Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 532-551 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/532.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

καταστή ελληνοπρεπής, εθνική εις πάσας τας τάξεις του έθνους και του γένους, από της κόρης του αγρότου μέχρι της κόρης του υπουργού. "Είνε αναντίρρητον ότι εθνική ατονία κατέλαβε την σύγχρονον γενεάν των Ελληνίδων, ότι ήθη ξένα επεκάθισαν ως σκωρία επί της ελληνικής καρδίας". Η Ελληνίς δεν συγκινείται πλέον εκ των εθνικών ατυχημάτων, εννοώ εν τω συνόλω, διότι και ενταύθα ισχύει το "μία χελιδών έαρ ου ποιεί" του Αριστοτέλους· η ψυχή της δεν δονείται εκ της ιεράς εθνικής συγκινήσεως. Πολλά συνετέλεσαν εις τούτο· αλλά και η έλλειψις εθνικής πνοής εκ του σχολείου. Η Κυρία Μπουκουβάλα προτείνει να εισαχθή εις τα σχολεία των θηλέων ως ίδιον μάθημα η εθνική κατήχησις, "δι' ης η κόρη να διδαχθή συστηματικώτερον τα καθήκοντά της ως Ελληνίδος και μεταδοθή εις αυτήν η συνείδησις ότι εκ της ευστόχου ανατροφής των τέκνων της δύναται να προέλθη γενεά μέλλουσα ν' αναδείξη την πατρίδα της".

Ελληνοπρεπής θα καταστή η αγωγή και αν εξαγνισθή και διαθερμανθή το θρησκευτικόν φρόνημα. Ως επί το πολύ τα ιερά μαθήματα μεταδίδονται ως άτονοι, άχροοι, ψυχραί γνώσεις, θίγουσαι την επιφάνειαν του πνεύματος χωρίς να εισέρχωνται εις το βάθος των καρδιών και ζωογονώσιν αυτάς. Η Ψυχολογία εξηγεί διατί η πίστις εντείνει το ενδόμυχον σθένος, διατί η πλήμμυρα της ψυχικής ενεργείας καταπνίγει ως και αυτήν την συναίσθησιν του σώματος, και εξηγεί το αγγελικόν μειδίαμα και το προς τάνω υψούμενον βλέμμα αγαλλιάσεως των πρώτων μαρτύρων, εν ω ανήρχοντο την πυράν ή εσπαράττοντο υπό των ονύχων λεόντων ή τίγρεων. Η πίστις είνε δύναμις διά πάντας, ιδία διά τους αγωνιζομένους. Την πίστιν πρέπει να θερμάνωμεν εις τας ψυχάς των Ελληνίδων, την πατροπαράδοτόν μας πίστιν!

Πόσον είνε αληθές ότι αι ενέδραι στήνονται κατά των ανυπερασπίστων! Ο κ. Μαρίνος εκ Σύρου, ο κ. Διαμαντόπουλος εκ Σμύρνης διεκτραγωδούσι την ύπουλον, την συστηματικήν ενέργειαν των ξένων προπαγανδών. Ήρχισαν να πατώσιν εις τα ιερώτατα ημών άδυτα, όπου ουδέ κατά τους σκοτεινούς χρόνους της δουλείας κατώρθωσαν να εισδύσωσι. Απελπιστικόν είνε ό,τι γίνεται εν τη Μικρά Ασία, ταις απέναντι νήσοις και τη λοιπή Οθωμανική Αυτοκρατορία. Καθ' εκάστην εντός των ελληνικών ψυχών κρημνίζεται το πατρώον εικονοστάσιον. Κρούομεν αγωνιωδώς τον κώδωνα του κινδύνου. Πού είνε αι σώτειραι χείρες;...

Κοινωνική ενέργεια

Η κόρη, είδομεν, πρέπει ν' ανατραφή διά την οικογένειαν και πρέπει να εφοδιασθή δι' όλων των πρακτικών γνώσεων των συνδεομένων προς τας υλικάς ανάγκας του βίου. Ο κ. Βικέλας μετά το ταξείδιον αυτού εις Σουηδίαν, την γραφικήν χώραν, όπου ο οικογενειακός βίος είνε πρότυπος, βεβαιοί ότι "εις την μαγειρικήν δεν διδάσκεται μόνον η κατασκευή φαγητών ή γλυκισμάτων,.

Σελ. 532
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/533.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αλλά και τα θρεπτικά συστατικά εκάστης μαγειρευομένης ύλης και η πληρωθείσα τιμή, ώστε διά της διαιρέσεως γίνεται φανερά η δι' εκάστην μερίδα δαπάνη".

Τοιαύτη βεβαίως πρέπει να καταστή και η Ελληνίς. Αλλά συγχρόνως έρχονται εις τον νουν μου οι ωραίοι λόγοι της περιφήμου Mme Roland. (Παρετηρήσατε πιστεύω ποίαν προτίμησιν παρέχω εις τας γυναικείας γνώμας). "Είδα αγαθάς οικοκυράς ανυποφόρους εις τους άλλους και εις αυτόν τον σύζυγόν των διά της κουραστικής μικρομερίμνης περί των μικρών των υποθέσεων. Θέλω η γυνή να κρατή εις καλήν κατάστασιν το ιματιοφυλάκιόν της, να τρέφη τα παιδιά της, να επισκέπτηται το μαγειρείον και να γνωρίζη τί γίνεται εν αυτώ, αλλά συγχρόνως θέλω να έχη τοιαύτην ελευθερίαν πνεύματος, να διανέμη τόσον φρονίμως τας ώρας της, ώστε να δύναται να θέλγη διά του ήθους της και διά της χάριτος του φύλου της. Η τελεία γυνή πρέπει να είνε κάτι περισσότερον απλής μαγειρίσσης ή οικονόμου. Η οικογένεια είνε το βασίλειόν της, αλλά πρέπει να γνωρίζη και να εξέρχηται αυτού, όταν πρόκηται να εκτελέση υψηλά και ευγενή καθήκοντα".

Αι ιδέαι είνε δυνάμεις κινούμεναι προς τα πρόσω. Εν δε τω γενικώ νόμω της προόδου δεν πρέπει μόνη η γυνή να μείνη ακίνητος. Όπως εν γένει πρέπει να έχωμεν την νοσταλγίαν του παρελθόντος, αλλά να βαδίζωμεν εν τω ενεστώτι και να στρέφωμεν το βλέμμα εις το μέλλον, ομοίως η γυνή ιδία πρέπει ναποτελέση εναρμόνιον σύνθεσιν των προσόντων, άτινα απετέλεσαν το θέλγητρον και την αξιοπρέπειαν της γυναικός εν τω παρελθόντι, και των ιδιοτήτων δι' ων θα συμβαδίση μετά της προς τα πρόσω χωρούσης ανθρωπότητος. Η αληθώς μεμορφωμένη γυνή δεν θα κλείση ερμητικώς τα παράθυρα αυτής εις την κοινωνίαν, δεν θα μείνη αιχμάλωτος εν τω βασιλείω της. Υπάρχουσιν έξω δάκρυα χυνόμενα, μέτωπα πυρέσσοντα, ζωαί κινδυνεύουσαι!...

Χρειάζεται και αλλαχού το μειδίαμά της· αφού μάλιστα ό,τι δώση εις την συμφοράν, δεν το αφαιρεί από την εστίαν της, διότι η ευγενής συμπάθεια καταναλισκομένη δεν πτωχύνει την ψυχήν, αλλά την πλουτίζει. Εν τη ανθρωπίνη ψυχολογία η γυνή αντιπροσωπεύει το ον, εν τω οποίω ζωηρότατα, θερμότατα ζώσι και πάλλονται και ενεργούσι τα συμπαθητικά συναισθήματα του ελέους, της αφοσιώσεως, της αυταπαρνήσεως.

Η φιλανθρωπία σήμερον κατέστη επιστήμη, διότι απαιτείται φως όπως ο οίκτος εύρη την οδόν την φέρουσαν τελεσιουργώς προς τον ανθρώπινον πόνον. Η γυνή διά της φιλανθρωπίας καθίσταται δύναμις της πολιτείας. Εκεί επάνω, επί του ύψους εις ο την ανήγαγεν η καρδία της, εις την πλήρη ευώδη άνθησιν της ιδιοφυΐας αυτής, είνε αξία του θαυμασμού και του σεβασμού της ανθρωπότητος!

Σελ. 533
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/534.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Έφθασα εις το τέρμα της εισηγήσεώς μου και συνοψίζω διά βραχέων τα πορίσματα αυτής, εφ' ων μέλλομεν να συζητήσωμεν:

Α'. Είνε δυνατόν να οργανωθώσι και παρ' ημίν τα νηπιαγωγεία ως δημόσια παιδευτικά ιδρύματα, και εν τίνι μέτρω; Πώς πρέπει να συμπληρωθή η πραγματική και η παιδαγωγική μόρφωσις των νηπιαγωγών, όπως αναδειχθώσιν εντελώς άξιαι του προορισμού αυτών;

Β'. Πώς δέον να καταπολεμηθή η πενιχρά και άνισος φοίτησις των θηλέων εις το δημοτικόν σχολείον; Πώς διατηρουμένου εν υπεροχή του ανθρωπιστικού χαρακτήρος του σχολείου, να δοθή πρακτική τροπή εις τας φυσιογνωστικάς γνώσεις, τα δε χειροτεχνήματα να ρυθμισθώσι προς τας ανάγκας εκάστου τόπου; Προς κανονικωτέραν λειτουργίαν των σχολείων των θηλέων κρίνεται επάναγκες να διορισθώσι μόνιμοι επιθεωρήτριαι;

Γ'. Πώς δέον να εκταθή και να εμβαθυνθή η ειδική παιδαγωγική μόρφωσις των μελλουσών διδασκαλισσών; Η εισαγωγή εις το διδασκαλείον πρέπει να επιτρέπηται μετά έλεγχον απλούν των γνώσεων ή νασκήται έλεγχος και ως προς την ηλικίαν και την υγίειαν, η δε εισιτήριος δοκιμασία ν' αφορά και εις την νοημοσύνην και το ήθος προ πάντων των υποψηφίων, το δε τελευταίον έτος της φοιτήσεως εν τω Διδασκαλείω να διατεθή κατά πλείστον εις την ειδικήν παιδαγωγικήν μόρφωσιν;

Δ'. Το πρόγραμμα της μέσης παιδεύσεως των θηλέων δέον να μεταρρυθμισθή κατά τον ιδιάζοντα φισιολογικόν και πνευματικόν οργανισμόν του θήλεος φύλου και της προσήβου κόρης ιδία, να εμβαθυνθή η αγωγή υπό τας δύο όψεις, την πρακτικήν και την ανθρωπιστικήν, και αντικαθιστώντος του βάθος το πλάτος να ελαφρυνθή το πρόγραμμα των παρθεναγωγείων παντός περιττού φορτίου;

Ε'. Πώς να καταπολεμηθή η επιπόλαιος μόρφωσις η αφίνουσα άνευ έρματος την γυναίκα, η δε αγωγή των Ελληνίδων πώς να καταστή εθνικωτέρα, και πώς να προστατευθή η πατροπαράδοτος πίστις από των ξένων προσηλυτιστικών ενεργειών;

ΣΤ'. Πώς ν' ανυψωθή η γυνή διά της αγωγής, ώστε να καταστή ευεργετικός παράγων όχι μόνον της οικογενείας αλλά και της πολιτείας.

Κυρίαι και Κύριοι,

Ευφυολόγος τις εκ των ελαφρώς και παιγνιωδώς ομιλούντων περί της γυναικός είπεν: "Το πνεύμα της γυναικός ομοιάζει προς τα δένδρα του παραδείσου, άτινα άνευ καλλιεργείας παρήγον ωραίους καρπούς". Αλλά μη δεν ήτο δένδρον του Παραδείσου, εκείνο το οποίον παρήγαγε την μεγάλην συμφοράν εις το ανθρώπινον γένος; Η γυνή δεν επλάσθη να είνε πλαγγών, κομψόν άθυρμα τέρψεως εις τας χείρας του ανδρός. Ενθυμείσθε βέβαια ότι επί του

Σελ. 534
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/535.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ιερού τρίποδος εν Δελφοίς ουδέποτε εκάθισεν ανήρ· η Πυθία μόνη ―η γυνή― ηδύνατο να εμπλησθή υπεργείου ενθουσιασμού και να αισθανθή την προσέγγισιν του θεού, και εν ιερά μανία, το βλέμμα έχουσα βεβυθισμένον εις το μέλλον, ν' αναγινώσκη προφητικώς την αλήθειαν. Εν τοις μουσείοις της Ιταλίας και της Γερμανίας πολλάκις εστάθην έκθαμβος ενώπιον Παναγίας τινός του Δαβίντσι, του Ραφαήλ, του Λουΐνι, του Κορρηγίου, του Τιτιανού ή του Βερονέζε, κρατούσης τον Ιησούν εν τη αγκάλη της. Διά μέσου της καλλιτεχνικής συγκινήσεως και πέραν της θρησκευτικής παραστάσεως, ησθάνθην βαθέως το κοινωνικόν σύμβολον: την αναγέννησιν της ανθρωπότητος εις τας χείρας γυναικός.

Και το αρχαίον πνεύμα και ο χριστιανισμός καθιέρωσαν την ιερότητα της γυναικός. Σεις αι γυναίκες είσθε αρμοδιώτεραι να γνωματεύσητε, με το φως του πνεύματος ή της καρδίας σας, πώς να μην καταπέση η ιερότης αύτη. Εγώ, ονειροπολώ την ελληνικήν οικογένειαν ως ρωμαλέαν δρυν βυθίζουσαν τας ισχυράς ρίζας της εις τα βάθη της πίστεως και των παραδόσεων, ενώ δ' επί των κλάδων της, διά μέσου του πυκνού φυλλώματος, ακούονται τα κελαδήματα του ωραίου, την υψηλήν της κορυφήν, την υψουμένην προς τον ουρανόν, σείουσιν αι πνοαί των ιδεωδών του έθνους και της ανθρωπότητος!...

[ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΤΟ 1904]

Α'. "Το Τμήμα της Γυναικείας Αγωγής θεωρούν ως βάσιν της Γυναικείας Αγωγής το Νηπιαγωγείον, ου η χρησιμότης ανεγνωρίσθη ήδη επισήμως διά των 1, 2, 3 άρθρων του ΒΤΜΘ' Νόμου και του από 30 Απριλίου 1896 Βασιλικού Διατάγματος, προτείνει όπως, μέχρις ου γίνη δυνατή η υπό του Δημοσίου διοργάνωσις τοιούτων, την ιδιωτικήν πρωτοβουλίαν προς ίδρυσιν και συντήρησιν Νηπιαγωγείων υποστηρίξωσι το Δημόσιον και οι ευπορώτεροι Δήμοι".*

Β'. α') "Να εφαρμοσθή ως προς την φοίτησιν των θηλέων το υποχρεωτικόν αυτής κατά το 6 άρθρον του ΒΤΒΘ' Νόμου και το 6 άρθρον του περί δημοτικού σχολείου νόμου της 6 Φεβρουαρίου 1834".

———————

* Στη συζήτηση που έγινε γύρω από τη σύσταση νηπιαγωγείων εκφράστηκε κάποια δυσπιστία ως προς την αποτελεσματικότητα της κρατικής εκπαιδευτικής πολιτικής σε σύγκριση με εκείνη της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Διατυπώθηκε επίσης η πρόταση τη μόρφωση της νηπιακής ηλικίας να την αναλάβουν αποκλειστικά γυναίκες παιδαγωγοί. Πρώτον Ελληνικόν Εκπαιδευτικόν Συνέδριον, σ. 180-181.

Σελ. 535
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/536.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

β') "Επειδή πολλαχού αιτία της αποχής των κορασίων από του σχολείου είνε η ένδεια, να ιδρυθώσιν εις τους δήμους και τας έξω κοινότητας σχολικαί αδελφότητες συναρωγής, όπως παρέχωσιν εις τα πράγματι άπορα παιδία τα αναγκαιούντα προς φοίτησιν".

γ') "Να τροποποιηθή η διδασκαλία, ώστε να μη συντελή εις την αραίωσιν της φοιτήσεως".

δ') "Ν' αυξηθώσιν αι ώραι της χειροτεχνίας εν τοις σχολείοις των θηλέων, να μεταρρυθμισθή δε αύτη επί το πρακτικώτερον, συμφώνως προς τας ανάγκας εκάστου τόπου, επιβαλλομένων κατά προτίμησιν των εργοχείρων των χρησίμων και απαραιτήτων".

ε) "Ν' αυξηθή ο αριθμός των πλήρων σχολείων των θηλέων, προστιθεμένης εν τη ανωτέρα τάξει διδασκαλίας και ασκήσεων των εις τον πρακτικόν βίον απαιτουμένων".

στ') "Προς κανονικήν λειτουργίαν των σχολείων των θηλέων ενδείκνυται ο διορισμός μονίμων επιθεωρητριών υπό ανωτάτην εποπτείαν γυναικός"*.

Γ'. α') "Να εκταθή και εμβαθυνθή η ειδική Παιδαγωγική μόρφωσις των μελλουσών νηπιαγωγών και διδασκαλισσών".

β') "Η εισαγωγή εις τα Διδασκαλεία να γίνηται μετά την συμπλήρωσιν του 15ου έτους, η δε δοκιμασία των εισιτηρίων εξετάσεων να αφορά ιδία εις την νοημοσύνην και το ήθος* των μαθητριών".

γ') "Το τελευταίον έτος εν τω διδασκαλείω ν' αφιερωθή κατά το πλείστον εις την ειδικήν παιδαγωγικήν μόρφωσιν των υποψηφίων".

———————

* Γενική πρόθεση των ομιλητών ήταν η επιθεώρηση των δημοτικών σχολείων θηλέων να γίνεται αποκλειστικά από γυναίκες· η Σεβαστή Καλλισπέρη προχώρησε λίγο περισσότερο στην παρέμβασή της δηλώνοντας: "Οι άνδρες ν' απέλθωσιν από των παρθεναγωγείοιν και να απέχωσιν ολοσχερώς από της γυναικείας εκπαιδεύσεως και αγωγής, είτε ως καθηγηταί, είτε ως σύμβουλοι, εφορευτικαί επιτροπαί ή εξεταστικαί. Διότι εν τη αναμίξει ανδρών εν τοις Παρθεναγωγείοις έχει την αρχήν του ο κοινωνικός εκτροχιασμός" (ό.π., σ. 179). Γύρω από την άποψη αυτή αναφέρεται στα πρακτικά του Συνεδρίου ότι έγινε ζωηρή συζήτηση (που όμως δυστυχώς δεν δημοσιεύτηκε), όταν ο Δ. Βικέλας ρώτησε τη Σ. Καλλισπέρη αν δέχεται να διδάσκουν άνδρες κι εκείνη απάντησε: "Ολίγον καιρόν θα σας έχωμεν τους άνδρας εις τα σχολεία μας, και έπειτα θα σας διώξωμεν" (γέλωτες)· ό.π., σ. 183.

* Και το θέμα αυτό απασχόλησε επίσης τη Σ. Καλλισπέρη, που πρότεινε: "Να ληφθή πρόνοια περισσοτέρα κατά της ηθικής φθίσεως ή κατά της σωματικής, αίτινες είνε επίσης εξηπλωμέναι. Προς τούτο, παρά τους πίνακας της φθίσεως, να αναρτηθώσιν υπό του Υπουργείου πίνακες παραινετικοί και απαγορευτικοί ―και έλεγχος επίσης αυστηρός και δίκαιος, μη επιτρέπων την προαγωγήν μαθητρίας από μιας τάξεως εις άλλην, εάν μη την επιμέλειαν και την αρτίαν νοημοσύνην συνοδεύη ήθος σεμνόν, εύτακτον, ευγενές, ανυποκρισία και αγαθότης. Να απαιτήται παρά πάσης μαθητρίας πιστοποιητικόν νομίμου γεννήσεως υπό των διαφόρων θρησκευτικών τε και πολιτικών αρχών, ίνα μη δύνηται να παρεισφρήση εις τον κλάδον των διδασκαλισσών πρόσωπον μη γεννηθέν και ανατραφέν εν τη οικογενεία νομίμως συγκεντρωμένη...".

Σελ. 536
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/537.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Δ'. α') "Να μεταρρυθμισθή και συμπληρωθή το πρόγραμμα της μέσης εκπαιδεύσεως των θηλέων, συμφώνως προς τον ιδιάζοντα φυσιολογικόν και πνευματικόν οργανισμόν των κορασίων και της εν τω βίω εντολής αυτών".

β') "Να εμβαθυνθή η διδασκαλία υπό πρακτικήν και ανθρωπιστικήν όψιν, προστιθεμένης της πρακτικής χειροτεχνίας, και ελαφρυνομένου συγχρόνως του προγράμματος παντός περιττού φόρτου".

γ') "Να προστεθώσιν εις τα Παρθεναγωγεία ανώτεραι τάξεις προς πληρεστέραν μόρφωσιν των μη επιθυμουσών να φοιτήσωσιν εις το Διδασκαλείον μαθητριών"*.

Ε'. α') "Να καταπολεμηθή η επιπόλαιος μόρφωσις· η αγωγή των Ελληνίδων να καταστή εθνικωτέρα, να προστατευθή η Πιστις και η Εθνικότης της Ελληνικής Οικογενείας από ξένων επιρροών, αφ' ενός μεν διά της επιρρώσεως των πατριωτικών και θρησκευτικών αισθημάτων εν τω σχολείω, αφ' ετέρου δε διά της ενισχύσεως και τελειοποιήσεως της διδασκαλίας των ξένων γλωσσών επί το πρακτικώτερον καθ' άπαντα τα Παρθεναγωγεία".

β') "Να προσέλθωσιν αρωγοί αι απανταχού Εκκλησιαστικαί αρχαί διά κηρύγματος και δι' εμμέσου προσωπικής επιδράσεως επί των οικογενειών, όπως καταπολεμήσωσι την εις τα ξένα σχολεία φοίτησιν ως θρησκευτικώς και εθνικώς επιβλαβή".

ΣΤ'. "Να καταργηθώσιν αι προφορικαί ενιαύσιοι εξετάσεις, εξαγομένου συστηματικώτερον του γενικού χάριν των προβιβασμών αποτελέσματος εκ των μηνιαίων γραπτών διαγωνισμάτων και της καθημερινής επιδόσεως των μαθητριών".

Ζ'. "Τα προγράμματα όλων των Παρθεναγωγείων και των Διδασκαλείων να τείνωσιν εις την διά της αγωγής ανύψωσιν της γυναικός, όπως αύτη καταστή αληθής ευεργετικός παράγων της οικογενείας και της πολιτείας".

———————

* Η πρόταση του Χρ. Παλαμά να ιδρυθεί δημόσιο διδασκαλείο θηλέων δεν φαίνεται να είχε ιδιαίτερη απήχηση, καθώς δεν ενσωματώθηκε στην τελική διατύπωση των αποφάσεων.

Σελ. 537
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/538.gif&w=600&h=393 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

49. Μάθημα γυμναστικής. Ένωσις των Ελληνίδων

Σελ. 538
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/539.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ο πέπλος της αιδούς... σχίζεται εδώ δημοσία

1904

Κ. Παρρέν

ΔΙΑΤΙ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ

Αφού λοιπόν τα κορίτσια, αποκλείονται από τον στέφανον της δάφνης, διατί να υποβάλλωνται εις το μαρτύριον των εξετάσεων της γυμναστικής. Και εάν διά τα αγόρια αι εξετάσεις αυταί γίνονται παραίτιοι τόσων ασθενειών και κινδύνων, διά τα κορίτσια το πράγμα είναι χειρότερον ακόμη. Διότι το κακόν δεν έγκειται μόνον εις την επί δύο περίπου μήνας εξάντλησιν του σώματος διά της προετοιμασίας των εξετάσεων, αλλά και εις την δοκιμασίαν εις ην υποβάλλεται η σεμνότης των και η έμφυτος εις την ηλικίαν αυτήν απλότης και αφέλεια κατά την ημέραν των ενώπιον του κοινού και της εξ ανδρών επιτροπής εκτελέσεως των διαφόρων γυμνασμάτων.

Τίποτε άλλο δεν εξύμνησαν έως τώρα και δεν εξετίμησαν αληθώς οι Έλληνες εις την κόρην, όσον το αίσθημα της αιδούς, το οποίον χρωματίζει το αβρόν πρόσωπον της νέας ηλικίας με τα ωραία των ρόδων χρώματα. Και πράγματι δεν υπάρχει τίποτε θελκτικώτερον από το αιφνίδιον ερύθημα, το οποίον ζωγραφίζει το παιδικόν πρόσωπον της κόρης ευθύς ως ξένος ή ξένη τής απευθύνουν μίαν ερώτησιν ή μίαν θωπείαν ή μίαν φιλοφρόνησιν. Η αδεξιότης και των ευφυεστέρων ακόμη εις το να απαντήσουν ή να ευχαριστήσουν ή να δεχθούν τον έπαινον είναι το μάλλον επαγωγόν γνώρισμα της αθωότητος και φυσικής αφελείας της μικράς ηλικίας.

Και όλα τα κορίτσια ανεξαιρέτως και τα πλέον έξυπνα, και τα μάλλον ζωηρά έχουν έμφυτον το αίσθημα της σεμνότητος, το αίσθημα της δειλίας, όταν πρόκειται διά πρώτην φοράν να φέρουν εις συνάφειαν το ιδιαίτερον εγώ των με τα των ξένων και αγνώστων, οι οποίοι ως εκ της διαφοράς της ηλικίας δεν έχουν τίποτε το κοινόν μαζή των.

Αυτά ζουν και πρέπει να ζουν έως τα δέκα πέντε τουλάχιστον έτη εις τον

———————

Κ. Παρρέν, Εφημερίς των Κυριών, έτος 17o, αρ. 791, 2 Μαΐου 1904, σ. 1-2.

Σελ. 539
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/540.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ιδικόν των κόσμον, εις τους ιδικούς των κύκλους, εις την ιδικήν των φυσικήν και πνευματικήν ατμόσφαιραν. Κατά την περίοδον αυτήν αφυπνίζονται ημέραν με ημέραν και ώραν με ώραν όλα των τα αισθήματα, όλαι του πνεύματός των αι εκφάνσεις, όλα της ψυχής των τα όνειρα εκ παραλλήλου με την ανάπτυξιν του σώματος, με την τόνωσιν των μυών, με την ισχυροποίησιν των νεύρων.

Ο ορίζων λοιπόν εις τον οποίον επιτελείται το μυστήριον αυτό της αφυπνίσεώς των εις την ζωήν πρέπει να είνε αγνός από νέφη, διαυγής και ομαλός, χωρίς ούτε καταιγίδας να κυοφορή, αλλ' ούτε με απότομους μεταβολάς να προσβάλη την πολύ ευαίσθητον και ευπαθή ύπαρξίν των. Και ως το πνεύμα ασκείται και οδηγείται καταλλήλως εις την περίοδον αυτήν παρ' εκείνων, οι οποίοι ετάχθησαν δι' ειδικής προπαρασκευής να το μορφώνουν, απαράλλακτα και το σώμα πρέπει να ισχυροποιήται εκ παραλλήλου αναλόγως δι' όλους τους μέλλοντας αγώνας, διά τους οποίους ειδικώς αυτή η φύσις το προορίζει.

Ώστε η γυμναστική είνε μάθημα, εξ ίσου αναγκαίον, εξ ίσου και περισσότερον απαραίτητον από όλα τα άλλα μαθήματα. Αλλ' όσον είνε ευεργετικόν και υγιεινόν και πολύτιμον, όταν γίνεται μεταξύ μαθητριών και διδασκαλισσών εις ωρισμένας ώρας εκάστης ημέρας, αι οποίαι να παρεντίθενται καταλλήλως μεταξύ των ωρών της πνευματικής κοπώσεως, τόσον είνε καταστρεπτικόν όταν γίνεται δι' επίδειξιν και όπως προκαλέση τον θαυμασμόν και τας επευφημίας των τρίτων και ξένων και αδιαφόρων.

Διότι επί τέλους τί σκοπεί η δημοσία των κοριτσιών άσκησις, αφού δεν πρόκειται περί κλάδων δάφνης και τί φαίνονται να λέγουν τα ρυθμικώς ασκούμενα σώματα τα εις κάθε είδους στάσεις και κινήσεις και εικόνας εκτιθέμενα εις κοινήν θέαν; Ιδέτε πόσον είμεθα ωραία και τορνευτά και εύπλαστα. Ιδέτε πώς αναπτύσσεται το κάλλος μας το σωματικόν και πώς τονώνονται τα στέρνα μας, τα οποία θα κυοφορήσουν τας γενεάς του μέλλοντος. Ιδέτε τί θησαυρούς χάριτος και ευκαμψίας και ελαστικότητος κρύπτομεν υπό το παιδικόν μας ένδυμα. Και διά τας πονηροτέρας, δι' εκείνας τας οποίας η φύσις επροίκισε με αίμα πολύ θερμόν και πολύ γενναίον ίσως η έκθεσις αυτή των ασκουμένων σωμάτων λέγει:

"Θαυμάσατε γραμμάς και στρογγυλότητας και κάλλη, προωρισμένα να σας σκλαβώσουν και να σας χαρίσουν ώρας ευτυχίας και χαράς. Ιδού ημείς, σας αποκαλυπτόμεθα οποίαι είμεθα. Ο πέπλος της αιδούς, τον οποίον η μεγάλη τέχνη απηθανάτισε και υπό τον οποίον άλλοτε εκρύπτετο η παρθενική καλλονή ως κάτι μυστηριώδες και ιερόν σχίζεται εδώ δημοσία, προ των περιέργων και αυθαδών βλεμμάτων σας. Τίποτε από ημάς δεν σας μένει άγνωστον. Ιδού ημείς όχι λευκοφορεμέναι εστιάδες, αλλά φαινομηρίδες ασκούμεναι εις το άλμα και εις τας εναερίους κινήσεις του τραπεζίου και εις όλας τας γραφικάς και ρυθμικάς ασκήσεις, εις τας οποίας μας εγύμνασαν τας ημέρας αυτάς, διά να μας παρουσιάσουν δελεαστικωτάτας εις το κοινόν κριτήριόν σας".

Σελ. 540
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/541.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Αυτάς περίπου τας σκέψεις εμβάλλουν εις τα ευφάνταστα κεφαλάκια των μαθητριών αι εξετάσεις της γυμναστικής υπό τους όρους τους οποίους γίνονται. Και υπό το κράτος των σκέψεων αυτών, η σεμνότης με την απαράμιλλον αφέλειαν και χάριν της παιδικής ηλικίας κάμνει πτερά και το ερύθημα, το οποίον βάφει τα παρθενικά μάγουλα είναι ερύθημα μιας ηδονικής ικανοποιήσεως του εγώ, μιας μέθης των αισθήσεων διά τον προκαλούμενον θαυμασμόν, μιας παραζάλης την οποίαν γεννά η υπερβολική κόπωσις των τελευταίων ημερών των εξετάσεων. Αλλά δεν είναι βέβαια το ερύθημα της αιδούς το επαγωγόν και το χαριτωμένον, το οποίον με τον νεωτερισμόν αυτόν χάνεται και αυτό πρόωρα, ως χάνονται τόσα άλλα ωραία και πολύτιμα πράγματα.

Σελ. 541
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/542.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αγαπάτε λοιπόν τα γράμματα... αλλά, προς Θεού, αγαπάτε και την καλήν βελόνην και την ορεκτικήν κουτάλα

1904

Α. Σερεμέτη

Η ΒΕΛΟΝΗ ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ

Α'

Η ατμόσφαιρα πνιγηρά μέχρις ασφυξίας, ο ουρανός κατάμαυρος από σύννεφα έτοιμα να εκραγώσιν, η βροχή αναμένεται από στιγμής εις στιγμήν. Επί της οδού σχεδόν ερημία· περί εμέ μελαγχολική σιγή· αισθάνομαι επί του στήθους πίεσιν, βάρος επί της κεφαλής και σκοτεινάς τας σκέψεις μου. "Ας εξέλθω", λέγω κατ' εμαυτήν, "διά να σωθώ". Και άμ' έπος, άμ' έργον. Μετ' ολίγον εισειρχόμην εις την αίθουσαν της φίλης μου κυρίας Κ., την οποίαν εύρισκον περιστοιχιζομένην υπό των τέκνων της και καταγινομένην εις μικράν υδατογραφίαν. Πάντες οι άλλοι ειργάζοντο επίσης, μη εξαιρουμένου ουδέ του εξαετούς εγγονού, όστις μετά πολλής σπουδαιότητος εχάραττεν επί μικρού τετραδίου το σχέδιον της οικίας, ην θα έκτιζεν άμα εμεγάλωνεν.

Η αρμονική αύτη θέα επιδρά πάραυτα επί της ψυχής μου· αφίνω ελευθέρους τους πνεύμονας να αναπνεύσωσι, με όλην την δύναμίν των, την υγιά αυτήν ατμόσφαιραν. "Το ήξευρα", λέγω, "δι' αυτό και ήλθα". ―"Τί ηξεύρετε;" μ' ερωτούν όλοι εν μια φωνή. Αλλά πριν προφθάσω ν' απαντήσω, ότι η ψυχή μου εζήτει την ωραίαν ταύτην οικογενειακήν εικόνα, όπως συνέλθη εκ της μελαγχολίας, υφ' ης αιφνιδίως είχε καταληφθή, ακούομεν τον κώδωνα κρουόμενον ισχυρώς και μετά έν λεπτόν της ώρας, βλέπομεν εισερχομένας με πολύν θρουν μετάξης τας κ. κ. Α και Ω. Αμφότεραι είναι ωραίαι, νέαι, πλούσιαι. Μετά την εκπλήρωσιν των συνήθων τυπικών χαιρετισμών, ανταλλάσσονται πλείσται φιλοφρονήσεις κατά το μάλλον και ήττον ειλικρινείς. Αίφνης τα βλέμματα της κ. Α. πίπτουσιν επί σωρείας εφημερίδων και περιοδικών. «Α! αλήθεια», λέγει, «εδιαβάσατε

———————

Αθηνά Σερεμέτη, Εφημερίς των Κυριών, έτος 18ο, αρ. 811, 14 Νοεμβρίου 1904, σ. 3-4, και αρ. 812, 21 Νοεμβρίου 1904, σ. 2-3 (απόσπασμα).

Σελ. 542
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/543.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ένα άρθρον της Εφημερίδος των Κυριών, υπό την περίεργον επιγραφήν "Η ποίησις της βελόνης"; Με τας διαφόρους ασχολίας της εποχής, με τα τρεξίματά μου εις τα εμπορικά και εις την ράπτριαν, δεν επρόφθασα να ιδώ τί λέγει. Πολύ επιθυμούσα να μάθω πού έγκειται αυτή η ποίησις». «Ίσως», προσθέτει γελώσα η κ. Ω., «ίσως εις την οξύτητα της ακίδος της και εις τα τρυπήματά της, τα οποία ασχημίζουν τόσον τα δάκτυλα». Και ενώ εξακολουθούσιν αι ευφυολογίαι επί της ποιήσεως της βελόνης, το άρθρον αναγινώσκεται μεγαλοφώνως και η ταλαίπωρος βελόνη υφίσταται απείρους και μυρίους χλευασμούς εκ μέρους των δύω ωραίων κυριών μας. Οι δε χλευασμοί ούτοι λέγονται εις τον οίκον της εργατικωτέρας γυναικός, ην εγνώρισα εις την ζωήν μου, προφέρονται εις αίθουσαν, της οποίας τα τείχη καλύπτονται, καθ' όλον το ύψος και το μήκος των, υπό έργων εξερχόμενων εκ του καλλιτεχνικού χρωστήρος της οικοδεσποίνης και των δραστηρίων βελονών των δύο θυγατέρων της.

Ότε επανήλθον εις το γραφείον μου, μετά μίαν ώραν, μοι επήλθεν η τολμηρά ιδέα να προσπαθήσω να συνεχίσω διά του ταπεινού μου καλάμου το όντως ποιητικόν εκείνο άρθρον, με την ελπίδα ότι ούτως, ολίγον κατ' ολίγον, αποδεικνυομένης της μεγάλης αξίας της βελόνης, θα κατορθώσωμεν να γίνη προσφιλής εις τας Ελληνίδας μας και ν' ανακτήση την προτέραν της θέσιν, ην απέδιδον εις αυτήν αι μητέρες των μητέρων μας.

Επιστρέψωμεν, φίλη κ. Α. ολίγα έτη προς τα οπίσω και μετά μικράν έρευναν εν τη μνήμη, θα εύρωμεν, ημερομηνίαν πλήρη συγκινητικών αναμνήσεων, την ημερομηνίαν καθ' ην, ακολουθούσα την μητέρα σας, εισήρχεσθε το πρώτον εις αίθουσαν επισήμου χορού· καθ' ην δειλή και ωραία εν σεμνή, αλλά κομψοτάτη λευκή περιβολή, εις παν βήμα σας ηκούετε ψιθυρισμούς θαυμασμού, την ημερομηνίαν εκείνην, τέλος, καθ' ην σας έδωκαν βασίλειον, σας έδωκαν θρόνον και τίτλον, αποκαλούντες σας Βασίλισσαν των χορών. Αναμφισβητήτως και ο τίτλος και ο θρόνος και το βασίλειον οφείλονται εις τους θαυμασίους οφθαλμούς σας και εις την εν γένει χάριν του ατόμου σας, αλλά, πιστεύσατε, ότι και η καλή βελόνη συνετέλεσεν ουκ ολίγον εις τους ανά τας αιθούσας θριάμβους σας τούτους.

Ωραίον πλαίσιον, περιβάλλον ωραίαν εικόνα, συμπληροί την αρμονίαν και την τελειότητα του έργου, ενώ τουναντίον, ωραίον έργον, περιβαλλόμενον υπό ασχήμου πλαισίου, αφανίζεται ή τουλάχιστον μειούται κατά την αξίαν της τέχνης του. Συμφωνείτε;

Σεις δε, φίλη κυρία Ω., προ ενός έτους μόλις εδοκιμάσατε συγκινήσεις μοναδικάς· εδοκιμάσατε συγκινήσεις αλησμονήτους, την ημέραν εκείνην, καθ' ην σας παρουσίασαν έν μικροσκοπικώτατον υποκάμισον, προωρισμένον να δεχθή ροδόχρουν τρυφερόν σωματάκι, ευθύς ως θα έβλεπε το φως. "Ω!" ελέγετε με υγρούς τους οφθαλμούς και με πρόσωπον λάμπον εκ χαράς, "τί ποίημα θα

Σελ. 543
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/544.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

είνε το μικράκι μου μέσα εις αυτό το αριστούργημα!" Και το κατεφιλείτε, και το εθέτετε επί της καρδίας σας, και το εθερμαίνετε ήδη με την πνοήν σας, και η τόσον μεγάλη ευτυχία ενέπνεε φόβους εις την καρδίαν σας της νεαράς και απείρου μητρός. Βεβαίως αι μεταξωταί ταινίαι, τα πολύτιμα τρίχαπτα και το λεπτότατον ύφασμα καθίστων αριστούργημα το προσφιλές τούτο αντικείμενον, αλλά και η καλή βελόνη έκαμε και αυτή το μέρος της· δεν το παραδέχεσθε;

Δεν ενθυμούμαι πού, αλλ' εν τη ξένη βεβαίως, είδον μίαν εικόνα, της οποίας αντίγραφον κατώρθωσα να επιτύχω εις φωτογραφίαν. Η εικών παριστά γιαγιάν επιδιορθώνουσαν την ξηλωμένην μπλούζαν του επταετούς ζωηρού εγγόνου της. Η αριστερά χειρ της γηραιάς γυναικός κρατεί το ένδυμα, η δε δεξιά ετοιμάζεται να εμπήξη την βελόνην εις το ύφασμα, ενώ τα βλέμματά της παρατηρούν μετ' απεριγράπτου στοργής το ανυπομονούν μικρόν παιδίον, όπερ φαίνεται ως να λέγη: "Έλα, γιαγιά, έλα γρήγορα, σε παρακαλώ". Και η φαιδρότης του προσώπου του μεταδίδεται εις το πρόσωπον της γιαγιάς και η λάμψις και ζωηρότης των οφθαλμών του αντανακλάται εις τους οφθαλμούς της και την βλέπετε μικράν κόρην, παρ' όλα τα παρά την κεφαλήν της λευκά μαλλιά, και την βλέπετε νέαν παρ' όλας τας ρυτίδας του μετώπου της. Και τα χείλη της λέγουν: "Αυτό το καμάρι μού είνε παιδί του παιδιού μου και είνε δύο φορές παιδί μου, αφού εγώ είμαι η μάννα της μάννας του".

Δεν ήτο πρώτης τάξεως καλλιτέχνης, ο ζωγραφίσας την εικόνα ταύτην, βεβαίως όμως ήτο βαθύς ψυχολόγος. Ολόκληρον ποίημα ήτο η αντίθεσις εκείνη της μάμμης και του εγγόνου· ποίημα ήτο και η καλή βελόνη, η προσπαθούσα να μας πείση, ότι οι κρατούντες αυτήν δάκτυλοι δεν έτρεμον εκ γήρατος, αλλ' εκ συγκινήσεως.

Οποίους θριάμβους και οποίας συγκινήσεις προκαλεί αυτή η καλή βελόνη, αλλά και πόσον αγνώμονες είσθε προς αυτήν, Κυρίαι μου. Είνε αληθές ότι εις το σχολείον η πληθώρα των μαθημάτων δεν σας επιτρέπει να συνδεθήτε στενώτερον μετ' αυτής, αλλά κατόπιν, αφού επραγματοποιήθησαν οι πόθοι σας, αφού μετά δέκα ετών κόπους και μόχθους απεκτήσατε, τέλος, το δίπλωμά σας, πώς δεν αφιερούσθε επί τινα χρόνον εις την βελόνην, την τόσον ευεργετικήν διά τον άνθρωπον εν γένει, ιδία δε διά την γυναίκα; Αν η μητέρα σας κωλύεται υπό τινος λόγου και δεν δύναται να σας διδάξη ολίγην ραπτικήν, πώς δεν ακολουθείτε τα cours μιας Σχολής, πώς δεν εγγράφεσθε εις την Επαγγελματικήν; Αλλά θα μοι είπητε ότι δεν σας περισσεύει ο απαιτούμενος χρόνος, διότι έχομεν τώρα, λέγετε, τας ξένας γλώσσας, τα διάφορα άλλα cours και διαλέξεις ή προ παντός έχομεν το Ωδείον, το οποίον μας απορροφά καθ' ολοκληρίαν. Α! ναι, τα Ωδεία, διότι πρέπει να γίνητε κάτοχοι και του διπλώματος της μουσικής. Είνε απαραίτητον και αυτό. Πρέπει διά του τύπου να σας αναγνωρίση η κοινωνία και ως καλλιτέχνιδα. Άνευ του τίτλου τούτου η ανατροφή σας θα ήνε

Σελ. 544
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/545.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ατελής. Αδιάφορον αν η μητέρα σας αναμένη ανυπομόνως την περαίωσιν της σπουδής σας ίνα έχη βοηθόν εις τας οικιακάς της φροντίδας, όπως γίνεται ο υιός βοηθός του πατρός, άμα εξέλθη του Γυμνασίου ή του Πανεπιστημίου!

"Ολίγην υπομονήν ακόμη μητέρα", θα ειπήτε εις αυτήν. Και μετά μόχθους και κόπους άλλων δέκα ετών πραγματοποιείται το όνειρον της μητρός σας, διότι τότε πραγματοποιείται και το ιδικόν σας όνειρον, αφού απεκτήσατε τέλος και της Μουσικής το δίπλωμα. Καθ' όλον δε αυτό το διάστημα, η επιεικής και αφοσιωμένη μήτηρ είχεν όλην την ευθύνην του οίκου της, ενώ σεις εξηκολουθείτε να είσθε ξένη προς την βελόνην, ξένη και προς την κουτάλαν της μαγειρίσσης, αλλά κατορθώνετε εν τούτοις να γνωρισθήτε οπωσδήποτε με τους Βετχόβεν, Λισζτ, Chopin και πλείστους άλλους μεγαλοφυείς μουσικούς άνδρας, να συμμετέχητε aux musiques de chambre, της musique d' ensemble και διαφόρων άλλων συναυλιών, δόξαι αι οποίαι αντανακλώσιν, αμφιβολία δεν επιτρέπεται, επί των οικογενειών σας· αλλά μη δεν υπάρχουσιν άλλαι δόξαι αρμόζουσαι μάλλον εις την γυναίκα και ανυψώνουσαι αυτήν έτι πλειότερον;

Β'

― Λοιπόν αγραμμάτους μάς θέλετε. Κυρία, ή αμούσους;

Άπαγε της βλασφημίας, κυρία μου, ουδ' αγράμματοι θέλω να είσθε, ουδ' άμουσοι, διότι και τα γράμματα και η μουσική μορφόνουν τον άνθρωπον, διαπλάττουν την ψυχήν του· αλλά δεν φρονείτε ότι η καλλιέργειά των δεν γίνεται με ειλικρίνειαν από μέρους σας και ότι ο τόσος ζήλός σας και η μεγάλη επιμέλειά σας έχουσιν ελατήριον μάλλον την επίδειξιν; Δεν φρονείτε ότι συμβαίνει με αυτήν απαραλλάκτως, ό,τι με τα ωραία strass, τα οποία απομιμούνται τόσον τελείως τους αληθείς αδάμαντας; Στολίζομεν με αυτά τα ώτα μας, τους δακτύλους μας, εφ' όσον η λάμψις των ημπορεί ν' απατήση· άμα όμως αρχίσουν να θαμβώνουν, τα ρίπτομεν από του παραθύρου, ως άχρηστα. Και αυτό λέγεται παρ' ημίν, τάσις προς τα γράμματα, ιδιοφυΐα προς την μουσικήν. Αλλ' οι ψευδείς αυτοί αδάμαντες εστοίχισαν μίαν δραχμήν και ένα περίπατον μέχρι της οδού Ερμού, ενώ χάριν των διπλωμάτων θυσιάζετε ίσως την ευτυχίαν σας, κόραι μου, διότι εστέ πεπεισμέναι ότι ο σύζυγος θα ζητήση να ευχαριστήση τον στόμαχον πρώτον και κατόπιν τα ώτα. Αγαπάτε λοιπόν τα γράμματα, αγαπάτε την μουσικήν, αλλά, προς Θεού, αγαπάτε και την καλήν βελόνην, και την ορεκτικήν κουτάλα.

Αν τα διπλώματά σας εχρησίμευον τουλάχιστον διά τα τέκνα σας― αλλά δυστυχώς το Α Β και το do re θα διδαχθώσιν αυτά υπό ξένων, διότι σεις

35

Σελ. 545
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/546.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

υποφέρετε από τα νεύρα σας, διότι δεν έχετε υπομονήν ή μάλλον, διότι την εξαντλείτε με την ράπτριάν σας και με την πιλοποιόν σας.

Ανεγνώσατε βεβαίως την Οδύσσειαν του Ομήρου, αφού είσθε διπλωματούχος. Είδατε εις τον δεύτερον στίχον, νομίζω, ότι η ωραία Ελένη, επ' ευκαιρία του γάμου της μετά του Μενελάου, έλαβε, μεταξύ των πλείστων βασιλικών δώρων, μίαν χρυσήν ηλακάτην και έν κάνιστρον αργυρούν πλήρες νήματος και μετάξης. Το δώρον δε τούτο προσεφέρετο αυτή υπό της Αλεξάνδρας, συζύγου του εκ Θηβών της Αιγύπτου Πολυβίου.

Οποία πρόοδος θα ήτο διά τον αιώνα μας, αν, αναγινώσκοντες εν τινι εφημερίδι τον κατάλογον των δοθέντων προς πλουσίαν νύμφην δώρων, εβλέπομεν έν κάνιστρον πολυτελές με πλήρη συλλογήν εργαλείων της ραπτικής, ή κιβώτιον μετά πλουσίων σκευών μαγειρικής. Ας το ελπίσωμεν!

Ήδη παρατηρούμεν βελτίωσίν τινα εν τη ανατροφή των Ελληνίδων μας. Πού και πού διακρίνομεν κόρας κατορθούσας να συμβιβάζωσι τα γράμματα και την μουσικήν προς την βελόνην και προς τα οικιακά των καθήκοντα.

Σελ. 546
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/547.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ένα ξύλο για τη γλώσσα που δεν είτανε... γλώσσα... του λαού

1905

Ο Νουμάς

Ο ΧΩΡΙΚΟΣ Κ' Η ΔΑΣΚΑΛΑ

Μια φορά στο Αϊβαλί, είν' έξη εφτά χρόνια τώρα, πήγαμε με κάτι φίλους σ' ένα περβόλι όξω από την πόλη και καθήσαμε γύρο σ' ένα τραπέζι, μπροστά σε βουνό από μαρούλια και κάμποσα καραφάκια μαστίχα ―συνήθεια του τόπου, βλέπετε, κ' η μαστίχα μας ξακουστή. ― Εκεί που διασκεδάζαμε, ακούσαμε φωνές, μα τι φωνές! Ο μπαξεβάνης έδερνε την κόρη του, δεκαπέντε χρονώ κοπέλλα. Τρέξαμε και τους χωρίσαμε. Στείλαμε το κορίτζι κλαίοντας στο σπίτι του και πήραμε μαζί στην παρέα μας τον πατέρα, έξω φρενώ. Αράδιαζε κι αράδιαζε βρισιές για την κόρη του, για δάσκαλοι, και πριν καθήση κοντά μας, ρώτηξε:

― Μπάς κ' είσαστε και σεις απ' αφτό το σόι;

Δεν ξέραμε τι συνέβαινε και δυο τρεις από μας καταλάβανε πως έπρεπε ναρνηθούνε σαν τον Πέτρο, όχι τρεις μα χίλιες φορές, για να μη βρούνε τον μπελά τους. Κάθησε ο μπαξεβάνης και με λίγα λόγια που είπε, μας έδωκε να εννοήσουμε τι συνέβαινε.

― Ακούς, λέει τη... (εδώ ένα επίθετο για την κόρη του), να θέλη και καλά να μη μιλή τη γλώσσα του πατέρα της; Έρχεται και μου λέει: "Πάτερ μου οδήγησ(ον)"· έτσι τα επρόφερνε ο χωρικός. ―Τι λες, μωρή; ―"Οδήγησ(ον) τον όνο(ν)". ―Τι; ―Δεν πρόφταξε να το ξαναπή, άναψαν τα καντήλια μου: να για οδήγησ(ον), να για όνο(ν). Και καλά και μας χωρίσατε, γιατί θα τη σκότωνα. Το "Πατερ" πια το κατάλαβα, το λέει κ' η προσεφκή μας: "Πάτερ ημών"' μα τάλλα; Δε θα πάγ' πια η αφορισμέν' στο σκολειό.

Κεράσαμε μια δυο μαστίχες του μπαξεβάνη, να του περάση ο θυμός, και όσοι δάσκαλοι από την παρέα μας, τσιμουδιά. Πού να μιλήσουν; Έλεγε ο 

———————

"Σωκρ. Σαριμπαξεβάνης", Ο Νουμάς, έτος Γ', αρ. 138, 6 του Μάρτη 1905, σ. 6-7. Δεν μπόρεσα να εντοπίσω το συγγραφέα του άρθρου που υπογράφει με το παραπάνω ψευδώνυμο.

Σελ. 547
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/548.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γέρος: Η κόρη του ήθελε να γίνη δασκάλα, κάθε μέρα είχανε μαλλώματα και ξύλο, μα τώρα την απόφαση την είχε κάμει. Δε θα πήγαινε πια σκολειό.

Φύγαμε, και ζαλισμένοι όπως είμαστε, λίγο κι από τη μαστίχα, γελούσαμε με το γέρο μπαξεβάνη, μα γλήγορα ξεχάσαμε τη σκηνή του περβολιού.

Πέρσι, τις διακοπές, πήγα στην πατρίδα. Πέρασα κι απ' το περβόλι, πηγαίνοντας περίπατο. Ο μπαξεβάνης καθότανε στην πόρτα του κ' έπαιζε με δύο χαριτωμένα παιδάκια· θυμήθηκα το ξύλο.

― Ώρα καλή, κυρ Γιώργη!

― Καλώς ταφεντικό!

― Δικά σου είναι τα παιδάκια; να τα χαίρεσαι!

― Όχι, αφεντικό, της κόρης μου, εφκαριστώ.

― Της δασκάλας;

Με κοίταξε ο γέρος καλά καλά:

― Μωρέ, μπας κ' είσουνα και συ στο ξύλο; Καλά λένε πως το ξύλο βγήκ' απ' τον παράδεισο. Πέρνα μέσα, αφεντικό, να δης και το δικό μου τον παράδεισο.

Πήρε τα παιδιά στην αγκαλιά του και τον ακολούθησα. Με πήγε σπίτι του. Στο κατώφλι, μια αψηλή όμορφη κοπέλλα βαστούσε ακόμα ένα παιδί στο βυζί. Ντράπηκε άμα μ' είδε κ' έκαμε νάμπει μέσα. Την κράτησε ο γέρος και:

― Να την, η δασκάλα, μου είπε. Α θες να δης και το δάσκαλο, σε κομμάτι θάρθη. Είναι στα Καραγέργια (μεγάλα αμπελοχώραφα δυο ώρες μακριά απ' τ' Αϊβαλί).

Χαμογέλασε η κόρη, χαμογέλασε κι ο γέρος, φιληθήκανε, και το φιλί από το στόμα της κόρης για το γέρο τον πατέρα της, είταν ένα μεγάλο, μεγάλο εφκαριστώ για την ευτυχία που του χρωστούσε.

Η αλήθεια είναι πως και τα δικά μου τα μάτια βουρκώσανε. Γύρισα και κοίταξα τον μπαξέ και γύρεβα με τα μάτια τον τόπο του ξύλου και το τραπέζι που προ πέντε χρόνια, σαν τέτοια ώρα, είτανε γεμάτο μαρούλια, καραφάκια και δασκάλους ολοτρόγυρα. Έλειπε το τραπέζι, έλειπαν τα μαρούλια και τα καραφάκια· το κυριώτερο, που έλειπαν οι δάσκαλοι. Δεν ξέρω πώς μου φάνηκε, μα εκείνη την ώρα τους γύρεβε το μάτι μου, ήθελα να τους έχω κοντά μου. Ήθελα να δούνε κι αφτοί τον παράδεισο που μόρφωσε ένα ξύλο για τη γλώσσα, που δεν είτανε γλώσσα ενός μπαξεβάνη, γλώσσα δηλαδή του λαού. Θα μούλεγαν τότες οι δάσκαλοι πως το παράδειγμά μου είτανε ανόητο, πως ο μπαξεβάνης είτανε αστοιχείωτος. Μα και αν είτανε άραγες αστοιχείωτος ―πράγμα που δε θα τόφταιγε βέβαια εκείνος― δε θάπεφτε το άγιο ξύλο στην κόρη του, αν η κόρη του μάθαινε στο σκολειό κάτι άλλα πιο χρήσιμα απ' το "οδήγησον τον όνον". Και θα είτανε άραγες εφτυχισμένη σήμερα η κόρη του, α γινότανε δασκάλα σε γλώσσα που δεν είτανε του πατέρα της, κι' αν τυραννιότανε να

Σελ. 548
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/549.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διδάσκη κι αφτή τώρα σε κάτι δυστυχισμένα παιδιά, εκείνα που της μαθαίνανε και που την έσωσε απ' αφτά ένα γερό ξύλο;

Με τη γλώσσα την εθνική, με τη γλώσσα που κι ο μπαξεβάνης μπορεί να τη μάθη, όσα "πάγ' πιά", όσα ντόπια κι αν έχη στο χωριό του, κερδεμένος ο καθένας, πρώτα πρώτα κερδεμένο και το έθνος.

Χάλκη, Γενάρης 1905

Σωκρ. Σαριμπαξεβάνης

Σελ. 549
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/550.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ελληνίδες, τον πεισματάρη δάσκαλο και τον καλόγερο τον άχαρο μισήστε

1906

Ν. Α. Βέης

ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΜΑΖΙ ΜΑΣ ΕΛΑΤΕ!

Λιγόλογο και χωρίς σφανταχτερές λέξες, ακριβώς σαν αρχαία Λακωνική σκυτάλη, διαβάζουμε στην "Ακρόπολη" της 16 του Αλωνάρη τακόλουθο γραμματάκι μιας άξιας και σοφής Ελληνίδας επιστημόνισσας.

Κύριε Σταθ.

Τη γλώσσα σας προτιμώ που την εννοώ όχι μόνο με το μυαλό μου, αλλά και με την καρδιά μου.

Αθήναι 13 Ιουλίου

Άννα Κατσίγρα

Ιατρός

Κ' είναι το γραμματάκι αυτό απόκριση στο δημοσιογραφικό ρώτημα "ποια γλώσσα προτιμάται", που έκανε προς στους αναγνώστες της "Ακρόπολης" ο φίλος και δικός μας κύριος Τιμολέος Σταθόπλος. Κ' η καλή Ρωμιοπούλλα με θάρρος παλληκαρίσιο, που της κάνει αληθινή τιμή, και χωρίς ολωσδιόλου να λογαριάση των ανίδεων τις πρόληψες μας φανερώνει περήφανα την πολύτιμην αγάπη της προς τη γλώσσα της καρδιάς και της αλήθειας, προς τη γλώσσα τη δημοτική. Γιατί πραγματικά Δημοτική είναι η γλώσσα που μεταχειρίζεται στα γραψίματά του ο κ. Σταθόπλος· όσο κι αν αρνιέται, ίσως από κακή προκατάληψη, ότ' είναι δημοτικιστής, κι όσο κι αν δε θέλει από πείσμ' ακατανόητο να κανονίση τέλεια και να συμμορφώση πέρα για πέρα τον φραστικό του χαρακτήρα σύφωνα με τις σοφές διδαχές και το χιλιάκριβο και πέρκαλο παράδειγμα του Τρανού μας του Δασκάλου. Μα όπως κι αν είναι, πάντα δημοτική είναι η γλώσσα που μεταχειρίζεται στα ωραία και ζουμερά γραψίματά του ο καλός του "Νουμά" φίλος και σύνεργατης.

———————

Νίκος Α. Βέης, Ο Νουμάς, έτος Δ', αρ. 207, 30 του Αλωνάρη 1906, σ. 9-10.

Σελ. 550
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/551.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Και μ' αυτή βέβαια τη σκέψη, ότι δηλαδή η γλώσσα του κυρίου Σταθόπλου δεν είναι τίποτες άλλο παρά δημοτική, μ' αυτή βέβαια τη σκέψη μάς διαλαλεί η πολυσπουδασμένη Ελληνίδα ότι αυτή τη γλώσσα προτιμά, γιατί αυτή βασιλεύει στο φωτεινό της το μυαλό κι αυτή χτυπά στην καρδιά της την παρθενικιά και τρυφερή. ― Να λοιπόν και μιαν άλλη λεβέντισσα που μέσα της ανταρεύτηκε της λευτεριάς ο λόγος κ' εγίνηκε στοχαστική δουλεύτρα της Ιδέας.

― Να μιαν άλλη καινούργια φυλαινάδα μας από κείνες που δίνουν φτερά στο νου μας και θάρρος για τον Αγώνα μας, κι από κείνες που καμαρώνω κι αναγαλλιάζω μέσα μου σα συλλογίζουμαι πως επάνω στον ίδιο μ' εμάς δρόμο δουλεύουνε και για την ίδια μ' εμάς Ιδέα. Ας χαιρετίσουμε λοιπόν όλοι μας μ' αγάπη, μ' εχτίμηση, με σεβασμό τη νέα μας συναγωνίστρα, κι ας την παρακαλέσουμε μαζί μας να βροντοφωνήση προς όλα της Ρωμιοσύνης τα τετράπλατα και προς όλη την Ελλάδα της διασποράς, ας βροντοφωνήση τακόλουθα βαθυστόχαστα λόγια:

«Ελληνίδες μαζί μας ελάτε ! ― Σεις που στην καρδιά Σας περικλείνετε όλα τα λευκά αιστήματα της καλωσύνης και της αγάπης. Σεις που στην ψυχή Σας τη θεϊκιά λαμπυρίζουν όλες οι αρετές και Σεις που χαρίσατε στο πολυτυραννισμένον Έθνος μας όλη τη δύναμην εκείνη που μας βάσταξε μέσα σε τόσους και τόσους κατακλυσμούς και στα χρόνια τα δίσεχτα μας λύτρωσ' αφ' τα τάρταρα και μας ξανάζησε και τώρα παραζούμε. Ελληνίδες μαζί μας ελάτε κι αγαπήστε τη γλώσσα μας τη ζωντανή, τη γλώσσα της καρδιάς και της αλήθειας, τη γλώσσα τη λεβέντικη και την παλληκαρίσια, και γενήτε καλές μου, λάτρισσες της άγιας, της εφτάχαρης, της εθνοσώστρας της Ιδέας μας. Είναι το πολυτιμότερο εθνικό μας χτήμα η γλώσσα μας η ζωντανή· κ' είναι η γλώσσα που σας πρέπει γιατ' έχει τη δική Σας ομορφιά και τη δική σας χάρη την ασύγκριτη. Κ' είναι νικήτρα του θανάτου η Ιδέα μας. Κ' είναι τραγούδι τραγουδιών η γλώσσα μας κ' είναι ανθός αμάραντος, πολύκλωνος, που πάντοτες βλασταίνει και καρπίζει στα δροσερά, στα ροδινά, στα μυρωμένα χείλη Σας.

»Ελληνίδες μαζί μας ελάτε, το ψέμα να ρημάξουμε και κείνους που το θέλουν. Ελάτε να συντρίψουμε τις αλυσσίδες τις βαριές που σφιχτοδένουν μ' απονιά τη σκέψη την ευλύγιστη· κ' ελάτε θρύμματα να κάνουμε ταμπόδια τα πανύψηλα που δεν αφήνουν την Ελλάδα μας να δράμη προς την Νίκη και τη Δόξα της.

»Ελληνίδες, τον πεισματάρη δάσκαλο και τον καλόγερο τον άχαρο μισήστε κ' ελάτε για να φτιάσουμε μια πλάση παναιώνια και πανούμνηστη, που νάχη την Αλήθεια ρήγισσα και τη Ζωήν αφέντρα.

»Ελληνίδες, μαζί μας ελάτε, απάνω στα παλιά τα λείψανα του κόσμου του αρχαίου τα θέμελα να χτίσουμε καινούργιας Ρωμιοσύνης, θαυματουργής και άσπιλης, "απέραντης κι ασάλευτης και όλο φως κι αγέρα"».

Σελ. 551
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 532
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    καταστή ελληνοπρεπής, εθνική εις πάσας τας τάξεις του έθνους και του γένους, από της κόρης του αγρότου μέχρι της κόρης του υπουργού. "Είνε αναντίρρητον ότι εθνική ατονία κατέλαβε την σύγχρονον γενεάν των Ελληνίδων, ότι ήθη ξένα επεκάθισαν ως σκωρία επί της ελληνικής καρδίας". Η Ελληνίς δεν συγκινείται πλέον εκ των εθνικών ατυχημάτων, εννοώ εν τω συνόλω, διότι και ενταύθα ισχύει το "μία χελιδών έαρ ου ποιεί" του Αριστοτέλους· η ψυχή της δεν δονείται εκ της ιεράς εθνικής συγκινήσεως. Πολλά συνετέλεσαν εις τούτο· αλλά και η έλλειψις εθνικής πνοής εκ του σχολείου. Η Κυρία Μπουκουβάλα προτείνει να εισαχθή εις τα σχολεία των θηλέων ως ίδιον μάθημα η εθνική κατήχησις, "δι' ης η κόρη να διδαχθή συστηματικώτερον τα καθήκοντά της ως Ελληνίδος και μεταδοθή εις αυτήν η συνείδησις ότι εκ της ευστόχου ανατροφής των τέκνων της δύναται να προέλθη γενεά μέλλουσα ν' αναδείξη την πατρίδα της".

    Ελληνοπρεπής θα καταστή η αγωγή και αν εξαγνισθή και διαθερμανθή το θρησκευτικόν φρόνημα. Ως επί το πολύ τα ιερά μαθήματα μεταδίδονται ως άτονοι, άχροοι, ψυχραί γνώσεις, θίγουσαι την επιφάνειαν του πνεύματος χωρίς να εισέρχωνται εις το βάθος των καρδιών και ζωογονώσιν αυτάς. Η Ψυχολογία εξηγεί διατί η πίστις εντείνει το ενδόμυχον σθένος, διατί η πλήμμυρα της ψυχικής ενεργείας καταπνίγει ως και αυτήν την συναίσθησιν του σώματος, και εξηγεί το αγγελικόν μειδίαμα και το προς τάνω υψούμενον βλέμμα αγαλλιάσεως των πρώτων μαρτύρων, εν ω ανήρχοντο την πυράν ή εσπαράττοντο υπό των ονύχων λεόντων ή τίγρεων. Η πίστις είνε δύναμις διά πάντας, ιδία διά τους αγωνιζομένους. Την πίστιν πρέπει να θερμάνωμεν εις τας ψυχάς των Ελληνίδων, την πατροπαράδοτόν μας πίστιν!

    Πόσον είνε αληθές ότι αι ενέδραι στήνονται κατά των ανυπερασπίστων! Ο κ. Μαρίνος εκ Σύρου, ο κ. Διαμαντόπουλος εκ Σμύρνης διεκτραγωδούσι την ύπουλον, την συστηματικήν ενέργειαν των ξένων προπαγανδών. Ήρχισαν να πατώσιν εις τα ιερώτατα ημών άδυτα, όπου ουδέ κατά τους σκοτεινούς χρόνους της δουλείας κατώρθωσαν να εισδύσωσι. Απελπιστικόν είνε ό,τι γίνεται εν τη Μικρά Ασία, ταις απέναντι νήσοις και τη λοιπή Οθωμανική Αυτοκρατορία. Καθ' εκάστην εντός των ελληνικών ψυχών κρημνίζεται το πατρώον εικονοστάσιον. Κρούομεν αγωνιωδώς τον κώδωνα του κινδύνου. Πού είνε αι σώτειραι χείρες;...

    Κοινωνική ενέργεια

    Η κόρη, είδομεν, πρέπει ν' ανατραφή διά την οικογένειαν και πρέπει να εφοδιασθή δι' όλων των πρακτικών γνώσεων των συνδεομένων προς τας υλικάς ανάγκας του βίου. Ο κ. Βικέλας μετά το ταξείδιον αυτού εις Σουηδίαν, την γραφικήν χώραν, όπου ο οικογενειακός βίος είνε πρότυπος, βεβαιοί ότι "εις την μαγειρικήν δεν διδάσκεται μόνον η κατασκευή φαγητών ή γλυκισμάτων,.