Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 512-531 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/512.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ζητώ ολιγότερες δασκάλες, ολιγότερες μορφωμένες, ολιγότερες σοφές και περισσότερες νοικοκυράδες

1903

[Δ.Π. Ταγκόπουλος]

ΤΙ ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΙ ΤΙ ΜΑΣ ΛΕΙΠΕΙ

Από πού ναρχίσω; Βλέπετε, οι πρόλογοι δεν μ' αρέσουν καθόλου. Τους βαρύνουμαι. Και τους φοβούμαι ακόμη. Διότι κόβουν την όρεξι του αναγνώστου, τον τρομάζουν.

Από πού λοιπόν ναρχίσω; Ας αρχίσω από τα κορίτσια μας.

Κορίτσια έχουμε. Και καλοφτειασμένα μάλιστα ―ιδίως τώρα που η Γυμναστική εγενικεύθηκε― η Γυμναστική που φτειάνει γερά κορμιά και όπως είπεν ένας φυσιολόγος ― δημιουργεί γερές μητέρες.

Καλοφτειασμένα λοιπόν τα κορίτσια μας. Και μορφωμένα. Αφού στο Αρσάκειον και στ' άλλα παρθεναγωγεία μας διδάσκουνται και Πλάτωνα και Όμηρον ― αδιάφορον αν οι περισσότεραις όταν πάρουν το πτυχίον τους δεν ημπορούν να συντάξουν ούτε μίαν επιστολήν, χωρίς να την γαρνίρουν με δέκα ανορθογραφίες και διπλάσιες ασυνταξίες. Ενθυμούμαι μίαν σοφήν συμμαθήτριά μου στο Αρσάκειον η οποία το επίστευε ―και το είπε και στον καθηγητήν μας μάλιστα,― πως ο Βόσπορος είνε η πρωτεύουσα της Κωνσταντινουπόλεως.

Έχουμε λοιπόν κορίτσια καλοφτειασμένα και μορφωμένα. Παπαγαλίζουν ακόμη και ολίγα Γαλλικά. Παίζουν και λίγο πιάνο. Διαβάζουν και μυθιστορήματα. Καλλιεργούν και το φλερτ. Γράφουν, όσες έχουν talent εννοείται, και στίχους. Τραγουδούν υποφερτά. Ανεβαίνουν και στην σκηνήν.

Τί άλλο ημπορούμε να ζητήσουμε από τ' αθώα αυτά και απονήρευτα πλάσματα;

Έχουμε και γυναίκες. Δηλ. κυρίες του κόσμου και κυρίες του σπιτιού. Κυρίες του πιάνου και κυρίες του πλυσταριού. Κυρίες του φαϊβοκλώκ και του

———————

"Η Αροδαφνούσα" (ψευδώνυμο του Δ.Π. Ταγκόπουλου, διευθυντή του Νουμά), Ο Νουμάς, έτος Α΄, αρ. 57, 24 Αυγούστου 1903, σ. 4.

Σελ. 512
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/513.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

λόουν-τέννους. Κυρίες του Καραγκιόζη της Δεξαμενής και των λουτρών της Βουλιαγμένης.

Έχουμε και κορίτσια και γυναίκες, και μόνον Ελληνίδες δεν έχουμε.

Όχι αρχαίες Σπαρτιάτισσες. Ούτε Σουλιώτισσες. Τόσο μακρηά δεν τρέχω. Τ' αδύνατα δεν ζητώ.

Θέλω να πω κάτι, που με λόγια δεν ορίζεται. Η ψυχή μου το αισθάνεται, αλλά τα χείλη μου, συνεπώς και η πέννα μου, δεν ημπορούν να το εκφράσουνε.

Μας λείπει κάτι. Αυτό είν' η αλήθεια. Αλλά τ' είνε το κάτι αυτό ;

Σταθήτε, παρακαλώ. Αυτό το κάτι είνε θαρρώ, να κατορθώσουμε να γίνουμε ό,τι δεν είμεθα τώρα. Να γίνη δηλ. ένα ―αν επιτρέπεται η έκφρασις, αν και ολίγον σόκιν― αναποδογυρισμα σ' εμάς. Μια επανάστασις.

Σουλιώτισσα δεν είμαι, αλλά την λαχταράω πολύ αυτήν την επανάστασιν. Στην ανατροφήν μας επανάστασις. Στην σχολική ανατροφή μας και στην οικογενειακήν.

Και στο σχολείον και στο σπίτι, όχι ό,τι γίνεται τώρα, αλλ' ό,τι δεν γίνεται.

Μ' εννοείτε; Φοβούμαι πως όχι, αν κ' εκφράζουμαι πολύ ξάστερα. Ζητώ ολιγότερες δασκάλες, ολιγότερες μορφωμένες, ολιγότερες σοφές και περισσότερες νοικοκυράδες.

Οι νοικοκυράδες οι καλές θα μορφώσουνε τους καλούς πολίτες και οι πολίτες οι καλοί θα δημιουργήσουν το καλό Έθνος.

Η Σπάρτη ―έτσι τουλάχιστον μας είπαν στο Αρσάκειον― έγεινε μεγάλη από τις Σπαρτιάτισσες και η Ρώμη των Γράκχων ελαμπρύνθηκε από τις Ρωμαίες.

Γιατί και η Ελλάς να μην μεγαλουργήση όταν αποκτήση τις Ελληνίδες της, που της λείπουν καθολοκληρίαν σήμερα;

Μόνον τι μας λείπει δείχνω με το άρθρον μου. Πώς θα ταποκτήσουμε τώρα αυτό που μας λείπει, είνε άλλη δουλειά, μεγάλη, και δεν νοιώθω τας δυνάμεις αρκετάς για να καταπιασθώ σ' αυτήν.

33

Σελ. 513
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/514.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

όλα, όλα τους τέτοια είναι· ξενολατρικά, αχρωμάτιστα, αντεθνικά, δουλικά και ταπεινωτικά καθώς πάντα

1903

Α. Εφταλιώτης

ΤΟ ΟΜΗΡΕΙΟΝ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟΝ

Αγαπητή μου Αροδαφνούσα,

Μη φοβάστε, δε μπαίνω στο σαλόνι σας μέσα. Έτσι στο κατώφλι στέκουμαι μια στιγμή, να σας χαιρετήσω, και να σας πω κατιτί. Να το συζητήσετε ανάμεσά σας, και να μας πήτε τη γνώμη σας. Επειδή είναι σπουδαίο, πολύ σπουδαίο. Πρόκειται για τις Σμυρνιές αδερφάδες σας. Πρόκειται για το "Ανώτατον Ελληνικόν Παρθεναγωγείον" που ονομάζεται "Ομήρειον". Λοιπόν, το "Ομήρειον" αυτό διοικείται από διάφορους Συμβούλους "παρ' οις εύρηνται οι Κανονισμοί". (Προσέξτε να μη σας φύγη αυτό το "εύρηνται", γιατί τέτοια στολίδια δεν "εύρηνται" καθεμέρα). Περιττό να σας αραδιάσω τα ονόματά τους, μα ένας τους πρέπει να σας πω πώς ονομάζεται Κύριος Δελαγραμμάτικας. Δεν έχει λόγο πως είναι αξιόλογος άνθρωπος μα τόνομά του πρέπει να τους έχη μαγεμένους όλους τους εκεί μέσα, ειδεμή πώς ξηγιέται η Χρυσολωράδικη εκείνη αγγελία τους της "πέμπτη Ιουλίου" 1903.

Λέει λοιπόν η αγγελία πως ο κ. Δελαγραμμάτικας κ' οι συνάδελφοί του "καθήκον εαυτών ενόμισαν να γνωρίσωσι τω Δημοσίω ότι... αυξηθήσονται αι ώραι της παραδόσεως των γαλλικών κατά την εκφρασθείσαν υπό πολλών οικογενειών επιθυμίαν και την δοθείσαν από του βήματος της Σχολής υπόσχεσιν. Αλλά τούτο γενήσεται άνευ ζημίας των Ελληνικών μαθημάτων, δηλαδή μαθήματά τινα παραδιδόμενα το πριν Ελληνιστί διδαχθήσονται Γαλλιστί εις το μέλλον" .

Ας αφήσουμε μια στιγμή το Ασιατικό λεχτικό, (επειδή η βαθιά καθαρεύουσα κατήντησε πια σήμερα να γράφεται μόνο κατά της Ασίας τα μέρη), κι ας έλθουμε στην ουσία. Η ουσία ερωτώ ποια είναι; Είναι πως μερικές

———————

Αργύρης Εφταλιώτης, Ο Νουμάς, έτος Α', αρ. 65, 19 Οκτωβρίου 1903, σ. 3-4.

Σελ. 514
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/515.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

κυράδες της Σμύρνης πρέπει νάκουσαν άλλα κορίτσια που ή βγήκαν από Γαλλικά Σχολεία ή είχανε γαλλίδες στα σπίτια τους, να μιλούνε τα γαλλικά "φαρσί", κ' είπανε μαθές γιατί να μην τα μιλούν έτσι κ' οι κόρες τους. Έβαλαν το λοιπόν τους άντρες τους και μίλησαν των κ. Συμβούλων πως πρέπει να μαθαίνουν και τα δικά τους κορίτσια τα γαλλικά φαρσί. Τι άλλο βγάζουμε από την περικοπή που αναφέραμε παραπάνω; Βγάζουμε πως στη Σμύρνη, αν και γράφουν την καθαρεύουσα "Ελφαζιέ", για Εθνικές όμως γλώσσες και τέτοια ψιλά πράματα δε φαίνεται να πολυσκοτίζουνται. Κηρύχνουνε λοιπόν οι κ. Δελαγραμμάτικας και συντροφία πως χωρίς να ζημιωθούν τα κορίτσια από ελληνικά μαθήματα, πάει να πη από Συνταχτικό της αρχαίας, Γραμματική της αρχαίας, Ξενοφώντα και Πλάτωνα, μερικά άλλα μαθήματα από τώρα κι' ομπρός, ας πούμε Γενική ιστορία, Φυσική ιστορία και τέτοια, θα παραδίνουνται γαλλικά αντίς ρωμαίικα. Επίτηδες είπα ρωμαίικα, επειδή στην παράδοση απάνω του ξεφεύγουν πάντα του ρωμιού δασκάλου και μερικά ρωμαίικα, κι ας πάη να λέη ό,τι θέλει. Μα θα ζημιώνεται το κορίτσι πολύ σπουδαιότερα, θα ζημιώνεται όχι από ρωμαίικα, (αυτά τέλος πάντων τακούει και σπίτι της), μα που θα συνηθίζη και να συλλογιέται σε ξένη γλώσσα. Φανταστήτε πια εσείς ύφος και γλώσσα αν καταπιαστή καμμιά μέρα εκείνο το κορίτσι να μας δηγηθή τίποτις, ή και να μας γράψη ένα απλό γράμμα! Φανταστήτε φιλολογικό γούστο, αν ευκαιρήση καμμιάν ώρα να διαλέξη κ' ένα βιβλίο για διάβασμα! Φανταστήτε περηφάνεια που θα την έχη για τα δικά της, και τέλος φανταστήτε την εθνική περηφάνεια που θα δώση και στα παιδιά της, σαν αγκιστρώση κανένα γαμπρό με τα ωραία της γαλλικά! Μα η κυρά μάνα της, από τέτοια μήτε ταυτί της δε δρώνει. Εκείνη λέει, Ας ξέρη εμένα καλά γαλλικά το κορίτσι μου, κι αυτό σώνει. Δασκάλισσα δε θα γίνη, μήτε βιβλία δε θα βγή να μας γράφη. Κι οι Σύμβουλοι πάλι του «Ομηρείου» σου λένε, «Ναι μεν, τονομάσαμε, "Ομήρειον", μα δεν είπαμε δα πως θα διδάσκουμε του Ομήρου τη γλώσσα μονάχα! Συλλογιούμαστε μάλιστα από χρόνου να τόνομάσουμε "Βαβυλώνειον Παρθεναγωγείον"».

Ακόμα δύο λόγια, αγαπητές μου. Επειδή έχει και μερικά άλλα η Αγγελία των Κων. Δελαγραμμάτικα και συντροφίας. Ορίστε ένα:

"Ως και κατά τα πριν έτη, γενήσονται δεκτά δωρεάν μαθήτριαι... προωρισμέναι να εξασκήσωσι το διδασκαλικόν επάγγελμα, όπως ως εξωτερικαί διακούσωσι μαθήματα εν τω Διδασκαλείω".

Τραβάτε τώρα, μικρούλες μου, τα μαλλάκια σας, και κλαίτε. Να κλαίτε, ναι, κι' όχι να γελάτε! Που από τέτοια παρδαλά "Διδασκαλεία" θα βγαίνουν εκείνες που θα πάνε κατόπι σε χώρες και σε χωριά να διδάσκουν άλλα κορίτσια. Κλαίτε άλλο τόσο, και πάλι άλλο τόσο, γιατί δεν είναι μονάχα το "Ομήρειον", δεν είναι μονάχα στη Σμύρνη. Όλα, όλα τους τέτοια είναι. Ξενολατρικά, αχρωμάτιστα, αντεθνικά, δουλικά και ταπεινωτικά καθώς πάντα.

Σελ. 515
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/516.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Να με συμπαθάτε, μικρές μου, που θύμωσα. Θύμωσα από αγάπη μου για τις Σμυρνιοπούλες, όχι από έχθρα προς τους Δελαγραμμάτικους. Αυτούς, γιατί να τους μισούμε; Να τους λυπούμαστε μονάχα αυτούς. Κάποιες ίσως και να γελούμε λιγάκι μαζί τους. Τι καλλίτερη διασκέδαση, λόγου χάρη, από τα τελευταία λόγια της Αγγελίας του "Ομηρείου"! Σας τα σερβίρω καταπώς είναι, σαν κουλουράκια ότι βγήκαν από το φούρνο:

"Οι διοικούντες το Ομήρειον, έκριναν πάντοτε αναξίας και εαυτών και της περιωπής του Σχολείου τας διαφημίσεις και την επιδεικτίασιν (καμμιά αρρώστια πρέπει να είναι αυτή)· ουδεμίαν επιδιώκοντες ωφέλειαν έχουσιν υπέρ εαυτών επαρκείς τίτλους... τους παραχθέντας αγλαούς καρπούς".

Σας αποχαιρετώ τώρα, και σας αφίνω να συλλογιστήτε και να μας πήτε τη γνώμη σας. Εγώ πηγαίνω να βρώ αυτούς τους αγλαούς καρπούς.

Δικός σας

Αργύρης Εφταλιώτης

Σελ. 516
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/517.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

η φυλή μας όσο πάει και εκφυλίζεται... μόνο και μόνο γιατί δεν έχουμε μητέρες να μας συγκρατήσουν

1903

[Δ. Π. Ταγκόπουλος]

ΟΜΗΡΕΙΟΝ ΚΑΙ ΑΡΣΑΚΕΙΟΝ

Χρεωστώ μιαν απάντησι στον κ. Εφταλιώτη ―μιαν απάντησι για την τιμή που μούκαμε ναπευθύνη προς εμέ το πολύτιμο γράμμα του, από το οποίον εμάθαμε πώς μορφώνονται ελληνοπρεπώς οι Σμυρνιωτοπούλες μέσα στο Ομήρειον ―τι φουσκωμένος σαν παγώνι τίτλος!― Παρθεναγωγείον, που αν δεν είναι καλλίτερο, δεν είναι όμως και χειρότερο από το δικό μας Αρσάκειον.

Σχολαστικισμός κ' εκεί, σχολαστικισμός κ' εδώ. Ξενολατρεία στο Ομήρειον, ξενολατρεία και στο Αρσάκειον. Δελαγραμμάτικας στη Σμύρνη, Μιστριώτης στην Αθήνα. Τα ίδια και τα ίδια. Ούτε καλλίτερα, ούτε χειρότερα. Κ' έχει δίκαιον ο κ. Εφταλιώτης να κλαίη για τα χάλια μας, να καταριέται τα Παρθεναγωγεία μας, και να φωνάζη:

―«Δεν είναι μονάχα το "Ομήρειον", δεν είναι μονάχα στη Σμύρνη. Όλα, όλα τους τέτοια είναι. Ξενολατρικά, αχρωμάτιστα, αντεθνικά, δουλικά και ταπεινωτικά καθώς πάντα».

Πόσο σκληρά μα και πόσο αληθινά λόγια! Κι' ακόμα πόσο ταιριάζουν να γραφούν με μεγάλα μεγάλα γράμματα ―με μαύρα ή με χρυσά, το ίδιο κάνει!― απ' έξω από όλα τα παρθεναγωγεία μας, ιδιωτικά και δημόσια!

Μεγάλο λόγο δεν θα πω... Αλλά θα σας ρωτήσω μονάχα: Από τα παρθεναγωγεία μας όλα, δεν μου δείχνετε ένα που να εργάζεται ελληνοπρεπώς;

Υπογραμμίζω την λέξι, γιατί θέλω να την προσέξετε, να την ζυγίσετε καλά, πριν απαντήσετε, τουλάχιστον σεις που εχάσατε τα ωραιότερα χρόνια της ζωής, όχι για να γενήτε δασκάλες, ούτε για να γενήτε κυρίες των σαλονιών, αλλά για να γενήτε νοικοκυράδες, σύζυγοι και μητέρες ―για να θεμελιώσετε το Ελληνικό σπίτι και για να κρατήσετε ασάλευτη στις τιμημένες παραδόσεις,

———————

"Η Αροδαφνούσα", Ο Νουμάς, έτος Α', αρ. 67, 2 Νοεμβρίου 1903, σ. 1-2.

Σελ. 517
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/518.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

που μας άφησαν κληρονομιά τα παπουδικά μας, την Ελληνικήν οικογένειαν.

Μιλήστε άφοβα και μη ντρεπόσαστε. Θα μιλήσω τότες κ' εγώ και θα τα πω όλα. Οχτώ χρόνια ολόκληρα έμεινα κλεισμένη στο Αρσάκειο. Την ηθική που εδιδάχθηκα εκεί μέσα σάς την εξωμολογήθηκα άλλοτε, με σκεπασμένα και με μασημένα λόγια. Καιρός τώρα να σας εξομολογηθώ και την πνευματική μου αποστρέβλωσιν, για να μεταχειρισθώ και την αγαπημένην λέξιν ενός μακαρίτη καθηγητού μου, του γέρω-Βιώνη.

Μ' εδίδαξαν. Μα και τι δεν μ' εδίδαξαν οι αθεόφοβοι οχτώ χρόνια! Όλο το επίσημο πρόγραμμα το κατεβρόχθισα και στο τέλος εβγήκα ένας πολύ καλός παπαγάλλος και με τον πρώτο βαθμό μάλιστα. Το Ράλλειο δεν το πήρα, γιατί δεν έλαβα μέρος στο διαγωνισμό. Επήρα όμως μια φοβερή αποστροφή στα βιβλία, που θα περάσουν χρόνια και χρόνια για να την βγάλω από πάνω μου.

Μου έδειξαν 'κεί μέσα τους αρχαίους συγγραφείς, μα τόσο κακοντυμένους και βρώμικους, που δεν εγύρισα ούτε να τους κοιτάξω. Μου έδειξαν την πνευματική ομορφιά, μα τόσο άσκημα και τόσο άτεχνα, που μέκαμαν να την τρέμω και να την σιχαίνομαι αντί να την λαχταρώ και να την αναζητάω. Από πραχτική μόρφωσι, από νοικοκυριό, από χίλια δυο άλλα, μικροπράγματα ―κατά το φαινόμενον― απαραίτητα όμως για κάθε κόρη που θα βγη στον κόσμο, που θανοίξη μια μέρα σπίτι, που θαναθρέψη μια μέρα παιδιά, τίποτα, τίποτα, τίποτα!

Να τι μας χρειάζεται και να τι ζητάει ―κατά την γνώμη μου― ο κ. Εφταλιώτης για τις Ρωμιοπούλες. Λίγη ανάγνωσι και γραφή, λίγη ιστορία, λίγη γεωγραφία, λίγες γενικές γνώσεις και πολύ, μα πολύ νοικοκυριό.

Μόνον τέτοια παρθεναγωγεία θα ημπορούν να ονομασθούν Ελληνικά. Τα σημερινά, το Ομήρειον, και το Αρσάκειον και τάλλα, δεν ξέρω τι είναι. Θαρρώ όμως, πως τα εχαρακτήρισε πολύ καλά ο κ. Εφταλιώτης, όταν τα είπε: Ξενολατρικά, αχρωμάτιστα, αντεθνικά, δουλικά και ταπεινωτικά.

Κ' εν τούτοις κανένας δεν επρόσεξε ακόμα στο σπουδαιότατο αυτό ζήτημα. Κανένας δεν εφρόντισε να Ελληνοποιήση τα παρθεναγωγεία μας. Αφήνομε το κακό να τραβάη τον δρόμο του, αφήνομε τα παρθεναγωγεία μας να παράγουν τους αγλαούς της ημιμαθείας καρπούς τους και φωνάζομε κάθε ώρα και στιγμή πως η φυλή μας όσο πάει και εκφυλίζεται, χωρίς να βλέπουμε πως κατρακυλάμε ακατάσχετοι στον εκφυλισμό, μόνο και μόνο γιατί δεν έχουμε μητέρες να μας συγκρατήσουν, μόνο και μόνο γιατί τα παρθεναγωγεία μας δεν παρασκευάζουν μητέρες.

Βγαίνει τόσα χρόνια εδώ μια εφημερίδα για γυναίκες με πολύ καλή κυκλοφορία και πολύ καλά κέρδη για την κυρία που την εκδίδει. Κι' όμως η εφημερίδ' αυτή, ενώ μπορούσε κ' έπρεπε νάχη σκοπό της κυριώτερο των παρθεναγωγείων μας την αναδιοργάνωσι, κάθεται τόσα χρόνια τώρα κι' ανεμοδέρνεται, για να ανδροποιήση τις γυναίκες και κατά συνέπειαν ναπογυναικώση και υπογυναικώση τους άνδρες.

Σελ. 518
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/519.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πρακτικήν και ανθρωπιστικήν αγωγήν... συμφώνως προς τον ιδιάζοντα φυσιολογικόν και πνευματικόν οργανισμόν του θήλεος φύλου

1904

Α. Κουρτίδης

ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΣΥΝΕΔΡΙΟΝ

( Τμήμα Γ'- Γυναικείας Αγωγής)

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ

Κυρίαι και Κύριοι,

Η Διοργανωτική Επιτροπή του Συνεδρίου μ' έκρινεν άξιον της επικινδύνου τιμής να ομιλήσω ενώπιον του αβροτέρου των ακροατηρίων ―διά το οποίον εκφράζω προς αυτήν τας θερμάς ευχαριστίας μου― και ν' αναλάβω ενώπιον πλειονοψηφίας γυναικών την εισήγησιν περί της αγωγής της αρμοζούσης εις γυναίκας. Προσθέσατε ότι το ζήτημα δι' ο συνεκλήθημεν να γνωματεύσωμεν εν τη αιθούση ταύτη μετέχει των θεμάτων και των τριών άλλων τμημάτων, διότι θίγει και την στοιχειώδη, και την μέσην και την χειροτεχνικήν παίδευσιν των θηλέων, και θα εννοήσητε την αμηχανίαν μου. Ελέχθη, ότι διά να ομιλήση τις καλώς περί ζωγράφων πρέπει να μη είνε ζωγράφος. Δεν ηξεύρω αν τούτο είνε απαραίτητον όπως ομιλήση τις και περί γυναικών. Οπωσδήποτε, αφού εισήλθον εις το νερόν ανάγκη να κολυμβήσω. Θα παρακολουθήσω λοιπόν την εξέλιξιν της Ελληνίδος από της καλύβης του αγρότου μέχρι του

———————

Η εισήγηση Κουρτίδη αναδημοσιεύεται από την έκδοση: Πρώτον Ελληνικόν Εκπαιδευτικόν Συνέδριον εν Αθήναις 31 Μαρτίου - 4 Απριλίου 1904, συγκληθέν υπό του Συλλόγου προς διάδοσιν των Ελληνικών γραμμάτων, του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσού και του Συλλόγου προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων, Αθήνα, εκ του Γραφείου της Διευθυνούσης Επιτροπής, 1904, σ. 192-194 και 197-213. Από το κείμενο έχει αφαιρεθεί μόνο η ενότητα που αναφέρεται στα νηπιαγωγεία. Οι αποφάσεις - ευχές του τμήματος της Γυναικείας Αγωγής του Εκπαιδευτικού Συνεδρίου που παραθέτω μετά το κείμενο του Κουρτίδη απομονώθηκαν από τα πρακτικά των συνεδριάσεων του τμήματος που συζήτησε τις προτάσεις του κεντρικού ομιλητή ό.π., σ. 182-190.

Σελ. 519
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/520.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαρμαροτεύκτου μεγάρου του πλουσίου, και από του νηπίου του εξερχομένου της μητρικής αγκάλης μέχρι της νεάνιδος της διευθυνομένης εις την συζυγικήν αγκάλην, εις τούτο δε θα λάβω αφορμήν και εκ των υποβληθέντων υπομνημάτων1.

Το θέμα ημών δεν είνε μόνον πολύ ευρύ, αλλά και πολύ βαθύ. Μετά τον Καρλάυλ, τον Έμερσον, τον Νίτσε κατέστη πάγκοινος αλήθεια, ότι η ιστορία των ανθρωπίνων πράξεων είνε η ιστορία των μεγάλων ανδρών και ότι των υπερόχων η ψυχή είνε η περιληπτική ψυχή της ανθρωπότητος απάσης. Επίσης είνε γνωστόν εκ του νόμου της κληρονομικότητος, του λεγομένου νόμου της 

———————

1. Εις το ημέτερον τμήμα υπεβλήθησαν δώδεκα υπομνήματα:

1) Της κυρίας Πολ. Λοϊζιάδος, διευθυντρίας του εν Λεμησσώ της Κύπρου παρθεναγωγείου, ιδία περί ανυψώσεως της γυναικός ως μητρός και παιδαγωγού κατ' οίκον και εν τοις σχολείοις, περί ιδρύσεως πρακτικών βιοτεχνικών σχολών και υποχρεωτικής φοιτήσεως των θηλέων.

2) Της κυρίας Ελένης Γ. Μπουκουβάλα περί μεταρρυθμίσεως του προγράμματος των παρθεναγωγείων και των διδασκαλείων των θηλέων, περί εισαγωγής πρακτικών μαθημάτων εις τα στοιχειώδη σχολεία των θηλέων και ενισχύσεως του εθνικού φρονήματος.

3) Της κυρίας Φλωρεντίας Φουντουκλή, διευθυντρίας ανωτέρου παρθεναγωγείου περί περιορισμού των ωρών της διδασκαλίας, ελαττώσεως της κατ' οίκον ασχολίας των μικρών τάξεων, περί καταπολεμήσεως της ανεπαρκούς μορφώσεως και εισαγωγής των απαραιτήτων εις μελλούσας μητέρας παιδαγωγικών μαθημάτων.

4) Της κυρίας Ελένης Χρήστου, διευθυντρίας του εν Λευκωσία της Κύπρου παρθεναγωγείου και του διδασκαλείου αυτού, περί νηπιαγωγείων, προσαρτήσεως τμήματος επαγγελματικού εις τ' ανωτέρα παρθεναγωγεία και μεταρρυθμίσεως του προγράμματος των διδασκαλείων των θηλέων.

5) Του κ. Δ. Βικέλα, περί της μέσης εκπαιδεύσεως των θηλέων, περί της αραιάς παρ' ημίν φοιτήσεως των κορασίων εις τα σχολεία και περί πρακτικής μορφώσεως.

6) Του κ. Χρήστου Παλαμά, νομάρχου, περί ελληνοπρεπούς οικογενειακής αγωγής, περί απαλλαγής της μέσης παιδεύσεως των θηλέων από της ειδικής διδασκαλικής και περί μεταρρυθμίσεως της διδασκαλίας των θηλέων.

7) Του κ. Ι. Διαμαντοπούλου, διευθυντού του Ελλ. Παρθεναγωγείου Σμύρνης, περί μεταρρυθμίσεως του προγράμματος του διδασκαλείου των θηλέων και των ανωτέρων παρθεναγωγείων και αμύνης κατά του εκ των ξένων προσηλυτιστικών ενεργειών κινδύνου.

8) Του κ. Δ. Μαρίνου, διευθυντού του ανωτέρου παρθεναγωγείου Σύρου, περί αποκρούσεως του εκ των ξένων προπαγανδών κινδύνου.

9) Του κ. Ευρ. Σεκιάρη, εφόρου του Ελλ. Ορφανοτροφείου Σμύρνης, περί ελαττώσεως των μαθημάτων της μέσης παιδεύσεως των θηλέων.

10) Του κ Ξεν. Ζύγουρα, περί οικοκυρικής μορφώσεως διά της εισαγωγής εις τα σχολεία ελληνικής οικιακής οικονομίας, λογιστικής κτλ.

11) Του κ. Βασ. Παππαλεξανδρή, δημοδιδασκάλου, περί μεταδόσεως, διά των διαφόρων μαθημάτων, παντοίων πρακτικών και βιωφελών γνώσεων συμφώνως ιδία προς τον προορισμόν της γυναικός εν τω οίκω.

12) Του κ. Ιω. Μοσχονά, δημοδιδασκάλου, περί της πρακτικής παιδεύσεως της αρμοζούσης εις τα κοράσια των χωρίων.

Σελ. 520
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/521.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διασταυρώσεως, ότι οι υιοί προσοικειούνται, ως επί το πλείστον, τας φυσικάς, ηθικάς και πνευματικάς ιδιότητας των μητέρων αυτών, επειδή δε παρά το πλευρόν παντός μεγάλου ανδρός υπάρχει πάντοτε η μεγάλη μήτηρ, η βιογραφία των "υπερανθρώπων", όπως αποκαλεί αυτούς ο Έμερσον, άρχεται από της ερεύνης της υπάρξεως αυτών, προ της υπάρξεώς των, από της βιογραφίας των μητέρων των. Ο μέγας δυστυχής Βύρων, ως να ησθάνετο το δηλητήριον της μητρικής αστοργίας εις τας φλέβας του, ανεφώνει οδυνηρώς: "Αι πηγαί της ζωής μου υπήρξαν δηλητηριασμέναι!" My springs of life were poisoned! Ο δε Ολύμπιος Γκαίτε απέδιδε ρητώς εις την μητέρα του τον εύθυμον αυτού χαρακτήρα και την ποιητικήν ιδιοφυΐαν "von Mütterchen die Frohnatur und Lust zu fabulieren". Ο Περικλής ο καταπλήττων διά του κεραυνού της γλώσσης τον πολυτάραχον δήμον των Αθηναίων προς την μητέρα απέτεινε τα πρώτα ψελλίσματα, και χείρες μητρικαί εθέρμαναν εντός της παλάμης τους νηπιακούς πόδας εκείνου, όστις βραδύτερον ως μέγας Αλέξανδρος έμελλε να πατήση κατακτητής επί τριών ηπείρων.

Αλλά πας άνθρωπος, είτε ανήρ είτε γυνή, συνδέεται αρρήκτως προς μίαν γυναίκα, ήτις επί εννέα μήνας απετέλεσε μετ' αυτού μίαν ύπαρξιν, τον έθρεψε διά του ιδίου της σώματος, επλήρωσε τας φλέβας του με το αίμα της καρδίας της και απεσπάσθη αυτού με κίνδυνον της ζωής της. Όλοι, μικροί και μεγάλοι διατηρούμεν τι εκ των χειρών αι οποίαι μας εθώπευσαν εν τω λίκνω. Διά τούτο η μόρφωσις της γυναικός δεν είνε απλώς μόρφωσις αυτής. Ο Πλάτων συνιστά να παιδευθώσιν όχι μόνον τα άρρενα αλλά και τα θήλεα μήπως ημίσειαν πόλιν αντί διπλασίας έχωμεν. Θα ηδύνατό τις να προσθέση ότι άνευ αγωγής της γυναικός όχι ήμισυ έθνος αλλ' ουδέν έθνος έχομεν. Εντεύθεν εξηγείται ο λυσσώδης αγών όστις συνήφθη εν Γαλλία τω 1880 μεταξύ δημοκρατικών και βασιλοφρόνων κατά την συζήτησιν του νόμου Camille Sée περί μεταρρυθμίσεως της γυναικείας παιδεύσεως.

Αμφότεραι αι μερίδες εγίνωσκον ότι το πολίτευμα της Γαλλίας εξηρτάτο εκ των γυναικών. Και μόνον το πολίτευμα; Αυτή η υπόστασις ενός έθνους εξαρτάται απ' αυτών. Αι λεπτοφυείς αυταί γυναικείαι χείρες ανεγείρουσι τα τρόπαια ή σφυρηλατούσι τας αλύσεις των λαών!...

Δημοτικόν σχολείον θηλέων

Είνε ανεπίδεκτον συζητήσεως ότι κατά την τελευταίαν δεκαετίαν εβελτιώθη η στοιχειώδης και εν γένει η παίδευσις των θηλέων. Μόχθοι βαρείς κατεβλήθησαν μέχρι τούδε, οι παραγνωριζόμενοι μόχθοι των θεμελιωτών, οι παρασκευάζοντες την επιτυχίαν των τελειωτών. Ανήλθομεν βεβαίως. Αλλ' η πρόοδος δεν πρέπει να μετρήται μόνον με το υφ' ημών επιτελεσθέν, το ανεπαρκές

Σελ. 521
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/522.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ουχί δι' έλλειψιν αφοσιώσεως ίσως, αλλά δι' έλλειψιν μέσων. Προ οφθαλμών πρέπει να έχωμεν το υπό των άλλων επιτευχθέν, έτι πλέον, το ιδεώδες του δημοτικού σχολείου των θηλέων και προς αυτό να τείνωμεν δι' όλης της ενεργείας της ψυχής μας.

Δύο τινά ελκύουσι την προσοχήν του εξετάζοντος την στοιχειώδη παίδευσιν των θηλέων.

Α'. Η πενιχρά φοίτησις των κορασίων εις το σχολείον. Αι πλείσται των Ελληνίδων μένουσιν άγευστοι πάσης παιδεύσεως. Κατά την ακριβή στατιστικήν, την οποίαν προσάγει ο κ. Βικέλας εν τω υπομνήματί του, τω 1900 επί 1,237,000 γυναικείου πληθυσμού εις τα δημόσια και ιδιωτικά σχολεία της Ελλάδος εφοίτησαν 45,655 μαθήτριαι, ενώ κατά την κοινώς επικρατούσαν αναλογίαν 170 φοιτήσεων επί 1000 κατοίκων, αι μαθήτριαι της Ελλάδος έπρεπε ν' ανέρχωνται εις 206 χιλιάδας, ώστε 160 περίπου χιλιάδες ―προς 56 μόνον χιλιάδας αρρένων― στερούνται παντελούς παιδεύσεως.

Εις τα έθνη τα αληθώς πεπολιτισμένα η φοίτησις αρρένων και θηλέων είνε ίση σχεδόν. Ενιαχού μάλιστα υπερτερούσαν αι μαθήτριαι ως εν Ελβετία (235, 115 μαθήτριαι επί 234,705 μαθητών) και εν Σαξονία (304,043 μαθήτριαι επί 301,765 μαθητών).

Β'. Η διδασκαλία η παρεχομένη εις τα δημοτικά σχολεία των θηλέων είνε άρα γε η αρμόζουσα; Την οικτράν ως επί το πολύ κατάστασιν των παρθεναγωγείων των επαρχιών μετά πόνου διεκτραγωδούσιν ικανά υπομνήματα.

Το αυτό πρόγραμμα, τα αυτά μαθήματα, τα αυτά βιβλία, ο αυτός μηχανισμός. Εν τοις σχολείοις των επαρχιών, παρά τοις χωρικοίς πληθυσμοίς το σχολείον όχι μόνον δεν ζωογονεί, δεν ενισχύει, δεν ανυψώνει τον καθεστώτα βίον, αλλ' έρχεται αδεξίως εις σύγκρουσιν προς αυτόν. "Τα κορίτσια μας αρχοντεύονται", λέγει ο χωρικός και παρατηρεί δυσπίστως το σχολείον. Η μικρά χωρική η φοιτήσασα εις το σχολείον, διαστραφείσα, περιφρονεί τας εργασίας του οίκου και του αγρού ως βαναύσους. Διά τούτο ενιαχού οι γονείς εμποδίζουσι τα κοράσια των να φοιτήσωσιν εις το σχολείον, αλλά και την ίδρυσιν παρθεναγωγείου εν τω χωρίω των θεωρούσιν ως ουχί ηθικήν πράξιν, ως λέγει η Κυρία Μπουκουβάλα. Και διατί όχι; αφ' ου υποσκάπτει την ενότητα της οικογενείας, αφού κρημνίζει τας πατριαρχικάς παραδόσεις, αφού γίνεται ολέθριον όργανον δυσαρμονίας ψυχών αφελών προς το ταπεινόν αγροτικόν αυτών περιβάλλον;

Θα ήτο άδικον αν ηρνούμην ότι υπάρχουσι και αφανείς αυταπαρνήσεις, σιωπηλαί αφοσιώσεις γνησίας γυναικείας ψυχής, αγωνιζόμεναι σκληρώς και ακαταπαύστως προς την βαναυσότητα και την αμάθειαν και επί τέλους νικώσαι. Αλλ' ημείς δεν συνήλθομεν να μετακινήσωμεν το καλώς γινόμενον· το πλημμελές αναζητούμεν διά να το πατάξωμεν, και αλλοίμονον! Υπολείπεται τόση εργασία ακόμη!...

Είνε οφθαλμοφανές ότι τα πράγματα δεν πρέπει να μείνωσιν ούτως. Η 

Σελ. 522
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/523.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διδασκαλία πρέπει να γίνη πρακτική, πρέπει να εξεγερθή η προς την εργασίαν προθυμία, η δε χειροτεχνία να μεταρρυθμισθή ώστε να μη καταπονή το πνεύμα.

Άλλοτε η χειρωνακτική εργασία εξηυτέλιζε τας χείρας και ο Ησίοδος εκαλείτο υπό των Σπαρτιατών "ποιητής των ειλώτων"· εις δε τας Θήβας ο πολίτης ο χειρισθείς άροτρον ή εργαλείον έπρεπε να εξαγνισθή διά δεκαετούς αργίας, έως ου ανακτήση τα δικαιώματά του ως ελευθέρου. Αλλ' αυτά ανήκουσιν εις τας αμαρτίας του παρελθόντος. Τώρα η εργασία είνε ιερά· και το σχολείον οφείλει αφ' ενός ν' ασκήση την μαθήτριαν εις έργα σύμφωνα προς τον προορισμόν αυτής, αφ' ετέρου δε, όπου είνε δυνατόν, να εξευγενίση αυτά. Τα χειροτεχνήματα -το μόνον μάθημα το διακρίνον το σχολείον των θηλέων από το των αρρένων- δέον να γίνωσι πρακτικά, προσαρμοζόμενα εις τας ανάγκας εκάστου τόπου, ν' απαλλαχθώσι του επιδεικτικού, πολυδαπάνου χαρακτήρος και η μικρά χωρική ν' ασκήται εις το κόπτειν και ράπτειν. Όπου γενικόν ένδυμα του τόπου είνε η φουστανέλλα, ας μάθη να κόπτη και να ράπτη φουστανέλλαν και ας μη κεντά πολυχρώμους παντούφλας, τας οποίας κανείς δεν θα φορέση, και προσκέφαλα με πελώρια κεφαλαία γράμματα, τα οποία θα στενοχωρώνται μέσα εις την απλότητα του αγροτικού ισογείου.

Η μικρά χωρική διά της διδασκαλίας και του παραδείγματος της διδασκαλίσσης ας μάθη πώς να διευθετή τον πενιχρόν της οίκον και πώς διά της τάξεως, της καθαριότητος, της καλαισθησίας δύναται να καθιστά αυτόν άνετον, ευάρεστον εις τον άνδρα. Ας διδαχθή, κατά τας ανάγκας του τόπου, στοιχειώδεις γνώσεις σηροτροφίας, μελισσοκομίας· ας μάθη να περιποιήται τα κατοικίδια ζώα και να μη παραθέτη αηδές κουρκούτι εις τον πατέρα της, ή βραδύτερον εις τον άνδρα της, ενώ παρέκει περιμένει αφρίζον ακόμη, προ μικρού αμελχθέν, θαυμάσιον γάλα!

Ούτω θα βελτιωθή και η βιοτεχνία των χωρίων, η δε κόρη δεν θ' αποσπασθή από τον κύκλον των παραστάσεων και των έξεων, ενώ μέλλει να ζήση ως κόρη, ως αδελφή, ως σύζυγος, ως μήτηρ.

Αλλ' επειδή, μεθ' όλα αυτά, η χρησιμοθηρία δεν πρέπει ν' αποπνίξη τον ιδεώδη χαρακτήρα του σχολείου, αλλά δέον να υπερισχύση ο φρονηματιστικός σκοπός αυτού, κατά μικρόν η εξευγένισις από του σχολείου θα μεταδοθή εις το χωρίον, και πνοή καλαισθησίας και ημερώσεως θα εισπνεύση εις τας καλύβας. Και το σχολείον θα γίνη αγαπητόν, το σχολείον θα γίνη σεβαστόν, το σχολείον θα έχη δευτέραν θέσιν μετά την εκκλησίαν εις το χωρίον.

Διδασκαλεία θηλέων

Αλλά ποία πρέπει να είνε η διδασκάλισσα η ικανή προς τούτο;

Κατά των εν Ελλάδι Διδασκαλείων των θηλέων επιρρίπτεται η μομφή ότι είνε ανισοσκελή και διά τούτο χωλά· ότι το έν σκέλος, το κλασσικόν, υπερεμηκύνθη, το δ' έτερον, και αν δεν εβραχύνθη, διετήρησε το αρχικόν μικρόν

Σελ. 523
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/524.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μήκος, και ότι αποτέλεσμα της τοιαύτης μονομερούς παιδεύσεως είνε η έλλειψις, η παντελής σχεδόν, πρακτικών γνώσεων των μελλουσών διδασκαλισσών, η εμμονή αυτών εις θεωρητικήν τινα και μηχανικήν τυπικότητα, η εξαφάνισις εκ των δημοτικών σχολείων των θηλέων πάσης πρακτικής γνώσεως και η καταβαράθρωσις της νέας γενεάς.

Έχω το θάρρος, και έχω το καθήκον, εν ονόματι της δικαιοσύνης, να διαβεβαιώσω ότι η κατά των Διδασκαλείων των θηλέων οργή είνε υπερβολική.

Εις τα διδασκαλεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, εν Αθήναις τουλάχιστον, δεν εισήχθησαν μεν εισέτι στοιχειώδεις γνώσεις βομβυκοτροφίας, μελισσοκομίας, ορνιθοκομίας, αλλ' από τινων ετών μετά των άλλων βελτιώσεων, τας οποίας γινώσκω εξ αυτοψίας, εισήχθη η υγιεινή του σχολείου και της οικίας, η οικιακή οικονομία θεωρητικώς και πρακτικώς· αι μαθήτριαι σιδηρώνουν, ασχολούνται εις το μαγειρείον, τα δε χειροτεχνήματα προσέλαβον κατ' εξοχήν πρακτικόν χαρακτήρα, αφού αι μαθήτριαι ιδίαις χερσί κόπτουν και ράπτουν όχι μόνον τα ασπρόρρουχά των αλλά και τα φορέματά των. Η επιδίωξις συγχρόνως και του κομψού, είνε κατ' εξοχήν ελληνική ιδιότης, διότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν διεχώριζον ακριβώς την βιοτεχνίαν της καλλιτεχνίας, ουδέ το χρήσιμον του ωραίου.

Τα συνήθη πήλινα αγγεία ήσαν και διά το σχήμα και διά τας επ' αυτών γραφάς αληθή καλλιτεχνήματα· τα θαυμάσια επιτύμβια του Κεραμεικού ήσαν έργα απλών χειρωνακτών, και είχε δίκαιον ο Βλούμνερ θεωρών έκφανσιν "του αυτού ελληνικού πνεύματος την κιονοδομίαν του Παρθενώνος, την Αφροδίτην της Μήλου ως και την υδρίαν της Αθηναίας κόρης και το χρυσούν κόσμημα της επί των παραλίων του Ευξείνου αποίκου Ελληνίδος".

Η καλλιτεχνική μόρφωσις είνε συμπλήρωσις της παιδευτικής προπαρασκευής των μελλουσών διδασκαλισσών. "Είνε ασεβής βλασφημία", λέγει ο διαπρεπής Γάλλος παιδαγωγός Πεκώ, "να περιορίσωμεν την αγωγήν του λαού εις μόνας τας πρακτικάς γνώσεις. Με ποίον δικαίωμα θεωρείτε ανωφελή πολυτέλειαν την τάσιν του λαού προς τας αγνάς απολαύσεις της φαντασίας; Ίσα ίσα διότι η τύχη των ταπεινών είνε σκοτεινή και επίμοχθος, έχει ανάγκην να φωτίζηται με ακτίνα ποιήσεως και καλλιτεχνίας". Την ακτίνα ταύτην οφείλει να φέρη η αληθής διδασκάλισσα μέχρι της καλύβης της χωρικής.

Άλλη παρατήρησις η οποία δεν γίνεται μόνον διά τα Διδασκαλεία των θηλέων, αλλά διά πάντα τα Διδασκαλεία, ουδέ μόνον διά τα εν Ελλάδι αλλά γενικώς και διά τα εν Ευρώπη, είνε ότι, εφ' όσον τα παιδαγωγικά ιδρύματα δεν εντείνουσι την ειδικήν παιδαγωγικήν μόρφωσιν των διδασκάλων, είνε αδύνατον να φανώσιν εντελώς αντάξια της αποστολής των. Οι κορυφαίοι παιδαγωγοί, ο Rein, ο Ρίχτερ, ο Μπαγιέ, ο διευθυντής της στοιχειώδους παιδεύσεως εν Γαλλία, αγωνίζονται να σώσωσι το Διδασκαλείον από την πλήμμυραν της "ασκόπου γενικής μορφώσεως". Εν τοις πλείστοις των Διδασκαλείων της

Σελ. 524
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/525.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Γερμανίας και της Γαλλίας το τελευταίον έτος παύει η γενική μόρφωσις, πλην δε της επαναλήψεως κυρίων τινών μαθημάτων, όλος ο χρόνος διατίθεται εις ειδικάς παιδαγωγικάς σπουδάς, θεωρητικάς και πρακτικάς.

Παρ' ημίν όμως, εις τα Διδασκαλεία αρρένων και θηλέων υποκλέπτονται, ως ειπείν, ώραι τινές προς ειδικήν παιδαγωγικήν μόρφωσιν· αι θεμελιώδεις γνώσεις της διδακτικής καταπνίγονται, το ενδιαφέρον διασπάται και ο διδάσκαλος της αύριον δεν δύναται όχι έν εξάμηνον, όχι ένα μήνα, όχι μίαν εβδομάδα, αλλ' ουδεμίαν ημέραν ολόκληρον από πρωίας μέχρι εσπέρας, ελεύθερος πάσης άλλης ασχολίας, να διδάξη, να ψυχολογήση τα παιδία, να παρακολουθήση συντόνως εκ παιδαγωγικής και διδακτικής απόψεως την λειτουργίαν της παιδικής ψυχής!

Προς την μέλλουσαν ικανότητα της διδασκαλίσσης συνδέεται και το ζήτημα της εισαγωγής εις το Διδασκαλείον. Βεβαίως διά των εισιτηρίων εξετάσεων ανηγέρθη ήδη πρόχωμα εις τον χείμαρρον της πτυχιομανίας. Αλλά δεν αρκεί τούτο. Εν πρώτοις δεν ελήφθη μέριμνα περί της ηλικίας των υποψηφίων ουδέ περί της υγιείας αυτών. Εις πάντα σχεδόν τα Κράτη η κόρη δεν εισάγεται εις το Διδασκαλείον αν μη έχη συμπεπληρωμένον το 16ον έτος και δεν είνε αποδεδειγμένως υγιής. Αλλά και αυτή η εισιτήριος εξέτασις, ως γίνεται παρ' ημίν, είνε κωμική. Κόρη τραυλή, γνωρίζουσα ορθογραφίαν και αριθμητιχήν, δύναται αξιόλογα να παρεισδύση εις το Διδασκαλείον.

Εν Γερμανία λειτουργούσιν αι λεγόμεναι Praeparandenschulen, αι προπαρασκευαστικαί σχολαί, εν αις προδοκιμάζεται το ήθος, η κλίσις, η ιδιοφυΐα προς το μέλλον επάγγελμα. Εκεί η πολιτεία φωνάζει: εκάς βέβηλοι! εις τους χειρώνακτας τους προσφεύγοντας εις το διδασκαλικόν επάγγελμα προς ψωμισμόν. Εκεί συλλέγονται οι αληθείς ενθουσιασμοί· διότι υπάρχουσιν ακόμη ευτυχώς ψυχαί πλήρεις ιδεώδους, ονειροπολούσαι την αποστολήν του διδασκάλου, ως το πάλαι ωνειροπόλουν αι θερμουργοί ψυχαί να γίνωσιν ήρωες, και κατά τους πρώτους αιώνας του Χριστιανισμού να γίνωσιν άγιοι και μάρτυρες. Και τί άλλο είνε ο αληθής διδάσκαλος ειμή ήρως συγχρόνως και άγιος και μάρτυς;

Διδάσκαλος! πώς ήθελα να εξαγνίσω την λέξιν από τον ρύπον, τον οποίον προσεκόλλησεν επ' αυτής αφ' ενός η σχολαστικότης και αφ' ετέρου η αμάθεια και η κουφότης! Και πόσον βαθεία είνε η παρατήρησις του Ιταλού αισθητικού Πίλο, ότι έν ωραίον μάθημα και διά την έμπνευσιν, και διά την υποσυνείδητον δημιουργίαν και διά τας συγκινήσεις ας εξεγείρει είνε καλλιτέχνημα και ο διδάσκαλος είνε καλλιτέχνης!

Ο Sainte-Beuve θέλων να χαρακτηρίση την παιδαγωγικήν ιδιοφυΐαν της Mme de Genlis λέγει: elle était née le signe au front. Υπάρχουσι και παρ' ημίν διδασκάλισσαι φέρουσαι το σημείον τούτο επί του μετώπου, διατηρούσαι ευγενές φρόνημα εν τη ταπεινή κοινωνική βαθμίδι. Γυνή ως αυταί ήτο η ειπούσα τους λόγους τούτους: "Πρέπει ν' αγαπώμεν τα παιδία διά να τα

Σελ. 525
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/526.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εννοώμεν· και τα μαντεύομεν μάλλον διά της καρδίας παρά διά του πνεύματος". Υπάρχουσι και παρ' ημίν αι γνωρίζουσαι ότι περί την ψυχήν της διδασκαλίσσης, την αγαπώσαν, ανελίσσεται προς τάνω η παιδική ψυχή ως ο κισσός περί τον κορμόν της δρυός, και ότι ουδείς κισσός περιεσφίγχθη ποτέ περί στήλην πάγου.

Αλλ' εις την θερμότητα της καρδίας πρέπει να προσέλθη αρωγόν το φως του νου. Η παιδαγωγική μόρφωσις της διδασκαλίσσης, όπως και του διδασκάλου, πρέπει ν' αυξηθή κατά βάθος. Εν πάσι τοις Διδασκαλείοις του κόσμου η Ψυχολογία κατέλαβεν υπερέχουσαν θέσιν, κυριαρχεί των άλλων γνώσεων και δεικνύει εις αυτάς τον κοινόν σκοπόν εις ον τείνουσιν· η Ψυχολογία δεικνύει, εις ημάς τας τρίβους της πνευματικής ενεργείας του παιδός, ανοίγει εις το πνεύμα ευρείς ορίζοντας, επιβάλλει εις τον διδάσκαλον την ανάγκην του φιλοσοφείν, την τιμώσαν το ανθρώπινον πνεύμα.

Το αμυδρόν φως της τυπικής Ψυχολογίας, της διδασκομένης εις τα ημέτερα διδασκαλεία, είνε ανεπαρκές. Εν πρώτοις η Ψυχολογία πρέπει να ειδικευθή εις Παιδαγωγικήν Ψυχολογίαν, να καταστή δε ζωντανή γνώσις, είδος αρτηριακού αίματος σφύζοντος και ζωογονούντος την διδασκαλίαν και αγωγήν. Είτα πρέπει να μελετηθή η εξέλιξις της ψυχής του παιδός από των πρώτων ετών. Την δε Ψυχολογίαν του υγιούς παιδός να συμπληρώση η Παθολογική Ψυχολογία διά να κατανοηθώσιν αι έκφυλοι εκδηλώσεις και ψυχοπάθειαι των παιδίων, αι ανωμαλίαι της μνήμης και της προσοχής, τα υπερασθενικά ή ασθενικά ελαττώματα.

«Η ψυχική ανάπτυξις των παιδίων», έγραφον προ τινος εν μελέτη μου "Περί ψυχοπαθειών εν τω σχολείω", «οτέ μεν είνε πρόωρος, υπέρ το δέον ορμητική και ατίθασος και έχει ανάγκην χαλινού, οτέ δε βραδεία, απελπιστικώς βραδεία, και έχει ανάγκην κέντρου.

»Ενταύθα καταδεικνύει ο αληθής διδάσκαλος το μεγαλείον της ψυχής αυτού. Πλήρης υπομονής και επιεικείας δεν οργίζεται, δεν εξαγριούται, και όταν ακόμη έχη προ αυτού παιδία, τα οποία., όπως λέγει ο Κόννολυ, "έπρεπε να δέρη τις ανά πάσαν στιγμήν", συγχωρεί εν ηρέμω ανεξικακία, διότι γνωρίζει ότι έχει ασθενείς υπάρξεις προ αυτού, ο δε ιατρός δεν έχει το δικαίωμα να είνε σκληρός και άγριος και εκδικητικός προς τον πάσχοντα. Πόσαι τιμωρίαι εξ ατελούς γνώσεως της ψυχοφυσικής ιδιοσυστασίας των παιδίων είνε αδικήματα! Ο ποιητής Παπαρρηγόπουλος, είχεν αποκαλέσει το έκθετον "αγνόν υιόν της αμαρτίας''· πολλάκις και το ανισόρροπον και ψυχοπαθές παιδίον είνε αθώον τέκνον της αμαρτίας. Πάντως, δεν είνε αυτεξούσιος και υπεύθυνος δράστης των ατελειών αυτού και των σφαλμάτων"1.

———————

1. Α. Κουρτίδου, "Ψυχοπάθειαι εν τω σχολείω". Ψυχιατρική και Νεφρολογική Επιθεώρησις, 1903, τχ. Γ'.

Σελ. 526
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/527.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Μέση εκπαίδευσις θηλέων

Γάλλος συγγραφεύς την ανατροφήν των κορασίων παραβάλλει προς την καλλιέργειαν ροδακινέας. Εκ των τριών περιόδων του σχηματισμού του δένδρου: του εμβολιασμού, της μεταφυτεύσεως και του κλαδεύματος, δυσκολωτέρα είνε η δευτέρα, η περίοδος της μεταφυτεύσεως. Ομοίως εκ των τριών περιόδων της μορφώσεως της κόρης δυσκολωτέρα είνε η αντιστοιχούσα προς την μέσην παίδευσιν. Εις την ροδακινέαν και την κόρην κατ' αυτήν προ πάντων εκδηλούται η τάσις προς αύξησιν, η ορμή προς ζωήν. Η κρίσιμος αυτή εποχή του σωματικού και ψυχικού σχηματισμού του φύλου, της αορίστου ανησυχίας, της ανεξηγήτου ονειροπολήσεως, εμελετήθη υπό φυσιολόγων και ψυχολόγων, περιεγράφη υπό μυθιστοριογράφων, εξυμνήθη υπό ποιητών. Απαιτεί προφυλάξεις απείρους, και όμως κατ' αυτήν συμπίπτει η βαρυτέρα μερίς της πνευματικής εργασίας της κόρης, η υπερκόπωσις και ο εκνευρισμός.

Εις την ιδικήν μας μέσην παίδευσιν το φυσιολογικόν και ψυχολογικόν πρόβλημα περιπλέκεται έτι μάλλον.

Σήμερον η Παιδαγωγική ιδεώδες αυτής έχει την όσον ένεστιν ευστοχωτέραν προσαρμογήν των γενικών αρχών της αγωγής και διδασκαλίας εις την ιδιοφυΐαν εκάστου ατόμου, όπως και η ιατρική την προσαρμογήν της θεραπευτικής εις την ιδιαιτέραν εκάστου ιδιοσυστασίαν. Αλλ' η γυνή δεν είνε ψυχοφυσικώς καθ' όλα όμοια προς τον άνδρα· ψυχικώς ίσως διαφέρει περισσότερον παρ' όσον διαφέρει κατά το σώμα και την φωνήν. Φυσιολόγοι και ανατόμοι καθώρισαν ακριβώς τας διαφοράς, ειλικρινείς δε γυναίκες συνεπλήρωσαν τας παρατηρήσεις των ψυχολόγων. Η Κυρία de Remusat έγραφε περί του θήλεος φύλου; "Ημείς αι γυναίκες στερούμεθα ακολουθίας και βάθους διά την μελέτην των γενικών ζητημάτων. Ευμοιρούσαι ζωηράς φαντασίας αντιλαμβανόμεθα αμέσως, μαντεύομεν μάλιστα, και βλέπομεν τόσον ευκρινώς όσον και οι άνδρες. Αλλ' ένεκα της ευπαθείας ημών δεν δυνάμεθα να μείνωμεν αμερόληπτοι και είμεθα ακατάλληλοι προς απαθή παρατήρησιν. Η παρατεταμένη προσοχή μάς κουράζει...". Η σύγχρονος διαπρεπής ψυχολόγος Σωσάνα Ρουμπινστάιν εν τη βαθυτάτη μελέτη αυτής περί της ψυχολογίας των φύλων (Zur Psychologie der Geschlechter) πλην άλλων λέγει ότι "ο πνευματικός βίος της γυναικός εκδηλούται κεντροφερώς, διότι συγκρατεί πάσαν εντύπωσιν και την θερμαίνει εν τη εστία του θυμικού αυτής· ενώ του ανδρός ο πνευματικός βίος εκδηλούται φυξικέντρως, εκρήγνυται προς τα έξω ως ενέργεια και πράξις"· και αλλαχού προσθέτει: "ο δρόμος της λογικής είνε πολύ ανιαρός προς την γυναίκα"· ―τούτο, εννοείται, δεν σημαίνει ότι είνε πολύ τερπνός πάντοτε εις τον άνδρα.

Φυσικον λοιπόν θα ήτο η μέθοδος της αγωγής και διδασκαλίας να είνε διάφορος δι' εκάτερον των φύλων. Αλλά πόσοι καθηγηταί μεταβαίνοντες από παραδόσεως αρρένων εις παράδοσιν θηλέων αισθάνονται ότι μετεβλήθη η 

Σελ. 527
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/528.gif&w=600&h=393 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

48. Σχολείο Τριανταφυλλίδου στην Αθήνα (περί το 1905)

Σελ. 528
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/529.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πνευματική και η ηθική ατμόσφαιρα. Ούτε η διαφορά της αφετηρίας: της ιδιαιτέρας ψυχοφυσικής ιδιοσυστασίας της κόρης, ούτε η διαφορά του τέρματος: του διαφόρου σκοπού του προορισμού της, είνε ικανά να μεταβάλωσι, φαίνεται, τον καθιερωμένον τόνον, την αποστεωθείσαν φρασιολογίαν των διδασκόντων. Χαρακτηριστική μοι φαίνεται η μαρτυρία του διακεκριμένου Νομάρχου κ. Χ. Παλαμά. "Ήκουσα", γράφει εν τω υπομνήματί του, "γυμνασιάρχην διδάσκοντα την Κύρου Παιδείαν να ερωτά την εξεταζομένην παρ' αυτού κόρην:

― Διατί το γήρας του Αστυάγους ήτο θαλερόν;

Και επειδή η κόρη εσιώπα, ν' απαντά οργίλως:

― Μπρε, διότι δεν έκαμε καταχρήσεις εις την νεότητά του, μπρε!..."

Βεβαίως υπάρχουσι και εξαιρέσεις. Εγώ δε αυτός γνωρίζω καθηγητάς των ελληνικών διδάσκοντας τα αρχαία ελληνικά ως ζώσαν γλώσσαν, εξαίροντας των νοημάτων το βάθος, των συναισθημάτων το κάλλος, της παραστάσεως την γραφικότητα, και ιστορικούς κινούντας εις αυτενεργόν διανόησιν το πνεύμα των μαθητριών, εξεγείροντας ενδιαφέρον προς τας τύχας του έθνους, καθιστώντας αντιληπτόν εις τας εφηβικάς ψυχάς το βάθος των λόγων του Σολωμού: "Κλείσε μέσα 'ς την ψυχή σου την Ελλάδα, και θα αισθανθής μέσα σου να λαχταρίζη κάθε είδος μεγαλείου". Αλλά πόσοι, είτε άρρενα διδάσκουσιν είτε θήλεα, λησμονούσιν ότι η γραμματική και η σύνταξις δεν είνε αφετηρία αλλά τέρμα, ότι είνε φιλοσοφία της γλώσσης και ότι η γραμματική πρέπει να διδαχθή όπως παρήχθη, μετά την γνώσιν της γλώσσης;...

Δι' αυτούς, έλεγεν ο αείμνηστος Κυπριανός, "ο καλλίμορφος λόγος των Ελλήνων συγγραφέων δεν εμφανίζεται εις τους μαθητάς ως λαλιά ζώσα και έμψυχος, αλλά κατατέμνεται και κατασχίζεται διά της γραμματικής μαχαίρας εις μικρά και άσημα τμήματα φθόγγων και φωνών, ίνα επί των νεκρών εκείνων σωμάτων ασκηθώσιν οι μαθηταί τους κανόνας της γραμματικής και του συντακτικού".

Είνε ορθή η ψυχολογική παρατήρησις ότι εις την γυναίκα η αλήθεια έχει προ πάντων σημασίαν διά την ευφρόσυνόν της λάμψιν. Και εν τούτοις εκ της διδασκαλίας, ως επί το πολύ, στάζει, ως η υγρασία εκ των τοίχων, η ανία, η τόσον επικίνδυνος εις την αγωγήν, ως καθιστώσα άτονον και χαύνον την ψυχήν και παραδίδουσα αυτήν εκνευρισμένην εις τους πειρασμούς του ρεμβασμού.

Ανάγκη λοιπόν να μεταρρυθμισθή η διδασκαλία, εν γένει μεν αναπτύσσουσα την δυναμικήν ικανότητα του πνεύματος, ιδία δε συμφώνως προς την ιδιοφυΐαν και τον προορισμόν του θήλεος φύλου. Και επειδή τα κοράσια ρέπουσιν εις τον μηχανισμόν και την αποστομάτισιν και περισσότερον φοβούνται να καταπονήσωσι την κρίσιν των παρά την μνήμην των, ανάγκη να μεταβληθή το σύστημα της εγγράφου δοκιμασίας. Αντί ζητημάτων δυναμένων να μετενεχθώσι σύσσωμα, όπως ευρίσκονται εν τω εντύπω ή γραπτώ κειμένω της διδασκαλίας, ας προσλάβωσι συγκεντρωτικόν ή συγκριτικόν χαρακτήρα, δι' ων 

34

Σελ. 529
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/530.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

οξύνεται το πνεύμα προς εύρεσιν ομοιοτήτων, αναλογιών και διαφορών και εντείνεται το κρίνειν και το συλλογίζεσθαι.

Ανάγκη προσέτι, αυξανομένου του βάθους διά της ευμεθοδίας, να ελαττωθή το πλάτος. Το σκάφος κινδυνεύει, και μόνη σωτηρία απομένει να ριφθή μέρος του φορτίου εις την θάλασσαν.

Ακούσατε την κραυγήν του κινδύνου εκ Σμύρνης: "Τα κοράσιά μας ευτραφή και υγιέστατα όταν εισάγωνται εις το σχολείον, εξέρχονται τούτου μετ' ολίγα έτη κάτωχρα, ισχνά και καχεκτικά, τα μάλλον επιμελή, ένια δε και φθισικά. Όπως βαίνουσι τα της εκπαιδεύσεως των θηλέων παρ' ημίν, εν Τουρκία τουλάχιστον, διά των Γυμνασίων, των Παρθεναγωγείων μας παρασκευάζομεν καχεκτικωτάτην γενεάν, και τη αληθεία φρονιμώτερος καταντά ο προτιμών ν' αφήση τα θυγάτριά του σχεδόν αγράμματα και υγιά ή τελειόφοιτα Γυμνασίου και φιλάσθενα και οίκτον τω θεωμένω εμπνέοντα" (Σεκιάρης, έφορος του ελλην. Ορφανοτροφείου). Ιδού ο φοβερός φόρος εις τον νέον Μινώταυρον· μόνον ότι τα θύματα τώρα είνε χιλιοπλάσια. Πού είνε ο ελευθερωτής Θησεύς;...

Το πρόγραμμα πρέπει να περικοπή, αλλ' ουχί διά νακρωτηριασθή, αλλ' όπως κλαδευόμενον το δένδρον συγκεντρώνει τους χυμούς του. Η μέση λοιπόν παίδευσις των θηλέων πρέπει να γίνη βαθυτέρα κατά δύο διευθύνσεις, αφ' ενός την οικοκυρικήν και αφ' ετέρου την ανθρωπιστικήν. Αφ' ενός, η κόρη θα διδαχθή την ελληνικήν οικιακήν οικονομίαν, ήτις εν τινι υπομνήματι αποκαλείται "εθνική κατήχησις". Αύτη διδάσκει "όχι μόνον την πάτριον λιτότητα, την εγκράτειαν, την σωφροσύνην, αλλά και αυτήν την αυταπάρνησιν· εμφυτεύει εις τας ελληνικάς καρδίας την αλληλοβοήθειαν, την αλληλεγγύην των οικογενειακών συμφερόντων, την συγκράτησιν της οικογενειακής ενότητος" (Ζύγουρας).

Αφ' ετέρου θα λάβη όλην την ελευθέριον αγωγήν την αρμόζουσαν εις άτομον πεπολιτισμένης κοινωνίας και την ειδικήν αγωγήν μελλούσης μητρός. Θα πλουτισθή το πνεύμα αυτής διά των γνώσεων των απαραιτήτων εις την κοινωνίαν και την εποχήν εν η ζη, διότι η παιδαγωγική απαιτεί να μορφωθή ο άνθρωπος συμφώνως προς το ύψος του πολιτισμού των χρόνων του. Θα εθισθή να κρίνη και να συλλογίζηται βαθύτερον, να εισέρχηται εις την ουσίαν των πραγμάτων, θα λάβη σαφή ιδέαν της μεγάλης σημασίας του βίου, όπως κατευθύνη τα συναισθήματά της προς ευγενή ιδεώδη και μη γίνηται θύμα της καρδίας της. Θ' αναπετασθώσι προ των οφθαλμών της οι κόσμοι του αγαθού, του ωραίου και του αληθούς.

Αλλά πάντα ταύτα θα συγκεντρωθώσιν εις το να καταστή ενάρετος και πιστή σύζυγος, τελεία οικοδέσποινα, αξία μήτηρ. Θα διδαχθή παν το σχετιζόμενον προς την σωματικήν και πνευματικήν αγωγήν των παιδίων και προς τας ειδικάς αυτής υποχρεώσεις, και θα συναισθανθή βαθέως την βαρείαν μητρικήν ευθύνην εν τω σώματι αυτής και τη ψυχή. "Όταν μία μητέρα", λέγει ο Σπένσερ, "κλαίγη το πρώτον της παιδί, το οποίον ήρπασεν η ίλερη, και ο ειλικρινής ιατρός

Σελ. 530
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/531.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τη λέγει, ό,τι ήδη και αυτή υποπτεύει, ότι το παιδί της θα ιατρεύετο αν ο οργανισμός της δεν είχεν εξασθενήσει εκ των σπουδών, όταν κήται συντετριμμένη υπό το διπλούν βάρος του πόνου και της τύψεως του συνειδότος, πολύ μικρά παρηγορία θα είνε δι' αυτήν ότι δύναται ν' αναγινώσκη τον Δάντην εις το πρωτότυπον".

Θα μάθη ότι "όταν ο οίκος είνε πλήρης ζωής και φαιδρότητος, αι οικογενειακαί φροντίδες αποτελούσι την μάλλον ευχάριστον ασχολίαν της γυναικός". Θα μάθη ν' αγαπά περισσότερον τον οίκον της, να συγκεντρώνη εν αυτώ την ευτυχίαν της.

Αλλ' εν ω τόσον σοβαρά είνε η προπαρασκευή της κόρης προς τον οικογενειακόν και τον κοινωνικόν βίον, πολλαί οικογένειαι, την μέσην και ανωτέραν μόρφωσιν των θυγατέρων των περιορίζουσιν εις τα γαλλικά και την μουσικήν. "Η ημετέρα κοινωνία", παρατηρεί εν τω υπομνήματί της η Κυρία Φουντουκλή, "συγχύσασα τα μέσα προς τον σκοπόν υπερετίμησε τα δύο ταύτα μαθήματα, προς βλάβην των λοιπών". Ολίγη μουσική λοιπόν, και ολίγα γαλλικά γκουβερνάνδας εκ των αρκούυντων "προς έκφρασιν των όρων του συρμού", επιδεικτικών τρόπων εις τας συναναστροφάς και την ανάγνωσιν ελαφρών γαλλικών βιβλίων. Με το έρμα τούτο εφοδιάζουσιν αι οικογένειαι τα τέκνα των διά το επικίνδυνον και περιπετειώδες ταξείδιον της ζωής. Καλόν κατευόδιον!...

Ο διάσημος αρχιεπίσκοπος Dupanloup εις τας περιβοήτους επιστολάς του ως εξής περιγράφει την γυναίκα του κόσμου: "Δεν γνωρίζει τίποτε, απολύτως τίποτε, μόνον περί ενδυμασίας, συρμού, ιπποδρομίων ημπορεί να ομιλή. Γνωρίζει τα ονόματα των μοδιστρών, των ηθοποιών. Αλλ' ομιλήσατε προ αυτής περί σοβαρού ζητήματος, η δυστυχής μένει άφωνος. Δεν ενδιαφέρεται ούτε περί τέχνης, ούτε περί κοινωνίας, ούτε περί επιστήμης, και αδυνατεί να συνάψη ομιλίαν με τον άνδρα της, τον πενθερόν της, πάντα σοβαρόν άνθρωπον".

Η περιγραφή αύτη εχρησίμευσεν εις τους Γάλλους ως σάλπισμα κινδύνου τω 1880, και μετά ποίου πάθους και πόσης μεγαλοφροσύνης ειργάσθησαν εν Γαλλία άνδρες, οίοι ο Ιούλιος Φερύ, ο Paul Bert, ο Ιούλιος Σίμων, όπως αναμορφώσωσι την γυναικείαν ψυχήν. Αλλά παρ' ημίν εξακολουθεί η βιομηχανία των γαλλικών και του πιάνου, η κατεργαζομένη τας κοσμοπολίτιδας demoiselles, τας τρυφώσας εις τα μυθιστορήματα του Πρεβώ και ονειροπολούσας την τύχην των ηρωίδων του. Έκαστον δένδρον, έκαστος θάμνος στηρίζεται εις έν έδαφος· αυταί δεν στηρίζονται εις το ελληνικόν χώμα, δεν στηρίζονται εις κανέν χώμα, και οι κλάδοι των είνε προωρισμένοι να κυλισθώσιν εις την κόνιν και εις την λάσπην!...

Εθνική αγωγή

Πάσα αγωγή πρέπει να έχη τας ρίζας αυτής εις το παρελθόν, εις τας παραδόσεις και την ιστορίαν του έθνους. Και η αγωγή των Ελληνίδων πρέπει να

Σελ. 531
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 512
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    ζητώ ολιγότερες δασκάλες, ολιγότερες μορφωμένες, ολιγότερες σοφές και περισσότερες νοικοκυράδες

    1903

    [Δ.Π. Ταγκόπουλος]

    ΤΙ ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΙ ΤΙ ΜΑΣ ΛΕΙΠΕΙ

    Από πού ναρχίσω; Βλέπετε, οι πρόλογοι δεν μ' αρέσουν καθόλου. Τους βαρύνουμαι. Και τους φοβούμαι ακόμη. Διότι κόβουν την όρεξι του αναγνώστου, τον τρομάζουν.

    Από πού λοιπόν ναρχίσω; Ας αρχίσω από τα κορίτσια μας.

    Κορίτσια έχουμε. Και καλοφτειασμένα μάλιστα ―ιδίως τώρα που η Γυμναστική εγενικεύθηκε― η Γυμναστική που φτειάνει γερά κορμιά και όπως είπεν ένας φυσιολόγος ― δημιουργεί γερές μητέρες.

    Καλοφτειασμένα λοιπόν τα κορίτσια μας. Και μορφωμένα. Αφού στο Αρσάκειον και στ' άλλα παρθεναγωγεία μας διδάσκουνται και Πλάτωνα και Όμηρον ― αδιάφορον αν οι περισσότεραις όταν πάρουν το πτυχίον τους δεν ημπορούν να συντάξουν ούτε μίαν επιστολήν, χωρίς να την γαρνίρουν με δέκα ανορθογραφίες και διπλάσιες ασυνταξίες. Ενθυμούμαι μίαν σοφήν συμμαθήτριά μου στο Αρσάκειον η οποία το επίστευε ―και το είπε και στον καθηγητήν μας μάλιστα,― πως ο Βόσπορος είνε η πρωτεύουσα της Κωνσταντινουπόλεως.

    Έχουμε λοιπόν κορίτσια καλοφτειασμένα και μορφωμένα. Παπαγαλίζουν ακόμη και ολίγα Γαλλικά. Παίζουν και λίγο πιάνο. Διαβάζουν και μυθιστορήματα. Καλλιεργούν και το φλερτ. Γράφουν, όσες έχουν talent εννοείται, και στίχους. Τραγουδούν υποφερτά. Ανεβαίνουν και στην σκηνήν.

    Τί άλλο ημπορούμε να ζητήσουμε από τ' αθώα αυτά και απονήρευτα πλάσματα;

    Έχουμε και γυναίκες. Δηλ. κυρίες του κόσμου και κυρίες του σπιτιού. Κυρίες του πιάνου και κυρίες του πλυσταριού. Κυρίες του φαϊβοκλώκ και του

    ———————

    "Η Αροδαφνούσα" (ψευδώνυμο του Δ.Π. Ταγκόπουλου, διευθυντή του Νουμά), Ο Νουμάς, έτος Α΄, αρ. 57, 24 Αυγούστου 1903, σ. 4.