεις τινές επικρατούσαι έτι πολλαχού κατά των σχολών των θηλέων, εις ουδέν θα ισχύση η εφαρμογή του. Επεσκέφθην προ ολίγων ετών χωρίον τι νήσου τινός της Επτανήσου. Το χωρίον ήτο πρωτεύουσα του δήμου και ικανώς πολυάνθρωπον συντηρούν σχολείον αρρένων περιέχον υπέρ τους 100 μαθητάς. Εις το χωρίον τούτο υπήρχε και αρτισύστατος σχολή θηλέων. Η σύστασις τοιαύτης σχολής εθεωρήθη υπό των κατοίκων ως προσβολή θανάσιμος κατά της ηθικής του χωρίου. Επειδή διά πολλών μέσων δεν ηδυνήθησαν

Σελ. 506
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/507.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

να παρακωλύσωσι την σύστασιν αυτής, απεφάσισαν διά της καταφρονήσεως να προκαλέσωσι την κατάργησίν της. Και όντως δεν εύρον εν τω σχολείω τούτω ή επτά μόνον μαθητρίας, θυγατέρας παρεπιδημούντων ξένων, ιατρού, ιερέως κ.λπ. Το δε παραδοξότερον ότι και οι γονείς των μαθητριών τούτων φοβούμενοι μη περιπέσωσιν εις την μήνιν των κατοίκων ή μη προκαλέσωσι την καταφρόνησιν και την υποψίαν αυτών περί της ηθικής των απέστελλον τα τέκνα των εις το σχολείον κρύφα διά πολλών ελιγμών ανά τας οδούς του χωρίου και ουχί κατ' ευθείαν εκ του οίκου των εις το σχολείον.

Ίνα δε τέλος αναγκάσωσι την διδάσκαλον να απέλθη εκ του χωρίου των, καιροφυλακτήσαντες οι φανατικώτεροι των χωρικών νύκτα τινά, καθ' ην η διδάσκαλος κατήλθεν εις την πρωτεύουσαν της νήσου, διέρρηξαν την θύραν του σχολείου, κατέστρεψαν πάντα τα υπηρεσιακά βιβλία και το χείριστον και αυτά της πτωχής διδασκαλίσσης τα ενδύματα. Ταύτα δε συνέβησαν μόλις προ τετραετίας και εν χωρίω απέχοντι μόλις μίαν ώραν από της πρωτευούσης της ευανθούς νήσου. Είνε λοιπόν δυνατόν, τοιούτων όντων πολλαχού εισέτι των ηθών, να εφαρμοσθή νόμος περί υποχρεωτικής εγγραφής και φοιτήσεως;

Αλλ' οι αγώνες και αι δυσχέρειαι της διδασκαλίσσης εντός του σχολείου δεν περιορίζονται μόνον εις τα ειρημένα. Αι πλείσται των χωρικών μαθητριών προσέρχονται συνήθως εις τα σχολεία έχουσαι εξ ανατροφής μίσος αδιάλλακτον προς τε το ύδωρ και μάλιστα προς τον σάπωνα, την χρήσιν του οποίου ενίοτε τελείως αγνοούν. Η διδάσκαλος και χάριν της ευπρεπείας του σχολείου της και χάριν της ιδίας της οσφρήσεως και ίνα προ παντός εξανθρωπίση τα πλάσματα εκείνα, τα οποία ενεπιστεύθησαν εις αυτήν, δοκιμάζει απείρους ενοχλήσεις και πικρίας και ενίοτε και επιθέσεις συμβουλεύουσα, οδηγούσα εις την καθαριότητα, απειλούσα. Ποσάκις ανδρώδεις μητέρες μαθητριών, εις ας απηυθύνθησαν παρατηρήσεις προς ευπροσωποτέραν παράστασιν εις το σχολείον, οργιζόμεναι ή πειραζόμεναι εις το φιλότιμον, δεν εισέρχονται εις το σχολείον και εκεί κινούσαι απειλητικώς τον δείκτην της δεξιάς δεν εκτοξεύουν τας βαναυσοτέρας των ύβρεων κατά των διδασκαλισσών, διότι ετόλμησαν να διανοηθώσι και να παρατηρήσωσιν ότι αι θυγατέρες των δεν προσέρχονται καθάριοι εις το σχολείον! Ο αγών των διδασκαλισσών κατά της ρυπαρότητος σωμάτων, ενδυμάτων, βιβλίων, τετραδίων είνε όντως ο εξιλεών αυτάς διά πάσαν αδυναμίαν των, ην ως άνθρωποι και αυταί έχουν.

Και η δυσκολία περί την προμήθειαν των αναγκαίων βιβλίων και της γραφικής ύλης και δη της ύλης προς κατασκευήν χειροτεχνημάτων ουκ ολίγα προσκόμματα παρεμβάλλει εις την κανονικήν λειτουργίαν των σχολείων. Προκειμένου περί των χειροτεχνημάτων παρατηρητέον τα εξής περιεργότατα. Πολλάκις παραπονούμεθα κατά των διδασκαλισσών, ότι αύται παραμελούσαι των αναγκαίων εργοχείρων και δη της ραπτικής και κοπτικής διδάσκουν τας μαθητρίας μόνον την κατασκευήν εργοχείρων πολυτελείας πάντη περιττών εις αγροτικούς

Σελ. 507
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/508.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μάλιστα πληθυσμούς. Δεν αρνούμαι ότι πολλαί διδάσκαλοι μη διδαχθείσαι εν τοις διδασκαλείοις την κατασκευήν πρακτικών εργοχείρων προτιμώσι τα πολυτελή είδη. Αλλά γνωρίζω προς τούτοις ότι εις πολλά χωρία αι διδάσκαλοι επιθυμούσαι να διδάξωσι ραπτικήν ευρίσκουν άρνησιν απόλυτον εκ μέρους των μητέρων προς προμήθειαν της αναγκαίας ύλης, διότι προτιμούν την κατασκευήν ειδών πολυτελείας. Μάτην η διδάσκαλος παριστά το περιττόν τούτων και την αναγκαιότητα των πρώτων. Αι μητέρες αρνούνται προβάλλουσαι ως επιχείρημα ότι "το ράψιμο το μαθαίνει και εις το σπίτι της". Δεν είνε λοιπόν πάντοτε σφάλμα της διδασκαλίσσης η άσκησις των μαθητριών εις είδη πολυτελείας, αλλ' αίτιον τούτου είνε η δυστροπία των μητέρων, καθ' ης η διδάσκαλος διαρκώς παλαίει.

Τα εκτός του σχολείου προσκόμματα είνε πολύ μείζονα και σοβαρώτερα, ως θίγοντα πολλάκις και αυτήν της διδασκαλίσσης την υπόληψιν. Η διδασκάλισσα ―νεάνις συνήθως άγαμος― μεταφυτευομένη εκ της κοινωνίας της πρωτευούσης, εν τη οποία ο βίος και ημερώτερος και ελευθεριώτερος και ποικιλώτερος είνε, εις την ασφυκτικήν του χωρίου ατμόσφαιραν έχει ανάγκην και χρόνου και παρατηρήσεως οξείας και μάλιστα καρτερίας και αυταπαρνήσεως, ίνα εξοικειωθή προς το περιβάλλον αυτήν. Κατά τους πρώτους μήνας ομοιάζει προς το αποπλανηθέν πτηνόν, το οποίον πτερυγίζον μάτην αναζητεί την σύντροφον αγέλην ή την οικείαν καλιάν. Τόπος, ήθη και έθιμα, το παν είνε ξένα προς αυτήν.

Πώς λοιπόν να κανονίση την συμπεριφοράν της εν μέσω ποικίλων χαρακτήρων, ποικίλων μικροφιλοτιμιών των χωρικών αμφοτέρων των φύλων; Η διδάσκαλος εν τοις χωρίοις είνε το πρόσωπον το οποίον κυριολεκτικώς κατασκοπεύεται υπό των χωρικών. Πάσα κίνησίς της, πάσα εκδήλωσις συμπαθείας ή αντιπαθείας, πας της λόγος, η κόμμωσίς της, η ενδυμασία της, η συναναστροφή της δεν διαφεύγει τον αυστηρότατον των χωρικών έλεγχον. Και εν αρχή μεν η κρίσις αυτών περί της συμπεριφοράς της περιορίζεται εις μυστικάς προς αλλήλους ανακοινώσεις, αλλά βραδύτερον την μυστικότητα διαδέχεται ο ψίθυρος και τον ψίθυρον η κατάκρισις και η κατακραυγή. Δεν αρνούμαι ότι εις πολλά χωρία αι διδασκάλισσαι ένεκα της παροιμιώδους ευγενείας και φιλοξενίας των κατοίκων περιβάλλονται εκ στοργής και σεβασμού εκ μέρους των χωρικών αποφευγόντων να παράσχωσιν εις αυτάς και σκιάν λύπης· δεν αρνούμαι ότι εις άλλα η συμπεριφορά της διδασκαλίσσης παρέχει ενίοτε αφορμήν εις ψόγον και κατάκρισιν· αλλ' ο επισκεφθείς πολλά αγροτικά σχολεία έχει πεισθή ότι αι ενοχλήσεις αι παρασκευαζόμεναι εις την διδάσκαλον συνήθως αρχήν έχουν ή την παρεξήγησιν ή την βαναυσότητα. Η συμπεριφορά της διδασκαλίσσης παρεξηγείται τοσούτον πολλάκις, ώστε η ταλαίπωρος ευρίσκεται εν τελεία αμηχανία περί της διακανονίσεως αυτής. Εάν π.χ. μετά πολύμοχθον εργασίαν εντός

Σελ. 508
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/509.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ατμοσφαίρας αποπνικτικής θελήση να αναπνεύση ολίγον καθαρόν αέρα, θα παρατηρηθή ότι εξέρχεται εις περίπατον συχνά, θα κατασκοπευθή, θα διυλισθή η στάσις της, θα ερευνηθή τίνα συνήντησε, προς τίνα απέτεινε τον λόγον ή απηύθυνε χαιρετισμόν. Εάν ως κοινωνικός άνθρωπος επιζητήση να συνάψη σχέσεις προς οικογενείας, ίνα ποικίλη πως τον μονοτονώτατον βίον της, αι σχέσεις αύται πολλάκις γίνονται πέτρα σκανδάλου και αφορμή συνεχούς θλίψεως και πολλών ενοχλήσεων κατά της διδασκαλίσσης. Η ζηλοτυπία περί προτιμήσεως ταύτης ή εκείνης της οικογενείας και η κομματική αντιζηλία εγείρουν τον πόλεμον κατ' αυτής, πόλεμον πολλάκις δεινόν και αμείλικτον. Εάν ήτο δυνατόν να συλλεγώσι τα επεισόδια των διδασκαλισσών τα προκαλούμενα εκ των προειρημένων αφορμών, θα απετελούντο τόμοι ογκωδέστατοι, επί των οποίων θα ήξιζεν η επιγραφή "Μαρτυρολόγιον των διδασκαλισσών".

Το χείριστον όμως πάντων είναι η συστηματική επίθεσις, την οποίαν οι διάφοροι των χωρίων Δον Ζουάν ενεργούν κατά των διδασκαλισσών. Η διδασκάλισσα συνήθως είνε, ως είπομεν, το επιφανέστερον της κοινότητος θήλυ μέλος. Εν πάση κοινότητι υπάρχουν επίσης επίλεκτοί τινες νέοι, είτε εγχώριοι είτε παρεπιδημούντες, αμιλλώμενοι τίς να προσελκύση τα συμπαθή της διδασκαλίσσης βλέμματα, ήτις, ίνα διασώση την άκρως ευαίσθητον φήμην της εν τω χωρίω, αναγκάζεται να αμύνεται αποφεύγουσα τας συνεχείς καταδιώξεις και πολλάκις επί ημέρας όλας κλειομένη εντός του οίκου της προς άρσιν πάσης υπονοίας. Αλλά μήπως και αυτή η εκουσία κάθειρξις δύναται να διαφύγη την έγερσιν υπονοιών; Και ταύτης η αφορμή αναζητείται και ταύτης η αιτία παρεξηγείται. Τροφήν δε άφθονον εις τας παρεξηγήσεις παρέχει των διωκτών η εκ ματαιότητος σπερμολογία, η φαντασία των οποίων πλάττει ό,τι μάτην η πραγματικότης επεχείρησε. Διότι οφείλομεν προς τιμήν του κλάδου των Ελληνίδων διδασκαλισσών να ομολογήσωμεν ότι σπανιώτατα παραδείγματα υπάρχουν καθ' α εδόθη πραγματική προς δυσφήμισιν του κλάδου αφορμή. Αν και εν τοσούτω νεαρά ηλικία ευρίσκονται εκτεθειμέναι εις μυρίους πειρασμούς και κινδύνους, αν και είνε έρημοι συνήθως και απροστάτευτοι και της αρωγής των ισχυρών του χωρίου έχουσι συχνάκις ανάγκην, κατορθούν να προβάλλωνται ως υποδείγματα χρηστότητος άξια τω όντι θαυμασμού. Διότι πολλάκις η καταδίωξις είνε αμείλικτος και βάναυσος. Δεν είνε σπάνιον π.χ. ο δημοτικός άρχων ή άλλος τις μέγα παρ' αυτώ ισχύων να αποκόπτωσι μέρος της μισθοδοσίας της διδασκαλίσσης επί τη προφάσει μεν ότι αύτη ήργησε κατ' εργασίμους ημέρας, πράγματι όμως εξ άλλων ελατηρίων. Δεν είνε σπάνιον διά την αυτήν αιτίαν να επιβραδύνηται η έκδοσις του εντάλματος της μισθοδοσίας της διδασκαλίσσης και άλλα ποικίλα εκβιαστικά κατ' αυτής μέσα να επινοώνται.

Ταύτα και τοιαύτα είναι της διδασκαλίσσης τα προσκόμματα τα παρεμβαλλόμενα εις αυτήν εντός και εκτός του σχολείου. Και πολλαί μεν των εν τω

Σελ. 509
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/510.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

σχολείω δυσχερειών δυνατόν να αρθώσι. Και πρωτίστως φρονούμεν ότι αναγκαιότατον είνε να καταβληθή εν τοις διδασκαλείοις μείζων προσοχή, ώστε να αποκτούν αι διδασκάλισσαι τας αναγκαίας υπηρεσιακάς γνώσεις περί ων εγένετο λόγος ανωτέρω. Δεύτερον η πρακτική άσκησις των μαθητριών ανάγκη να γίνεται πληρεστέρα και προ παντός εν ηνωμένω σχολείω. Ας ληφθή υπ' όψει ότι τα εννέα δέκατα των σχολείων των θηλέων είνε ηνωμένα. Ας γίνωνται λοιπόν συνεχείς ασκήσεις εν τοιούτω σχολείω, ίνα μη ταλαντεύηται και απορή η διδάσκαλος κατά τα πρώτα έτη.

Και ταύτα μεν της πολιτείας η μέριμνα δύναται να θεραπεύση. Προς ανακούφισιν δε και διευκόλυνσιν της διδασκαλίσσης εν τη κοινότητι, ει και τούτο, ως είπομεν, κατά το πλείστον εξαρτάται εκ της ημερότητος, του πολιτισμού και του ανθρωπισμού εν γένει των κατοίκων της κοινότητος, παρ' ης η διδάσκαλος υπηρετεί, όμως δεν κρίνομεν άσκοπον να διατυπώσωμεν γνώμας τινάς χάριν κυρίως των νεαρωτέρων διδασκαλισσών, αι οποίαι το πρώτον εισέρχονται, εις την δημοσίαν υπηρεσίαν.

Η νεαρά διδάσκαλος προκαλεί πλειστάκις την οργήν και την κατάκρισιν των κατοίκων εκ παρεξηγήσεως της συμπεριφοράς αυτής προς τας μαθητρίας του σχολείου. Μαθήτριαι είνε κατατεταγμέναι εις τα σχολεία και ευπόρων και απόρων οικογενειών. Πάσα εξαιρετική περιποίησις της ευπόρου μαθητρίας ή παράβλεψις των παιδικών της αμαρτημάτων, και πάσα φαινομένη αδιαφορία προς την άπορον μαθήτριαν ή επιτίμησις ή τιμωρία σκληροτέρα αποδίδεται εκείνη μεν εις την επιφανή κοινωνικήν θέσιν της πρώτης, αύτη δε εις την ένδειαν της δευτέρας. Η άπορος μαθήτρια παραπονείται εις την οικογένειάν της και εκ τούτου διατίθεται δυσμενώς προς την διδάσκαλον ολόκληρος οικογένεια και αι συγγενικαί έτι. Η διδάσκαλος λοιπόν και αν δεν έχη πρόθεσιν να κάμη τοιαύτας διακρίσεις μεταξύ των μαθητριών απαγορευομένας υπό των στοιχειωδεστάτων της παιδαγωγικής κανόνων, οφείλει προς τούτοις και να πείση περί των ειλικρινών της διαθέσεων. Δεν αρκεί να είνε προς πάσας ίση, αλλά πρέπει και να φαίνηται ίση, αγωνιζομένη να εμβάλλη εις τας μαθητρίας της την πεποίθησιν ότι εν τω σχολείω κρατεί απόλυτος ισότης και ότι επαινείται και αμείβεται και βραβεύεται μόνον η ακριβής εκπλήρωσις πάντων των μαθητικών καθηκόντων. Η τοιαύτη της διδασκαλίσσης μέριμνα και τον σεβασμόν των μαθητριών προς αυτήν θα επιρρώση και πολλάς ενοχλήσεις θα αποτρέψη.

Πολύ δε μείζονα την προσοχήν της η διδάσκαλος πρέπει να εφιστά κατά την συμπεριφοράν της προς μαθητρίας οικογενειών ανηκουσών εις διισταμένας κομματικάς φατρίας. Δεν γνωρίζουν αι νεαραί διδάσκαλοι ότι πλείστα ενοχλήματα δύνανται να καταστήσουν τον βίον των επώδυνον αρχήν έχοντα την κομματικήν των κατοίκων διάστασιν. Ου μόνον λοιπόν δεν πρέπει να παρέχωσιν ουδεμίαν αφορμήν προς γέννησιν τοιούτων παρεξηγήσεων, αλλά και να επιμελώνται να πείθωσι διά της συμπεριφοράς των ότι πάντες οι κάτοικοι ανεξαρτήτως

Σελ. 510
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/511.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κομματικής αποχρώσεως είνε εις αυτήν σεβαστοί, όταν την σέβωνται. Ιδία προς τας μαθητρίας η συμπεριφορά των έστω τοιαύτη, ώστε να αφοπλίζη πάντα μεμψίμοιρον, πάντα έχοντα τάσιν προς παρεξήγησιν.

Περί των λοιπών σχέσεων και της στάσεως αυτής απέναντι της κοινότητος δεν είνε δυνατόν να διατυπωθώσι κανόνες. Η φρόνησις της διδασκάλου θα υπαγορεύση εις αυτήν την αναγκαίαν επιφύλαξιν και θα χαράξη την οδόν αναλόγως των περιστάσεων, ην οφείλει να ακολουθήση. Τούτο μόνον ας έχη προ οφθαλμών ότι, εάν ποτέ συμβή ώστε να παρεξηγηθή η συμπεριφορά της, έχει ανάγκην να αναζητήση το αίτιον της παρεξηγήσεως ταύτης και διά πάσης θυσίας να άρη αυτό, ώστε να καταπνίξη ευθύς εν αρχή τον πρώτον ψίθυρον. Η αμέλεια περί άρσεως του αιτίου εκτραχύνει τα πράγματα και τότε η θεραπεία του κακού είνε δυσχερής.

Εν τέλει ας θαρρήσωσιν αι νεαραί διδάσκαλοι αναλογιζόμεναι ότι η ειλικρινής εις το καθήκον αφοσίωσις και το άμεμπτον ήθος των είνε δύο ισχυρότατα προπύργια, καθ' ων αμβλύνωνται ουχί ολιγάκις τα βέλη της κατακρίσεως και της συκοφαντίας.

Σελ. 511
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/512.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ζητώ ολιγότερες δασκάλες, ολιγότερες μορφωμένες, ολιγότερες σοφές και περισσότερες νοικοκυράδες

1903

[Δ.Π. Ταγκόπουλος]

ΤΙ ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΙ ΤΙ ΜΑΣ ΛΕΙΠΕΙ

Από πού ναρχίσω; Βλέπετε, οι πρόλογοι δεν μ' αρέσουν καθόλου. Τους βαρύνουμαι. Και τους φοβούμαι ακόμη. Διότι κόβουν την όρεξι του αναγνώστου, τον τρομάζουν.

Από πού λοιπόν ναρχίσω; Ας αρχίσω από τα κορίτσια μας.

Κορίτσια έχουμε. Και καλοφτειασμένα μάλιστα ―ιδίως τώρα που η Γυμναστική εγενικεύθηκε― η Γυμναστική που φτειάνει γερά κορμιά και όπως είπεν ένας φυσιολόγος ― δημιουργεί γερές μητέρες.

Καλοφτειασμένα λοιπόν τα κορίτσια μας. Και μορφωμένα. Αφού στο Αρσάκειον και στ' άλλα παρθεναγωγεία μας διδάσκουνται και Πλάτωνα και Όμηρον ― αδιάφορον αν οι περισσότεραις όταν πάρουν το πτυχίον τους δεν ημπορούν να συντάξουν ούτε μίαν επιστολήν, χωρίς να την γαρνίρουν με δέκα ανορθογραφίες και διπλάσιες ασυνταξίες. Ενθυμούμαι μίαν σοφήν συμμαθήτριά μου στο Αρσάκειον η οποία το επίστευε ―και το είπε και στον καθηγητήν μας μάλιστα,― πως ο Βόσπορος είνε η πρωτεύουσα της Κωνσταντινουπόλεως.

Έχουμε λοιπόν κορίτσια καλοφτειασμένα και μορφωμένα. Παπαγαλίζουν ακόμη και ολίγα Γαλλικά. Παίζουν και λίγο πιάνο. Διαβάζουν και μυθιστορήματα. Καλλιεργούν και το φλερτ. Γράφουν, όσες έχουν talent εννοείται, και στίχους. Τραγουδούν υποφερτά. Ανεβαίνουν και στην σκηνήν.

Τί άλλο ημπορούμε να ζητήσουμε από τ' αθώα αυτά και απονήρευτα πλάσματα;

Έχουμε και γυναίκες. Δηλ. κυρίες του κόσμου και κυρίες του σπιτιού. Κυρίες του πιάνου και κυρίες του πλυσταριού. Κυρίες του φαϊβοκλώκ και του

———————

"Η Αροδαφνούσα" (ψευδώνυμο του Δ.Π. Ταγκόπουλου, διευθυντή του Νουμά), Ο Νουμάς, έτος Α΄, αρ. 57, 24 Αυγούστου 1903, σ. 4.

Σελ. 512
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/513.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

λόουν-τέννους. Κυρίες του Καραγκιόζη της Δεξαμενής και των λουτρών της Βουλιαγμένης.

Έχουμε και κορίτσια και γυναίκες, και μόνον Ελληνίδες δεν έχουμε.

Όχι αρχαίες Σπαρτιάτισσες. Ούτε Σουλιώτισσες. Τόσο μακρηά δεν τρέχω. Τ' αδύνατα δεν ζητώ.

Θέλω να πω κάτι, που με λόγια δεν ορίζεται. Η ψυχή μου το αισθάνεται, αλλά τα χείλη μου, συνεπώς και η πέννα μου, δεν ημπορούν να το εκφράσουνε.

Μας λείπει κάτι. Αυτό είν' η αλήθεια. Αλλά τ' είνε το κάτι αυτό ;

Σταθήτε, παρακαλώ. Αυτό το κάτι είνε θαρρώ, να κατορθώσουμε να γίνουμε ό,τι δεν είμεθα τώρα. Να γίνη δηλ. ένα ―αν επιτρέπεται η έκφρασις, αν και ολίγον σόκιν― αναποδογυρισμα σ' εμάς. Μια επανάστασις.

Σουλιώτισσα δεν είμαι, αλλά την λαχταράω πολύ αυτήν την επανάστασιν. Στην ανατροφήν μας επανάστασις. Στην σχολική ανατροφή μας και στην οικογενειακήν.

Και στο σχολείον και στο σπίτι, όχι ό,τι γίνεται τώρα, αλλ' ό,τι δεν γίνεται.

Μ' εννοείτε; Φοβούμαι πως όχι, αν κ' εκφράζουμαι πολύ ξάστερα. Ζητώ ολιγότερες δασκάλες, ολιγότερες μορφωμένες, ολιγότερες σοφές και περισσότερες νοικοκυράδες.

Οι νοικοκυράδες οι καλές θα μορφώσουνε τους καλούς πολίτες και οι πολίτες οι καλοί θα δημιουργήσουν το καλό Έθνος.

Η Σπάρτη ―έτσι τουλάχιστον μας είπαν στο Αρσάκειον― έγεινε μεγάλη από τις Σπαρτιάτισσες και η Ρώμη των Γράκχων ελαμπρύνθηκε από τις Ρωμαίες.

Γιατί και η Ελλάς να μην μεγαλουργήση όταν αποκτήση τις Ελληνίδες της, που της λείπουν καθολοκληρίαν σήμερα;

Μόνον τι μας λείπει δείχνω με το άρθρον μου. Πώς θα ταποκτήσουμε τώρα αυτό που μας λείπει, είνε άλλη δουλειά, μεγάλη, και δεν νοιώθω τας δυνάμεις αρκετάς για να καταπιασθώ σ' αυτήν.

33

Σελ. 513
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/514.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

όλα, όλα τους τέτοια είναι· ξενολατρικά, αχρωμάτιστα, αντεθνικά, δουλικά και ταπεινωτικά καθώς πάντα

1903

Α. Εφταλιώτης

ΤΟ ΟΜΗΡΕΙΟΝ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΝ

Αγαπητή μου Αροδαφνούσα,

Μη φοβάστε, δε μπαίνω στο σαλόνι σας μέσα. Έτσι στο κατώφλι στέκουμαι μια στιγμή, να σας χαιρετήσω, και να σας πω κατιτί. Να το συζητήσετε ανάμεσά σας, και να μας πήτε τη γνώμη σας. Επειδή είναι σπουδαίο, πολύ σπουδαίο. Πρόκειται για τις Σμυρνιές αδερφάδες σας. Πρόκειται για το "Ανώτατον Ελληνικόν Παρθεναγωγείον" που ονομάζεται "Ομήρειον". Λοιπόν, το "Ομήρειον" αυτό διοικείται από διάφορους Συμβούλους "παρ' οις εύρηνται οι Κανονισμοί". (Προσέξτε να μη σας φύγη αυτό το "εύρηνται", γιατί τέτοια στολίδια δεν "εύρηνται" καθεμέρα). Περιττό να σας αραδιάσω τα ονόματά τους, μα ένας τους πρέπει να σας πω πώς ονομάζεται Κύριος Δελαγραμμάτικας. Δεν έχει λόγο πως είναι αξιόλογος άνθρωπος μα τόνομά του πρέπει να τους έχη μαγεμένους όλους τους εκεί μέσα, ειδεμή πώς ξηγιέται η Χρυσολωράδικη εκείνη αγγελία τους της "πέμπτη Ιουλίου" 1903.

Λέει λοιπόν η αγγελία πως ο κ. Δελαγραμμάτικας κ' οι συνάδελφοί του "καθήκον εαυτών ενόμισαν να γνωρίσωσι τω Δημοσίω ότι... αυξηθήσονται αι ώραι της παραδόσεως των γαλλικών κατά την εκφρασθείσαν υπό πολλών οικογενειών επιθυμίαν και την δοθείσαν από του βήματος της Σχολής υπόσχεσιν. Αλλά τούτο γενήσεται άνευ ζημίας των Ελληνικών μαθημάτων, δηλαδή μαθήματά τινα παραδιδόμενα το πριν Ελληνιστί διδαχθήσονται Γαλλιστί εις το μέλλον" .

Ας αφήσουμε μια στιγμή το Ασιατικό λεχτικό, (επειδή η βαθιά καθαρεύουσα κατήντησε πια σήμερα να γράφεται μόνο κατά της Ασίας τα μέρη), κι ας έλθουμε στην ουσία. Η ουσία ερωτώ ποια είναι; Είναι πως μερικές

———————

Αργύρης Εφταλιώτης, Ο Νουμάς, έτος Α', αρ. 65, 19 Οκτωβρίου 1903, σ. 3-4.

Σελ. 514
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/515.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κυράδες της Σμύρνης πρέπει νάκουσαν άλλα κορίτσια που ή βγήκαν από Γαλλικά Σχολεία ή είχανε γαλλίδες στα σπίτια τους, να μιλούνε τα γαλλικά "φαρσί", κ' είπανε μαθές γιατί να μην τα μιλούν έτσι κ' οι κόρες τους. Έβαλαν το λοιπόν τους άντρες τους και μίλησαν των κ. Συμβούλων πως πρέπει να μαθαίνουν και τα δικά τους κορίτσια τα γαλλικά φαρσί. Τι άλλο βγάζουμε από την περικοπή που αναφέραμε παραπάνω; Βγάζουμε πως στη Σμύρνη, αν και γράφουν την καθαρεύουσα "Ελφαζιέ", για Εθνικές όμως γλώσσες και τέτοια ψιλά πράματα δε φαίνεται να πολυσκοτίζουνται. Κηρύχνουνε λοιπόν οι κ. Δελαγραμμάτικας και συντροφία πως χωρίς να ζημιωθούν τα κορίτσια από ελληνικά μαθήματα, πάει να πη από Συνταχτικό της αρχαίας, Γραμματική της αρχαίας, Ξενοφώντα και Πλάτωνα, μερικά άλλα μαθήματα από τώρα κι' ομπρός, ας πούμε Γενική ιστορία, Φυσική ιστορία και τέτοια, θα παραδίνουνται γαλλικά αντίς ρωμαίικα. Επίτηδες είπα ρωμαίικα, επειδή στην παράδοση απάνω του ξεφεύγουν πάντα του ρωμιού δασκάλου και μερικά ρωμαίικα, κι ας πάη να λέη ό,τι θέλει. Μα θα ζημιώνεται το κορίτσι πολύ σπουδαιότερα, θα ζημιώνεται όχι από ρωμαίικα, (αυτά τέλος πάντων τακούει και σπίτι της), μα που θα συνηθίζη και να συλλογιέται σε ξένη γλώσσα. Φανταστήτε πια εσείς ύφος και γλώσσα αν καταπιαστή καμμιά μέρα εκείνο το κορίτσι να μας δηγηθή τίποτις, ή και να μας γράψη ένα απλό γράμμα! Φανταστήτε φιλολογικό γούστο, αν ευκαιρήση καμμιάν ώρα να διαλέξη κ' ένα βιβλίο για διάβασμα! Φανταστήτε περηφάνεια που θα την έχη για τα δικά της, και τέλος φανταστήτε την εθνική περηφάνεια που θα δώση και στα παιδιά της, σαν αγκιστρώση κανένα γαμπρό με τα ωραία της γαλλικά! Μα η κυρά μάνα της, από τέτοια μήτε ταυτί της δε δρώνει. Εκείνη λέει, Ας ξέρη εμένα καλά γαλλικά το κορίτσι μου, κι αυτό σώνει. Δασκάλισσα δε θα γίνη, μήτε βιβλία δε θα βγή να μας γράφη. Κι οι Σύμβουλοι πάλι του «Ομηρείου» σου λένε, «Ναι μεν, τονομάσαμε, "Ομήρειον", μα δεν είπαμε δα πως θα διδάσκουμε του Ομήρου τη γλώσσα μονάχα! Συλλογιούμαστε μάλιστα από χρόνου να τόνομάσουμε "Βαβυλώνειον Παρθεναγωγείον"».

Ακόμα δύο λόγια, αγαπητές μου. Επειδή έχει και μερικά άλλα η Αγγελία των Κων. Δελαγραμμάτικα και συντροφίας. Ορίστε ένα:

"Ως και κατά τα πριν έτη, γενήσονται δεκτά δωρεάν μαθήτριαι... προωρισμέναι να εξασκήσωσι το διδασκαλικόν επάγγελμα, όπως ως εξωτερικαί διακούσωσι μαθήματα εν τω Διδασκαλείω".

Τραβάτε τώρα, μικρούλες μου, τα μαλλάκια σας, και κλαίτε. Να κλαίτε, ναι, κι' όχι να γελάτε! Που από τέτοια παρδαλά "Διδασκαλεία" θα βγαίνουν εκείνες που θα πάνε κατόπι σε χώρες και σε χωριά να διδάσκουν άλλα κορίτσια. Κλαίτε άλλο τόσο, και πάλι άλλο τόσο, γιατί δεν είναι μονάχα το "Ομήρειον", δεν είναι μονάχα στη Σμύρνη. Όλα, όλα τους τέτοια είναι. Ξενολατρικά, αχρωμάτιστα, αντεθνικά, δουλικά και ταπεινωτικά καθώς πάντα.

Σελ. 515
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/516.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Να με συμπαθάτε, μικρές μου, που θύμωσα. Θύμωσα από αγάπη μου για τις Σμυρνιοπούλες, όχι από έχθρα προς τους Δελαγραμμάτικους. Αυτούς, γιατί να τους μισούμε; Να τους λυπούμαστε μονάχα αυτούς. Κάποιες ίσως και να γελούμε λιγάκι μαζί τους. Τι καλλίτερη διασκέδαση, λόγου χάρη, από τα τελευταία λόγια της Αγγελίας του "Ομηρείου"! Σας τα σερβίρω καταπώς είναι, σαν κουλουράκια ότι βγήκαν από το φούρνο:

"Οι διοικούντες το Ομήρειον, έκριναν πάντοτε αναξίας και εαυτών και της περιωπής του Σχολείου τας διαφημίσεις και την επιδεικτίασιν (καμμιά αρρώστια πρέπει να είναι αυτή)· ουδεμίαν επιδιώκοντες ωφέλειαν έχουσιν υπέρ εαυτών επαρκείς τίτλους... τους παραχθέντας αγλαούς καρπούς".

Σας αποχαιρετώ τώρα, και σας αφίνω να συλλογιστήτε και να μας πήτε τη γνώμη σας. Εγώ πηγαίνω να βρώ αυτούς τους αγλαούς καρπούς.

Δικός σας

Αργύρης Εφταλιώτης

Σελ. 516
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/517.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

η φυλή μας όσο πάει και εκφυλίζεται... μόνο και μόνο γιατί δεν έχουμε μητέρες να μας συγκρατήσουν

1903

[Δ. Π. Ταγκόπουλος]

ΟΜΗΡΕΙΟΝ ΚΑΙ ΑΡΣΑΚΕΙΟΝ

Χρεωστώ μιαν απάντησι στον κ. Εφταλιώτη ―μιαν απάντησι για την τιμή που μούκαμε ναπευθύνη προς εμέ το πολύτιμο γράμμα του, από το οποίον εμάθαμε πώς μορφώνονται ελληνοπρεπώς οι Σμυρνιωτοπούλες μέσα στο Ομήρειον ―τι φουσκωμένος σαν παγώνι τίτλος!― Παρθεναγωγείον, που αν δεν είναι καλλίτερο, δεν είναι όμως και χειρότερο από το δικό μας Αρσάκειον.

Σχολαστικισμός κ' εκεί, σχολαστικισμός κ' εδώ. Ξενολατρεία στο Ομήρειον, ξενολατρεία και στο Αρσάκειον. Δελαγραμμάτικας στη Σμύρνη, Μιστριώτης στην Αθήνα. Τα ίδια και τα ίδια. Ούτε καλλίτερα, ούτε χειρότερα. Κ' έχει δίκαιον ο κ. Εφταλιώτης να κλαίη για τα χάλια μας, να καταριέται τα Παρθεναγωγεία μας, και να φωνάζη:

―«Δεν είναι μονάχα το "Ομήρειον", δεν είναι μονάχα στη Σμύρνη. Όλα, όλα τους τέτοια είναι. Ξενολατρικά, αχρωμάτιστα, αντεθνικά, δουλικά και ταπεινωτικά καθώς πάντα».

Πόσο σκληρά μα και πόσο αληθινά λόγια! Κι' ακόμα πόσο ταιριάζουν να γραφούν με μεγάλα μεγάλα γράμματα ―με μαύρα ή με χρυσά, το ίδιο κάνει!― απ' έξω από όλα τα παρθεναγωγεία μας, ιδιωτικά και δημόσια!

Μεγάλο λόγο δεν θα πω... Αλλά θα σας ρωτήσω μονάχα: Από τα παρθεναγωγεία μας όλα, δεν μου δείχνετε ένα που να εργάζεται ελληνοπρεπώς;

Υπογραμμίζω την λέξι, γιατί θέλω να την προσέξετε, να την ζυγίσετε καλά, πριν απαντήσετε, τουλάχιστον σεις που εχάσατε τα ωραιότερα χρόνια της ζωής, όχι για να γενήτε δασκάλες, ούτε για να γενήτε κυρίες των σαλονιών, αλλά για να γενήτε νοικοκυράδες, σύζυγοι και μητέρες ―για να θεμελιώσετε το Ελληνικό σπίτι και για να κρατήσετε ασάλευτη στις τιμημένες παραδόσεις,

———————

"Η Αροδαφνούσα", Ο Νουμάς, έτος Α', αρ. 67, 2 Νοεμβρίου 1903, σ. 1-2.

Σελ. 517
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/518.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

που μας άφησαν κληρονομιά τα παπουδικά μας, την Ελληνικήν οικογένειαν.

Μιλήστε άφοβα και μη ντρεπόσαστε. Θα μιλήσω τότες κ' εγώ και θα τα πω όλα. Οχτώ χρόνια ολόκληρα έμεινα κλεισμένη στο Αρσάκειο. Την ηθική που εδιδάχθηκα εκεί μέσα σάς την εξωμολογήθηκα άλλοτε, με σκεπασμένα και με μασημένα λόγια. Καιρός τώρα να σας εξομολογηθώ και την πνευματική μου αποστρέβλωσιν, για να μεταχειρισθώ και την αγαπημένην λέξιν ενός μακαρίτη καθηγητού μου, του γέρω-Βιώνη.

Μ' εδίδαξαν. Μα και τι δεν μ' εδίδαξαν οι αθεόφοβοι οχτώ χρόνια! Όλο το επίσημο πρόγραμμα το κατεβρόχθισα και στο τέλος εβγήκα ένας πολύ καλός παπαγάλλος και με τον πρώτο βαθμό μάλιστα. Το Ράλλειο δεν το πήρα, γιατί δεν έλαβα μέρος στο διαγωνισμό. Επήρα όμως μια φοβερή αποστροφή στα βιβλία, που θα περάσουν χρόνια και χρόνια για να την βγάλω από πάνω μου.

Μου έδειξαν 'κεί μέσα τους αρχαίους συγγραφείς, μα τόσο κακοντυμένους και βρώμικους, που δεν εγύρισα ούτε να τους κοιτάξω. Μου έδειξαν την πνευματική ομορφιά, μα τόσο άσκημα και τόσο άτεχνα, που μέκαμαν να την τρέμω και να την σιχαίνομαι αντί να την λαχταρώ και να την αναζητάω. Από πραχτική μόρφωσι, από νοικοκυριό, από χίλια δυο άλλα, μικροπράγματα ―κατά το φαινόμενον― απαραίτητα όμως για κάθε κόρη που θα βγη στον κόσμο, που θανοίξη μια μέρα σπίτι, που θαναθρέψη μια μέρα παιδιά, τίποτα, τίποτα, τίποτα!

Να τι μας χρειάζεται και να τι ζητάει ―κατά την γνώμη μου― ο κ. Εφταλιώτης για τις Ρωμιοπούλες. Λίγη ανάγνωσι και γραφή, λίγη ιστορία, λίγη γεωγραφία, λίγες γενικές γνώσεις και πολύ, μα πολύ νοικοκυριό.

Μόνον τέτοια παρθεναγωγεία θα ημπορούν να ονομασθούν Ελληνικά. Τα σημερινά, το Ομήρειον, και το Αρσάκειον και τάλλα, δεν ξέρω τι είναι. Θαρρώ όμως, πως τα εχαρακτήρισε πολύ καλά ο κ. Εφταλιώτης, όταν τα είπε: Ξενολατρικά, αχρωμάτιστα, αντεθνικά, δουλικά και ταπεινωτικά.

Κ' εν τούτοις κανένας δεν επρόσεξε ακόμα στο σπουδαιότατο αυτό ζήτημα. Κανένας δεν εφρόντισε να Ελληνοποιήση τα παρθεναγωγεία μας. Αφήνομε το κακό να τραβάη τον δρόμο του, αφήνομε τα παρθεναγωγεία μας να παράγουν τους αγλαούς της ημιμαθείας καρπούς τους και φωνάζομε κάθε ώρα και στιγμή πως η φυλή μας όσο πάει και εκφυλίζεται, χωρίς να βλέπουμε πως κατρακυλάμε ακατάσχετοι στον εκφυλισμό, μόνο και μόνο γιατί δεν έχουμε μητέρες να μας συγκρατήσουν, μόνο και μόνο γιατί τα παρθεναγωγεία μας δεν παρασκευάζουν μητέρες.

Βγαίνει τόσα χρόνια εδώ μια εφημερίδα για γυναίκες με πολύ καλή κυκλοφορία και πολύ καλά κέρδη για την κυρία που την εκδίδει. Κι' όμως η εφημερίδ' αυτή, ενώ μπορούσε κ' έπρεπε νάχη σκοπό της κυριώτερο των παρθεναγωγείων μας την αναδιοργάνωσι, κάθεται τόσα χρόνια τώρα κι' ανεμοδέρνεται, για να ανδροποιήση τις γυναίκες και κατά συνέπειαν ναπογυναικώση και υπογυναικώση τους άνδρες.

Σελ. 518
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/519.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πρακτικήν και ανθρωπιστικήν αγωγήν... συμφώνως προς τον ιδιάζοντα φυσιολογικόν και πνευματικόν οργανισμόν του θήλεος φύλου

1904

Α. Κουρτίδης

ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΣΥΝΕΔΡΙΟΝ

( Τμήμα Γ'- Γυναικείας Αγωγής)

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ

Κυρίαι και Κύριοι,

Η Διοργανωτική Επιτροπή του Συνεδρίου μ' έκρινεν άξιον της επικινδύνου τιμής να ομιλήσω ενώπιον του αβροτέρου των ακροατηρίων ―διά το οποίον εκφράζω προς αυτήν τας θερμάς ευχαριστίας μου― και ν' αναλάβω ενώπιον πλειονοψηφίας γυναικών την εισήγησιν περί της αγωγής της αρμοζούσης εις γυναίκας. Προσθέσατε ότι το ζήτημα δι' ο συνεκλήθημεν να γνωματεύσωμεν εν τη αιθούση ταύτη μετέχει των θεμάτων και των τριών άλλων τμημάτων, διότι θίγει και την στοιχειώδη, και την μέσην και την χειροτεχνικήν παίδευσιν των θηλέων, και θα εννοήσητε την αμηχανίαν μου. Ελέχθη, ότι διά να ομιλήση τις καλώς περί ζωγράφων πρέπει να μη είνε ζωγράφος. Δεν ηξεύρω αν τούτο είνε απαραίτητον όπως ομιλήση τις και περί γυναικών. Οπωσδήποτε, αφού εισήλθον εις το νερόν ανάγκη να κολυμβήσω. Θα παρακολουθήσω λοιπόν την εξέλιξιν της Ελληνίδος από της καλύβης του αγρότου μέχρι του

———————

Η εισήγηση Κουρτίδη αναδημοσιεύεται από την έκδοση: Πρώτον Ελληνικόν Εκπαιδευτικόν Συνέδριον εν Αθήναις 31 Μαρτίου - 4 Απριλίου 1904, συγκληθέν υπό του Συλλόγου προς διάδοσιν των Ελληνικών γραμμάτων, του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσού και του Συλλόγου προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων, Αθήνα, εκ του Γραφείου της Διευθυνούσης Επιτροπής, 1904, σ. 192-194 και 197-213. Από το κείμενο έχει αφαιρεθεί μόνο η ενότητα που αναφέρεται στα νηπιαγωγεία. Οι αποφάσεις - ευχές του τμήματος της Γυναικείας Αγωγής του Εκπαιδευτικού Συνεδρίου που παραθέτω μετά το κείμενο του Κουρτίδη απομονώθηκαν από τα πρακτικά των συνεδριάσεων του τμήματος που συζήτησε τις προτάσεις του κεντρικού ομιλητή ό.π., σ. 182-190.

Σελ. 519
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/520.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαρμαροτεύκτου μεγάρου του πλουσίου, και από του νηπίου του εξερχομένου της μητρικής αγκάλης μέχρι της νεάνιδος της διευθυνομένης εις την συζυγικήν αγκάλην, εις τούτο δε θα λάβω αφορμήν και εκ των υποβληθέντων υπομνημάτων1.

Το θέμα ημών δεν είνε μόνον πολύ ευρύ, αλλά και πολύ βαθύ. Μετά τον Καρλάυλ, τον Έμερσον, τον Νίτσε κατέστη πάγκοινος αλήθεια, ότι η ιστορία των ανθρωπίνων πράξεων είνε η ιστορία των μεγάλων ανδρών και ότι των υπερόχων η ψυχή είνε η περιληπτική ψυχή της ανθρωπότητος απάσης. Επίσης είνε γνωστόν εκ του νόμου της κληρονομικότητος, του λεγομένου νόμου της 

———————

1. Εις το ημέτερον τμήμα υπεβλήθησαν δώδεκα υπομνήματα:

1) Της κυρίας Πολ. Λοϊζιάδος, διευθυντρίας του εν Λεμησσώ της Κύπρου παρθεναγωγείου, ιδία περί ανυψώσεως της γυναικός ως μητρός και παιδαγωγού κατ' οίκον και εν τοις σχολείοις, περί ιδρύσεως πρακτικών βιοτεχνικών σχολών και υποχρεωτικής φοιτήσεως των θηλέων.

2) Της κυρίας Ελένης Γ. Μπουκουβάλα περί μεταρρυθμίσεως του προγράμματος των παρθεναγωγείων και των διδασκαλείων των θηλέων, περί εισαγωγής πρακτικών μαθημάτων εις τα στοιχειώδη σχολεία των θηλέων και ενισχύσεως του εθνικού φρονήματος.

3) Της κυρίας Φλωρεντίας Φουντουκλή, διευθυντρίας ανωτέρου παρθεναγωγείου περί περιορισμού των ωρών της διδασκαλίας, ελαττώσεως της κατ' οίκον ασχολίας των μικρών τάξεων, περί καταπολεμήσεως της ανεπαρκούς μορφώσεως και εισαγωγής των απαραιτήτων εις μελλούσας μητέρας παιδαγωγικών μαθημάτων.

4) Της κυρίας Ελένης Χρήστου, διευθυντρίας του εν Λευκωσία της Κύπρου παρθεναγωγείου και του διδασκαλείου αυτού, περί νηπιαγωγείων, προσαρτήσεως τμήματος επαγγελματικού εις τ' ανωτέρα παρθεναγωγεία και μεταρρυθμίσεως του προγράμματος των διδασκαλείων των θηλέων.

5) Του κ. Δ. Βικέλα, περί της μέσης εκπαιδεύσεως των θηλέων, περί της αραιάς παρ' ημίν φοιτήσεως των κορασίων εις τα σχολεία και περί πρακτικής μορφώσεως.

6) Του κ. Χρήστου Παλαμά, νομάρχου, περί ελληνοπρεπούς οικογενειακής αγωγής, περί απαλλαγής της μέσης παιδεύσεως των θηλέων από της ειδικής διδασκαλικής και περί μεταρρυθμίσεως της διδασκαλίας των θηλέων.

7) Του κ. Ι. Διαμαντοπούλου, διευθυντού του Ελλ. Παρθεναγωγείου Σμύρνης, περί μεταρρυθμίσεως του προγράμματος του διδασκαλείου των θηλέων και των ανωτέρων παρθεναγωγείων και αμύνης κατά του εκ των ξένων προσηλυτιστικών ενεργειών κινδύνου.

8) Του κ. Δ. Μαρίνου, διευθυντού του ανωτέρου παρθεναγωγείου Σύρου, περί αποκρούσεως του εκ των ξένων προπαγανδών κινδύνου.

9) Του κ. Ευρ. Σεκιάρη, εφόρου του Ελλ. Ορφανοτροφείου Σμύρνης, περί ελαττώσεως των μαθημάτων της μέσης παιδεύσεως των θηλέων.

10) Του κ Ξεν. Ζύγουρα, περί οικοκυρικής μορφώσεως διά της εισαγωγής εις τα σχολεία ελληνικής οικιακής οικονομίας, λογιστικής κτλ.

11) Του κ. Βασ. Παππαλεξανδρή, δημοδιδασκάλου, περί μεταδόσεως, διά των διαφόρων μαθημάτων, παντοίων πρακτικών και βιωφελών γνώσεων συμφώνως ιδία προς τον προορισμόν της γυναικός εν τω οίκω.

12) Του κ. Ιω. Μοσχονά, δημοδιδασκάλου, περί της πρακτικής παιδεύσεως της αρμοζούσης εις τα κοράσια των χωρίων.

Σελ. 520
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/521.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διασταυρώσεως, ότι οι υιοί προσοικειούνται, ως επί το πλείστον, τας φυσικάς, ηθικάς και πνευματικάς ιδιότητας των μητέρων αυτών, επειδή δε παρά το πλευρόν παντός μεγάλου ανδρός υπάρχει πάντοτε η μεγάλη μήτηρ, η βιογραφία των "υπερανθρώπων", όπως αποκαλεί αυτούς ο Έμερσον, άρχεται από της ερεύνης της υπάρξεως αυτών, προ της υπάρξεώς των, από της βιογραφίας των μητέρων των. Ο μέγας δυστυχής Βύρων, ως να ησθάνετο το δηλητήριον της μητρικής αστοργίας εις τας φλέβας του, ανεφώνει οδυνηρώς: "Αι πηγαί της ζωής μου υπήρξαν δηλητηριασμέναι!" My springs of life were poisoned! Ο δε Ολύμπιος Γκαίτε απέδιδε ρητώς εις την μητέρα του τον εύθυμον αυτού χαρακτήρα και την ποιητικήν ιδιοφυΐαν "von Mütterchen die Frohnatur und Lust zu fabulieren". Ο Περικλής ο καταπλήττων διά του κεραυνού της γλώσσης τον πολυτάραχον δήμον των Αθηναίων προς την μητέρα απέτεινε τα πρώτα ψελλίσματα, και χείρες μητρικαί εθέρμαναν εντός της παλάμης τους νηπιακούς πόδας εκείνου, όστις βραδύτερον ως μέγας Αλέξανδρος έμελλε να πατήση κατακτητής επί τριών ηπείρων.

Αλλά πας άνθρωπος, είτε ανήρ είτε γυνή, συνδέεται αρρήκτως προς μίαν γυναίκα, ήτις επί εννέα μήνας απετέλεσε μετ' αυτού μίαν ύπαρξιν, τον έθρεψε διά του ιδίου της σώματος, επλήρωσε τας φλέβας του με το αίμα της καρδίας της και απεσπάσθη αυτού με κίνδυνον της ζωής της. Όλοι, μικροί και μεγάλοι διατηρούμεν τι εκ των χειρών αι οποίαι μας εθώπευσαν εν τω λίκνω. Διά τούτο η μόρφωσις της γυναικός δεν είνε απλώς μόρφωσις αυτής. Ο Πλάτων συνιστά να παιδευθώσιν όχι μόνον τα άρρενα αλλά και τα θήλεα μήπως ημίσειαν πόλιν αντί διπλασίας έχωμεν. Θα ηδύνατό τις να προσθέση ότι άνευ αγωγής της γυναικός όχι ήμισυ έθνος αλλ' ουδέν έθνος έχομεν. Εντεύθεν εξηγείται ο λυσσώδης αγών όστις συνήφθη εν Γαλλία τω 1880 μεταξύ δημοκρατικών και βασιλοφρόνων κατά την συζήτησιν του νόμου Camille Sée περί μεταρρυθμίσεως της γυναικείας παιδεύσεως.

Αμφότεραι αι μερίδες εγίνωσκον ότι το πολίτευμα της Γαλλίας εξηρτάτο εκ των γυναικών. Και μόνον το πολίτευμα; Αυτή η υπόστασις ενός έθνους εξαρτάται απ' αυτών. Αι λεπτοφυείς αυταί γυναικείαι χείρες ανεγείρουσι τα τρόπαια ή σφυρηλατούσι τας αλύσεις των λαών!...

Δημοτικόν σχολείον θηλέων

Είνε ανεπίδεκτον συζητήσεως ότι κατά την τελευταίαν δεκαετίαν εβελτιώθη η στοιχειώδης και εν γένει η παίδευσις των θηλέων. Μόχθοι βαρείς κατεβλήθησαν μέχρι τούδε, οι παραγνωριζόμενοι μόχθοι των θεμελιωτών, οι παρασκευάζοντες την επιτυχίαν των τελειωτών. Ανήλθομεν βεβαίως. Αλλ' η πρόοδος δεν πρέπει να μετρήται μόνον με το υφ' ημών επιτελεσθέν, το ανεπαρκές

Σελ. 521
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/522.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ουχί δι' έλλειψιν αφοσιώσεως ίσως, αλλά δι' έλλειψιν μέσων. Προ οφθαλμών πρέπει να έχωμεν το υπό των άλλων επιτευχθέν, έτι πλέον, το ιδεώδες του δημοτικού σχολείου των θηλέων και προς αυτό να τείνωμεν δι' όλης της ενεργείας της ψυχής μας.

Δύο τινά ελκύουσι την προσοχήν του εξετάζοντος την στοιχειώδη παίδευσιν των θηλέων.

Α'. Η πενιχρά φοίτησις των κορασίων εις το σχολείον. Αι πλείσται των Ελληνίδων μένουσιν άγευστοι πάσης παιδεύσεως. Κατά την ακριβή στατιστικήν, την οποίαν προσάγει ο κ. Βικέλας εν τω υπομνήματί του, τω 1900 επί 1,237,000 γυναικείου πληθυσμού εις τα δημόσια και ιδιωτικά σχολεία της Ελλάδος εφοίτησαν 45,655 μαθήτριαι, ενώ κατά την κοινώς επικρατούσαν αναλογίαν 170 φοιτήσεων επί 1000 κατοίκων, αι μαθήτριαι της Ελλάδος έπρεπε ν' ανέρχωνται εις 206 χιλιάδας, ώστε 160 περίπου χιλιάδες ―προς 56 μόνον χιλιάδας αρρένων― στερούνται παντελούς παιδεύσεως.

Εις τα έθνη τα αληθώς πεπολιτισμένα η φοίτησις αρρένων και θηλέων είνε ίση σχεδόν. Ενιαχού μάλιστα υπερτερούσαν αι μαθήτριαι ως εν Ελβετία (235, 115 μαθήτριαι επί 234,705 μαθητών) και εν Σαξονία (304,043 μαθήτριαι επί 301,765 μαθητών).

Β'. Η διδασκαλία η παρεχομένη εις τα δημοτικά σχολεία των θηλέων είνε άρα γε η αρμόζουσα; Την οικτράν ως επί το πολύ κατάστασιν των παρθεναγωγείων των επαρχιών μετά πόνου διεκτραγωδούσιν ικανά υπομνήματα.

Το αυτό πρόγραμμα, τα αυτά μαθήματα, τα αυτά βιβλία, ο αυτός μηχανισμός. Εν τοις σχολείοις των επαρχιών, παρά τοις χωρικοίς πληθυσμοίς το σχολείον όχι μόνον δεν ζωογονεί, δεν ενισχύει, δεν ανυψώνει τον καθεστώτα βίον, αλλ' έρχεται αδεξίως εις σύγκρουσιν προς αυτόν. "Τα κορίτσια μας αρχοντεύονται", λέγει ο χωρικός και παρατηρεί δυσπίστως το σχολείον. Η μικρά χωρική η φοιτήσασα εις το σχολείον, διαστραφείσα, περιφρονεί τας εργασίας του οίκου και του αγρού ως βαναύσους. Διά τούτο ενιαχού οι γονείς εμποδίζουσι τα κοράσια των να φοιτήσωσιν εις το σχολείον, αλλά και την ίδρυσιν παρθεναγωγείου εν τω χωρίω των θεωρούσιν ως ουχί ηθικήν πράξιν, ως λέγει η Κυρία Μπουκουβάλα. Και διατί όχι; αφ' ου υποσκάπτει την ενότητα της οικογενείας, αφού κρημνίζει τας πατριαρχικάς παραδόσεις, αφού γίνεται ολέθριον όργανον δυσαρμονίας ψυχών αφελών προς το ταπεινόν αγροτικόν αυτών περιβάλλον;

Θα ήτο άδικον αν ηρνούμην ότι υπάρχουσι και αφανείς αυταπαρνήσεις, σιωπηλαί αφοσιώσεις γνησίας γυναικείας ψυχής, αγωνιζόμεναι σκληρώς και ακαταπαύστως προς την βαναυσότητα και την αμάθειαν και επί τέλους νικώσαι. Αλλ' ημείς δεν συνήλθομεν να μετακινήσωμεν το καλώς γινόμενον· το πλημμελές αναζητούμεν διά να το πατάξωμεν, και αλλοίμονον! Υπολείπεται τόση εργασία ακόμη!...

Είνε οφθαλμοφανές ότι τα πράγματα δεν πρέπει να μείνωσιν ούτως. Η 

Σελ. 522
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 503
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    μαρτυρολόγιον των διδασκαλισσών

    1902

    Ε. Γ. Μπουκουβάλα

    ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΕΚ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΩΣ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΘΗΛΕΩΝ

    Η ΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΣΣΗΣ

    Η ανά τας διαφόρους ελληνικάς χώρας περιοδεία προς επιθεώρησιν σχολείων θηλέων, πλην της τέρψεως, την οποίαν παρέχει εις τον περιηγούμενον εκ της εναλλαγής των απαραμίλλων τοπίων της πατρίδος μας, δίδει εις αυτόν αφορμήν να μελετήση και την θέσιν της διδασκαλίσσης εν μέσω των ποικίλου χαρακτήρος πληθυσμών της ημετέρας χώρας και τα προσκόμματα τα παρεμβαλλόμενα εις την εξάσκησιν του βαρέος έργου της. Αν και οι χρόνοι ημών οι σημερινοί δεν είνε δυνατόν να παραβληθώσι προς τους εγγύς του παρελθόντος ένεκα της προϊούσης των κατοίκων ημερότητος, αν και σήμερον ιδρύθησαν εις τους πλείστους δήμους του κράτους παρθεναγωγεία και επομένως δεν είνε σπανία ως άλλοτε η εμφάνισις θήλεος διδασκάλου, όμως πολλάκις παρατηρούνται και σήμερον λείψανα της παρελθούσης δεισιδαιμονίας, της αποστροφής κατά του σχολείου των θηλέων και επομένως της αγροικίας, της οποίας πίπτουν θύματα πολλά των δυσμοίρων πλασμάτων, εφ' α επέλαχε το ευγενέστερον αλλά και αχαριστότερον των επαγγελμάτων.

    Η ημετέρα κοινωνία συνήθως εκτοξεύει τα είρωνα βέλη της κατά του κλάδου των διδασκαλισσών και επιρρίπτει κατά κανόνα επ' αυτάς την ευθύνην παντός παραπτώματος, παντός σκανδάλου, χωρίς ποτέ να σκεφθή, χωρίς ποτέ να εξετάση τους όρους υπό τους οποίους ζουν, τας πικρίας με τας οποίας ποτίζονται, τα δάκρυα, με τα οποία πολλάκις βρέχουν τον άρτον, τον οποίον μοχθούσαι πορίζονται, τους αγώνας, τους οποίους κατά ποικίλων πειρασμών αγωνίζονται, και το μαρτύριον εν γένει, το οποίον πολλαί τούτων υφίστανται. Διότι, εάν το διδασκαλικόν επάγγελμα εν γένει είνε το δυσχερέστατον και το 

    ———————

    Ελένη Γ. Μπουκουβάλα, Επετηρίς της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, έτος Α' (1901-1902), Αθήνα, εκδότες Υιοί Ανέστη Κωνσταντινίδου, σ. 73-86.