Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 539-558 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/539.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ο πέπλος της αιδούς... σχίζεται εδώ δημοσία

1904

Κ. Παρρέν

ΔΙΑΤΙ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ

Αφού λοιπόν τα κορίτσια, αποκλείονται από τον στέφανον της δάφνης, διατί να υποβάλλωνται εις το μαρτύριον των εξετάσεων της γυμναστικής. Και εάν διά τα αγόρια αι εξετάσεις αυταί γίνονται παραίτιοι τόσων ασθενειών και κινδύνων, διά τα κορίτσια το πράγμα είναι χειρότερον ακόμη. Διότι το κακόν δεν έγκειται μόνον εις την επί δύο περίπου μήνας εξάντλησιν του σώματος διά της προετοιμασίας των εξετάσεων, αλλά και εις την δοκιμασίαν εις ην υποβάλλεται η σεμνότης των και η έμφυτος εις την ηλικίαν αυτήν απλότης και αφέλεια κατά την ημέραν των ενώπιον του κοινού και της εξ ανδρών επιτροπής εκτελέσεως των διαφόρων γυμνασμάτων.

Τίποτε άλλο δεν εξύμνησαν έως τώρα και δεν εξετίμησαν αληθώς οι Έλληνες εις την κόρην, όσον το αίσθημα της αιδούς, το οποίον χρωματίζει το αβρόν πρόσωπον της νέας ηλικίας με τα ωραία των ρόδων χρώματα. Και πράγματι δεν υπάρχει τίποτε θελκτικώτερον από το αιφνίδιον ερύθημα, το οποίον ζωγραφίζει το παιδικόν πρόσωπον της κόρης ευθύς ως ξένος ή ξένη τής απευθύνουν μίαν ερώτησιν ή μίαν θωπείαν ή μίαν φιλοφρόνησιν. Η αδεξιότης και των ευφυεστέρων ακόμη εις το να απαντήσουν ή να ευχαριστήσουν ή να δεχθούν τον έπαινον είναι το μάλλον επαγωγόν γνώρισμα της αθωότητος και φυσικής αφελείας της μικράς ηλικίας.

Και όλα τα κορίτσια ανεξαιρέτως και τα πλέον έξυπνα, και τα μάλλον ζωηρά έχουν έμφυτον το αίσθημα της σεμνότητος, το αίσθημα της δειλίας, όταν πρόκειται διά πρώτην φοράν να φέρουν εις συνάφειαν το ιδιαίτερον εγώ των με τα των ξένων και αγνώστων, οι οποίοι ως εκ της διαφοράς της ηλικίας δεν έχουν τίποτε το κοινόν μαζή των.

Αυτά ζουν και πρέπει να ζουν έως τα δέκα πέντε τουλάχιστον έτη εις τον

———————

Κ. Παρρέν, Εφημερίς των Κυριών, έτος 17o, αρ. 791, 2 Μαΐου 1904, σ. 1-2.

Σελ. 539
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/540.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ιδικόν των κόσμον, εις τους ιδικούς των κύκλους, εις την ιδικήν των φυσικήν και πνευματικήν ατμόσφαιραν. Κατά την περίοδον αυτήν αφυπνίζονται ημέραν με ημέραν και ώραν με ώραν όλα των τα αισθήματα, όλαι του πνεύματός των αι εκφάνσεις, όλα της ψυχής των τα όνειρα εκ παραλλήλου με την ανάπτυξιν του σώματος, με την τόνωσιν των μυών, με την ισχυροποίησιν των νεύρων.

Ο ορίζων λοιπόν εις τον οποίον επιτελείται το μυστήριον αυτό της αφυπνίσεώς των εις την ζωήν πρέπει να είνε αγνός από νέφη, διαυγής και ομαλός, χωρίς ούτε καταιγίδας να κυοφορή, αλλ' ούτε με απότομους μεταβολάς να προσβάλη την πολύ ευαίσθητον και ευπαθή ύπαρξίν των. Και ως το πνεύμα ασκείται και οδηγείται καταλλήλως εις την περίοδον αυτήν παρ' εκείνων, οι οποίοι ετάχθησαν δι' ειδικής προπαρασκευής να το μορφώνουν, απαράλλακτα και το σώμα πρέπει να ισχυροποιήται εκ παραλλήλου αναλόγως δι' όλους τους μέλλοντας αγώνας, διά τους οποίους ειδικώς αυτή η φύσις το προορίζει.

Ώστε η γυμναστική είνε μάθημα, εξ ίσου αναγκαίον, εξ ίσου και περισσότερον απαραίτητον από όλα τα άλλα μαθήματα. Αλλ' όσον είνε ευεργετικόν και υγιεινόν και πολύτιμον, όταν γίνεται μεταξύ μαθητριών και διδασκαλισσών εις ωρισμένας ώρας εκάστης ημέρας, αι οποίαι να παρεντίθενται καταλλήλως μεταξύ των ωρών της πνευματικής κοπώσεως, τόσον είνε καταστρεπτικόν όταν γίνεται δι' επίδειξιν και όπως προκαλέση τον θαυμασμόν και τας επευφημίας των τρίτων και ξένων και αδιαφόρων.

Διότι επί τέλους τί σκοπεί η δημοσία των κοριτσιών άσκησις, αφού δεν πρόκειται περί κλάδων δάφνης και τί φαίνονται να λέγουν τα ρυθμικώς ασκούμενα σώματα τα εις κάθε είδους στάσεις και κινήσεις και εικόνας εκτιθέμενα εις κοινήν θέαν; Ιδέτε πόσον είμεθα ωραία και τορνευτά και εύπλαστα. Ιδέτε πώς αναπτύσσεται το κάλλος μας το σωματικόν και πώς τονώνονται τα στέρνα μας, τα οποία θα κυοφορήσουν τας γενεάς του μέλλοντος. Ιδέτε τί θησαυρούς χάριτος και ευκαμψίας και ελαστικότητος κρύπτομεν υπό το παιδικόν μας ένδυμα. Και διά τας πονηροτέρας, δι' εκείνας τας οποίας η φύσις επροίκισε με αίμα πολύ θερμόν και πολύ γενναίον ίσως η έκθεσις αυτή των ασκουμένων σωμάτων λέγει:

"Θαυμάσατε γραμμάς και στρογγυλότητας και κάλλη, προωρισμένα να σας σκλαβώσουν και να σας χαρίσουν ώρας ευτυχίας και χαράς. Ιδού ημείς, σας αποκαλυπτόμεθα οποίαι είμεθα. Ο πέπλος της αιδούς, τον οποίον η μεγάλη τέχνη απηθανάτισε και υπό τον οποίον άλλοτε εκρύπτετο η παρθενική καλλονή ως κάτι μυστηριώδες και ιερόν σχίζεται εδώ δημοσία, προ των περιέργων και αυθαδών βλεμμάτων σας. Τίποτε από ημάς δεν σας μένει άγνωστον. Ιδού ημείς όχι λευκοφορεμέναι εστιάδες, αλλά φαινομηρίδες ασκούμεναι εις το άλμα και εις τας εναερίους κινήσεις του τραπεζίου και εις όλας τας γραφικάς και ρυθμικάς ασκήσεις, εις τας οποίας μας εγύμνασαν τας ημέρας αυτάς, διά να μας παρουσιάσουν δελεαστικωτάτας εις το κοινόν κριτήριόν σας".

Σελ. 540
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/541.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Αυτάς περίπου τας σκέψεις εμβάλλουν εις τα ευφάνταστα κεφαλάκια των μαθητριών αι εξετάσεις της γυμναστικής υπό τους όρους τους οποίους γίνονται. Και υπό το κράτος των σκέψεων αυτών, η σεμνότης με την απαράμιλλον αφέλειαν και χάριν της παιδικής ηλικίας κάμνει πτερά και το ερύθημα, το οποίον βάφει τα παρθενικά μάγουλα είναι ερύθημα μιας ηδονικής ικανοποιήσεως του εγώ, μιας μέθης των αισθήσεων διά τον προκαλούμενον θαυμασμόν, μιας παραζάλης την οποίαν γεννά η υπερβολική κόπωσις των τελευταίων ημερών των εξετάσεων. Αλλά δεν είναι βέβαια το ερύθημα της αιδούς το επαγωγόν και το χαριτωμένον, το οποίον με τον νεωτερισμόν αυτόν χάνεται και αυτό πρόωρα, ως χάνονται τόσα άλλα ωραία και πολύτιμα πράγματα.

Σελ. 541
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/542.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

αγαπάτε λοιπόν τα γράμματα... αλλά, προς Θεού, αγαπάτε και την καλήν βελόνην και την ορεκτικήν κουτάλα

1904

Α. Σερεμέτη

Η ΒΕΛΟΝΗ ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ

Α'

Η ατμόσφαιρα πνιγηρά μέχρις ασφυξίας, ο ουρανός κατάμαυρος από σύννεφα έτοιμα να εκραγώσιν, η βροχή αναμένεται από στιγμής εις στιγμήν. Επί της οδού σχεδόν ερημία· περί εμέ μελαγχολική σιγή· αισθάνομαι επί του στήθους πίεσιν, βάρος επί της κεφαλής και σκοτεινάς τας σκέψεις μου. "Ας εξέλθω", λέγω κατ' εμαυτήν, "διά να σωθώ". Και άμ' έπος, άμ' έργον. Μετ' ολίγον εισειρχόμην εις την αίθουσαν της φίλης μου κυρίας Κ., την οποίαν εύρισκον περιστοιχιζομένην υπό των τέκνων της και καταγινομένην εις μικράν υδατογραφίαν. Πάντες οι άλλοι ειργάζοντο επίσης, μη εξαιρουμένου ουδέ του εξαετούς εγγονού, όστις μετά πολλής σπουδαιότητος εχάραττεν επί μικρού τετραδίου το σχέδιον της οικίας, ην θα έκτιζεν άμα εμεγάλωνεν.

Η αρμονική αύτη θέα επιδρά πάραυτα επί της ψυχής μου· αφίνω ελευθέρους τους πνεύμονας να αναπνεύσωσι, με όλην την δύναμίν των, την υγιά αυτήν ατμόσφαιραν. "Το ήξευρα", λέγω, "δι' αυτό και ήλθα". ―"Τί ηξεύρετε;" μ' ερωτούν όλοι εν μια φωνή. Αλλά πριν προφθάσω ν' απαντήσω, ότι η ψυχή μου εζήτει την ωραίαν ταύτην οικογενειακήν εικόνα, όπως συνέλθη εκ της μελαγχολίας, υφ' ης αιφνιδίως είχε καταληφθή, ακούομεν τον κώδωνα κρουόμενον ισχυρώς και μετά έν λεπτόν της ώρας, βλέπομεν εισερχομένας με πολύν θρουν μετάξης τας κ. κ. Α και Ω. Αμφότεραι είναι ωραίαι, νέαι, πλούσιαι. Μετά την εκπλήρωσιν των συνήθων τυπικών χαιρετισμών, ανταλλάσσονται πλείσται φιλοφρονήσεις κατά το μάλλον και ήττον ειλικρινείς. Αίφνης τα βλέμματα της κ. Α. πίπτουσιν επί σωρείας εφημερίδων και περιοδικών. «Α! αλήθεια», λέγει, «εδιαβάσατε

———————

Αθηνά Σερεμέτη, Εφημερίς των Κυριών, έτος 18ο, αρ. 811, 14 Νοεμβρίου 1904, σ. 3-4, και αρ. 812, 21 Νοεμβρίου 1904, σ. 2-3 (απόσπασμα).

Σελ. 542
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/543.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ένα άρθρον της Εφημερίδος των Κυριών, υπό την περίεργον επιγραφήν "Η ποίησις της βελόνης"; Με τας διαφόρους ασχολίας της εποχής, με τα τρεξίματά μου εις τα εμπορικά και εις την ράπτριαν, δεν επρόφθασα να ιδώ τί λέγει. Πολύ επιθυμούσα να μάθω πού έγκειται αυτή η ποίησις». «Ίσως», προσθέτει γελώσα η κ. Ω., «ίσως εις την οξύτητα της ακίδος της και εις τα τρυπήματά της, τα οποία ασχημίζουν τόσον τα δάκτυλα». Και ενώ εξακολουθούσιν αι ευφυολογίαι επί της ποιήσεως της βελόνης, το άρθρον αναγινώσκεται μεγαλοφώνως και η ταλαίπωρος βελόνη υφίσταται απείρους και μυρίους χλευασμούς εκ μέρους των δύω ωραίων κυριών μας. Οι δε χλευασμοί ούτοι λέγονται εις τον οίκον της εργατικωτέρας γυναικός, ην εγνώρισα εις την ζωήν μου, προφέρονται εις αίθουσαν, της οποίας τα τείχη καλύπτονται, καθ' όλον το ύψος και το μήκος των, υπό έργων εξερχόμενων εκ του καλλιτεχνικού χρωστήρος της οικοδεσποίνης και των δραστηρίων βελονών των δύο θυγατέρων της.

Ότε επανήλθον εις το γραφείον μου, μετά μίαν ώραν, μοι επήλθεν η τολμηρά ιδέα να προσπαθήσω να συνεχίσω διά του ταπεινού μου καλάμου το όντως ποιητικόν εκείνο άρθρον, με την ελπίδα ότι ούτως, ολίγον κατ' ολίγον, αποδεικνυομένης της μεγάλης αξίας της βελόνης, θα κατορθώσωμεν να γίνη προσφιλής εις τας Ελληνίδας μας και ν' ανακτήση την προτέραν της θέσιν, ην απέδιδον εις αυτήν αι μητέρες των μητέρων μας.

Επιστρέψωμεν, φίλη κ. Α. ολίγα έτη προς τα οπίσω και μετά μικράν έρευναν εν τη μνήμη, θα εύρωμεν, ημερομηνίαν πλήρη συγκινητικών αναμνήσεων, την ημερομηνίαν καθ' ην, ακολουθούσα την μητέρα σας, εισήρχεσθε το πρώτον εις αίθουσαν επισήμου χορού· καθ' ην δειλή και ωραία εν σεμνή, αλλά κομψοτάτη λευκή περιβολή, εις παν βήμα σας ηκούετε ψιθυρισμούς θαυμασμού, την ημερομηνίαν εκείνην, τέλος, καθ' ην σας έδωκαν βασίλειον, σας έδωκαν θρόνον και τίτλον, αποκαλούντες σας Βασίλισσαν των χορών. Αναμφισβητήτως και ο τίτλος και ο θρόνος και το βασίλειον οφείλονται εις τους θαυμασίους οφθαλμούς σας και εις την εν γένει χάριν του ατόμου σας, αλλά, πιστεύσατε, ότι και η καλή βελόνη συνετέλεσεν ουκ ολίγον εις τους ανά τας αιθούσας θριάμβους σας τούτους.

Ωραίον πλαίσιον, περιβάλλον ωραίαν εικόνα, συμπληροί την αρμονίαν και την τελειότητα του έργου, ενώ τουναντίον, ωραίον έργον, περιβαλλόμενον υπό ασχήμου πλαισίου, αφανίζεται ή τουλάχιστον μειούται κατά την αξίαν της τέχνης του. Συμφωνείτε;

Σεις δε, φίλη κυρία Ω., προ ενός έτους μόλις εδοκιμάσατε συγκινήσεις μοναδικάς· εδοκιμάσατε συγκινήσεις αλησμονήτους, την ημέραν εκείνην, καθ' ην σας παρουσίασαν έν μικροσκοπικώτατον υποκάμισον, προωρισμένον να δεχθή ροδόχρουν τρυφερόν σωματάκι, ευθύς ως θα έβλεπε το φως. "Ω!" ελέγετε με υγρούς τους οφθαλμούς και με πρόσωπον λάμπον εκ χαράς, "τί ποίημα θα

Σελ. 543
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/544.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

είνε το μικράκι μου μέσα εις αυτό το αριστούργημα!" Και το κατεφιλείτε, και το εθέτετε επί της καρδίας σας, και το εθερμαίνετε ήδη με την πνοήν σας, και η τόσον μεγάλη ευτυχία ενέπνεε φόβους εις την καρδίαν σας της νεαράς και απείρου μητρός. Βεβαίως αι μεταξωταί ταινίαι, τα πολύτιμα τρίχαπτα και το λεπτότατον ύφασμα καθίστων αριστούργημα το προσφιλές τούτο αντικείμενον, αλλά και η καλή βελόνη έκαμε και αυτή το μέρος της· δεν το παραδέχεσθε;

Δεν ενθυμούμαι πού, αλλ' εν τη ξένη βεβαίως, είδον μίαν εικόνα, της οποίας αντίγραφον κατώρθωσα να επιτύχω εις φωτογραφίαν. Η εικών παριστά γιαγιάν επιδιορθώνουσαν την ξηλωμένην μπλούζαν του επταετούς ζωηρού εγγόνου της. Η αριστερά χειρ της γηραιάς γυναικός κρατεί το ένδυμα, η δε δεξιά ετοιμάζεται να εμπήξη την βελόνην εις το ύφασμα, ενώ τα βλέμματά της παρατηρούν μετ' απεριγράπτου στοργής το ανυπομονούν μικρόν παιδίον, όπερ φαίνεται ως να λέγη: "Έλα, γιαγιά, έλα γρήγορα, σε παρακαλώ". Και η φαιδρότης του προσώπου του μεταδίδεται εις το πρόσωπον της γιαγιάς και η λάμψις και ζωηρότης των οφθαλμών του αντανακλάται εις τους οφθαλμούς της και την βλέπετε μικράν κόρην, παρ' όλα τα παρά την κεφαλήν της λευκά μαλλιά, και την βλέπετε νέαν παρ' όλας τας ρυτίδας του μετώπου της. Και τα χείλη της λέγουν: "Αυτό το καμάρι μού είνε παιδί του παιδιού μου και είνε δύο φορές παιδί μου, αφού εγώ είμαι η μάννα της μάννας του".

Δεν ήτο πρώτης τάξεως καλλιτέχνης, ο ζωγραφίσας την εικόνα ταύτην, βεβαίως όμως ήτο βαθύς ψυχολόγος. Ολόκληρον ποίημα ήτο η αντίθεσις εκείνη της μάμμης και του εγγόνου· ποίημα ήτο και η καλή βελόνη, η προσπαθούσα να μας πείση, ότι οι κρατούντες αυτήν δάκτυλοι δεν έτρεμον εκ γήρατος, αλλ' εκ συγκινήσεως.

Οποίους θριάμβους και οποίας συγκινήσεις προκαλεί αυτή η καλή βελόνη, αλλά και πόσον αγνώμονες είσθε προς αυτήν, Κυρίαι μου. Είνε αληθές ότι εις το σχολείον η πληθώρα των μαθημάτων δεν σας επιτρέπει να συνδεθήτε στενώτερον μετ' αυτής, αλλά κατόπιν, αφού επραγματοποιήθησαν οι πόθοι σας, αφού μετά δέκα ετών κόπους και μόχθους απεκτήσατε, τέλος, το δίπλωμά σας, πώς δεν αφιερούσθε επί τινα χρόνον εις την βελόνην, την τόσον ευεργετικήν διά τον άνθρωπον εν γένει, ιδία δε διά την γυναίκα; Αν η μητέρα σας κωλύεται υπό τινος λόγου και δεν δύναται να σας διδάξη ολίγην ραπτικήν, πώς δεν ακολουθείτε τα cours μιας Σχολής, πώς δεν εγγράφεσθε εις την Επαγγελματικήν; Αλλά θα μοι είπητε ότι δεν σας περισσεύει ο απαιτούμενος χρόνος, διότι έχομεν τώρα, λέγετε, τας ξένας γλώσσας, τα διάφορα άλλα cours και διαλέξεις ή προ παντός έχομεν το Ωδείον, το οποίον μας απορροφά καθ' ολοκληρίαν. Α! ναι, τα Ωδεία, διότι πρέπει να γίνητε κάτοχοι και του διπλώματος της μουσικής. Είνε απαραίτητον και αυτό. Πρέπει διά του τύπου να σας αναγνωρίση η κοινωνία και ως καλλιτέχνιδα. Άνευ του τίτλου τούτου η ανατροφή σας θα ήνε

Σελ. 544
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/545.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ατελής. Αδιάφορον αν η μητέρα σας αναμένη ανυπομόνως την περαίωσιν της σπουδής σας ίνα έχη βοηθόν εις τας οικιακάς της φροντίδας, όπως γίνεται ο υιός βοηθός του πατρός, άμα εξέλθη του Γυμνασίου ή του Πανεπιστημίου!

"Ολίγην υπομονήν ακόμη μητέρα", θα ειπήτε εις αυτήν. Και μετά μόχθους και κόπους άλλων δέκα ετών πραγματοποιείται το όνειρον της μητρός σας, διότι τότε πραγματοποιείται και το ιδικόν σας όνειρον, αφού απεκτήσατε τέλος και της Μουσικής το δίπλωμα. Καθ' όλον δε αυτό το διάστημα, η επιεικής και αφοσιωμένη μήτηρ είχεν όλην την ευθύνην του οίκου της, ενώ σεις εξηκολουθείτε να είσθε ξένη προς την βελόνην, ξένη και προς την κουτάλαν της μαγειρίσσης, αλλά κατορθώνετε εν τούτοις να γνωρισθήτε οπωσδήποτε με τους Βετχόβεν, Λισζτ, Chopin και πλείστους άλλους μεγαλοφυείς μουσικούς άνδρας, να συμμετέχητε aux musiques de chambre, της musique d' ensemble και διαφόρων άλλων συναυλιών, δόξαι αι οποίαι αντανακλώσιν, αμφιβολία δεν επιτρέπεται, επί των οικογενειών σας· αλλά μη δεν υπάρχουσιν άλλαι δόξαι αρμόζουσαι μάλλον εις την γυναίκα και ανυψώνουσαι αυτήν έτι πλειότερον;

Β'

― Λοιπόν αγραμμάτους μάς θέλετε. Κυρία, ή αμούσους;

Άπαγε της βλασφημίας, κυρία μου, ουδ' αγράμματοι θέλω να είσθε, ουδ' άμουσοι, διότι και τα γράμματα και η μουσική μορφόνουν τον άνθρωπον, διαπλάττουν την ψυχήν του· αλλά δεν φρονείτε ότι η καλλιέργειά των δεν γίνεται με ειλικρίνειαν από μέρους σας και ότι ο τόσος ζήλός σας και η μεγάλη επιμέλειά σας έχουσιν ελατήριον μάλλον την επίδειξιν; Δεν φρονείτε ότι συμβαίνει με αυτήν απαραλλάκτως, ό,τι με τα ωραία strass, τα οποία απομιμούνται τόσον τελείως τους αληθείς αδάμαντας; Στολίζομεν με αυτά τα ώτα μας, τους δακτύλους μας, εφ' όσον η λάμψις των ημπορεί ν' απατήση· άμα όμως αρχίσουν να θαμβώνουν, τα ρίπτομεν από του παραθύρου, ως άχρηστα. Και αυτό λέγεται παρ' ημίν, τάσις προς τα γράμματα, ιδιοφυΐα προς την μουσικήν. Αλλ' οι ψευδείς αυτοί αδάμαντες εστοίχισαν μίαν δραχμήν και ένα περίπατον μέχρι της οδού Ερμού, ενώ χάριν των διπλωμάτων θυσιάζετε ίσως την ευτυχίαν σας, κόραι μου, διότι εστέ πεπεισμέναι ότι ο σύζυγος θα ζητήση να ευχαριστήση τον στόμαχον πρώτον και κατόπιν τα ώτα. Αγαπάτε λοιπόν τα γράμματα, αγαπάτε την μουσικήν, αλλά, προς Θεού, αγαπάτε και την καλήν βελόνην, και την ορεκτικήν κουτάλα.

Αν τα διπλώματά σας εχρησίμευον τουλάχιστον διά τα τέκνα σας― αλλά δυστυχώς το Α Β και το do re θα διδαχθώσιν αυτά υπό ξένων, διότι σεις

35

Σελ. 545
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/546.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

υποφέρετε από τα νεύρα σας, διότι δεν έχετε υπομονήν ή μάλλον, διότι την εξαντλείτε με την ράπτριάν σας και με την πιλοποιόν σας.

Ανεγνώσατε βεβαίως την Οδύσσειαν του Ομήρου, αφού είσθε διπλωματούχος. Είδατε εις τον δεύτερον στίχον, νομίζω, ότι η ωραία Ελένη, επ' ευκαιρία του γάμου της μετά του Μενελάου, έλαβε, μεταξύ των πλείστων βασιλικών δώρων, μίαν χρυσήν ηλακάτην και έν κάνιστρον αργυρούν πλήρες νήματος και μετάξης. Το δώρον δε τούτο προσεφέρετο αυτή υπό της Αλεξάνδρας, συζύγου του εκ Θηβών της Αιγύπτου Πολυβίου.

Οποία πρόοδος θα ήτο διά τον αιώνα μας, αν, αναγινώσκοντες εν τινι εφημερίδι τον κατάλογον των δοθέντων προς πλουσίαν νύμφην δώρων, εβλέπομεν έν κάνιστρον πολυτελές με πλήρη συλλογήν εργαλείων της ραπτικής, ή κιβώτιον μετά πλουσίων σκευών μαγειρικής. Ας το ελπίσωμεν!

Ήδη παρατηρούμεν βελτίωσίν τινα εν τη ανατροφή των Ελληνίδων μας. Πού και πού διακρίνομεν κόρας κατορθούσας να συμβιβάζωσι τα γράμματα και την μουσικήν προς την βελόνην και προς τα οικιακά των καθήκοντα.

Σελ. 546
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/547.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ένα ξύλο για τη γλώσσα που δεν είτανε... γλώσσα... του λαού

1905

Ο Νουμάς

Ο ΧΩΡΙΚΟΣ Κ' Η ΔΑΣΚΑΛΑ

Μια φορά στο Αϊβαλί, είν' έξη εφτά χρόνια τώρα, πήγαμε με κάτι φίλους σ' ένα περβόλι όξω από την πόλη και καθήσαμε γύρο σ' ένα τραπέζι, μπροστά σε βουνό από μαρούλια και κάμποσα καραφάκια μαστίχα ―συνήθεια του τόπου, βλέπετε, κ' η μαστίχα μας ξακουστή. ― Εκεί που διασκεδάζαμε, ακούσαμε φωνές, μα τι φωνές! Ο μπαξεβάνης έδερνε την κόρη του, δεκαπέντε χρονώ κοπέλλα. Τρέξαμε και τους χωρίσαμε. Στείλαμε το κορίτζι κλαίοντας στο σπίτι του και πήραμε μαζί στην παρέα μας τον πατέρα, έξω φρενώ. Αράδιαζε κι αράδιαζε βρισιές για την κόρη του, για δάσκαλοι, και πριν καθήση κοντά μας, ρώτηξε:

― Μπάς κ' είσαστε και σεις απ' αφτό το σόι;

Δεν ξέραμε τι συνέβαινε και δυο τρεις από μας καταλάβανε πως έπρεπε ναρνηθούνε σαν τον Πέτρο, όχι τρεις μα χίλιες φορές, για να μη βρούνε τον μπελά τους. Κάθησε ο μπαξεβάνης και με λίγα λόγια που είπε, μας έδωκε να εννοήσουμε τι συνέβαινε.

― Ακούς, λέει τη... (εδώ ένα επίθετο για την κόρη του), να θέλη και καλά να μη μιλή τη γλώσσα του πατέρα της; Έρχεται και μου λέει: "Πάτερ μου οδήγησ(ον)"· έτσι τα επρόφερνε ο χωρικός. ―Τι λες, μωρή; ―"Οδήγησ(ον) τον όνο(ν)". ―Τι; ―Δεν πρόφταξε να το ξαναπή, άναψαν τα καντήλια μου: να για οδήγησ(ον), να για όνο(ν). Και καλά και μας χωρίσατε, γιατί θα τη σκότωνα. Το "Πατερ" πια το κατάλαβα, το λέει κ' η προσεφκή μας: "Πάτερ ημών"' μα τάλλα; Δε θα πάγ' πια η αφορισμέν' στο σκολειό.

Κεράσαμε μια δυο μαστίχες του μπαξεβάνη, να του περάση ο θυμός, και όσοι δάσκαλοι από την παρέα μας, τσιμουδιά. Πού να μιλήσουν; Έλεγε ο 

———————

"Σωκρ. Σαριμπαξεβάνης", Ο Νουμάς, έτος Γ', αρ. 138, 6 του Μάρτη 1905, σ. 6-7. Δεν μπόρεσα να εντοπίσω το συγγραφέα του άρθρου που υπογράφει με το παραπάνω ψευδώνυμο.

Σελ. 547
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/548.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γέρος: Η κόρη του ήθελε να γίνη δασκάλα, κάθε μέρα είχανε μαλλώματα και ξύλο, μα τώρα την απόφαση την είχε κάμει. Δε θα πήγαινε πια σκολειό.

Φύγαμε, και ζαλισμένοι όπως είμαστε, λίγο κι από τη μαστίχα, γελούσαμε με το γέρο μπαξεβάνη, μα γλήγορα ξεχάσαμε τη σκηνή του περβολιού.

Πέρσι, τις διακοπές, πήγα στην πατρίδα. Πέρασα κι απ' το περβόλι, πηγαίνοντας περίπατο. Ο μπαξεβάνης καθότανε στην πόρτα του κ' έπαιζε με δύο χαριτωμένα παιδάκια· θυμήθηκα το ξύλο.

― Ώρα καλή, κυρ Γιώργη!

― Καλώς ταφεντικό!

― Δικά σου είναι τα παιδάκια; να τα χαίρεσαι!

― Όχι, αφεντικό, της κόρης μου, εφκαριστώ.

― Της δασκάλας;

Με κοίταξε ο γέρος καλά καλά:

― Μωρέ, μπας κ' είσουνα και συ στο ξύλο; Καλά λένε πως το ξύλο βγήκ' απ' τον παράδεισο. Πέρνα μέσα, αφεντικό, να δης και το δικό μου τον παράδεισο.

Πήρε τα παιδιά στην αγκαλιά του και τον ακολούθησα. Με πήγε σπίτι του. Στο κατώφλι, μια αψηλή όμορφη κοπέλλα βαστούσε ακόμα ένα παιδί στο βυζί. Ντράπηκε άμα μ' είδε κ' έκαμε νάμπει μέσα. Την κράτησε ο γέρος και:

― Να την, η δασκάλα, μου είπε. Α θες να δης και το δάσκαλο, σε κομμάτι θάρθη. Είναι στα Καραγέργια (μεγάλα αμπελοχώραφα δυο ώρες μακριά απ' τ' Αϊβαλί).

Χαμογέλασε η κόρη, χαμογέλασε κι ο γέρος, φιληθήκανε, και το φιλί από το στόμα της κόρης για το γέρο τον πατέρα της, είταν ένα μεγάλο, μεγάλο εφκαριστώ για την ευτυχία που του χρωστούσε.

Η αλήθεια είναι πως και τα δικά μου τα μάτια βουρκώσανε. Γύρισα και κοίταξα τον μπαξέ και γύρεβα με τα μάτια τον τόπο του ξύλου και το τραπέζι που προ πέντε χρόνια, σαν τέτοια ώρα, είτανε γεμάτο μαρούλια, καραφάκια και δασκάλους ολοτρόγυρα. Έλειπε το τραπέζι, έλειπαν τα μαρούλια και τα καραφάκια· το κυριώτερο, που έλειπαν οι δάσκαλοι. Δεν ξέρω πώς μου φάνηκε, μα εκείνη την ώρα τους γύρεβε το μάτι μου, ήθελα να τους έχω κοντά μου. Ήθελα να δούνε κι αφτοί τον παράδεισο που μόρφωσε ένα ξύλο για τη γλώσσα, που δεν είτανε γλώσσα ενός μπαξεβάνη, γλώσσα δηλαδή του λαού. Θα μούλεγαν τότες οι δάσκαλοι πως το παράδειγμά μου είτανε ανόητο, πως ο μπαξεβάνης είτανε αστοιχείωτος. Μα και αν είτανε άραγες αστοιχείωτος ―πράγμα που δε θα τόφταιγε βέβαια εκείνος― δε θάπεφτε το άγιο ξύλο στην κόρη του, αν η κόρη του μάθαινε στο σκολειό κάτι άλλα πιο χρήσιμα απ' το "οδήγησον τον όνον". Και θα είτανε άραγες εφτυχισμένη σήμερα η κόρη του, α γινότανε δασκάλα σε γλώσσα που δεν είτανε του πατέρα της, κι' αν τυραννιότανε να

Σελ. 548
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/549.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

διδάσκη κι αφτή τώρα σε κάτι δυστυχισμένα παιδιά, εκείνα που της μαθαίνανε και που την έσωσε απ' αφτά ένα γερό ξύλο;

Με τη γλώσσα την εθνική, με τη γλώσσα που κι ο μπαξεβάνης μπορεί να τη μάθη, όσα "πάγ' πιά", όσα ντόπια κι αν έχη στο χωριό του, κερδεμένος ο καθένας, πρώτα πρώτα κερδεμένο και το έθνος.

Χάλκη, Γενάρης 1905

Σωκρ. Σαριμπαξεβάνης

Σελ. 549
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/550.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ελληνίδες, τον πεισματάρη δάσκαλο και τον καλόγερο τον άχαρο μισήστε

1906

Ν. Α. Βέης

ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΜΑΖΙ ΜΑΣ ΕΛΑΤΕ!

Λιγόλογο και χωρίς σφανταχτερές λέξες, ακριβώς σαν αρχαία Λακωνική σκυτάλη, διαβάζουμε στην "Ακρόπολη" της 16 του Αλωνάρη τακόλουθο γραμματάκι μιας άξιας και σοφής Ελληνίδας επιστημόνισσας.

Κύριε Σταθ.

Τη γλώσσα σας προτιμώ που την εννοώ όχι μόνο με το μυαλό μου, αλλά και με την καρδιά μου.

Αθήναι 13 Ιουλίου

Άννα Κατσίγρα

Ιατρός

Κ' είναι το γραμματάκι αυτό απόκριση στο δημοσιογραφικό ρώτημα "ποια γλώσσα προτιμάται", που έκανε προς στους αναγνώστες της "Ακρόπολης" ο φίλος και δικός μας κύριος Τιμολέος Σταθόπλος. Κ' η καλή Ρωμιοπούλλα με θάρρος παλληκαρίσιο, που της κάνει αληθινή τιμή, και χωρίς ολωσδιόλου να λογαριάση των ανίδεων τις πρόληψες μας φανερώνει περήφανα την πολύτιμην αγάπη της προς τη γλώσσα της καρδιάς και της αλήθειας, προς τη γλώσσα τη δημοτική. Γιατί πραγματικά Δημοτική είναι η γλώσσα που μεταχειρίζεται στα γραψίματά του ο κ. Σταθόπλος· όσο κι αν αρνιέται, ίσως από κακή προκατάληψη, ότ' είναι δημοτικιστής, κι όσο κι αν δε θέλει από πείσμ' ακατανόητο να κανονίση τέλεια και να συμμορφώση πέρα για πέρα τον φραστικό του χαρακτήρα σύφωνα με τις σοφές διδαχές και το χιλιάκριβο και πέρκαλο παράδειγμα του Τρανού μας του Δασκάλου. Μα όπως κι αν είναι, πάντα δημοτική είναι η γλώσσα που μεταχειρίζεται στα ωραία και ζουμερά γραψίματά του ο καλός του "Νουμά" φίλος και σύνεργατης.

———————

Νίκος Α. Βέης, Ο Νουμάς, έτος Δ', αρ. 207, 30 του Αλωνάρη 1906, σ. 9-10.

Σελ. 550
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/551.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Και μ' αυτή βέβαια τη σκέψη, ότι δηλαδή η γλώσσα του κυρίου Σταθόπλου δεν είναι τίποτες άλλο παρά δημοτική, μ' αυτή βέβαια τη σκέψη μάς διαλαλεί η πολυσπουδασμένη Ελληνίδα ότι αυτή τη γλώσσα προτιμά, γιατί αυτή βασιλεύει στο φωτεινό της το μυαλό κι αυτή χτυπά στην καρδιά της την παρθενικιά και τρυφερή. ― Να λοιπόν και μιαν άλλη λεβέντισσα που μέσα της ανταρεύτηκε της λευτεριάς ο λόγος κ' εγίνηκε στοχαστική δουλεύτρα της Ιδέας.

― Να μιαν άλλη καινούργια φυλαινάδα μας από κείνες που δίνουν φτερά στο νου μας και θάρρος για τον Αγώνα μας, κι από κείνες που καμαρώνω κι αναγαλλιάζω μέσα μου σα συλλογίζουμαι πως επάνω στον ίδιο μ' εμάς δρόμο δουλεύουνε και για την ίδια μ' εμάς Ιδέα. Ας χαιρετίσουμε λοιπόν όλοι μας μ' αγάπη, μ' εχτίμηση, με σεβασμό τη νέα μας συναγωνίστρα, κι ας την παρακαλέσουμε μαζί μας να βροντοφωνήση προς όλα της Ρωμιοσύνης τα τετράπλατα και προς όλη την Ελλάδα της διασποράς, ας βροντοφωνήση τακόλουθα βαθυστόχαστα λόγια:

«Ελληνίδες μαζί μας ελάτε ! ― Σεις που στην καρδιά Σας περικλείνετε όλα τα λευκά αιστήματα της καλωσύνης και της αγάπης. Σεις που στην ψυχή Σας τη θεϊκιά λαμπυρίζουν όλες οι αρετές και Σεις που χαρίσατε στο πολυτυραννισμένον Έθνος μας όλη τη δύναμην εκείνη που μας βάσταξε μέσα σε τόσους και τόσους κατακλυσμούς και στα χρόνια τα δίσεχτα μας λύτρωσ' αφ' τα τάρταρα και μας ξανάζησε και τώρα παραζούμε. Ελληνίδες μαζί μας ελάτε κι αγαπήστε τη γλώσσα μας τη ζωντανή, τη γλώσσα της καρδιάς και της αλήθειας, τη γλώσσα τη λεβέντικη και την παλληκαρίσια, και γενήτε καλές μου, λάτρισσες της άγιας, της εφτάχαρης, της εθνοσώστρας της Ιδέας μας. Είναι το πολυτιμότερο εθνικό μας χτήμα η γλώσσα μας η ζωντανή· κ' είναι η γλώσσα που σας πρέπει γιατ' έχει τη δική Σας ομορφιά και τη δική σας χάρη την ασύγκριτη. Κ' είναι νικήτρα του θανάτου η Ιδέα μας. Κ' είναι τραγούδι τραγουδιών η γλώσσα μας κ' είναι ανθός αμάραντος, πολύκλωνος, που πάντοτες βλασταίνει και καρπίζει στα δροσερά, στα ροδινά, στα μυρωμένα χείλη Σας.

»Ελληνίδες μαζί μας ελάτε, το ψέμα να ρημάξουμε και κείνους που το θέλουν. Ελάτε να συντρίψουμε τις αλυσσίδες τις βαριές που σφιχτοδένουν μ' απονιά τη σκέψη την ευλύγιστη· κ' ελάτε θρύμματα να κάνουμε ταμπόδια τα πανύψηλα που δεν αφήνουν την Ελλάδα μας να δράμη προς την Νίκη και τη Δόξα της.

»Ελληνίδες, τον πεισματάρη δάσκαλο και τον καλόγερο τον άχαρο μισήστε κ' ελάτε για να φτιάσουμε μια πλάση παναιώνια και πανούμνηστη, που νάχη την Αλήθεια ρήγισσα και τη Ζωήν αφέντρα.

»Ελληνίδες, μαζί μας ελάτε, απάνω στα παλιά τα λείψανα του κόσμου του αρχαίου τα θέμελα να χτίσουμε καινούργιας Ρωμιοσύνης, θαυματουργής και άσπιλης, "απέραντης κι ασάλευτης και όλο φως κι αγέρα"».

Σελ. 551
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/552.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ζούσαμε μες το χασίς της Επιστήμης και της Τέχνης, που απολούθε μας πλημμυρούσε

1907

Ν. Α. Βέης

ΚΑΛΛΙΡΡΟΗ ΑΔΑΜΙΑΔΟΥ

Ω ψυχή, ταληθινό

τραγούδι, που δεν τόπα,

κάμε το μια προσευχή

και λάτρευε και σώπα ..

Παλαμάς

Μακριά απ' τον Ιερό Βράχο, μακριά από την τρισαγαπημένη της πόλη, έγυρε βαρύθυμη και χιλιοπονεμένη το κεφάλι και κοιμήθηκε γλυκά τόμορφο το κορίτσι, το πεντάκαλο, τον ύπνο του θανάτου, τον αξύπνητο. Και στο νησί του Γιαννίνου ―εκεί στη μαύρην Αχερουσία― έσβυσε με τα πρώτα ανθίσματα της Άνοιξης μια ζωή τρυφερή κι αγαπημένη, που μόλις χαμογελούσε το τέλειο τανοιγμά της, ζωή πλούσια από ευγενικά αισθήματα, γιομάτη όνειρα λευκά και χρυσές ελπίδες. Και μας έφτασαν καθάριοι οι απόμακροι αντίλαλοι των θρήνων και των μοιρολογιών γύρο στο παρθενικό φέρετρο, και τανέλπιστο μαντάτο τάκαιρου χαϊμού μάς άνοιξεν αστείρευτες τις βρύσες των ματιών.

Πάνε πολλά τώρα χρόνια ―περισσότερα ίσως από δέκα― όταν ένα ωραίο δειλινό, γιομάτο φως, σε κάποιο γιόρτιασμα μιας φιλικής μας φαμίλλιας, είχα την ευτυχία να γνωρίσω για πρώτη φορά τάτυχο το κορίτσι, που σύγκαιρα κλαίμε. Ήταν τότε μικρή, πολύ μικρή στην ηλικία και μόλις κείνες τις ημέρες είχε κατεβή στην Αθήνα, ερχάμενη από τη λεβέντικη πατρίδα της, την Ήπειρο, νανουρισμένη απ' τα καλύτερα κι αγνότερα τραγούδια της. Κ' ήταν διπλό καμάρι, της Ομορφιάς και της Υγείας, τάδολο, ταπονήρευτο το πλάσμα. Αδρή και μεστωμένη, ολόλευκη κ' ευκίνητη, θύμιζε την αερόπλαστη σάρκα του κρίνου, που μεγαλώνει σιγά-σιγά με το φίλημα της απαλότερης αύρας. Κατάμαυρα

———————

N. Α. Βέης, Ο Νουμάς, έτος Ε', αρ. 245, 29 του Απρίλη 1907, σ. 7-8.

Σελ. 552
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/553.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τα μαλλιά της, εβένινα ―με μια χωρίστρα του παλιού καιρού― βρισκόσαντε σε τέλειαν αντίθεση προς τη λευκότητα του προσώπου, αντίθεση που γήτευε σαν κάτι διαλεχτές εικόνες του Λεονάρδου Da Vinci. Και τα κυματιστά της τα χείλη, τα σφιχτά και ρόδινα, πρόδιδαν όχι γυναικήσια περιπάθεια, αλλ' αντρίκια θέληση και σύνωρα, θαρρώ, το πείσμα των γενναίων, το ασάλευτο. Και τα μάτια της; Θεέ μου τι μάτια! που πάντοτε θα μου λάμπουν σα δίδυμα άστρα. Ολάνοιχτα, κατάμαυρα και τόσον υγρά, που φαινόσαντε πάντα σαν δακρυσμένα από κάποιο μυστικό παράπονο. Και το βλέμμα τους γλυκόθωρο, ήρεμο, όλο γαλήνη, λες να βυθιζότανε συχνά-συχνά σε μακρινά θαμπά οράματα και σε γληγοροκίνητες οπτασίες. Κ' ήταν σεμνή με την πραγματική σεμνότητα, θερμή κ' ειλικρινής, περήφανη σα βασίλισσα και μεγαλόπρεπη σαν παιδούλα Ταναγραία.

Συγκρατητά ανιστορώ κι αναθυμούμαι απ' άκρη σ' άκρη ζωηρότατα τις πρώτες μας ομιλίες, που λευθερόστομα ανταλλάξαμε οι δυο μας, αποσυρμένοι σε μίαν απόμερη γωνιά του φιλικού μας σαλονιού, ενώ οι άλλοι καλεσμένοι είχαν αφοσιωθή στα κλωθογυρίσματα και στη ζάλη του χορού. Κάθε λόγος ―από τότε ακόμα― έδειχνε σκέψη άνετη κ' ευρύχωρη και μαρτυρούσε παρατήρηση καλορυθμισμένη και τόσο βολιστική, που δεν περιμένει κανείς ναπαντήση ποτέ σε μιαν άνηβη κόρη, παρά μονάχα σε σοφούς με χιονισμένες κορυφές. Μου μίλησε τότε θυμούμαι, ανάμεσα στις άλλες κουβέντες, και για την ποίηση του Γκαίτε και του Σίλλερ, για το Σολωμό και τον Παλαμά, για τη μεγάλη την τέχνη, για τα θεοτινά χρώματα και για άλλα πολλά ηλιοπερίχυτα Ωραία. Και τα έλεγε τα λόγια της με φωτεινόν ενθουσιασμό, με πεποίθηση και θρησκευτική κατάνυξη και με τον έρωτα των υπέροχων φύσεων. Και χαμηλώνοντας τη φωνή της μου ξομολογήθη διάπλατα τα μεγάλα ιδανικά της· πως ο σκοπός της ήταν να ξακολουθήση ανώτερα φιλολογικά μαθήματα και πως ονειρεύεται να γίνη διαλεχτή της μούσας κ' ιέρεια στον Παρθενώνα του Αιωνίου Καλού. Κι αρχίνησε αμέσως να μου μιλή για τη Δόξα και την Αθανασία, τάμοιρο το κορίτσι, που γλήγορα μας άφησε για να πετάξη στο ταξίδι που δεν έχει γυρισμό. Και τα λόγια της ήσαν σαν απαλά φιλήματα και σαν χάιδια μουσικής, που παίζει λογής-λογής λεπτές αρμονίες και γλυκοκελαϊδεί στην ακοή σου. Και σαν χωριστήκαμε κείνο το βράδι, θυμούμαι τη χαρά μου, τον ενθουσιασμό μου τον άγιο, για την καινούργια μου γνωριμία· μονολογούσα στο δρόμο κ' ήμουνα καθόλα τρελλός και προσπαθούσα να μην ξεχάσω, να μη μου ξεφύγη τίποτες απ' όσα μου είπε. Από τότες λίγες, μα πολύ λίγες και μετρημένες, γνωριμιές με συνάρπαξαν ευτύς απαρχής με τον ενθουσιασμό της δικής της γνωριμιάς.

Ως τόσο ξακολούθησε τις σπουδές της. Νύχτα και μέρα στο βιβλίο σκυφτή και στην αγκαλιά της Τέχνης παραδομένη. Ριγνότανε πάντα όρμητικά στις αγαπημένες της δουλειές και μ' όλη την ενεργητικότητα της νεανικής της ζωής.

Σελ. 553
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/554.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Τίποτε δεν τη σταματούσε και τίποτε δεν τη φόβιζε. Σώνει μόνο ναποφάσιζε κάτι και σίγουρα το κατώρθωνε και τόφερνε κιόλας σε λαμπρότατο τέλος. Η στράτα της γραμμή κι ο νους της ίσιος· χαρίσματα σπανιώτατα, θαρρώ, για μια γυναίκα και μάλιστα γυναίκα όμορφη και δεκάξη μόλις χρονών.

Έπειτα απολίγο γράφτηκε φοιτήτρια στη φιλολογική σκολή του Εθνικού μας Πανεπιστημίου κι όταν κ' εγώ έγινα φοιτητής βλεπόμαστε και τότε συχνότατα και κάθε μέρα. Οι ψυχές μας ―τόχαμε νοιώσει απαρχής κ' οι δυο μας― είχαν πολλά ταιριάσματα· κοινά όνειρα, κοινές αγάπες, κοινές όχτρητες. Και τα καθημερνά μας συναπαντήματα εκεί στα φοιτητικά θρανία μάς συνέδεσαν σφιχτά κ' εγκάρδια. Γενήκαμε φίλοι, μα φίλοι σωστοί κι αληθινοί. Η φιλία μας ήταν από κείνες, που γλυκαίνουν την ύπαρξη, που σε απαλύνουν, που τρυφερομουσκεύουν τα μάτια, φιλία που σου φέρνει κάπου κάπου λίγο μέλι να γευτής, λίγο νερό να ξεδιψάσης. Τα λόγια μας πάντοτε σκετικά με τις αγάπες του νου μας, με της αγάπης μας τις φροντίδες. Ζούσαμε μες το χασίς της Επιστήμης και της Τέχνης, που απολούθε μας πλημμυρούσε, κ' η ψυχή μας εφτερούγιζε απαλά κι άκοπα σε χρυσαφένια όνειρα, προς υπερούσιους έρωτες, προς κόσμους νοητούς. Και χρωστώ στη φιλία της πολλές, πολλές χάρες. Και με ξάστερη φωνή πρέπει να διαλαλήσω τη μεγάλην ευγνωμοσύνη μου προς τη λιγόζωη κόρη, που για πάντα, για πάντα μας ξενιτεύτηκε. Ω! Πόσες φορές, ω νέα Διοτίμα, κληρονόμισσα της βαθειάς κι' ανήσυχης σκέψης, πόσες φορές δε με κάλεσες να σκύψω κ' εγώ και να διαβάσω στο βιβλίο Σου τίποτε πρωτοφανέρωτο, τίποτε στοχαστικό κι ωραίο! Πόσες φορές φέγγοντάς μου το φως το νοερό δε μ' ελύτρωσες από τρικυμισμένα κύματα παθών και μαύρων ιδεών, ω Συ καλή, που Σ' έσβυσε πνοή χαλάστρα ξαφνική! Πόσες φορές με τους στίχους, που πετούσανε στα χείλη Σου, δε μού κρουσες το νου μου, δε μ' έφερες στα ψηλότερα του λογισμού, δε μου ξύπνησες το πιο αληθινό αίστημα, ω Συ που τώρα δέρνεσαι νύχτα κι αυγή στον ύπνο. Και πόσες φορές περπατώντας στα ήρεμα ερείπια του Ιερού Βράχου, οπού γλυκοκοιμούνται έναν ύπνο λυρικό, πόσες φορές δε μου μίλησες για το χτίσιμο του νέου Παρθενού, ω γαληνή ειδωλολάτρισσα! ― Και σαν συλλογίζουμαι όλ' αυτά, σαν λογαριάζω όσα σου χρωστώ, δεν κατορθώνω ποτές μου να πειστώ πως Σε κατέχει νεκρωμένη ο Τάφος. Γιατί θωρώ Σε, και ακούω Σε, και ζης μέσα μου. Θυμίζοντας κάποια πλάσην όμορφη, που την καλλύνουν χίλια μύρια μυστικά κι απόκρυφα στολίδια, που τη χρυσώνουνε ασύγκριτα της ερωτιάς αντιφεγγίσματα. Και θαρρώ χρέος μου πρεπούμενο, ανάμεσα στα λόγια, που πλέκω γύρο τόνομά σου, ενώ σιγοτρέμουνε πικροστάζοντας τα χείλη, να διαλαλήσω ξάστερα ό,τι χρωστώ σε σένανε, ω ξεγελάστρα ελπίδα. Μα Συ δε θα μ' ακούσης· γιατί βρίσκεσαι στο λαγκάδι της Αρνησιάς και γιατ' είσαι βαρειά μεθυσμένη απ' το λησμονοβότανο, το πλανερό και το καρδιόφλογο.

Και τέλειωσε τις πανεπιστημιακές της σπουδές η ονειροστεφάνωτη κόρη

Σελ. 554
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/555.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

με βαθμό άριστα παμψηφεί, όπως λένε. Την καμάρωσε, με το δίκιο του κιόλας, ο Νουμάς σαν ξεταζότανε· και θα θυμούνται βέβαια οι αναγνώστες του με τι περίσσια λόγια της καρδιάς χαιρέτησε τότε την άξια διδακτόρισσα. Αφήνω πια πώς κι αυτοί οι σοφοί μου προφεσσόροι τάχασαν θαμάζοντας τη μοναδική ξυπνάδα κι αξιωσύνη της κόρης. Και θα βρεθή βέβαια κανείς να μου ειπή ―πως δε θάχει ίσως άδικο― πως ένα δίπλωμα φιλολογικής σχολής, ας είν' ακόμη και με άριστα παμψηφεί, δεν είναι και τίποτε ξεχωριστός τίτλος. Μπορεί να μην είναι, δεν ξέρω, μα ξεχωριστές και σπάνιες ήσαν οι φιλολογικές σπουδές οπούκαμε η ακριβή μου φιλαινάδα. Γιατ' είχε η ονειροπλέχτρα στραφή προς τα δυνατά, τα αιθερόπλαστα έργα του ελληνικού νου όχι σκολαστικά, όχι καθώς οι άσοφοι σοφοί, αλλά με διαύγεια και με ζωηρότατο αίστημα της Φύσης και της Ζωής. Άφηνε το νου της να ορμά αχαλίνωτος κι οργιαστικός προς ταμάραντα κάλλη του αρχαίου βίου, θρεφότανε με την αμβροσία του Ολύμπου κ' έβλεπε μ' όλα της τα αισθητήρια το φέγγος το ελληνικό και τα παλιά τα μεγαλεία. Και πρόσεχε πάντα στην ουσία και μόνο την ουσία της ελληνικής ωριοσύνης. Τα νεκροσαβανωμένα τα λεξείδια, την ξέταση των κειμένων χωρίς κανένα παλμό ζωής κι αγάπης, τη χάριζε στους χαύνους τους δασκάλους και στους χλωμούς καλόγερους. Κ' ενώ χαιρότανε μέσ' τους απέραντους και μαγευτικούς μπαξέδες της ελληνικής και λατινικής φιλολογίας έκρουγε σύνωρα και τις θύρες νεωτέρων παλατιών. Ο Γκαίτε, ο Νίτζε, ο Ίψεν, ο Hauptan, ο Dellile, ο Ρενάν, ο Τολστόη, ο Σολωμός και ο Ψυχάρης ήσαν πιο αγαπημένοι της απ' τους νεωτέρους πεζοδρόμους του Καλού κ' είχε κυριολεχτικώς χρυσοδεθή μαζί τους. Προσπαθούσε η βαρυόμοιρη που μας διάβηκε προς τους κάμπους με την αιώνια νύχτα, προσπαθούσε να προσέξη απ' άκρη σ' άκρη σ' όλους των άξιων ιδεών και των ωραίων μορφών τους διαλεχτούς εργάτες. Και με τα μάτια της Σκέψης είχε διαβάσει λογής-λογής αρίφνητα έργα, στίχους και πεζά, παλιά και νέα. Μα περισσότερα από το καθετί η φιλοσοφία την είχε τέλεια γητέψει. Ο Αριστοτέλης και ο Κάντιος δεν πιστεύω καμιά φορά ως τώρα να βρήκανε πιο αφωσιωμένη και πιστή Ελληνίδα διαβάστρα. Είχε κιόλας τα σχέδια πολλών φιλοσοφικών μελετημάτων, που με χρόνια και καιρούς θα μας χάριζε, έργων με ξεχωριστή, με δική τους σφραγίδα, που νόμιζε πως δύσκολα θάσβυνε. Ως τόσο έχουμε μερικά έργα της ―δοκίμια καθώς τάλεγε― τυπωμένα. Κάτι ωραία μεταφράσματά της στο Νουμά, μερικά ωραιότερα αρθράκια καλλιλογικά στην Εφημερίδα των Κυριών της κ. Παρρέν και μια μελέτη της σε ξεχωριστό φυλλαδάκι με τον τίτλο "Ιστορία και Κριτική. Ο πεσσιμισμός εν τη ποιήσει και τη φιλοσοφία". Αυτά είναι τα τυπωμένα. Είχε όμως γράψει κι άλλα πολλά κ' είχε γράψει και τραγούδια.

Οι στίχοι της ―όσους τουλάχιστον θυμούμαι― ρυθμισμένοι τεχνικά, με κάποιαν ανάλαφρη πνοή Ηπειρωτικού τραγουδιού, κλειούνε βαθύτατο αίστημα γιομάτο πόνο, αλλά και κάποιο άρωμα ναρκίσσου και ψέλνουν τις

Σελ. 555
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/556.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τρεμοφεγγιές αγνώστων άστρων και τα χαϊδολογήματα λευκών χεριών. Μα και τα πεζά της πολλές φορές είναι τραγούδια δίχως στίχους. Και θάθελα πολύ να συμμαζέψη κανείς και να τυπώση τα σκορπισμένα χειρόγραφα της άτυχης τεχνίτρας. Θακούγαμε τότε όλοι μας τα κελαϊδίσματα του διαβατάρικου πουλιού και την αρμονία, την Τευτονική, που κόπηκε στα πρώτα πρώτα ανακρούσματα. Θάδειχνε σύνωρα, το τύπωμα των oeuvres posthumes, τι χάσανε τα γράμματα και τι στερήθηκε μαζί τους κ' η Ιδέα. Γιατί δεν κλαίμε μόνο τα ωραία μάτια και τη σκέψη τη βαθειά, που νέκρωσε ο θάνατος, κλαίμε σύνωρα και τη στέρηση μιας οπαδού της Γλωσσικής Ιδέας, της μεγάλης κ' εθνοσώτειρας Ιδέας. Γιατί η φωτισμένη Ηπειρώτισσα ποτισμένη από τα μικρά της χρόνια το μίσος και την περιφρόνηση προς τη Δασκαλοσύνη, δούλευε στον ίδιο με μας Ναό, δούλευε για την πανώρια Γλώσσα τη νικήτρα του εθνικού μας θανάτου. Και δούλευε για δαύτη, γιατ' είχε νοιώσει την τρεμούλα της Αγάπης και τη γλυκάδα της Ζωής.

Τέτια ήσουνα, ω Λάουρα, καθώς παραπάνου με ψυχή παραλυμένη Σε ζουγράφισα. Τέτια ήσουνα και Σε ζήλεψε ο μεθυστής ο Χάρος, ω ρόδο που γεννήθηκες μια χρυσαυγή με τη δροσούλα. Και με σειρηνικούς ρυθμούς, με πλάνα κύμβαλα, Σε μάγεψε ο μαύρος ο κουρσάρος και κρατεί Σε. Ο ύπνος Σου λοιπόν ας είναι ύπνος Ηγησώς. Και στον ασφοδελόν λειμώνα, που Σε χαίρεται, ας μη Σε ζώνουν τα τρισκόταδα, αλλ' ας ξανοίγης ατέλειωτα και μακρυσμένα πλάτια, ουρανούς ελληνικούς με χρώματα περίλαμπρα.

Και στην κλωνόγυρτη σιωπηλή ιτιά και σταργοσάλευτα κυπαρίσσια, που σκεπάζουνε το κοιμητήρι Σου, ας τραγουδούνε τα πουλιά και ας λεν τους πόθους μιας ωραίας και λιγόχρονης ζωής. Κι απ' το χώμα Σου ―που αδρά το πότισαν τα θλιβερά δάκρυα της δόλιας μάννας σου― ας φυτρώσουν όμορφες μυρσινούλες, που καθεμιά να θυμίζη Σένανε.

Και σου στέλνω κ' εγώ ―αυτού στη μαύρην Αχερουσία,― πρεπούμενο στολίδι του τάφου Σου, κλωνάρι αγριοελιάς, φυτρωμένης ανάμεσα στα φεγγοβόλα ερείπια της Ολυμπίας. Και Σου στέλνω λουλούδια, κορφολογημένα απ' ταγαπημένα Σου αττικά ροδοτόπια, και κάτασπρα κρινάκια, ραντισμένα απ' τα δάκρυά μου για τον άκαιρο θάνατο μιας αξέχαστης φιλαινάδας, συναγωνίστρας κι αδερφής. Κ' είναι τα δάκρυά μου ―Ωιμένα, ωιμέ― θερμά, αγνά κ' ειλικρινή, ω Λάουρα, που σ' έδειξεν ο ουρανός και τώρα κλει το χώμα.

Σελ. 556
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/557.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

βάνει τους αρχαίους παλιάτσους... και μπολιάζουνε τα κορίτσια με το δηλητήριο του προγονισμού

1907

Ο Νουμάς

ΑΡΣΑΚΕΙΟ

Ο ιμπρεσσάριος που λέγεται "Φιλεκπαιδευτική εταιρία", έφερε από καιρό στο θέατρό του το "Αρσάκειο" το διάσημο θιασάρχη Μιστριώτη με πλούσιο προσωπικό από θεατρίνους αρχαίους Έλληνες. Το κοινό υποστηρίζει με τα όλα του το θίασο, και οι δουλιές πάνε περίφημα.

Το χειμώνα παράστησε κάμποσες φορές μερικά αρχαία δράματα, καθώς την "Αντιγόνη" και τη "Ναυσικά", εις αυτήν ταύτην την φωνήν του Σοφοκλέους "την κατακηλούσαν τα ώτα" και τα άμοιρα τα κορίτσα είδανε και πάθανε ώσπου να καταφέρουνε ν' αποστηθίσουνε πράγματα που δε νοιώθανε.

Τώρα το καλοκαίρι έπρεπε ν' αλλάξη ο ντόρος, και την περασμένη Κυριακή προσκαλούσε ο θίασος τους "φιλόμουσους γονείς" σε παράσταση καινούριου έργου. Το έργο τώρα δεν είταν αρχαίο, μα σύχρονο, δεν είτανε δράμα μα κωμωδία. Το όνομά της: "Απονομή Μποτασείου και Ραλλείου βραβείου".

Η παράσταση άρχισε με τραγούδια. Το κόρο πολύ ξεψυχισμένα ξέσερνε τις φωνές του, και οι ακροατές καμαρώνανε κείνες τις στιγμές τις κορίστες ―κατακαημένες Ρωμιοπούλες!― που όλες είτανε κίτρινες, καμπουριασμένες, αδύνατες με βλέμμα θολωμένο. Θύματα κι αυτές των προγόνων μας... Το τραγούδι τους ξαπλωνόταν μέσα στο θέατρο σαν πνοή θανατικού.

Ύστερα παρουσιάστηκε ο Μιστριώτης με ένα χάρτινο σπαθί στο αριστερό χέρι για να σφάξη τους "χυδαϊστάς", και μ' ένα μπλίκο χαρτιά στο δεξί. Όλοι καταλάβανε τι τους περίμενε μόλις τον είδανε: Αντιρρητορικός λόγος. Άρχισε το λοιπό να παρασταίνη, κουνώντας τα χέρια του, μουγγρίζοντας, φοβερίζοντας. "Οι προδότες οι χυδαϊστές, που θέλουνε να καταστρέψουνε την ενότητα του Ελληνισμού, καταφέρανε κι άλλο κακούργημα. Παρασύρανε τους βουλευτάδες

———————

"Χυδαϊστής", Ο Νουμάς, έτος Ε', αρ. 254, 31 του Θεριστή 1907, σ. 6-7. Δεν μπόρεσα να ταυτίσω το ψευδώνυμο με το πραγματικό όνομα του συγγραφέα.

Σελ. 557
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/558.gif&w=600&h=39311. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΙΚΟΝΑ

50. "Μαθήτριαι του Αρσακείου διδάσκουσαι την Αντιγόνην του Σοφοκλέους"

Σελ. 558
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 539
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    ο πέπλος της αιδούς... σχίζεται εδώ δημοσία

    1904

    Κ. Παρρέν

    ΔΙΑΤΙ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ

    Αφού λοιπόν τα κορίτσια, αποκλείονται από τον στέφανον της δάφνης, διατί να υποβάλλωνται εις το μαρτύριον των εξετάσεων της γυμναστικής. Και εάν διά τα αγόρια αι εξετάσεις αυταί γίνονται παραίτιοι τόσων ασθενειών και κινδύνων, διά τα κορίτσια το πράγμα είναι χειρότερον ακόμη. Διότι το κακόν δεν έγκειται μόνον εις την επί δύο περίπου μήνας εξάντλησιν του σώματος διά της προετοιμασίας των εξετάσεων, αλλά και εις την δοκιμασίαν εις ην υποβάλλεται η σεμνότης των και η έμφυτος εις την ηλικίαν αυτήν απλότης και αφέλεια κατά την ημέραν των ενώπιον του κοινού και της εξ ανδρών επιτροπής εκτελέσεως των διαφόρων γυμνασμάτων.

    Τίποτε άλλο δεν εξύμνησαν έως τώρα και δεν εξετίμησαν αληθώς οι Έλληνες εις την κόρην, όσον το αίσθημα της αιδούς, το οποίον χρωματίζει το αβρόν πρόσωπον της νέας ηλικίας με τα ωραία των ρόδων χρώματα. Και πράγματι δεν υπάρχει τίποτε θελκτικώτερον από το αιφνίδιον ερύθημα, το οποίον ζωγραφίζει το παιδικόν πρόσωπον της κόρης ευθύς ως ξένος ή ξένη τής απευθύνουν μίαν ερώτησιν ή μίαν θωπείαν ή μίαν φιλοφρόνησιν. Η αδεξιότης και των ευφυεστέρων ακόμη εις το να απαντήσουν ή να ευχαριστήσουν ή να δεχθούν τον έπαινον είναι το μάλλον επαγωγόν γνώρισμα της αθωότητος και φυσικής αφελείας της μικράς ηλικίας.

    Και όλα τα κορίτσια ανεξαιρέτως και τα πλέον έξυπνα, και τα μάλλον ζωηρά έχουν έμφυτον το αίσθημα της σεμνότητος, το αίσθημα της δειλίας, όταν πρόκειται διά πρώτην φοράν να φέρουν εις συνάφειαν το ιδιαίτερον εγώ των με τα των ξένων και αγνώστων, οι οποίοι ως εκ της διαφοράς της ηλικίας δεν έχουν τίποτε το κοινόν μαζή των.

    Αυτά ζουν και πρέπει να ζουν έως τα δέκα πέντε τουλάχιστον έτη εις τον

    ———————

    Κ. Παρρέν, Εφημερίς των Κυριών, έτος 17o, αρ. 791, 2 Μαΐου 1904, σ. 1-2.