Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 519-538 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/519.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πρακτικήν και ανθρωπιστικήν αγωγήν... συμφώνως προς τον ιδιάζοντα φυσιολογικόν και πνευματικόν οργανισμόν του θήλεος φύλου

1904

Α. Κουρτίδης

ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΣΥΝΕΔΡΙΟΝ

( Τμήμα Γ'- Γυναικείας Αγωγής)

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ

Κυρίαι και Κύριοι,

Η Διοργανωτική Επιτροπή του Συνεδρίου μ' έκρινεν άξιον της επικινδύνου τιμής να ομιλήσω ενώπιον του αβροτέρου των ακροατηρίων ―διά το οποίον εκφράζω προς αυτήν τας θερμάς ευχαριστίας μου― και ν' αναλάβω ενώπιον πλειονοψηφίας γυναικών την εισήγησιν περί της αγωγής της αρμοζούσης εις γυναίκας. Προσθέσατε ότι το ζήτημα δι' ο συνεκλήθημεν να γνωματεύσωμεν εν τη αιθούση ταύτη μετέχει των θεμάτων και των τριών άλλων τμημάτων, διότι θίγει και την στοιχειώδη, και την μέσην και την χειροτεχνικήν παίδευσιν των θηλέων, και θα εννοήσητε την αμηχανίαν μου. Ελέχθη, ότι διά να ομιλήση τις καλώς περί ζωγράφων πρέπει να μη είνε ζωγράφος. Δεν ηξεύρω αν τούτο είνε απαραίτητον όπως ομιλήση τις και περί γυναικών. Οπωσδήποτε, αφού εισήλθον εις το νερόν ανάγκη να κολυμβήσω. Θα παρακολουθήσω λοιπόν την εξέλιξιν της Ελληνίδος από της καλύβης του αγρότου μέχρι του

———————

Η εισήγηση Κουρτίδη αναδημοσιεύεται από την έκδοση: Πρώτον Ελληνικόν Εκπαιδευτικόν Συνέδριον εν Αθήναις 31 Μαρτίου - 4 Απριλίου 1904, συγκληθέν υπό του Συλλόγου προς διάδοσιν των Ελληνικών γραμμάτων, του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσού και του Συλλόγου προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων, Αθήνα, εκ του Γραφείου της Διευθυνούσης Επιτροπής, 1904, σ. 192-194 και 197-213. Από το κείμενο έχει αφαιρεθεί μόνο η ενότητα που αναφέρεται στα νηπιαγωγεία. Οι αποφάσεις - ευχές του τμήματος της Γυναικείας Αγωγής του Εκπαιδευτικού Συνεδρίου που παραθέτω μετά το κείμενο του Κουρτίδη απομονώθηκαν από τα πρακτικά των συνεδριάσεων του τμήματος που συζήτησε τις προτάσεις του κεντρικού ομιλητή ό.π., σ. 182-190.

Σελ. 519
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/520.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μαρμαροτεύκτου μεγάρου του πλουσίου, και από του νηπίου του εξερχομένου της μητρικής αγκάλης μέχρι της νεάνιδος της διευθυνομένης εις την συζυγικήν αγκάλην, εις τούτο δε θα λάβω αφορμήν και εκ των υποβληθέντων υπομνημάτων1.

Το θέμα ημών δεν είνε μόνον πολύ ευρύ, αλλά και πολύ βαθύ. Μετά τον Καρλάυλ, τον Έμερσον, τον Νίτσε κατέστη πάγκοινος αλήθεια, ότι η ιστορία των ανθρωπίνων πράξεων είνε η ιστορία των μεγάλων ανδρών και ότι των υπερόχων η ψυχή είνε η περιληπτική ψυχή της ανθρωπότητος απάσης. Επίσης είνε γνωστόν εκ του νόμου της κληρονομικότητος, του λεγομένου νόμου της 

———————

1. Εις το ημέτερον τμήμα υπεβλήθησαν δώδεκα υπομνήματα:

1) Της κυρίας Πολ. Λοϊζιάδος, διευθυντρίας του εν Λεμησσώ της Κύπρου παρθεναγωγείου, ιδία περί ανυψώσεως της γυναικός ως μητρός και παιδαγωγού κατ' οίκον και εν τοις σχολείοις, περί ιδρύσεως πρακτικών βιοτεχνικών σχολών και υποχρεωτικής φοιτήσεως των θηλέων.

2) Της κυρίας Ελένης Γ. Μπουκουβάλα περί μεταρρυθμίσεως του προγράμματος των παρθεναγωγείων και των διδασκαλείων των θηλέων, περί εισαγωγής πρακτικών μαθημάτων εις τα στοιχειώδη σχολεία των θηλέων και ενισχύσεως του εθνικού φρονήματος.

3) Της κυρίας Φλωρεντίας Φουντουκλή, διευθυντρίας ανωτέρου παρθεναγωγείου περί περιορισμού των ωρών της διδασκαλίας, ελαττώσεως της κατ' οίκον ασχολίας των μικρών τάξεων, περί καταπολεμήσεως της ανεπαρκούς μορφώσεως και εισαγωγής των απαραιτήτων εις μελλούσας μητέρας παιδαγωγικών μαθημάτων.

4) Της κυρίας Ελένης Χρήστου, διευθυντρίας του εν Λευκωσία της Κύπρου παρθεναγωγείου και του διδασκαλείου αυτού, περί νηπιαγωγείων, προσαρτήσεως τμήματος επαγγελματικού εις τ' ανωτέρα παρθεναγωγεία και μεταρρυθμίσεως του προγράμματος των διδασκαλείων των θηλέων.

5) Του κ. Δ. Βικέλα, περί της μέσης εκπαιδεύσεως των θηλέων, περί της αραιάς παρ' ημίν φοιτήσεως των κορασίων εις τα σχολεία και περί πρακτικής μορφώσεως.

6) Του κ. Χρήστου Παλαμά, νομάρχου, περί ελληνοπρεπούς οικογενειακής αγωγής, περί απαλλαγής της μέσης παιδεύσεως των θηλέων από της ειδικής διδασκαλικής και περί μεταρρυθμίσεως της διδασκαλίας των θηλέων.

7) Του κ. Ι. Διαμαντοπούλου, διευθυντού του Ελλ. Παρθεναγωγείου Σμύρνης, περί μεταρρυθμίσεως του προγράμματος του διδασκαλείου των θηλέων και των ανωτέρων παρθεναγωγείων και αμύνης κατά του εκ των ξένων προσηλυτιστικών ενεργειών κινδύνου.

8) Του κ. Δ. Μαρίνου, διευθυντού του ανωτέρου παρθεναγωγείου Σύρου, περί αποκρούσεως του εκ των ξένων προπαγανδών κινδύνου.

9) Του κ. Ευρ. Σεκιάρη, εφόρου του Ελλ. Ορφανοτροφείου Σμύρνης, περί ελαττώσεως των μαθημάτων της μέσης παιδεύσεως των θηλέων.

10) Του κ Ξεν. Ζύγουρα, περί οικοκυρικής μορφώσεως διά της εισαγωγής εις τα σχολεία ελληνικής οικιακής οικονομίας, λογιστικής κτλ.

11) Του κ. Βασ. Παππαλεξανδρή, δημοδιδασκάλου, περί μεταδόσεως, διά των διαφόρων μαθημάτων, παντοίων πρακτικών και βιωφελών γνώσεων συμφώνως ιδία προς τον προορισμόν της γυναικός εν τω οίκω.

12) Του κ. Ιω. Μοσχονά, δημοδιδασκάλου, περί της πρακτικής παιδεύσεως της αρμοζούσης εις τα κοράσια των χωρίων.

Σελ. 520
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/521.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διασταυρώσεως, ότι οι υιοί προσοικειούνται, ως επί το πλείστον, τας φυσικάς, ηθικάς και πνευματικάς ιδιότητας των μητέρων αυτών, επειδή δε παρά το πλευρόν παντός μεγάλου ανδρός υπάρχει πάντοτε η μεγάλη μήτηρ, η βιογραφία των "υπερανθρώπων", όπως αποκαλεί αυτούς ο Έμερσον, άρχεται από της ερεύνης της υπάρξεως αυτών, προ της υπάρξεώς των, από της βιογραφίας των μητέρων των. Ο μέγας δυστυχής Βύρων, ως να ησθάνετο το δηλητήριον της μητρικής αστοργίας εις τας φλέβας του, ανεφώνει οδυνηρώς: "Αι πηγαί της ζωής μου υπήρξαν δηλητηριασμέναι!" My springs of life were poisoned! Ο δε Ολύμπιος Γκαίτε απέδιδε ρητώς εις την μητέρα του τον εύθυμον αυτού χαρακτήρα και την ποιητικήν ιδιοφυΐαν "von Mütterchen die Frohnatur und Lust zu fabulieren". Ο Περικλής ο καταπλήττων διά του κεραυνού της γλώσσης τον πολυτάραχον δήμον των Αθηναίων προς την μητέρα απέτεινε τα πρώτα ψελλίσματα, και χείρες μητρικαί εθέρμαναν εντός της παλάμης τους νηπιακούς πόδας εκείνου, όστις βραδύτερον ως μέγας Αλέξανδρος έμελλε να πατήση κατακτητής επί τριών ηπείρων.

Αλλά πας άνθρωπος, είτε ανήρ είτε γυνή, συνδέεται αρρήκτως προς μίαν γυναίκα, ήτις επί εννέα μήνας απετέλεσε μετ' αυτού μίαν ύπαρξιν, τον έθρεψε διά του ιδίου της σώματος, επλήρωσε τας φλέβας του με το αίμα της καρδίας της και απεσπάσθη αυτού με κίνδυνον της ζωής της. Όλοι, μικροί και μεγάλοι διατηρούμεν τι εκ των χειρών αι οποίαι μας εθώπευσαν εν τω λίκνω. Διά τούτο η μόρφωσις της γυναικός δεν είνε απλώς μόρφωσις αυτής. Ο Πλάτων συνιστά να παιδευθώσιν όχι μόνον τα άρρενα αλλά και τα θήλεα μήπως ημίσειαν πόλιν αντί διπλασίας έχωμεν. Θα ηδύνατό τις να προσθέση ότι άνευ αγωγής της γυναικός όχι ήμισυ έθνος αλλ' ουδέν έθνος έχομεν. Εντεύθεν εξηγείται ο λυσσώδης αγών όστις συνήφθη εν Γαλλία τω 1880 μεταξύ δημοκρατικών και βασιλοφρόνων κατά την συζήτησιν του νόμου Camille Sée περί μεταρρυθμίσεως της γυναικείας παιδεύσεως.

Αμφότεραι αι μερίδες εγίνωσκον ότι το πολίτευμα της Γαλλίας εξηρτάτο εκ των γυναικών. Και μόνον το πολίτευμα; Αυτή η υπόστασις ενός έθνους εξαρτάται απ' αυτών. Αι λεπτοφυείς αυταί γυναικείαι χείρες ανεγείρουσι τα τρόπαια ή σφυρηλατούσι τας αλύσεις των λαών!...

Δημοτικόν σχολείον θηλέων

Είνε ανεπίδεκτον συζητήσεως ότι κατά την τελευταίαν δεκαετίαν εβελτιώθη η στοιχειώδης και εν γένει η παίδευσις των θηλέων. Μόχθοι βαρείς κατεβλήθησαν μέχρι τούδε, οι παραγνωριζόμενοι μόχθοι των θεμελιωτών, οι παρασκευάζοντες την επιτυχίαν των τελειωτών. Ανήλθομεν βεβαίως. Αλλ' η πρόοδος δεν πρέπει να μετρήται μόνον με το υφ' ημών επιτελεσθέν, το ανεπαρκές

Σελ. 521
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/522.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ουχί δι' έλλειψιν αφοσιώσεως ίσως, αλλά δι' έλλειψιν μέσων. Προ οφθαλμών πρέπει να έχωμεν το υπό των άλλων επιτευχθέν, έτι πλέον, το ιδεώδες του δημοτικού σχολείου των θηλέων και προς αυτό να τείνωμεν δι' όλης της ενεργείας της ψυχής μας.

Δύο τινά ελκύουσι την προσοχήν του εξετάζοντος την στοιχειώδη παίδευσιν των θηλέων.

Α'. Η πενιχρά φοίτησις των κορασίων εις το σχολείον. Αι πλείσται των Ελληνίδων μένουσιν άγευστοι πάσης παιδεύσεως. Κατά την ακριβή στατιστικήν, την οποίαν προσάγει ο κ. Βικέλας εν τω υπομνήματί του, τω 1900 επί 1,237,000 γυναικείου πληθυσμού εις τα δημόσια και ιδιωτικά σχολεία της Ελλάδος εφοίτησαν 45,655 μαθήτριαι, ενώ κατά την κοινώς επικρατούσαν αναλογίαν 170 φοιτήσεων επί 1000 κατοίκων, αι μαθήτριαι της Ελλάδος έπρεπε ν' ανέρχωνται εις 206 χιλιάδας, ώστε 160 περίπου χιλιάδες ―προς 56 μόνον χιλιάδας αρρένων― στερούνται παντελούς παιδεύσεως.

Εις τα έθνη τα αληθώς πεπολιτισμένα η φοίτησις αρρένων και θηλέων είνε ίση σχεδόν. Ενιαχού μάλιστα υπερτερούσαν αι μαθήτριαι ως εν Ελβετία (235, 115 μαθήτριαι επί 234,705 μαθητών) και εν Σαξονία (304,043 μαθήτριαι επί 301,765 μαθητών).

Β'. Η διδασκαλία η παρεχομένη εις τα δημοτικά σχολεία των θηλέων είνε άρα γε η αρμόζουσα; Την οικτράν ως επί το πολύ κατάστασιν των παρθεναγωγείων των επαρχιών μετά πόνου διεκτραγωδούσιν ικανά υπομνήματα.

Το αυτό πρόγραμμα, τα αυτά μαθήματα, τα αυτά βιβλία, ο αυτός μηχανισμός. Εν τοις σχολείοις των επαρχιών, παρά τοις χωρικοίς πληθυσμοίς το σχολείον όχι μόνον δεν ζωογονεί, δεν ενισχύει, δεν ανυψώνει τον καθεστώτα βίον, αλλ' έρχεται αδεξίως εις σύγκρουσιν προς αυτόν. "Τα κορίτσια μας αρχοντεύονται", λέγει ο χωρικός και παρατηρεί δυσπίστως το σχολείον. Η μικρά χωρική η φοιτήσασα εις το σχολείον, διαστραφείσα, περιφρονεί τας εργασίας του οίκου και του αγρού ως βαναύσους. Διά τούτο ενιαχού οι γονείς εμποδίζουσι τα κοράσια των να φοιτήσωσιν εις το σχολείον, αλλά και την ίδρυσιν παρθεναγωγείου εν τω χωρίω των θεωρούσιν ως ουχί ηθικήν πράξιν, ως λέγει η Κυρία Μπουκουβάλα. Και διατί όχι; αφ' ου υποσκάπτει την ενότητα της οικογενείας, αφού κρημνίζει τας πατριαρχικάς παραδόσεις, αφού γίνεται ολέθριον όργανον δυσαρμονίας ψυχών αφελών προς το ταπεινόν αγροτικόν αυτών περιβάλλον;

Θα ήτο άδικον αν ηρνούμην ότι υπάρχουσι και αφανείς αυταπαρνήσεις, σιωπηλαί αφοσιώσεις γνησίας γυναικείας ψυχής, αγωνιζόμεναι σκληρώς και ακαταπαύστως προς την βαναυσότητα και την αμάθειαν και επί τέλους νικώσαι. Αλλ' ημείς δεν συνήλθομεν να μετακινήσωμεν το καλώς γινόμενον· το πλημμελές αναζητούμεν διά να το πατάξωμεν, και αλλοίμονον! Υπολείπεται τόση εργασία ακόμη!...

Είνε οφθαλμοφανές ότι τα πράγματα δεν πρέπει να μείνωσιν ούτως. Η 

Σελ. 522
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/523.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διδασκαλία πρέπει να γίνη πρακτική, πρέπει να εξεγερθή η προς την εργασίαν προθυμία, η δε χειροτεχνία να μεταρρυθμισθή ώστε να μη καταπονή το πνεύμα.

Άλλοτε η χειρωνακτική εργασία εξηυτέλιζε τας χείρας και ο Ησίοδος εκαλείτο υπό των Σπαρτιατών "ποιητής των ειλώτων"· εις δε τας Θήβας ο πολίτης ο χειρισθείς άροτρον ή εργαλείον έπρεπε να εξαγνισθή διά δεκαετούς αργίας, έως ου ανακτήση τα δικαιώματά του ως ελευθέρου. Αλλ' αυτά ανήκουσιν εις τας αμαρτίας του παρελθόντος. Τώρα η εργασία είνε ιερά· και το σχολείον οφείλει αφ' ενός ν' ασκήση την μαθήτριαν εις έργα σύμφωνα προς τον προορισμόν αυτής, αφ' ετέρου δε, όπου είνε δυνατόν, να εξευγενίση αυτά. Τα χειροτεχνήματα -το μόνον μάθημα το διακρίνον το σχολείον των θηλέων από το των αρρένων- δέον να γίνωσι πρακτικά, προσαρμοζόμενα εις τας ανάγκας εκάστου τόπου, ν' απαλλαχθώσι του επιδεικτικού, πολυδαπάνου χαρακτήρος και η μικρά χωρική ν' ασκήται εις το κόπτειν και ράπτειν. Όπου γενικόν ένδυμα του τόπου είνε η φουστανέλλα, ας μάθη να κόπτη και να ράπτη φουστανέλλαν και ας μη κεντά πολυχρώμους παντούφλας, τας οποίας κανείς δεν θα φορέση, και προσκέφαλα με πελώρια κεφαλαία γράμματα, τα οποία θα στενοχωρώνται μέσα εις την απλότητα του αγροτικού ισογείου.

Η μικρά χωρική διά της διδασκαλίας και του παραδείγματος της διδασκαλίσσης ας μάθη πώς να διευθετή τον πενιχρόν της οίκον και πώς διά της τάξεως, της καθαριότητος, της καλαισθησίας δύναται να καθιστά αυτόν άνετον, ευάρεστον εις τον άνδρα. Ας διδαχθή, κατά τας ανάγκας του τόπου, στοιχειώδεις γνώσεις σηροτροφίας, μελισσοκομίας· ας μάθη να περιποιήται τα κατοικίδια ζώα και να μη παραθέτη αηδές κουρκούτι εις τον πατέρα της, ή βραδύτερον εις τον άνδρα της, ενώ παρέκει περιμένει αφρίζον ακόμη, προ μικρού αμελχθέν, θαυμάσιον γάλα!

Ούτω θα βελτιωθή και η βιοτεχνία των χωρίων, η δε κόρη δεν θ' αποσπασθή από τον κύκλον των παραστάσεων και των έξεων, ενώ μέλλει να ζήση ως κόρη, ως αδελφή, ως σύζυγος, ως μήτηρ.

Αλλ' επειδή, μεθ' όλα αυτά, η χρησιμοθηρία δεν πρέπει ν' αποπνίξη τον ιδεώδη χαρακτήρα του σχολείου, αλλά δέον να υπερισχύση ο φρονηματιστικός σκοπός αυτού, κατά μικρόν η εξευγένισις από του σχολείου θα μεταδοθή εις το χωρίον, και πνοή καλαισθησίας και ημερώσεως θα εισπνεύση εις τας καλύβας. Και το σχολείον θα γίνη αγαπητόν, το σχολείον θα γίνη σεβαστόν, το σχολείον θα έχη δευτέραν θέσιν μετά την εκκλησίαν εις το χωρίον.

Διδασκαλεία θηλέων

Αλλά ποία πρέπει να είνε η διδασκάλισσα η ικανή προς τούτο;

Κατά των εν Ελλάδι Διδασκαλείων των θηλέων επιρρίπτεται η μομφή ότι είνε ανισοσκελή και διά τούτο χωλά· ότι το έν σκέλος, το κλασσικόν, υπερεμηκύνθη, το δ' έτερον, και αν δεν εβραχύνθη, διετήρησε το αρχικόν μικρόν

Σελ. 523
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/524.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

μήκος, και ότι αποτέλεσμα της τοιαύτης μονομερούς παιδεύσεως είνε η έλλειψις, η παντελής σχεδόν, πρακτικών γνώσεων των μελλουσών διδασκαλισσών, η εμμονή αυτών εις θεωρητικήν τινα και μηχανικήν τυπικότητα, η εξαφάνισις εκ των δημοτικών σχολείων των θηλέων πάσης πρακτικής γνώσεως και η καταβαράθρωσις της νέας γενεάς.

Έχω το θάρρος, και έχω το καθήκον, εν ονόματι της δικαιοσύνης, να διαβεβαιώσω ότι η κατά των Διδασκαλείων των θηλέων οργή είνε υπερβολική.

Εις τα διδασκαλεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, εν Αθήναις τουλάχιστον, δεν εισήχθησαν μεν εισέτι στοιχειώδεις γνώσεις βομβυκοτροφίας, μελισσοκομίας, ορνιθοκομίας, αλλ' από τινων ετών μετά των άλλων βελτιώσεων, τας οποίας γινώσκω εξ αυτοψίας, εισήχθη η υγιεινή του σχολείου και της οικίας, η οικιακή οικονομία θεωρητικώς και πρακτικώς· αι μαθήτριαι σιδηρώνουν, ασχολούνται εις το μαγειρείον, τα δε χειροτεχνήματα προσέλαβον κατ' εξοχήν πρακτικόν χαρακτήρα, αφού αι μαθήτριαι ιδίαις χερσί κόπτουν και ράπτουν όχι μόνον τα ασπρόρρουχά των αλλά και τα φορέματά των. Η επιδίωξις συγχρόνως και του κομψού, είνε κατ' εξοχήν ελληνική ιδιότης, διότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν διεχώριζον ακριβώς την βιοτεχνίαν της καλλιτεχνίας, ουδέ το χρήσιμον του ωραίου.

Τα συνήθη πήλινα αγγεία ήσαν και διά το σχήμα και διά τας επ' αυτών γραφάς αληθή καλλιτεχνήματα· τα θαυμάσια επιτύμβια του Κεραμεικού ήσαν έργα απλών χειρωνακτών, και είχε δίκαιον ο Βλούμνερ θεωρών έκφανσιν "του αυτού ελληνικού πνεύματος την κιονοδομίαν του Παρθενώνος, την Αφροδίτην της Μήλου ως και την υδρίαν της Αθηναίας κόρης και το χρυσούν κόσμημα της επί των παραλίων του Ευξείνου αποίκου Ελληνίδος".

Η καλλιτεχνική μόρφωσις είνε συμπλήρωσις της παιδευτικής προπαρασκευής των μελλουσών διδασκαλισσών. "Είνε ασεβής βλασφημία", λέγει ο διαπρεπής Γάλλος παιδαγωγός Πεκώ, "να περιορίσωμεν την αγωγήν του λαού εις μόνας τας πρακτικάς γνώσεις. Με ποίον δικαίωμα θεωρείτε ανωφελή πολυτέλειαν την τάσιν του λαού προς τας αγνάς απολαύσεις της φαντασίας; Ίσα ίσα διότι η τύχη των ταπεινών είνε σκοτεινή και επίμοχθος, έχει ανάγκην να φωτίζηται με ακτίνα ποιήσεως και καλλιτεχνίας". Την ακτίνα ταύτην οφείλει να φέρη η αληθής διδασκάλισσα μέχρι της καλύβης της χωρικής.

Άλλη παρατήρησις η οποία δεν γίνεται μόνον διά τα Διδασκαλεία των θηλέων, αλλά διά πάντα τα Διδασκαλεία, ουδέ μόνον διά τα εν Ελλάδι αλλά γενικώς και διά τα εν Ευρώπη, είνε ότι, εφ' όσον τα παιδαγωγικά ιδρύματα δεν εντείνουσι την ειδικήν παιδαγωγικήν μόρφωσιν των διδασκάλων, είνε αδύνατον να φανώσιν εντελώς αντάξια της αποστολής των. Οι κορυφαίοι παιδαγωγοί, ο Rein, ο Ρίχτερ, ο Μπαγιέ, ο διευθυντής της στοιχειώδους παιδεύσεως εν Γαλλία, αγωνίζονται να σώσωσι το Διδασκαλείον από την πλήμμυραν της "ασκόπου γενικής μορφώσεως". Εν τοις πλείστοις των Διδασκαλείων της

Σελ. 524
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/525.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Γερμανίας και της Γαλλίας το τελευταίον έτος παύει η γενική μόρφωσις, πλην δε της επαναλήψεως κυρίων τινών μαθημάτων, όλος ο χρόνος διατίθεται εις ειδικάς παιδαγωγικάς σπουδάς, θεωρητικάς και πρακτικάς.

Παρ' ημίν όμως, εις τα Διδασκαλεία αρρένων και θηλέων υποκλέπτονται, ως ειπείν, ώραι τινές προς ειδικήν παιδαγωγικήν μόρφωσιν· αι θεμελιώδεις γνώσεις της διδακτικής καταπνίγονται, το ενδιαφέρον διασπάται και ο διδάσκαλος της αύριον δεν δύναται όχι έν εξάμηνον, όχι ένα μήνα, όχι μίαν εβδομάδα, αλλ' ουδεμίαν ημέραν ολόκληρον από πρωίας μέχρι εσπέρας, ελεύθερος πάσης άλλης ασχολίας, να διδάξη, να ψυχολογήση τα παιδία, να παρακολουθήση συντόνως εκ παιδαγωγικής και διδακτικής απόψεως την λειτουργίαν της παιδικής ψυχής!

Προς την μέλλουσαν ικανότητα της διδασκαλίσσης συνδέεται και το ζήτημα της εισαγωγής εις το Διδασκαλείον. Βεβαίως διά των εισιτηρίων εξετάσεων ανηγέρθη ήδη πρόχωμα εις τον χείμαρρον της πτυχιομανίας. Αλλά δεν αρκεί τούτο. Εν πρώτοις δεν ελήφθη μέριμνα περί της ηλικίας των υποψηφίων ουδέ περί της υγιείας αυτών. Εις πάντα σχεδόν τα Κράτη η κόρη δεν εισάγεται εις το Διδασκαλείον αν μη έχη συμπεπληρωμένον το 16ον έτος και δεν είνε αποδεδειγμένως υγιής. Αλλά και αυτή η εισιτήριος εξέτασις, ως γίνεται παρ' ημίν, είνε κωμική. Κόρη τραυλή, γνωρίζουσα ορθογραφίαν και αριθμητιχήν, δύναται αξιόλογα να παρεισδύση εις το Διδασκαλείον.

Εν Γερμανία λειτουργούσιν αι λεγόμεναι Praeparandenschulen, αι προπαρασκευαστικαί σχολαί, εν αις προδοκιμάζεται το ήθος, η κλίσις, η ιδιοφυΐα προς το μέλλον επάγγελμα. Εκεί η πολιτεία φωνάζει: εκάς βέβηλοι! εις τους χειρώνακτας τους προσφεύγοντας εις το διδασκαλικόν επάγγελμα προς ψωμισμόν. Εκεί συλλέγονται οι αληθείς ενθουσιασμοί· διότι υπάρχουσιν ακόμη ευτυχώς ψυχαί πλήρεις ιδεώδους, ονειροπολούσαι την αποστολήν του διδασκάλου, ως το πάλαι ωνειροπόλουν αι θερμουργοί ψυχαί να γίνωσιν ήρωες, και κατά τους πρώτους αιώνας του Χριστιανισμού να γίνωσιν άγιοι και μάρτυρες. Και τί άλλο είνε ο αληθής διδάσκαλος ειμή ήρως συγχρόνως και άγιος και μάρτυς;

Διδάσκαλος! πώς ήθελα να εξαγνίσω την λέξιν από τον ρύπον, τον οποίον προσεκόλλησεν επ' αυτής αφ' ενός η σχολαστικότης και αφ' ετέρου η αμάθεια και η κουφότης! Και πόσον βαθεία είνε η παρατήρησις του Ιταλού αισθητικού Πίλο, ότι έν ωραίον μάθημα και διά την έμπνευσιν, και διά την υποσυνείδητον δημιουργίαν και διά τας συγκινήσεις ας εξεγείρει είνε καλλιτέχνημα και ο διδάσκαλος είνε καλλιτέχνης!

Ο Sainte-Beuve θέλων να χαρακτηρίση την παιδαγωγικήν ιδιοφυΐαν της Mme de Genlis λέγει: elle était née le signe au front. Υπάρχουσι και παρ' ημίν διδασκάλισσαι φέρουσαι το σημείον τούτο επί του μετώπου, διατηρούσαι ευγενές φρόνημα εν τη ταπεινή κοινωνική βαθμίδι. Γυνή ως αυταί ήτο η ειπούσα τους λόγους τούτους: "Πρέπει ν' αγαπώμεν τα παιδία διά να τα

Σελ. 525
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/526.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εννοώμεν· και τα μαντεύομεν μάλλον διά της καρδίας παρά διά του πνεύματος". Υπάρχουσι και παρ' ημίν αι γνωρίζουσαι ότι περί την ψυχήν της διδασκαλίσσης, την αγαπώσαν, ανελίσσεται προς τάνω η παιδική ψυχή ως ο κισσός περί τον κορμόν της δρυός, και ότι ουδείς κισσός περιεσφίγχθη ποτέ περί στήλην πάγου.

Αλλ' εις την θερμότητα της καρδίας πρέπει να προσέλθη αρωγόν το φως του νου. Η παιδαγωγική μόρφωσις της διδασκαλίσσης, όπως και του διδασκάλου, πρέπει ν' αυξηθή κατά βάθος. Εν πάσι τοις Διδασκαλείοις του κόσμου η Ψυχολογία κατέλαβεν υπερέχουσαν θέσιν, κυριαρχεί των άλλων γνώσεων και δεικνύει εις αυτάς τον κοινόν σκοπόν εις ον τείνουσιν· η Ψυχολογία δεικνύει, εις ημάς τας τρίβους της πνευματικής ενεργείας του παιδός, ανοίγει εις το πνεύμα ευρείς ορίζοντας, επιβάλλει εις τον διδάσκαλον την ανάγκην του φιλοσοφείν, την τιμώσαν το ανθρώπινον πνεύμα.

Το αμυδρόν φως της τυπικής Ψυχολογίας, της διδασκομένης εις τα ημέτερα διδασκαλεία, είνε ανεπαρκές. Εν πρώτοις η Ψυχολογία πρέπει να ειδικευθή εις Παιδαγωγικήν Ψυχολογίαν, να καταστή δε ζωντανή γνώσις, είδος αρτηριακού αίματος σφύζοντος και ζωογονούντος την διδασκαλίαν και αγωγήν. Είτα πρέπει να μελετηθή η εξέλιξις της ψυχής του παιδός από των πρώτων ετών. Την δε Ψυχολογίαν του υγιούς παιδός να συμπληρώση η Παθολογική Ψυχολογία διά να κατανοηθώσιν αι έκφυλοι εκδηλώσεις και ψυχοπάθειαι των παιδίων, αι ανωμαλίαι της μνήμης και της προσοχής, τα υπερασθενικά ή ασθενικά ελαττώματα.

«Η ψυχική ανάπτυξις των παιδίων», έγραφον προ τινος εν μελέτη μου "Περί ψυχοπαθειών εν τω σχολείω", «οτέ μεν είνε πρόωρος, υπέρ το δέον ορμητική και ατίθασος και έχει ανάγκην χαλινού, οτέ δε βραδεία, απελπιστικώς βραδεία, και έχει ανάγκην κέντρου.

»Ενταύθα καταδεικνύει ο αληθής διδάσκαλος το μεγαλείον της ψυχής αυτού. Πλήρης υπομονής και επιεικείας δεν οργίζεται, δεν εξαγριούται, και όταν ακόμη έχη προ αυτού παιδία, τα οποία., όπως λέγει ο Κόννολυ, "έπρεπε να δέρη τις ανά πάσαν στιγμήν", συγχωρεί εν ηρέμω ανεξικακία, διότι γνωρίζει ότι έχει ασθενείς υπάρξεις προ αυτού, ο δε ιατρός δεν έχει το δικαίωμα να είνε σκληρός και άγριος και εκδικητικός προς τον πάσχοντα. Πόσαι τιμωρίαι εξ ατελούς γνώσεως της ψυχοφυσικής ιδιοσυστασίας των παιδίων είνε αδικήματα! Ο ποιητής Παπαρρηγόπουλος, είχεν αποκαλέσει το έκθετον "αγνόν υιόν της αμαρτίας''· πολλάκις και το ανισόρροπον και ψυχοπαθές παιδίον είνε αθώον τέκνον της αμαρτίας. Πάντως, δεν είνε αυτεξούσιος και υπεύθυνος δράστης των ατελειών αυτού και των σφαλμάτων"1.

———————

1. Α. Κουρτίδου, "Ψυχοπάθειαι εν τω σχολείω". Ψυχιατρική και Νεφρολογική Επιθεώρησις, 1903, τχ. Γ'.

Σελ. 526
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/527.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Μέση εκπαίδευσις θηλέων

Γάλλος συγγραφεύς την ανατροφήν των κορασίων παραβάλλει προς την καλλιέργειαν ροδακινέας. Εκ των τριών περιόδων του σχηματισμού του δένδρου: του εμβολιασμού, της μεταφυτεύσεως και του κλαδεύματος, δυσκολωτέρα είνε η δευτέρα, η περίοδος της μεταφυτεύσεως. Ομοίως εκ των τριών περιόδων της μορφώσεως της κόρης δυσκολωτέρα είνε η αντιστοιχούσα προς την μέσην παίδευσιν. Εις την ροδακινέαν και την κόρην κατ' αυτήν προ πάντων εκδηλούται η τάσις προς αύξησιν, η ορμή προς ζωήν. Η κρίσιμος αυτή εποχή του σωματικού και ψυχικού σχηματισμού του φύλου, της αορίστου ανησυχίας, της ανεξηγήτου ονειροπολήσεως, εμελετήθη υπό φυσιολόγων και ψυχολόγων, περιεγράφη υπό μυθιστοριογράφων, εξυμνήθη υπό ποιητών. Απαιτεί προφυλάξεις απείρους, και όμως κατ' αυτήν συμπίπτει η βαρυτέρα μερίς της πνευματικής εργασίας της κόρης, η υπερκόπωσις και ο εκνευρισμός.

Εις την ιδικήν μας μέσην παίδευσιν το φυσιολογικόν και ψυχολογικόν πρόβλημα περιπλέκεται έτι μάλλον.

Σήμερον η Παιδαγωγική ιδεώδες αυτής έχει την όσον ένεστιν ευστοχωτέραν προσαρμογήν των γενικών αρχών της αγωγής και διδασκαλίας εις την ιδιοφυΐαν εκάστου ατόμου, όπως και η ιατρική την προσαρμογήν της θεραπευτικής εις την ιδιαιτέραν εκάστου ιδιοσυστασίαν. Αλλ' η γυνή δεν είνε ψυχοφυσικώς καθ' όλα όμοια προς τον άνδρα· ψυχικώς ίσως διαφέρει περισσότερον παρ' όσον διαφέρει κατά το σώμα και την φωνήν. Φυσιολόγοι και ανατόμοι καθώρισαν ακριβώς τας διαφοράς, ειλικρινείς δε γυναίκες συνεπλήρωσαν τας παρατηρήσεις των ψυχολόγων. Η Κυρία de Remusat έγραφε περί του θήλεος φύλου; "Ημείς αι γυναίκες στερούμεθα ακολουθίας και βάθους διά την μελέτην των γενικών ζητημάτων. Ευμοιρούσαι ζωηράς φαντασίας αντιλαμβανόμεθα αμέσως, μαντεύομεν μάλιστα, και βλέπομεν τόσον ευκρινώς όσον και οι άνδρες. Αλλ' ένεκα της ευπαθείας ημών δεν δυνάμεθα να μείνωμεν αμερόληπτοι και είμεθα ακατάλληλοι προς απαθή παρατήρησιν. Η παρατεταμένη προσοχή μάς κουράζει...". Η σύγχρονος διαπρεπής ψυχολόγος Σωσάνα Ρουμπινστάιν εν τη βαθυτάτη μελέτη αυτής περί της ψυχολογίας των φύλων (Zur Psychologie der Geschlechter) πλην άλλων λέγει ότι "ο πνευματικός βίος της γυναικός εκδηλούται κεντροφερώς, διότι συγκρατεί πάσαν εντύπωσιν και την θερμαίνει εν τη εστία του θυμικού αυτής· ενώ του ανδρός ο πνευματικός βίος εκδηλούται φυξικέντρως, εκρήγνυται προς τα έξω ως ενέργεια και πράξις"· και αλλαχού προσθέτει: "ο δρόμος της λογικής είνε πολύ ανιαρός προς την γυναίκα"· ―τούτο, εννοείται, δεν σημαίνει ότι είνε πολύ τερπνός πάντοτε εις τον άνδρα.

Φυσικον λοιπόν θα ήτο η μέθοδος της αγωγής και διδασκαλίας να είνε διάφορος δι' εκάτερον των φύλων. Αλλά πόσοι καθηγηταί μεταβαίνοντες από παραδόσεως αρρένων εις παράδοσιν θηλέων αισθάνονται ότι μετεβλήθη η 

Σελ. 527
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/528.gif&w=600&h=393 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

48. Σχολείο Τριανταφυλλίδου στην Αθήνα (περί το 1905)

Σελ. 528
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/529.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

πνευματική και η ηθική ατμόσφαιρα. Ούτε η διαφορά της αφετηρίας: της ιδιαιτέρας ψυχοφυσικής ιδιοσυστασίας της κόρης, ούτε η διαφορά του τέρματος: του διαφόρου σκοπού του προορισμού της, είνε ικανά να μεταβάλωσι, φαίνεται, τον καθιερωμένον τόνον, την αποστεωθείσαν φρασιολογίαν των διδασκόντων. Χαρακτηριστική μοι φαίνεται η μαρτυρία του διακεκριμένου Νομάρχου κ. Χ. Παλαμά. "Ήκουσα", γράφει εν τω υπομνήματί του, "γυμνασιάρχην διδάσκοντα την Κύρου Παιδείαν να ερωτά την εξεταζομένην παρ' αυτού κόρην:

― Διατί το γήρας του Αστυάγους ήτο θαλερόν;

Και επειδή η κόρη εσιώπα, ν' απαντά οργίλως:

― Μπρε, διότι δεν έκαμε καταχρήσεις εις την νεότητά του, μπρε!..."

Βεβαίως υπάρχουσι και εξαιρέσεις. Εγώ δε αυτός γνωρίζω καθηγητάς των ελληνικών διδάσκοντας τα αρχαία ελληνικά ως ζώσαν γλώσσαν, εξαίροντας των νοημάτων το βάθος, των συναισθημάτων το κάλλος, της παραστάσεως την γραφικότητα, και ιστορικούς κινούντας εις αυτενεργόν διανόησιν το πνεύμα των μαθητριών, εξεγείροντας ενδιαφέρον προς τας τύχας του έθνους, καθιστώντας αντιληπτόν εις τας εφηβικάς ψυχάς το βάθος των λόγων του Σολωμού: "Κλείσε μέσα 'ς την ψυχή σου την Ελλάδα, και θα αισθανθής μέσα σου να λαχταρίζη κάθε είδος μεγαλείου". Αλλά πόσοι, είτε άρρενα διδάσκουσιν είτε θήλεα, λησμονούσιν ότι η γραμματική και η σύνταξις δεν είνε αφετηρία αλλά τέρμα, ότι είνε φιλοσοφία της γλώσσης και ότι η γραμματική πρέπει να διδαχθή όπως παρήχθη, μετά την γνώσιν της γλώσσης;...

Δι' αυτούς, έλεγεν ο αείμνηστος Κυπριανός, "ο καλλίμορφος λόγος των Ελλήνων συγγραφέων δεν εμφανίζεται εις τους μαθητάς ως λαλιά ζώσα και έμψυχος, αλλά κατατέμνεται και κατασχίζεται διά της γραμματικής μαχαίρας εις μικρά και άσημα τμήματα φθόγγων και φωνών, ίνα επί των νεκρών εκείνων σωμάτων ασκηθώσιν οι μαθηταί τους κανόνας της γραμματικής και του συντακτικού".

Είνε ορθή η ψυχολογική παρατήρησις ότι εις την γυναίκα η αλήθεια έχει προ πάντων σημασίαν διά την ευφρόσυνόν της λάμψιν. Και εν τούτοις εκ της διδασκαλίας, ως επί το πολύ, στάζει, ως η υγρασία εκ των τοίχων, η ανία, η τόσον επικίνδυνος εις την αγωγήν, ως καθιστώσα άτονον και χαύνον την ψυχήν και παραδίδουσα αυτήν εκνευρισμένην εις τους πειρασμούς του ρεμβασμού.

Ανάγκη λοιπόν να μεταρρυθμισθή η διδασκαλία, εν γένει μεν αναπτύσσουσα την δυναμικήν ικανότητα του πνεύματος, ιδία δε συμφώνως προς την ιδιοφυΐαν και τον προορισμόν του θήλεος φύλου. Και επειδή τα κοράσια ρέπουσιν εις τον μηχανισμόν και την αποστομάτισιν και περισσότερον φοβούνται να καταπονήσωσι την κρίσιν των παρά την μνήμην των, ανάγκη να μεταβληθή το σύστημα της εγγράφου δοκιμασίας. Αντί ζητημάτων δυναμένων να μετενεχθώσι σύσσωμα, όπως ευρίσκονται εν τω εντύπω ή γραπτώ κειμένω της διδασκαλίας, ας προσλάβωσι συγκεντρωτικόν ή συγκριτικόν χαρακτήρα, δι' ων 

34

Σελ. 529
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/530.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

οξύνεται το πνεύμα προς εύρεσιν ομοιοτήτων, αναλογιών και διαφορών και εντείνεται το κρίνειν και το συλλογίζεσθαι.

Ανάγκη προσέτι, αυξανομένου του βάθους διά της ευμεθοδίας, να ελαττωθή το πλάτος. Το σκάφος κινδυνεύει, και μόνη σωτηρία απομένει να ριφθή μέρος του φορτίου εις την θάλασσαν.

Ακούσατε την κραυγήν του κινδύνου εκ Σμύρνης: "Τα κοράσιά μας ευτραφή και υγιέστατα όταν εισάγωνται εις το σχολείον, εξέρχονται τούτου μετ' ολίγα έτη κάτωχρα, ισχνά και καχεκτικά, τα μάλλον επιμελή, ένια δε και φθισικά. Όπως βαίνουσι τα της εκπαιδεύσεως των θηλέων παρ' ημίν, εν Τουρκία τουλάχιστον, διά των Γυμνασίων, των Παρθεναγωγείων μας παρασκευάζομεν καχεκτικωτάτην γενεάν, και τη αληθεία φρονιμώτερος καταντά ο προτιμών ν' αφήση τα θυγάτριά του σχεδόν αγράμματα και υγιά ή τελειόφοιτα Γυμνασίου και φιλάσθενα και οίκτον τω θεωμένω εμπνέοντα" (Σεκιάρης, έφορος του ελλην. Ορφανοτροφείου). Ιδού ο φοβερός φόρος εις τον νέον Μινώταυρον· μόνον ότι τα θύματα τώρα είνε χιλιοπλάσια. Πού είνε ο ελευθερωτής Θησεύς;...

Το πρόγραμμα πρέπει να περικοπή, αλλ' ουχί διά νακρωτηριασθή, αλλ' όπως κλαδευόμενον το δένδρον συγκεντρώνει τους χυμούς του. Η μέση λοιπόν παίδευσις των θηλέων πρέπει να γίνη βαθυτέρα κατά δύο διευθύνσεις, αφ' ενός την οικοκυρικήν και αφ' ετέρου την ανθρωπιστικήν. Αφ' ενός, η κόρη θα διδαχθή την ελληνικήν οικιακήν οικονομίαν, ήτις εν τινι υπομνήματι αποκαλείται "εθνική κατήχησις". Αύτη διδάσκει "όχι μόνον την πάτριον λιτότητα, την εγκράτειαν, την σωφροσύνην, αλλά και αυτήν την αυταπάρνησιν· εμφυτεύει εις τας ελληνικάς καρδίας την αλληλοβοήθειαν, την αλληλεγγύην των οικογενειακών συμφερόντων, την συγκράτησιν της οικογενειακής ενότητος" (Ζύγουρας).

Αφ' ετέρου θα λάβη όλην την ελευθέριον αγωγήν την αρμόζουσαν εις άτομον πεπολιτισμένης κοινωνίας και την ειδικήν αγωγήν μελλούσης μητρός. Θα πλουτισθή το πνεύμα αυτής διά των γνώσεων των απαραιτήτων εις την κοινωνίαν και την εποχήν εν η ζη, διότι η παιδαγωγική απαιτεί να μορφωθή ο άνθρωπος συμφώνως προς το ύψος του πολιτισμού των χρόνων του. Θα εθισθή να κρίνη και να συλλογίζηται βαθύτερον, να εισέρχηται εις την ουσίαν των πραγμάτων, θα λάβη σαφή ιδέαν της μεγάλης σημασίας του βίου, όπως κατευθύνη τα συναισθήματά της προς ευγενή ιδεώδη και μη γίνηται θύμα της καρδίας της. Θ' αναπετασθώσι προ των οφθαλμών της οι κόσμοι του αγαθού, του ωραίου και του αληθούς.

Αλλά πάντα ταύτα θα συγκεντρωθώσιν εις το να καταστή ενάρετος και πιστή σύζυγος, τελεία οικοδέσποινα, αξία μήτηρ. Θα διδαχθή παν το σχετιζόμενον προς την σωματικήν και πνευματικήν αγωγήν των παιδίων και προς τας ειδικάς αυτής υποχρεώσεις, και θα συναισθανθή βαθέως την βαρείαν μητρικήν ευθύνην εν τω σώματι αυτής και τη ψυχή. "Όταν μία μητέρα", λέγει ο Σπένσερ, "κλαίγη το πρώτον της παιδί, το οποίον ήρπασεν η ίλερη, και ο ειλικρινής ιατρός

Σελ. 530
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/531.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τη λέγει, ό,τι ήδη και αυτή υποπτεύει, ότι το παιδί της θα ιατρεύετο αν ο οργανισμός της δεν είχεν εξασθενήσει εκ των σπουδών, όταν κήται συντετριμμένη υπό το διπλούν βάρος του πόνου και της τύψεως του συνειδότος, πολύ μικρά παρηγορία θα είνε δι' αυτήν ότι δύναται ν' αναγινώσκη τον Δάντην εις το πρωτότυπον".

Θα μάθη ότι "όταν ο οίκος είνε πλήρης ζωής και φαιδρότητος, αι οικογενειακαί φροντίδες αποτελούσι την μάλλον ευχάριστον ασχολίαν της γυναικός". Θα μάθη ν' αγαπά περισσότερον τον οίκον της, να συγκεντρώνη εν αυτώ την ευτυχίαν της.

Αλλ' εν ω τόσον σοβαρά είνε η προπαρασκευή της κόρης προς τον οικογενειακόν και τον κοινωνικόν βίον, πολλαί οικογένειαι, την μέσην και ανωτέραν μόρφωσιν των θυγατέρων των περιορίζουσιν εις τα γαλλικά και την μουσικήν. "Η ημετέρα κοινωνία", παρατηρεί εν τω υπομνήματί της η Κυρία Φουντουκλή, "συγχύσασα τα μέσα προς τον σκοπόν υπερετίμησε τα δύο ταύτα μαθήματα, προς βλάβην των λοιπών". Ολίγη μουσική λοιπόν, και ολίγα γαλλικά γκουβερνάνδας εκ των αρκούυντων "προς έκφρασιν των όρων του συρμού", επιδεικτικών τρόπων εις τας συναναστροφάς και την ανάγνωσιν ελαφρών γαλλικών βιβλίων. Με το έρμα τούτο εφοδιάζουσιν αι οικογένειαι τα τέκνα των διά το επικίνδυνον και περιπετειώδες ταξείδιον της ζωής. Καλόν κατευόδιον!...

Ο διάσημος αρχιεπίσκοπος Dupanloup εις τας περιβοήτους επιστολάς του ως εξής περιγράφει την γυναίκα του κόσμου: "Δεν γνωρίζει τίποτε, απολύτως τίποτε, μόνον περί ενδυμασίας, συρμού, ιπποδρομίων ημπορεί να ομιλή. Γνωρίζει τα ονόματα των μοδιστρών, των ηθοποιών. Αλλ' ομιλήσατε προ αυτής περί σοβαρού ζητήματος, η δυστυχής μένει άφωνος. Δεν ενδιαφέρεται ούτε περί τέχνης, ούτε περί κοινωνίας, ούτε περί επιστήμης, και αδυνατεί να συνάψη ομιλίαν με τον άνδρα της, τον πενθερόν της, πάντα σοβαρόν άνθρωπον".

Η περιγραφή αύτη εχρησίμευσεν εις τους Γάλλους ως σάλπισμα κινδύνου τω 1880, και μετά ποίου πάθους και πόσης μεγαλοφροσύνης ειργάσθησαν εν Γαλλία άνδρες, οίοι ο Ιούλιος Φερύ, ο Paul Bert, ο Ιούλιος Σίμων, όπως αναμορφώσωσι την γυναικείαν ψυχήν. Αλλά παρ' ημίν εξακολουθεί η βιομηχανία των γαλλικών και του πιάνου, η κατεργαζομένη τας κοσμοπολίτιδας demoiselles, τας τρυφώσας εις τα μυθιστορήματα του Πρεβώ και ονειροπολούσας την τύχην των ηρωίδων του. Έκαστον δένδρον, έκαστος θάμνος στηρίζεται εις έν έδαφος· αυταί δεν στηρίζονται εις το ελληνικόν χώμα, δεν στηρίζονται εις κανέν χώμα, και οι κλάδοι των είνε προωρισμένοι να κυλισθώσιν εις την κόνιν και εις την λάσπην!...

Εθνική αγωγή

Πάσα αγωγή πρέπει να έχη τας ρίζας αυτής εις το παρελθόν, εις τας παραδόσεις και την ιστορίαν του έθνους. Και η αγωγή των Ελληνίδων πρέπει να

Σελ. 531
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/532.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

καταστή ελληνοπρεπής, εθνική εις πάσας τας τάξεις του έθνους και του γένους, από της κόρης του αγρότου μέχρι της κόρης του υπουργού. "Είνε αναντίρρητον ότι εθνική ατονία κατέλαβε την σύγχρονον γενεάν των Ελληνίδων, ότι ήθη ξένα επεκάθισαν ως σκωρία επί της ελληνικής καρδίας". Η Ελληνίς δεν συγκινείται πλέον εκ των εθνικών ατυχημάτων, εννοώ εν τω συνόλω, διότι και ενταύθα ισχύει το "μία χελιδών έαρ ου ποιεί" του Αριστοτέλους· η ψυχή της δεν δονείται εκ της ιεράς εθνικής συγκινήσεως. Πολλά συνετέλεσαν εις τούτο· αλλά και η έλλειψις εθνικής πνοής εκ του σχολείου. Η Κυρία Μπουκουβάλα προτείνει να εισαχθή εις τα σχολεία των θηλέων ως ίδιον μάθημα η εθνική κατήχησις, "δι' ης η κόρη να διδαχθή συστηματικώτερον τα καθήκοντά της ως Ελληνίδος και μεταδοθή εις αυτήν η συνείδησις ότι εκ της ευστόχου ανατροφής των τέκνων της δύναται να προέλθη γενεά μέλλουσα ν' αναδείξη την πατρίδα της".

Ελληνοπρεπής θα καταστή η αγωγή και αν εξαγνισθή και διαθερμανθή το θρησκευτικόν φρόνημα. Ως επί το πολύ τα ιερά μαθήματα μεταδίδονται ως άτονοι, άχροοι, ψυχραί γνώσεις, θίγουσαι την επιφάνειαν του πνεύματος χωρίς να εισέρχωνται εις το βάθος των καρδιών και ζωογονώσιν αυτάς. Η Ψυχολογία εξηγεί διατί η πίστις εντείνει το ενδόμυχον σθένος, διατί η πλήμμυρα της ψυχικής ενεργείας καταπνίγει ως και αυτήν την συναίσθησιν του σώματος, και εξηγεί το αγγελικόν μειδίαμα και το προς τάνω υψούμενον βλέμμα αγαλλιάσεως των πρώτων μαρτύρων, εν ω ανήρχοντο την πυράν ή εσπαράττοντο υπό των ονύχων λεόντων ή τίγρεων. Η πίστις είνε δύναμις διά πάντας, ιδία διά τους αγωνιζομένους. Την πίστιν πρέπει να θερμάνωμεν εις τας ψυχάς των Ελληνίδων, την πατροπαράδοτόν μας πίστιν!

Πόσον είνε αληθές ότι αι ενέδραι στήνονται κατά των ανυπερασπίστων! Ο κ. Μαρίνος εκ Σύρου, ο κ. Διαμαντόπουλος εκ Σμύρνης διεκτραγωδούσι την ύπουλον, την συστηματικήν ενέργειαν των ξένων προπαγανδών. Ήρχισαν να πατώσιν εις τα ιερώτατα ημών άδυτα, όπου ουδέ κατά τους σκοτεινούς χρόνους της δουλείας κατώρθωσαν να εισδύσωσι. Απελπιστικόν είνε ό,τι γίνεται εν τη Μικρά Ασία, ταις απέναντι νήσοις και τη λοιπή Οθωμανική Αυτοκρατορία. Καθ' εκάστην εντός των ελληνικών ψυχών κρημνίζεται το πατρώον εικονοστάσιον. Κρούομεν αγωνιωδώς τον κώδωνα του κινδύνου. Πού είνε αι σώτειραι χείρες;...

Κοινωνική ενέργεια

Η κόρη, είδομεν, πρέπει ν' ανατραφή διά την οικογένειαν και πρέπει να εφοδιασθή δι' όλων των πρακτικών γνώσεων των συνδεομένων προς τας υλικάς ανάγκας του βίου. Ο κ. Βικέλας μετά το ταξείδιον αυτού εις Σουηδίαν, την γραφικήν χώραν, όπου ο οικογενειακός βίος είνε πρότυπος, βεβαιοί ότι "εις την μαγειρικήν δεν διδάσκεται μόνον η κατασκευή φαγητών ή γλυκισμάτων,.

Σελ. 532
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/533.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αλλά και τα θρεπτικά συστατικά εκάστης μαγειρευομένης ύλης και η πληρωθείσα τιμή, ώστε διά της διαιρέσεως γίνεται φανερά η δι' εκάστην μερίδα δαπάνη".

Τοιαύτη βεβαίως πρέπει να καταστή και η Ελληνίς. Αλλά συγχρόνως έρχονται εις τον νουν μου οι ωραίοι λόγοι της περιφήμου Mme Roland. (Παρετηρήσατε πιστεύω ποίαν προτίμησιν παρέχω εις τας γυναικείας γνώμας). "Είδα αγαθάς οικοκυράς ανυποφόρους εις τους άλλους και εις αυτόν τον σύζυγόν των διά της κουραστικής μικρομερίμνης περί των μικρών των υποθέσεων. Θέλω η γυνή να κρατή εις καλήν κατάστασιν το ιματιοφυλάκιόν της, να τρέφη τα παιδιά της, να επισκέπτηται το μαγειρείον και να γνωρίζη τί γίνεται εν αυτώ, αλλά συγχρόνως θέλω να έχη τοιαύτην ελευθερίαν πνεύματος, να διανέμη τόσον φρονίμως τας ώρας της, ώστε να δύναται να θέλγη διά του ήθους της και διά της χάριτος του φύλου της. Η τελεία γυνή πρέπει να είνε κάτι περισσότερον απλής μαγειρίσσης ή οικονόμου. Η οικογένεια είνε το βασίλειόν της, αλλά πρέπει να γνωρίζη και να εξέρχηται αυτού, όταν πρόκηται να εκτελέση υψηλά και ευγενή καθήκοντα".

Αι ιδέαι είνε δυνάμεις κινούμεναι προς τα πρόσω. Εν δε τω γενικώ νόμω της προόδου δεν πρέπει μόνη η γυνή να μείνη ακίνητος. Όπως εν γένει πρέπει να έχωμεν την νοσταλγίαν του παρελθόντος, αλλά να βαδίζωμεν εν τω ενεστώτι και να στρέφωμεν το βλέμμα εις το μέλλον, ομοίως η γυνή ιδία πρέπει ναποτελέση εναρμόνιον σύνθεσιν των προσόντων, άτινα απετέλεσαν το θέλγητρον και την αξιοπρέπειαν της γυναικός εν τω παρελθόντι, και των ιδιοτήτων δι' ων θα συμβαδίση μετά της προς τα πρόσω χωρούσης ανθρωπότητος. Η αληθώς μεμορφωμένη γυνή δεν θα κλείση ερμητικώς τα παράθυρα αυτής εις την κοινωνίαν, δεν θα μείνη αιχμάλωτος εν τω βασιλείω της. Υπάρχουσιν έξω δάκρυα χυνόμενα, μέτωπα πυρέσσοντα, ζωαί κινδυνεύουσαι!...

Χρειάζεται και αλλαχού το μειδίαμά της· αφού μάλιστα ό,τι δώση εις την συμφοράν, δεν το αφαιρεί από την εστίαν της, διότι η ευγενής συμπάθεια καταναλισκομένη δεν πτωχύνει την ψυχήν, αλλά την πλουτίζει. Εν τη ανθρωπίνη ψυχολογία η γυνή αντιπροσωπεύει το ον, εν τω οποίω ζωηρότατα, θερμότατα ζώσι και πάλλονται και ενεργούσι τα συμπαθητικά συναισθήματα του ελέους, της αφοσιώσεως, της αυταπαρνήσεως.

Η φιλανθρωπία σήμερον κατέστη επιστήμη, διότι απαιτείται φως όπως ο οίκτος εύρη την οδόν την φέρουσαν τελεσιουργώς προς τον ανθρώπινον πόνον. Η γυνή διά της φιλανθρωπίας καθίσταται δύναμις της πολιτείας. Εκεί επάνω, επί του ύψους εις ο την ανήγαγεν η καρδία της, εις την πλήρη ευώδη άνθησιν της ιδιοφυΐας αυτής, είνε αξία του θαυμασμού και του σεβασμού της ανθρωπότητος!

Σελ. 533
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/534.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Έφθασα εις το τέρμα της εισηγήσεώς μου και συνοψίζω διά βραχέων τα πορίσματα αυτής, εφ' ων μέλλομεν να συζητήσωμεν:

Α'. Είνε δυνατόν να οργανωθώσι και παρ' ημίν τα νηπιαγωγεία ως δημόσια παιδευτικά ιδρύματα, και εν τίνι μέτρω; Πώς πρέπει να συμπληρωθή η πραγματική και η παιδαγωγική μόρφωσις των νηπιαγωγών, όπως αναδειχθώσιν εντελώς άξιαι του προορισμού αυτών;

Β'. Πώς δέον να καταπολεμηθή η πενιχρά και άνισος φοίτησις των θηλέων εις το δημοτικόν σχολείον; Πώς διατηρουμένου εν υπεροχή του ανθρωπιστικού χαρακτήρος του σχολείου, να δοθή πρακτική τροπή εις τας φυσιογνωστικάς γνώσεις, τα δε χειροτεχνήματα να ρυθμισθώσι προς τας ανάγκας εκάστου τόπου; Προς κανονικωτέραν λειτουργίαν των σχολείων των θηλέων κρίνεται επάναγκες να διορισθώσι μόνιμοι επιθεωρήτριαι;

Γ'. Πώς δέον να εκταθή και να εμβαθυνθή η ειδική παιδαγωγική μόρφωσις των μελλουσών διδασκαλισσών; Η εισαγωγή εις το διδασκαλείον πρέπει να επιτρέπηται μετά έλεγχον απλούν των γνώσεων ή νασκήται έλεγχος και ως προς την ηλικίαν και την υγίειαν, η δε εισιτήριος δοκιμασία ν' αφορά και εις την νοημοσύνην και το ήθος προ πάντων των υποψηφίων, το δε τελευταίον έτος της φοιτήσεως εν τω Διδασκαλείω να διατεθή κατά πλείστον εις την ειδικήν παιδαγωγικήν μόρφωσιν;

Δ'. Το πρόγραμμα της μέσης παιδεύσεως των θηλέων δέον να μεταρρυθμισθή κατά τον ιδιάζοντα φισιολογικόν και πνευματικόν οργανισμόν του θήλεος φύλου και της προσήβου κόρης ιδία, να εμβαθυνθή η αγωγή υπό τας δύο όψεις, την πρακτικήν και την ανθρωπιστικήν, και αντικαθιστώντος του βάθος το πλάτος να ελαφρυνθή το πρόγραμμα των παρθεναγωγείων παντός περιττού φορτίου;

Ε'. Πώς να καταπολεμηθή η επιπόλαιος μόρφωσις η αφίνουσα άνευ έρματος την γυναίκα, η δε αγωγή των Ελληνίδων πώς να καταστή εθνικωτέρα, και πώς να προστατευθή η πατροπαράδοτος πίστις από των ξένων προσηλυτιστικών ενεργειών;

ΣΤ'. Πώς ν' ανυψωθή η γυνή διά της αγωγής, ώστε να καταστή ευεργετικός παράγων όχι μόνον της οικογενείας αλλά και της πολιτείας.

Κυρίαι και Κύριοι,

Ευφυολόγος τις εκ των ελαφρώς και παιγνιωδώς ομιλούντων περί της γυναικός είπεν: "Το πνεύμα της γυναικός ομοιάζει προς τα δένδρα του παραδείσου, άτινα άνευ καλλιεργείας παρήγον ωραίους καρπούς". Αλλά μη δεν ήτο δένδρον του Παραδείσου, εκείνο το οποίον παρήγαγε την μεγάλην συμφοράν εις το ανθρώπινον γένος; Η γυνή δεν επλάσθη να είνε πλαγγών, κομψόν άθυρμα τέρψεως εις τας χείρας του ανδρός. Ενθυμείσθε βέβαια ότι επί του

Σελ. 534
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/535.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ιερού τρίποδος εν Δελφοίς ουδέποτε εκάθισεν ανήρ· η Πυθία μόνη ―η γυνή― ηδύνατο να εμπλησθή υπεργείου ενθουσιασμού και να αισθανθή την προσέγγισιν του θεού, και εν ιερά μανία, το βλέμμα έχουσα βεβυθισμένον εις το μέλλον, ν' αναγινώσκη προφητικώς την αλήθειαν. Εν τοις μουσείοις της Ιταλίας και της Γερμανίας πολλάκις εστάθην έκθαμβος ενώπιον Παναγίας τινός του Δαβίντσι, του Ραφαήλ, του Λουΐνι, του Κορρηγίου, του Τιτιανού ή του Βερονέζε, κρατούσης τον Ιησούν εν τη αγκάλη της. Διά μέσου της καλλιτεχνικής συγκινήσεως και πέραν της θρησκευτικής παραστάσεως, ησθάνθην βαθέως το κοινωνικόν σύμβολον: την αναγέννησιν της ανθρωπότητος εις τας χείρας γυναικός.

Και το αρχαίον πνεύμα και ο χριστιανισμός καθιέρωσαν την ιερότητα της γυναικός. Σεις αι γυναίκες είσθε αρμοδιώτεραι να γνωματεύσητε, με το φως του πνεύματος ή της καρδίας σας, πώς να μην καταπέση η ιερότης αύτη. Εγώ, ονειροπολώ την ελληνικήν οικογένειαν ως ρωμαλέαν δρυν βυθίζουσαν τας ισχυράς ρίζας της εις τα βάθη της πίστεως και των παραδόσεων, ενώ δ' επί των κλάδων της, διά μέσου του πυκνού φυλλώματος, ακούονται τα κελαδήματα του ωραίου, την υψηλήν της κορυφήν, την υψουμένην προς τον ουρανόν, σείουσιν αι πνοαί των ιδεωδών του έθνους και της ανθρωπότητος!...

[ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΤΟ 1904]

Α'. "Το Τμήμα της Γυναικείας Αγωγής θεωρούν ως βάσιν της Γυναικείας Αγωγής το Νηπιαγωγείον, ου η χρησιμότης ανεγνωρίσθη ήδη επισήμως διά των 1, 2, 3 άρθρων του ΒΤΜΘ' Νόμου και του από 30 Απριλίου 1896 Βασιλικού Διατάγματος, προτείνει όπως, μέχρις ου γίνη δυνατή η υπό του Δημοσίου διοργάνωσις τοιούτων, την ιδιωτικήν πρωτοβουλίαν προς ίδρυσιν και συντήρησιν Νηπιαγωγείων υποστηρίξωσι το Δημόσιον και οι ευπορώτεροι Δήμοι".*

Β'. α') "Να εφαρμοσθή ως προς την φοίτησιν των θηλέων το υποχρεωτικόν αυτής κατά το 6 άρθρον του ΒΤΒΘ' Νόμου και το 6 άρθρον του περί δημοτικού σχολείου νόμου της 6 Φεβρουαρίου 1834".

———————

* Στη συζήτηση που έγινε γύρω από τη σύσταση νηπιαγωγείων εκφράστηκε κάποια δυσπιστία ως προς την αποτελεσματικότητα της κρατικής εκπαιδευτικής πολιτικής σε σύγκριση με εκείνη της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Διατυπώθηκε επίσης η πρόταση τη μόρφωση της νηπιακής ηλικίας να την αναλάβουν αποκλειστικά γυναίκες παιδαγωγοί. Πρώτον Ελληνικόν Εκπαιδευτικόν Συνέδριον, σ. 180-181.

Σελ. 535
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/536.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

β') "Επειδή πολλαχού αιτία της αποχής των κορασίων από του σχολείου είνε η ένδεια, να ιδρυθώσιν εις τους δήμους και τας έξω κοινότητας σχολικαί αδελφότητες συναρωγής, όπως παρέχωσιν εις τα πράγματι άπορα παιδία τα αναγκαιούντα προς φοίτησιν".

γ') "Να τροποποιηθή η διδασκαλία, ώστε να μη συντελή εις την αραίωσιν της φοιτήσεως".

δ') "Ν' αυξηθώσιν αι ώραι της χειροτεχνίας εν τοις σχολείοις των θηλέων, να μεταρρυθμισθή δε αύτη επί το πρακτικώτερον, συμφώνως προς τας ανάγκας εκάστου τόπου, επιβαλλομένων κατά προτίμησιν των εργοχείρων των χρησίμων και απαραιτήτων".

ε) "Ν' αυξηθή ο αριθμός των πλήρων σχολείων των θηλέων, προστιθεμένης εν τη ανωτέρα τάξει διδασκαλίας και ασκήσεων των εις τον πρακτικόν βίον απαιτουμένων".

στ') "Προς κανονικήν λειτουργίαν των σχολείων των θηλέων ενδείκνυται ο διορισμός μονίμων επιθεωρητριών υπό ανωτάτην εποπτείαν γυναικός"*.

Γ'. α') "Να εκταθή και εμβαθυνθή η ειδική Παιδαγωγική μόρφωσις των μελλουσών νηπιαγωγών και διδασκαλισσών".

β') "Η εισαγωγή εις τα Διδασκαλεία να γίνηται μετά την συμπλήρωσιν του 15ου έτους, η δε δοκιμασία των εισιτηρίων εξετάσεων να αφορά ιδία εις την νοημοσύνην και το ήθος* των μαθητριών".

γ') "Το τελευταίον έτος εν τω διδασκαλείω ν' αφιερωθή κατά το πλείστον εις την ειδικήν παιδαγωγικήν μόρφωσιν των υποψηφίων".

———————

* Γενική πρόθεση των ομιλητών ήταν η επιθεώρηση των δημοτικών σχολείων θηλέων να γίνεται αποκλειστικά από γυναίκες· η Σεβαστή Καλλισπέρη προχώρησε λίγο περισσότερο στην παρέμβασή της δηλώνοντας: "Οι άνδρες ν' απέλθωσιν από των παρθεναγωγείοιν και να απέχωσιν ολοσχερώς από της γυναικείας εκπαιδεύσεως και αγωγής, είτε ως καθηγηταί, είτε ως σύμβουλοι, εφορευτικαί επιτροπαί ή εξεταστικαί. Διότι εν τη αναμίξει ανδρών εν τοις Παρθεναγωγείοις έχει την αρχήν του ο κοινωνικός εκτροχιασμός" (ό.π., σ. 179). Γύρω από την άποψη αυτή αναφέρεται στα πρακτικά του Συνεδρίου ότι έγινε ζωηρή συζήτηση (που όμως δυστυχώς δεν δημοσιεύτηκε), όταν ο Δ. Βικέλας ρώτησε τη Σ. Καλλισπέρη αν δέχεται να διδάσκουν άνδρες κι εκείνη απάντησε: "Ολίγον καιρόν θα σας έχωμεν τους άνδρας εις τα σχολεία μας, και έπειτα θα σας διώξωμεν" (γέλωτες)· ό.π., σ. 183.

* Και το θέμα αυτό απασχόλησε επίσης τη Σ. Καλλισπέρη, που πρότεινε: "Να ληφθή πρόνοια περισσοτέρα κατά της ηθικής φθίσεως ή κατά της σωματικής, αίτινες είνε επίσης εξηπλωμέναι. Προς τούτο, παρά τους πίνακας της φθίσεως, να αναρτηθώσιν υπό του Υπουργείου πίνακες παραινετικοί και απαγορευτικοί ―και έλεγχος επίσης αυστηρός και δίκαιος, μη επιτρέπων την προαγωγήν μαθητρίας από μιας τάξεως εις άλλην, εάν μη την επιμέλειαν και την αρτίαν νοημοσύνην συνοδεύη ήθος σεμνόν, εύτακτον, ευγενές, ανυποκρισία και αγαθότης. Να απαιτήται παρά πάσης μαθητρίας πιστοποιητικόν νομίμου γεννήσεως υπό των διαφόρων θρησκευτικών τε και πολιτικών αρχών, ίνα μη δύνηται να παρεισφρήση εις τον κλάδον των διδασκαλισσών πρόσωπον μη γεννηθέν και ανατραφέν εν τη οικογενεία νομίμως συγκεντρωμένη...".

Σελ. 536
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/537.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Δ'. α') "Να μεταρρυθμισθή και συμπληρωθή το πρόγραμμα της μέσης εκπαιδεύσεως των θηλέων, συμφώνως προς τον ιδιάζοντα φυσιολογικόν και πνευματικόν οργανισμόν των κορασίων και της εν τω βίω εντολής αυτών".

β') "Να εμβαθυνθή η διδασκαλία υπό πρακτικήν και ανθρωπιστικήν όψιν, προστιθεμένης της πρακτικής χειροτεχνίας, και ελαφρυνομένου συγχρόνως του προγράμματος παντός περιττού φόρτου".

γ') "Να προστεθώσιν εις τα Παρθεναγωγεία ανώτεραι τάξεις προς πληρεστέραν μόρφωσιν των μη επιθυμουσών να φοιτήσωσιν εις το Διδασκαλείον μαθητριών"*.

Ε'. α') "Να καταπολεμηθή η επιπόλαιος μόρφωσις· η αγωγή των Ελληνίδων να καταστή εθνικωτέρα, να προστατευθή η Πιστις και η Εθνικότης της Ελληνικής Οικογενείας από ξένων επιρροών, αφ' ενός μεν διά της επιρρώσεως των πατριωτικών και θρησκευτικών αισθημάτων εν τω σχολείω, αφ' ετέρου δε διά της ενισχύσεως και τελειοποιήσεως της διδασκαλίας των ξένων γλωσσών επί το πρακτικώτερον καθ' άπαντα τα Παρθεναγωγεία".

β') "Να προσέλθωσιν αρωγοί αι απανταχού Εκκλησιαστικαί αρχαί διά κηρύγματος και δι' εμμέσου προσωπικής επιδράσεως επί των οικογενειών, όπως καταπολεμήσωσι την εις τα ξένα σχολεία φοίτησιν ως θρησκευτικώς και εθνικώς επιβλαβή".

ΣΤ'. "Να καταργηθώσιν αι προφορικαί ενιαύσιοι εξετάσεις, εξαγομένου συστηματικώτερον του γενικού χάριν των προβιβασμών αποτελέσματος εκ των μηνιαίων γραπτών διαγωνισμάτων και της καθημερινής επιδόσεως των μαθητριών".

Ζ'. "Τα προγράμματα όλων των Παρθεναγωγείων και των Διδασκαλείων να τείνωσιν εις την διά της αγωγής ανύψωσιν της γυναικός, όπως αύτη καταστή αληθής ευεργετικός παράγων της οικογενείας και της πολιτείας".

———————

* Η πρόταση του Χρ. Παλαμά να ιδρυθεί δημόσιο διδασκαλείο θηλέων δεν φαίνεται να είχε ιδιαίτερη απήχηση, καθώς δεν ενσωματώθηκε στην τελική διατύπωση των αποφάσεων.

Σελ. 537
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/538.gif&w=600&h=393 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

49. Μάθημα γυμναστικής. Ένωσις των Ελληνίδων

Σελ. 538
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 519
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    πρακτικήν και ανθρωπιστικήν αγωγήν... συμφώνως προς τον ιδιάζοντα φυσιολογικόν και πνευματικόν οργανισμόν του θήλεος φύλου

    1904

    Α. Κουρτίδης

    ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΣΥΝΕΔΡΙΟΝ

    ( Τμήμα Γ'- Γυναικείας Αγωγής)

    ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ

    Κυρίαι και Κύριοι,

    Η Διοργανωτική Επιτροπή του Συνεδρίου μ' έκρινεν άξιον της επικινδύνου τιμής να ομιλήσω ενώπιον του αβροτέρου των ακροατηρίων ―διά το οποίον εκφράζω προς αυτήν τας θερμάς ευχαριστίας μου― και ν' αναλάβω ενώπιον πλειονοψηφίας γυναικών την εισήγησιν περί της αγωγής της αρμοζούσης εις γυναίκας. Προσθέσατε ότι το ζήτημα δι' ο συνεκλήθημεν να γνωματεύσωμεν εν τη αιθούση ταύτη μετέχει των θεμάτων και των τριών άλλων τμημάτων, διότι θίγει και την στοιχειώδη, και την μέσην και την χειροτεχνικήν παίδευσιν των θηλέων, και θα εννοήσητε την αμηχανίαν μου. Ελέχθη, ότι διά να ομιλήση τις καλώς περί ζωγράφων πρέπει να μη είνε ζωγράφος. Δεν ηξεύρω αν τούτο είνε απαραίτητον όπως ομιλήση τις και περί γυναικών. Οπωσδήποτε, αφού εισήλθον εις το νερόν ανάγκη να κολυμβήσω. Θα παρακολουθήσω λοιπόν την εξέλιξιν της Ελληνίδος από της καλύβης του αγρότου μέχρι του

    ———————

    Η εισήγηση Κουρτίδη αναδημοσιεύεται από την έκδοση: Πρώτον Ελληνικόν Εκπαιδευτικόν Συνέδριον εν Αθήναις 31 Μαρτίου - 4 Απριλίου 1904, συγκληθέν υπό του Συλλόγου προς διάδοσιν των Ελληνικών γραμμάτων, του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσού και του Συλλόγου προς διάδοσιν ωφελίμων βιβλίων, Αθήνα, εκ του Γραφείου της Διευθυνούσης Επιτροπής, 1904, σ. 192-194 και 197-213. Από το κείμενο έχει αφαιρεθεί μόνο η ενότητα που αναφέρεται στα νηπιαγωγεία. Οι αποφάσεις - ευχές του τμήματος της Γυναικείας Αγωγής του Εκπαιδευτικού Συνεδρίου που παραθέτω μετά το κείμενο του Κουρτίδη απομονώθηκαν από τα πρακτικά των συνεδριάσεων του τμήματος που συζήτησε τις προτάσεις του κεντρικού ομιλητή ό.π., σ. 182-190.