Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 577-596 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/577.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τα παιδιά σας είναι πλίνθοι και λίθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα

[1908]

Α. Δελμούζος

ΧΡΟΝΟΣ ΠΡΩΤΟΣ

Α' Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

1. ΓΕΝΙΚΑ

Όταν πήγα στο Βόλο, τα βρήκα όλα σχεδόν έτοιμα. Το κτίριο είχε νοικιαστή, οι μαθήτριες είχαν γραφτή, το προσωπικό ήταν στη θέση του, και όλοι μαζί με την Εφορεία του Α.Δ.Π. περίμεναν το διευθυντή για ν' αρχίσουν αμέσως τα μαθήματα. Μαθήτριες 34, και ο αριθμός των δεν έπρεπε να λιγοστέψη για λόγους οικονομικούς.

Στο σχολείο ―ένα όμορφο δίπατο σπιτάκι― δυο δωμάτια ενωμένα με μεγάλη τρίφυλλη πόρτα αποτελούσαν στενόμακρη αίθουσα, όπου έπρεπε να στριμωχτούν και οι 34 μαθήτριες. Η αυλή του σχολείου, μικρή και πλακοστρωμένη, περιοριζόταν πιο πολύ από μερικά δέντρα και πεζούλια με διάφορα λουλούδια, κι έτσι ούτε τα μισά παιδιά δεν μπορούσαν να κινηθούν σ' αυτή ελεύθερα.

Το προσωπικό πλουσιότατο. Ένας φυσικομαθηματικός, από ένας για την ωδική, την ιχνογραφία και τη γυμναστική, μια δασκάλα για την κοπτική και ραπτική, και άλλη για τα γαλλικά. Όλοι τους είχαν το κύριο έργο τους σε άλλα σχολεία, στο Α.Δ.Π. έδιναν μετρημένες ώρες μόνο για διδασκαλία, που κι αυτές έπρεπε να κανονιστούν σύμφωνα με το πρόγραμμα των δικών τους σχολείων. Μ' ένα δυο συνεννοηθήκαμε από την πρώτη ιδιαίτερη συνάντησή μας. Με άλλους η συνεννόηση ήταν δύσκολη ή και αδύνατη1. Έτσι ενότητα

———————

Από το βιβλίο του Αλέξανδρου Δελμούζου, Το Κρυφό Σχολειό, Collection de l'Institut Français d' Athènes, Αθήνα 1950, σ. 39-42 και 52-58· βλ. και Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου, τ. Γ', 1913, σ. 1-27. Καταχωρίζεται στο 1908 γιατί αναφέρεται σε γεγονότα αυτού του έτους

1. Θυμούμαι π.χ. την πρώτη ερώτηση που μου έκαμε η Γαλλίδα: "Quel système de punitions aurons-nous?" ― Στο μάθημα της ιχνογραφίας συμφωνήσαμε με τον ειδικό

37

Σελ. 577
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/578.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

στην εργασία μας δεν μπορούσε να έχωμε. Η έλλειψη όμως αυτή θα γινόταν πιο βαριά με τη γλωσσική πρόληψη που κυριαρχούσε σε όλο οχεδόν το προσωπικό, σε άλλους από πεποίθηση, και σε άλλους από την πολύχρονη υπηρεσία τους σε δημόσια σχολεία.

Το μεγαλύτερο όμως εμπόδιο για την κανονική εργασία του σχολείου ήταν οι ίδιες οι μαθήτριες. Από τις 34 οι 20 είχαν ενδεικτικό της ΣΤ' δημοτικού, οι 11 της Ζ' πρόσθετης τάξης, δυο ήρθαν με απολυτήριο από το σχολαρχείο ανώτερων ιδιωτικών παρθεναγωγείων, και μία από σχολή καλογραιών. Χωρισμός σε τάξεις ανάλογος με τα ενδεικτικά τους δεν μπορούσε να γίνη. Γιατί εκτός από το ότι μας έλειπαν τα μέσα γι' αυτό, ούτε η φαινομενική ούτε η πραγματική αξία των μαθητριών ήταν ανάλογη με την τάξη απ' όπου είχαν αποφοιτήσει, ούτε ακόμα και με την ηλικία τους, που άρχιζε από τα 11-12 χρόνια και έφτανε σε μερικές ως τα 14. Αν εξαιρέσωμε μόνο τέσσερες μαθήτριες, που ξεχώριζαν σε πνευματικές κυρίως ικανότητες, όλες οι άλλες παρουσίαζαν την ίδια εικόνα, που θα την αφήσω να σχηματιστή μόνη της από τα ίδια τα πράγματα, όπως σχηματίστηκε και στα δικά μου μάτια.

2. ΠΩΣ ΠΗΡΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ2

Όταν πρωτομπήκα στην τάξη μου, βρήκα εμπρός μου 25 μαθήτριες. Όλες κάθονταν με θαυμαστή ησυχία· τα χέρια σφιχτοδεμένα και τα μάτια ανυπόμονα καρφωμένα απάνω μου· άλλα ήταν περίεργα, άλλα φοβισμένα, και άλλα ερευνούσαν ειρωνικά, αν θα μπορούσαν να με βάλουν στο χέρι. Από τα πρόσωπα τα πιο πολλά ωχρά.

Ήθελα να ιδώ τι ξέρουν και άρχισα να τις ρωτώ για τα διάφορα μαθήματα, που είχαν κάμει τον περασμένο χρόνο στ' άλλα σχολεία. Ρώτησα πρώτα για την ιστορία, και μου είπαν πως είχαν μάθει τον Κωσταντίνο τον Παλαιολόγο, την άλωση της Κωσταντινουπόλεως, τον Καραϊσκάκη, τους αρματωλούς και κλέφτες, τον Κολοκοτρώνη, τον Λάμπρο Κατσώνη, τον Καποδίστρια, το Δράμαλη, τον Κανάρη, το Διάκο, τη ναυμαχία του Ναβαρίνου κλπ. κλπ.

―Ιστορία της ελληνικής επαναστάσεως κάνατε;

Γενική απάντηση: "Όχι!"

———————

καθηγητή να αρχίσουν τα. παιδιά από πολύ απλά φύλλα, να τα μετρούν και να παίρνουν τη μορφή μόνο με το μάτι, και να τη σκιτσάρουν μια και καλή χωρίς σβησίματα· και ο δάσκαλος όμως να διορθώνη χωρίς να σβήνη το λαθεμένο. Μόλα ταύτα ο ειδικός είχε πάντα τη γομολάστιχα στην τσέπη, και όταν φαινόμουν πως δεν έβλεπα, την έδινε κρυφά από μένα στη μαθήτρια, για να εξαφανίση την άστοχη γραμμή.

2. Έχει δημοσιευτεί στο "Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου", τ. 3, 1913. Εκεί ο αναγνώστης, που ενδιαφέρεται ειδικότερα για το θέμα, μπορεί να βρη πολύ περισσότερες εκθέσεις απ' ό,τι δίνονται εδώ.

Σελ. 578
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/579.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

― Έστω· για πέστε μου τι ξέρετε για την άλωση της Κωσταντινουπόλεως; Όλα τα χέρια πετάχτηκαν πρόθυμα. Η μαθήτρια που ρώτησα ετοιμάστηκε να βγη έξω τρομαγμένη.

― Μίλησε, παιδί μου, από τη θέση σου.

Έβαλε τα χέρια σε στρατιωτική προσοχή και άρχισε: "Άλωσις της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Τούρκων χίλια τετρακόσια πεντήκοντα τρία τον Ιωάννην Παλαιολόγον τον Β' αποθανόντα διεδέχθη ο αδελφός αυτού Κωνσταντίνος χίλια τετρακόσια... όστις μέχρι τούδε εκυβέρνα την Πελοπόννησον με τον τίτλον του Δεσπότου· ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ήτο δραστήριος γενναίος φιλόπατρις και μεγαλόψυχος· αφήσας το δεσποτάτον του...". Με μια συρτή και λαχανιασμένη απαγγελία, με την αναπνοή μισοκομμένη, άφηνε τη γλώσσα, τις κρίσεις και τα γεγονότα να τρέχουν σα νερό· μόνο που δεν ήταν τα γεγονότα που είχα ζητήσει. Είπα σε άλλη μαθήτρια να εξακολουθήση, και τόνισα πως θέλω να μάθω για την άλωση της Κωσταντινουπόλεως. Κι αυτή όμως πήρε τη μισοτελειωμένη φράση της πρώτης μαθήτριας και άρχισε στον ίδιο τόνο: "αφήσας το δεσποτάτον του εις τους αδελφούς του Δημήτριον και Θωμάν ήλθεν εις την Κωνσταντινούπολιν εν αρχή του χίλια τετρακόσια σαράντα... και περιεβλήθη το στέμμα τον ελληνικού κράτους· ευρίσκετο δε τότε η Κωνσταντινούπολις...". Για κάμποση ώρα όπως το άφηνε η μία έτσι το άρπαζε η άλλη, και θα εξακολουθούσε για πολύ αυτή η κωμωδία, αν δεν την έκοβα απότομα. Ρώτησα ποιος ήταν αυτοκράτορας στην Κωσταντινούπολη, όταν την πολιορκούσαν οι Τούρκοι.

Απάντηση: "Αυτοκράτωρ εις την Κωνσταντινούπολιν όταν την επολιόρκησαν οι Τούρκοι ήτο ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος δραστήριος γενναίος φιλόπατρις και μεγαλόψυχος· αφήσας το δεσποτάτον του εις...".

― Στάσου, παιδί μου, και ν' απαντάς μόνο σε ό,τι σε ρωτώ.

Και όμως οι περισσότερες μαθήτριες δεν μπορούσαν ν' απαντήσουν στην ερώτησή μου απ' ευθείας. Η κάποια λέξη μου τους θύμιζε το σχετικό μέρος από το βιβλίο και άρχιζαν γραμμή, ή έπεφταν σε αμηχανία, έτριβαν νευρικά τα χέρια τους και σώπαιναν. Αν τύχαινε να τους ψιθυρίση κάποια συμμαθήτριά τους την αρχή από την περίοδο, θυμόνταν τη συνέχεια και άρχιζαν. Αδύνατο να ξεκολλήση το μυαλό από τη φρασεολογία του βιβλίου.

― Είπατε πως την Κωσταντινούπολη την έλεγαν άλλοτε Βυζάντιο· γιατί της άλλαξαν όνομα;

Μια μαθήτρια: "από τον Κωνσταντίνον τον μέγαν".

― Πότε έζησε ο Κωσταντίνος ο μέγας;

Καμιά απάντηση. Ρώτησα κάποια Ελένη πότε γιορτάζει· μου απαντά: "του Αγίου Κωσταντίνου".

― Ποιος είναι αυτός ο άγιος Κωσταντίνος;

Σελ. 579
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/580.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Η μαθήτρια: "Ο Κωσταντίνος ο μέγας ο οποίος έκτισε την Κωνσταντινούπολιν"...

― Αφού λοιπόν η εκκλησία μας τον έκαμε άγιο, πριν από το Χριστό έζησε ή ύστερα;

Από πολλές είχα την απάντηση "προ Χριστού".

Άνοιξα το χάρτη κι είπα να μου δείξουν την Κωσταντινούπολη· αφού πλανηθήκαμε και στη Μαδρίτη ακόμα, τέλος τη βρήκαμε. Τις ρώτησα τι γεωγραφία έκαναν πέρσι, και μου είπαν πως διδάχτηκαν την Ασία, την Αφρική, την Αμερική, κλπ. Άφησα τις περιπλανήσεις στα ξένα, και θέλησα να μάθω αν ξέρουν τουλάχιστο τον τόπο τους. Ρώτησα για το Πήλιο κι είπα να μου δείξουν με το χέρι τους πού βρίσκεται. Γυρίσαμε κι εδώ σε νότο, ανατολή και δύση, ώσπου να πετύχωμε το σωστό προσανατολισμό.

― Τι είναι αυτού που δείχνεις;

Απάντηση: "ανατολή,... δύσις, όχι! βορράς!..."

― Από πού βγαίνει ο ήλιος;

Μόνο έτσι φτάσαμε στη BA κατεύθυνση του Πηλίου.

Το κουδούνι χτύπησε διάλειμμα και όλες οι μαθήτριες βγήκαν έξω. Άλλες άρχισαν το τρέξιμο, το παιχνίδι και τις κραυγές, και άλλες σε ομίλους έλεγαν με ζωηρότητα τις εντυπώσεις των για τον καινούριο δάσκαλο. Άνοιξα το παράθυρο του γραφείου κι έριξα μια ματιά στην αυλή. "Ο διευθυντής!" ψιθύρισαν τρομαγμένα, και όλα μονομιάς νεκρώθηκαν. Άλλες βιαστικά σαν αγριοκάτσικα, και άλλες σιγά σιγά αποτραβιόνταν σε μέρος που να μην τις βλέπω. Βγήκα έξω, μα τότε ήταν που χάθηκε κάθε ίχνος από κίνηση και ζωή.

Κάποτε είχα δώσει να διαβάσουν σπίτι ένα δύσκολο και μπλεγμένο παράγραφο από το Λουκή Λάρα. Την άλλη μέρα ρώτησα ποιες τον κατάλαβαν, και όλες σήκωσαν το χέρι. Επωφελήθηκα αυτή τη στιγμή και είπα να μου δώσουν στα τετράδιά τους το νόημα με άλλα λόγια δικά τους. Το κείμενο έλεγε: "Ο νους του πατρός και των περί ημάς συγγενών ή φίλων και εμού αυτού ήτο αποκλειστικώς προσηλωμένος εις το έργον μας. Περί Φιλικής Εταιρείας και τεκταινομένης επαναστάσεως ουδέ το ελάχιστον εγνωρίζαμεν. Συνησθανόμεθα μεν αορίστως πως και ημείς, μεθ' όλων των τότε Ελλήνων, τον προς την ελευθερίαν οργασμόν, εβλέπαμεν εις Σμύρνην Ευρωπαίους κρατούντας υψηλά την κεφαλήν και μετά πικρίας ενδομύχου εμακαρίζαμεν τα αυτόνομα χριστιανικά έθνη, είχαμεν αμυδράς τινας ιστορικάς γνώσεις περί της Γαλλικής επαναστάσεως και νεφελώδεις τινάς ελπίδας εθνικής αποκαταστάσεως, στηριζομένας κυρίως εις την εξ Άρκτου προσδοκωμένην βοήθειαν, τας δε εορτάς συναντώμενοι

Σελ. 580
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/581.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

εψάλλαμεν και ημείς του Ρήγα τα άσματα· αλλά βεβαίως ουδόλως εφανταζόμεθα ότι ευρισκόμεθα εις παραμονάς εθνικής εκρήξεως". Η Μαριγώ Ι. μας δίνει το νόημα με την ακόλουθη φρασεολογία: "Ο νους και του πατρός και των περί ημάς συγγενών ή φίλων και του ιδίου μου ήτο αποκλειστικώς αφιερωμένος (καρφωμένος, ανατεθειμένος) εις την εργασίαν μας. Περί Φιλικής Εταιρείας και παρασκευής επαναστάσεως ούτε το παραμικρό ηξεύραμε και γνωρίζαμε. Αντιλαμβανόμεθα (και γνωρίζαμε και παρετηρούσαμεν) μεν ατάκτως, και (κατά το μάλλον και ήττον, και ασαφώς) και ημείς μεθ' όλων των τότε Ελλήνων, τον προς την ελευθερίαν συσκευασμόν (διοργανισμόν και ενέργειαν) παρατηρούσαμεν και εβλέπαμεν εις την Σμύρνην Ευρωπαίους υπερηφανευομένους (αλαζονευομένους) και μετά πικρίας αποκρύφου (υπούλου και κρυψίνους και ευρισκομένης εις τα ενδότατα), ευτυχούσαμεν (επαινούσαμεν ευδαιμονίζαμεν, καλοτυχίζαμεν) τα ανεξάρτητα (αυτοδιοίκητα) χριστιανικά έθνη, είχαμεν σκοτεινάς (θαμπάς, δυσδιακρίτους αδυνάτους και ασθενείς) τινας ιστορικάς γνώσεις περί της γαλλικής επαναστάσεως και συννεφώδεις τινας ελπίδας εθνικής εγκαταστάσεως (και επαναφοράς) στυλωμένας (στερεωμένας) κυρίως εις την εξ Άρκτου προσμενομένην (ενδεχομένην, περιμενομένην, αναμενομένην, συμπεραινομένην), βοήθειαν (υπεράσπισιν, προστασίαν) τας δε εορτάς ανταμωνόμενοι (συνδεόμενοι, συρρέοντες, συρρεόμενοι) εψάλλαμε και ημείς του Ρήγα τα άσματα· αλλά βεβαίως δεν εσκεπτόμεθα ουδ' όλως ότι ευρισκόμεθα εις παραμονάς εθνικής διαρρήξεως (ξεσπάσματος)".

Η μαθήτρια αυτή ήταν η πιο γραμματισμένη στην τάξη. Είχε τελειώσει το σχολαρχείο σ' ένα μεγαλώνυμο "Πρότυπον Ιδιωτικόν Ανώτερον Παρθεναγωγείον των Αθηνών", ήξερε απ' έξω τη γραμματική με όλες τις εξαιρέσεις, και κοίταζε τις άλλες συμμαθήτριές της και τον περίεργο δάσκαλό της με οίκτο και περιφρόνηση. Με τα συνώνυμα και τις ισοδύναμες φράσεις, που αράδιασε στις παρενθέσεις, μας δείχνει τι πράμα ήταν ο λεχτικός θησαυρός που είχε φορτωμένο στη μνήμη της. Ο τρόπος όμως που μεταχειρίστηκε για να δώση το νόημα, καθρεφτίζει τη μέθοδο που εφάρμοζαν τα σχολεία μας ακόμα και στα νεοελληνικά· διδασκαλία νεοελληνικών σήμαινε τεχνολογία και μετάφραση. Γι' αυτό όλες οι μαθήτριες έδωσαν το νόημα με τον ίδιο τρόπο, μεταφράζοντας δηλαδή το κείμενο. Μία μάλιστα χώρισε τη σελίδα κάθετα σε δύο μέρη, και αντιγράφοντας στο ένα το κείμενο έβαλε στο άλλο τη μετάφραση.

Είδαμε παραπάνω πώς προσπαθούσαν οι μαθήτριες στα γραπτά τους να γελάσουν και τον εαυτό τους και το δάσκαλο. Η ανήθικη αυτή τέχνη τούς είχε γίνει, όπως είπαμε, συνήθεια και τη μεταχειρίζονταν σε κάθε περίσταση, αδιάφορο αν ήταν ανάγκη ή όχι. Εξεταζόταν π.χ. μια μαθήτρια, και οι διπλανές της ή όσες κάθονταν από πίσω, ήξερε δεν ήξερε η συμμαθήτριά τους, έπρεπε να

Σελ. 581
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/582.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ψιθυρίσουν. Και ότι δεν τις παρακινούσε σ' αυτό η άμιλλα και η συνηθισμένη σε πολλά παιδιά ανυπομονησία να δείξουν ό,τι ξέρουν, φαινόταν από τον τρόπο που ψιθύριζαν. Ένιωθαν πως ό,τι έκαναν δεν ήταν σωστό και ζητούσαν να κρυφτούν από τον κακό τους δαίμονα με κάθε μέσο. Με κοίταζαν κατάματα, τα χέρια ήταν σε προσοχή, το πρόσωπο ακινητούσε, και όμως η γλώσσα δούλευε· ή έκαναν πως καθαρίζονται με το μαντίλι ή με το χέρι, ή έδιωχναν τάχα κάποια μίγα, ή έσκυβαν να πάρουν το μολύβι που έρριχναν επίτηδες κάτω για να μιλήσουν πιο ελεύθερα. Έπιανα μια που μιλούσε, της έκανα παρατήρηση και αν δεν της έκοβα αμέσως το βήχα, μπορούσε δημηγορία ολόκληρη ν' αρχίση, για να με πείση ότι δεν έκανε τίποτα. Η απάτη αδερφωμένη πάντα με το ψέμα.

Θυμούμαι τις πρώτες μέρες στο μάθημα της ιχνογραφίας έπρεπε να ιχνογραφήσουν φύλλα από κισσό. Είχα πει πως δεν είναι σωστό να βάζουν το φύλλο απάνω στο χαρτί και να το ξεσηκώνουν ή να παίρνουν μέτρα. Μα τα λόγια μου πήγαιναν χαμένα. Έκοψα μεγάλα τετράγωνα χαρτόνια, για κάθε μαθήτρια από ένα, και απάνω σ' αυτά κάρφωνα το φύλλο με μικρά καρφιά. Και όμως και τότε ακόμα μερικές αντιγράφανε, αν και μπορούσαν μόνες τους να ιχνογραφήσουν καλούτσικα. Τις έπιανα, πάλι το ψέμα και η δικαιολογία πρόχειρα. Δεν υπήρχε μαθήτρια που να μη λέη ψέμα. Ακόμα ο σεβασμός στην ξένη ιδιοκτησία ήταν για όλες ουτοπία, ίσως και μωρία· μόνο μια μοναδική εξαίρεση υπήρχε. Σχετικά παραδείγματα θα ιδούμε σε άλλο μέρος.

Μια μέρα έγραψαν οι μαθήτριές μου, χωρίς να το καταλάβουν, ποια ιδέα και ποιο ιδανικό είχαν για το φύλο τους και τι πρόσεχαν να ιδούν σε κάθε γυναίκα. Τούς είπα να γράψουν δέκα φράσεις που να έχουν το όνομα η γυνή σε όλες τις πτώσεις. Σε όλες τις μαθήτριες χωρίς εξαίρεση η έννοια της γυναίκας προκάλεσε την έννοια του ωραίου και σχεδόν μόνο μ' αυτή συνδέθηκε: "η γυνή είναι ωραία―αι γυναίκες είναι ωραίαι―τη γυναικί εδώρησεν ο θεός το κάλλος,―ω γύναι πόσον ωραία είσαι!" κλπ. Και όταν από τα γενικά πήγαν στα μερικά, αναφέρανε το χρώμα, τα μάτια, τα μαλλιά, τα παπούτσια και προ πάντων τα ρούχα, κι αυτά πάλι τα χαρακτήρισαν με το επίθετο ωραίος "της γυναικός το χρώμα είναι ωραίον ―των γυναικών οι οφθαλμοί είναι ωραίοι ―ω γύναι, τι ωραία κόμη που έχεις! ―της γυναικός τα υποδήματα είναι ωραία ―της γυναικός η εσθής είναι ωραία" κλπ. Δυο τρεις εκφράσανε την έννοια του ωραίου με άλλα επίθετα "της γυναικός το φόρεμα είναι λευκόν ―της γυναικός η εσθής είναι πολυτελής ―των γυναικών τα ενδύματα είναι πολυτελή ―τη γυναικί τα υποδήματα είναι λευκά ―της γυναικός ο πίλος είναι μέγας". Δυο μαθήτριες πρόσεξαν στη γυναίκα και κάτι καλύτερο από τα ρούχα και τα μάτια, τα προτερήματά της. Αν όμως με τη λέξη αυτή εννοούσαν τίποτα περισσότερο από τις μερικότητες που αναφέρανε οι άλλες, τα ωραία δηλαδή μαλλιά και τα ωραία παπούτσια, δεν ξέρω· γιατί έγραψαν ξερά, η μία "της γυναικός τα προτερήματα είναι ωραία"

Σελ. 582
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/583.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και η άλλη: "της γυναικός τα προτερήματα είναι πολλά". Ίσως όμως να μπορούμε να υποτάξωμε εδώ τις ακόλουθες φράσεις που βρίσκω σε τρία τετράδια: "η γυνή είναι φιλόκαλος―ταις γυναιξίν προσφιλείς αι καλαί εσθήτες―την γυναίκα δυσκόλως την απατούν" και "ω γυναίκες πόσον αξιαγάπητοι είσθε!". Μα τρεις μαθήτριες ξέφυγαν σε μερικές πτώσεις από τη γενική ωραιοπάθεια και δανείστηκαν από την κοινή γνώμη χαρακτηρισμούς όπως "των γυναικών η ζηλοτυπία είναι σφοδρά ―των γυναικών η φλυαρία ανυπόφορος ―τη γυναικί μη πείθου ευκόλως" και "ω γυναίκες λέγετε την αλήθειαν!". Μία προχώρηοε σ' αυτό πιο πολύ κι έγραψε "της γυναικός ο νους είναι ολιγώτερος του ανδρός". Κάτι ανάλογο νόμισα πως ήθελε να πη και κάποια άλλη με τη φράση της "του πατρός αι σκέψεις είναι περισσότεραι της μητρός", μα όταν τη ρώτησα τι εννοούσε, άλλαξε τη λέξη "σκέψεις" με τη λέξη "φροντίδες". Πολλά απ' όσα έγραψαν οι μαθήτριες για τη γυναίκα δείχνουν πως δεν πρέπει να μας φανή μόνο ατομική η γνώμη της Ανδρονίκης Ντ.: "των γυναικών αι ασχολίαι δεν είναι βάναυσοι!". Το ίδιο πείραμα έγινε και με τη λέξη: "πατήρ". Χαρακτηριστικές απ' αυτό είναι οι φράσεις: "εις τους πατέρας αξίζει η αυστηρότης―των πατέρων αι επιπλήξεις είναι δριμείαι ―του πατρός απουσιάζοντος τα παιδία παίζουν ―των πατέρων ημών απουσιαζόντων παίζομεν".

Από μερικά που είδαμε ως τώρα φάνηκε ακόμα τι ήταν ο δάσκαλος για τα παιδιά. Στην έκθεση που είχαν γράψει για τον πρώτο περίπατο μερικές μαθήτριες άρχισαν έτσι: "κατά διαταγήν του κ. Διευθυντού εξήλθομεν εις περίπατον". Εγώ τις είχα ρωτήσει αν ήθελαν να πάμε περίπατο, πού και πότε, συνεννοηθήκαμε μαζί, συμφωνήσαμε την ώρα, κι έτσι πήγαμε. Και όμως και τη συνεννόηση και τη συμφωνία για τον περίπατο, για το παιχνίδι, μόνο ως διαταγή μπορούσαν να την καταλάβουν. Ο δάσκαλος γι' αυτές να διατάζη μόνο πρέπει. Στα 1908 είχα κάμει κάποια εγχείριση στο λαιμό μου, η πληγή ήταν ακόμα νωπή και το στόμα μου στράβωνε αρκετά, όταν μιλούσα. Τις πρώτες μέρες έπιασα μαθήτρια που γυρίζοντας στην απέναντί της προσπαθούσε να με μιμηθή στραβώνοντας το στόμα της. Αυτό έγινε μόνο μια φορά, μόλα ταύτα το αναφέρω, γιατί ο δράστης ήταν μια από τις καλύτερες μαθήτριες.

Τη σχέση τους αυτή προς το δάσκαλο την εξηγεί κάπως το ακόλουθο περιστατικό: κάποτε, στην αρχή ακόμα, έβαλα μια μαθήτρια να ξαναγράψη σπίτι της καλλιγραφικά κάτι ορνιθοσκαλίσματα που μου είχε δώσει. Την άλλη μέρα μου έφερε το γραπτό της σε ιδιαίτερο τετράδιο με τον τίτλο: "Τετράδιον τιμωριών της μαθητρίας τάδε". Τη ρώτησα γιατί έκαμε ξεχωριστό τετράδιο και αν είχε σκοπό να τιμωρηθή πολλές φορές. Τότε έμαθα κάτι που δεν το ήξερα: σε άλλα παρθεναγωγεία κάθε μαθήτρια έπρεπε να έχη τετράδιο ειδικό για τις τιμωρίες.

Σελ. 583
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/584.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Στο μάθημα της ιστορίας και της γεωγραφίας είδαμε ποια ήταν η εθνική τους μόρφωση. Σχετικά μ' αυτή βρίσκω στις σημειώσεις μου και τ' ακόλουθα χαρακτηριστικά :

1. Τη δεύτερη μέρα ρώτησα ποιες ξέρουν τον εθνικό μας ύμνο. Όλα τα χέρια πετάχτηκαν ψηλά με προθυμία. Μια δυο μαθήτριες μου είπαν τα δύο πρώτα τετράστιχα:

Σε γνωρίζω από την όψη

του σπαθιού την τρομερή,

σε γνωρίζω από την κόψη

που με βία μετράει τη γη.

Ύστερα από την απαγγελία τους, που μου θύμισε ηθοποιούς του παλιού καιρού, ύστερα από το ανακάτωμα των λέξεων και την ομολογία πως μόνο τα δύο τετράστιχα είχαν μάθει, νόμισα περιττό και να δοκιμάσω καν, αν καταλάβαιναν τι έλεγαν. Ρώτησα μόνο από περιέργεια για τον ποιητή του ύμνου. Όλες σώπασαν, και αργά υψώθηκε δειλά ένα χέρι: "ο Ραγκαβής"!

2. Στην αρχή του σχολείου ο δάσκαλος της ωδικής θέλησε να διδάξη το γνωστό δημοτικό τραγούδι: "Εσείς βουνά των Γρεβενών και πεύκα του Μετσόβου ―λίγο για χαμηλώσετε...". Όλη η τάξη επαναστάτησε και δεν ήθελε να τραγουδήση : "τι ; βλάχικα θα μάθωμε;".

Από τις τριαντατέσσερες μαθήτριες οι περισσότερες ήταν νευρικές, Αν έκανα σε κάποια παρατήρηση για ένα της λάθος, έσκυβε το κεφάλι, το έκρυβε με τα χέρια της κι έμενε έτσι όσο βαστούσε το μάθημα. Τη μάλωνα, άρχιζαν οι λυγμοί και τα κλάματα. Κάποτε, άμα το μάλωμα γινόταν σε αυστηρότερο τόνο, ξεσπούσαν σε νεύρα. Σε μερικές μάλιστα τα νεύρα έφταναν ως τη νευρασθένεια. Τα νεύρα μάς πληροφορούν και για τη σωματική τους κατάσταση και το ψυχικό τους σθένος. Είδαμε πως όλες σχεδόν καμπούριαζαν και τα πιο πολλά πρόσωπα ήταν χλωμά, θυμούμαι έναν από τους πρώτους περιπάτους. Πήγαμε ως τη ρίζα κάποιου λόφου, είκοσι λεπτά μακριά από την πόλη. Μας συνόδευε και μια κυρία από την Εφορεία του σχολείου. Είπα ν' ανεβούμε στην κορυφή του λόφου, μα όλες κοίταζαν με τρόμο το ύψος, το κωμικό για την ηλικία τους.

― Τι κοιτάτε; θ' ανεβούμε απάνω!

Απάντηση γενική: "Δεν μπορούμε, θα καθήσωμε εδώ με την Κυρία Κ.".

Ανέβηκα καμιά πενηνταριά μέτρα με δυο τρεις μαθήτριες. Φώναξα ν' ανεβούν και οι άλλες. "Δεν μπορούμε!" ―"Μπορείτε, θ' ανεβήτε! Ελάτε ως εδώ που είμαστε εμείς". Κίνησαν όλες και ανέβηκαν ως το μέρος μας. Από ψηλά όλα κάνουν πιο πολλή εντύπωση, είδαν εμπρός τους νέον κόσμο, και σε λίγο σκαρφάλωσαν ως την κορυφή πιο γρήγορα και από μένα. "Ωραία είναι δω απάνω!" ―"Το ξέρω, γι' αυτό σας είπα ν' ανεβήτε". Το κατέβασμα ήταν

Σελ. 584
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/585.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

φυσικά δυσκολώτερο. Έτρεμαν να πηδήσουν από μισό μέτρο ύψος, τα έχαναν όλως διόλου όταν έβρισκαν εμπρός τους μεγάλες πέτρες, και αν έπεφτε καμία, περίμενε το θάνατο.

Τελειώνω με το χαρακτηρισμό των μαθητριών που έκανα στους γονείς των το Νοέμβριο του 1908, όταν τους κάλεσα σχολείο, για να τους αναπτύξω το σύστημα που θ' ακολουθούσε το Α. Δ. Π., και να ζητήσω τη συνεργασία τους. "Τα παιδιά σας είναι πλίνθοι και λίθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα. Ξέρουν λίγα απ' όλα και δεν ξέρουν τίποτα· τίποτα δεν κατέχουν σταθερό και ωρισμένο· στο μικρό μυαλό τους αβέβαιες και σκοτεινές έννοιες και παραστάσεις πλέουν μέσα σε χάος. Ο εγκέφαλός τους κακόμαθε και δυσκολεύεται να παρακολουθήση και τον απλούστερο συλλογισμό. Ο παπαγαλισμός τούς έγινε συνήθεια και η αυτοπεποίθηση τους λείπει εντελώς. Η ίδια τραγική σύγχυση που επικρατεί στις ιδέες τους, υπάρχει και στη γλώσσα τους· οι μαθήτριες, όταν είναι εμπρός μας, δεν ξέρουν καμιά γλώσσα. Τις ρωτούμε, και ή ξαναλένε σαχλότατα τις δικές μας φράσεις ή τις φράσεις του βιβλίου, ή προσπαθούν ν' αποδώσουν και ό,τι πράγματι κατέχουν με φρασεολογία που πληγώνει την καλαισθησία, συχνότατα και τη λογική. Από τους λόγους των λείπει η συνοχή, το αίσθημα, η ζωή. Όλη τους την προσοχή τη σπαταλούν για να βρουν κατάλληλες λέξεις, μόνο το μνημονικό εργάζεται, η ψυχή τους όμως, αν δεν τρέμη από αγωνία, μένει απαθής. Αν θέλετε τώρα να μάθετε και για το ηθικό τους, τα παιδιά σας υποκρίνονται διαρκώς, και προσπαθούν να μας γελάσουν. Εμπρός μας χάνουν κάθε φυσικότητα, μας φοβούνται, μας νομίζουν ίσως εχθρούς των· τις πρώτες μάλιστα ημέρες θαρρούσα πως ήμουν ιεροξεταστής. Αν προσθέσετε σ' αυτό τη γενική τάση για επίδειξη, το ελεεινό διάβασμα, την ανυπόφορη κακογραφία και τις ανορθογραφίες, την ανθυγιεινή στάση τους στα θρανία, την κιτρινάδα στα περισσότερα πρόσωπα και τη νευρικότητα πολλών, που σε μερικές προχωρεί συχνά ως την νευρασθένεια, έχετε πιστή ζωγραφιά από τη σωματική, την πνευματική και την ηθική καχεξία των μαθητριών μας. Ο χαρακτηρισμός αυτός στηρίζεται σε συστηματική μελέτη και παρατηρήσεις του προσωπικού, και ίσως να είναι κατώτερος από την πραγματικότητα. Εξαιρέσεις βέβαια υπάρχουν, δυστυχώς όμως μένουν πάντοτε εξαιρέσεις".

Σελ. 585
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/586.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

λαμβάνεται πρόνοια περί σύμπαντος του γυναικείου πληθυσμού της Ελλάδος, του τε αστικού και του αγροτικού

1908

Σ. Ε. Στάης

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ

ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ "ΠΕΡΙ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ"

Προς την Βουλήν,

Το ζήτημα της γυναικείας εκπαιδεύσεως επασχολεί τον απανταχού πεπολιτισμένον κόσμον, περί δε της επειγούσης ανάγκης της οργανώσεως ταύτης αλλεπάλληλοι εκφέρονται αποφάσεις και ευχαί συλλόγων, εταιρειών και διεθνών συνεδρίων. Αλλά και αι κυβερνήσεις πολλαχού σοβαρώτατα σκέπτονται περί αυτού, καθ' όσον παροξυνόμενον ήρχισε να προσλαμβάνη χαρακτήρα, όχι απλώς εκπαιδευτικού ζητήματος, αλλά κοινωνικού· ούτω προ τριών μόλις μηνών η πρωσσική κυβέρνησις προέβη εις ευρείας μεταρρυθμίσεις της γυναικείας εκπαιδεύσεως, ανοίξασα συγχρόνως από του αρξαμένου ακαδημαϊκού έτους και τας πανεπιστημιακάς πύλας εις τας γυναίκας.

Και παρ' ημίν η ανάγκη της γενικής οργανώσεως της γυναικείας εκπαιδεύσεως ενδεικνύεται και εκ πολλών άλλων και ιδία εκ του υπερπλεονασμού των επιδιωκουσών το διδασκαλικόν στάδιον νεανίδων.

Τέσσαρες περίπου εκατοντάδες ελληνίδων κατ' έτος σπεύδουσι προς τα διδασκαλεία, όπως αποκτήσωσι πτυχίον διδασκαλίσσης, όχι βεβαίως πάσαι εξ εμφύτου κλίσεως προς το διδασκαλικόν επάγγελμα, αλλ' αι πλείσται, ίνα εξασφαλίσωσι πόρον τινά ζωής.

Ούτω δε εδημιουργήθη μέγα πλεόνασμα διδασκαλισσών διαμαχομένων λυσσωδώς περί εκάστην κενουμένην ή ιδρυομένην θέσιν, ογκούμενον δε το πλεόνασμα ολονέν αποτελεί κοινωνικόν κίνδυνον καταφανή εις πάντας.

———————

Αναδημοσιεύεται από την έκδοση: Εκπαιδευτικά Νομοσχέδια υποβληθέντα εις την Βουλήν των Ελλήνων υπό τον Υπουργόν των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Σ. Ε. Στάη κατά Νοέμβριον του 1908, σ. 14.

Σελ. 586
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/587.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Αλλά τι άλλο μαρτυρεί τούτο ή ότι υπάρχουσι 400 μεμορφωμέναι κόραι ελληνικών οικογενειών κατ' έτος έχουσαι ανάγκην εργασίας διά να ζήσωσι; Πώς δε θα ήτο δυνατόν η πολιτεία να περιορίση εξ επιβεβλημένης ανάγκης και εκ λόγων εκπαιδευτικής τάξεως τον αριθμόν τούτον κατά τα εννέα δέκατα χωρίς να φέρη κοινωνικόν κλονισμόν εκ της αποτόμου ανακοπής του χειμάρρου αυτού της γυναικείας φιλεργίας; Έπρεπε συγχρόνως να ληφθή μέριμνα περί εξευρέσεως και άλλων σταδίων εργασίας διά τας γυναίκας τας τυχούσας ευρείας διανοητικής παιδεύσεως, έπρεπε δε προσέτι και από των κατωτέρων βαθμίδων της εκπαιδευτικής κλίμακος να συγκρατηθώσιν από της προς τα άνω ορμής αι στερούμεναι επαρκών εφοδίων διά του ανοίγματος πλαγίων θυρών προς τον πρακτικόν βίον της εντίμου εργασίας.

Ευτυχώς τα παρ' ημίν ήθη, αποτινάξαντα της μακραίωνος δουλείας τας χειροπέδας, παρέχουσιν ήδη επαρκή ελευθερίαν εις την γυναίκα, όπως και έξω του οίκου επεκτείνη την δράσιν αυτής, ουχί προς διάσπασιν της πατροπαραδότου ενότητος της ελληνικής εστίας, αλλά προς μείζονα μάλιστα ενίσχυσιν διά της αλληλοβοηθείας των μελών αυτής.

Ο ελληνικός οίκος εθεωρείτο πρότερον αξιωθείς της θείας ευλογίας, οσάκις ήτο πολύτεκνος, διότι όσα τέκνα προσετίθεντο, τόσαι χείρες εμετρούντο βοηθοί του πατρικού και του μητρικού έργου. Αλλ' η σύγχρονος κοινωνία μεταβαλούσα της ανθρώπινης υπάρξεως τους όρους, απειλεί να διασαλεύση εκ βάθρων και αυτόν τον ελληνικον οίκον, ώστε υπό τινων να θεωρήται μόνον ουχί συμφορά η πολυτεκνία.

Της τοιαύτης αντιλήψεως η εξήγησις είναι ευχερής. Ο ελληνικός οίκος, καταστάς διά των βιομηχανικών προόδων πολλώ διάφορος του πρότερον, δεν έχει εκ της εν αυτώ εργασίας πάντων πάσης ηλικίας των μελών της οικογενείας την πλήρη απόδοσιν των αναγκών αυτού, δεν είναι πλέον αυτάρκης.

Αυτάρκης θα γίνη και πάλιν ο ελληνικός οίκος, αν αποδοθή η παραγωγός ενεργητικότης εις τα μέλη αυτού, ιδίως εις όσα σφαλεραί αντιλήψεις, υποδαυλιζόμεναι και υπό τυφλών φιλοστοργιών, μετέβαλον εις αδρανούντα είδωλα προς κόσμον και επίδειξιν.

Διά του υποβαλλομένου νομοσχεδίου γενικής οργανώσεως της γυναικείας εκπαιδεύσεως λαμβάνεται πρόνοια περί σύμπαντος του γυναικείου πληθυσμού της Ελλάδος, του τε αστικού και του αγροτικού.

Διά τας κόρας των αγροτών εκρίθη επαρκής η εξαετής δημοτική εκπαίδευσις, προσφόρως ρυθμιζομένου του προγράμματος ταύτης, ως συμπληρωτικαί δε του δημοτικού σχολείου ετάχθησαν αι αγροτικαί σχολαί μετά διετούς φοιτήσεως.

Διά τας κόρας των αστών, μετά την εκ του δημοτικού σχολείου αποφοίτησιν, πολλαί οδοί ανοίγονται προς εκλογήν. Αι μεν έχουσαι άμεσον ανάγκην να αποζήσωσιν εκ της εργασίας των χειρών αυτών αποκτώσι τας απαιτουμένας

Σελ. 587
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/588.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γνώσεις διά διετούς φοιτήσεως εις οικοκυρικάς και χειροτεχνικάς σχολάς· όσας δεν υποχρεοί η ανάγκη εις την άσκησιν επαγγέλματός τινος ή δεν αισθάνονται κλίσιν προς επιστήμην ή τέχνην, δύνανται να αρκεσθώσιν εις την επί τετραετίαν φοίτησιν εις το παρθεναγωγείον προς ηθικήν και διανοητικήν παίδευσιν αυτών προ της εξόδου εις τον κοινωνικόν βίον.

Μετά διετή δε φοίτησιν εις το παρθεναγωγείον δύνανται εκ τούτου να μεταβώσιν ή εις το διδασκαλείον προς απόκτησιν πτυχίου διδασκαλίσσης ή νηπιαγωγού, ή εις γυμνάσιον προς περαιτέρω πανεπιστημιακήν παίδευσιν αι διαφλεγόμεναι υπό του ιερού πυρός της επιστήμης. Δύνανται επίσης εκ της αυτής τάξεως, αφού απέκτησαν επαρκή διανοητικήν παίδευσιν, να αφιερωθώσιν εις τας καλάς τέχνας ή εις κλάδον τινά της βιοτεχνίας αι έχουσαι έμφυτον κλίσιν προς τινα τούτων.

Αλλ' ουδ' εκ της εμπορικής παιδεύσεως αποκλείονται όσαι θετικώτεραι τον χαρακτήρα ελκύονται υπό ταύτης· αποφοιτώσαι εκ της δευτέρας τάξεως του παρθεναγωγείου εισάγονται εις τας εμπορικάς σχολάς.

Επειδή δε και εις κλάδους τινάς δημοσίων υπηρεσιών ήρξατο ήδη η εισαγωγή γυναικών, και περί τούτου ελήφθη πρόνοια όπως εγγράφωνται απολυόμεναι του παρθεναγωγείου εις ειδικάς σχολάς τηλεφωνητριών, τηλεγραφητριών, ταχυδρομικών υπαλλήλων κλπ.

Ταύτα πάντα απεικονίζονται και εν τω παρατιθεμένω διαγράμματι.

Εν Αθήναις, τη 22 Νοεμβρίου 1908.

Ο επί των εκκλησιαστικών και της δημοσίας εκπαιδεύσεως υπουργός

βουλευτής εκ Κυθήρων

Σ. Ε. ΣΤΑΗΣ

ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ

"Περί οργανώσεως της γυναικείας εκπαιδεύσεως"

Άρθρον 1.

Η γυναικεία εκπαίδευσις, ομοταγής τη των αρρένων, αποτελείται εκ τριών βαθμίδων: της στοιχειώδους ή δημοτικής εκπαιδεύσεως, της μέσης και της ανωτάτης. Υποχρεωτική διά πάσας τας Ελληνίδας είνε μόνον η στοιχειώδης ή δημοτική εκπαίδευσις, διαρκούσα από του 7ου έτους της ηλικίας μέχρι του 12ου τουλάχιστον συμπεριλαμβανομένου.

Άρθρον 2.

Προς συμπλήρωσιν των εν τω δημοτικώ σχολείω γνώσεων και πρακτικήν άσκησιν αι εξ αυτού απολυόμεναι, δύνανται να φοιτήσωσιν επί διετίαν εν μεν

Σελ. 588
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/589.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ταις πόλεσιν ή κωμοπόλεσιν εις οικοκυρικάς και χειροτεχνικάς σχολάς, εν δε τοις χωρίοις εις αγρονομικάς σχολάς.

Άρθρον 3.

Αι προτιθέμεναι να συνεχίσωσι την διανοητικήν αυτών παίδευσιν, απολυόμεναι των δημοτικών σχολείων, φοιτώσιν εις το παρθεναγωγείον επί τετραετίαν, ήτοι μέχρι του 15ου έτους της ηλικίας αυτών κατ' ελάχιστον.

Άρθρον 4.

Αι προαγόμεναι εκ της β' εις την γ' τάξιν του παρθεναγωγείου δύνανται να εισαχθώσι μετ' ευδόκιμον εισιτήριον εξέτασιν εις τα γυμνάσια του κράτους, εις πρακτικά λύκεια ή εις δημοσίας εμπορικάς σχολάς, συμφοιτώσαι μετά των αρρένων, ένθα δεν υπάρχουσιν ισόβαθμα σχολεία θηλέων, επί ίσοις δικαιώμασι και περαιτέρω πανεπιστημιακής εκπαιδεύσεως.

Άρθρον 5.

Αι εφιέμεναι να επιδοθώσιν εις βιοτεχνικάς ή καλλιτεχνικάς σπουδάς, εισάγονται εις ειδικάς σχολάς μετ' ευδόκιμον αποφοίτησιν εκ της β' τάξεως του παρθεναγωγείου.

Άρθρον 6.

Εκ της αυτής τάξεως του παρθεναγωγείου ευδοκίμως αποφοιτώσαι δύνανται να φοιτήσωσιν εις ειδικάς σχολάς τηλεγραφητριών, τηλεφωνητριών και άλλων κλάδων δημοσίων υπηρεσιών.

Άρθρον 7.

Επίσης αι μέλλουσαι να υποστώσιν εισιτήριον εξέτασιν προς εισαγωγήν και τετραετή φοίτησιν εις διδασκαλείον διδασκαλισσών ή νηπιαγωγών οφείλουσι να προσαγάγωσιν ενδεικτικόν προβιβασμού από της β' εις την γ' τάξιν του παρθεναγωγείου.

Άρθρον 8.

Η φοίτησις εν παντί κλάδω και πάση βαθμίδι δύναται να γίνηται ελευθέρως είτε εις δημοσίας σχολάς, είτε εις δημοσυντηρήτους ή κοινοτικάς τοιαύτας, είτε εις σχολάς διατελούσας υπό την εποπτείαν εκπαιδευτικών ή κοινωφελών σωματείων, είτε εις διευθυνομένας υπό ιδιωτών. Αλλά προς ίδρυσιν οιασδήποτε σχολής γυναικείας εκπαιδεύσεως απαιτείται η διά βασιλ. διατάγματος έγκρισις του τε πλήρους οργανισμού και λεπτομερούς προγράμματος αυτής, ασκείται δ' επί της λειτουργίας αυτών διαρκής εποπτεία υπό του υπουργείου των εκκλησιαστικών και της δημοσίας εκπαιδεύσεως, δικαιουμένου να ανακαλέση δι' ετέρου βασιλ. διατάγματος την δοθείσαν έγκρισιν της ιδρύσεως, εάν η περαιτέρω ύπαρξις σχολής τινος κριθή επιβλαβής εις την εκπαίδευσιν.

Σελ. 589
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/590.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Άρθρον 9.

Εφ' όσον δεν έχουσι συσταθή υπό του κράτους ειδικαί σχολαί προς σπουδήν των καθ' έκαστον επαγγελμάτων, δύνανται να αναγνωρίζωνται διά βασ. διαταγμάτων ως ισότιμοι προς δημοσίας σχολάς είτε αι υπό δήμων και κοινοτήτων, είτε υπό σωματείων, είτε υπό ιδιωτών συντηρούμεναι, παρεχομένων αυταίς προς ενίσχυσιν και ετησίων βοηθημάτων αναγραφομένων εν τω προϋπολογισμώ του υπουργείου των εκκλησιαστικών και της δημοσίας εκπαιδεύσεως. Αλλ' επί των τοιούτων σχολών ασκείται υπό του κράτους άμεσος και διαρκής έλεγχος διά κυβερνητικού επόπτου.

Άρθρον 10.

Οι οργανισμοί και τα προγράμματα των σχολών της γυναικείας εκπαιδεύσεως πάσης βαθμίδος και παντός κλάδου θέλουσι καταρτίζεσθαι υπό του υπουργείου των εκκλησιαστικών και της δημοσίας εκπαιδεύσεως και εγκρίνεσθαι διά βασ. διαταγμάτων· η δ' εφαρμογή τούτων έσται υποχρεωτική και επί των μη δημοσίων σχολών, εφ' όσον αύται λειτουργούσι κατά τους όρους του 9ου άρθρου.

Εν Αθήναις, τη 22 Νοεμβρίου 1908.

Ο επί των εκκλησιαστικών και της δημοσίας εκπαιδεύσεως υπουργός

βουλευτής εκ Κυθήρων

Σ. Ε. ΣΤΑΗΣ

Σελ. 590
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/591.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ανάγκη... ν' ανοιχτούνε στα κορίτσια κι' άλλοι δρόμοι

1912

Εκπαιδευτικός Όμιλος

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΟΜΙΛΟΥ

ΑΝΩΤΕΡΑ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΑ

ΙΙ

Το δεύτερο ερώτημα του Κεντρικού Εποπτικού Συμβουλίου είναι για τα Ανώτερα Παρθεναγωγεία και τα Διδασκαλεία των κοριτσιών. Αλλά τα μόνα επίσημα σχολεία τα ειδικά για τη μόρφωση των κοριτσιών στην Ελλάδα είναι τα δημοτικά, τετρατάξια και εξατάξια και τα λίγα οχτατάξια ανώτερα παρθεναγωγεία με ταντίστοιχα διδασκαλεία της φιλεκπαιδευτικής εταιρείας. Επομένως το ερώτημα του K.E. Συμβουλίου μάς φέρνει αμέσως στο πρόβλημα της γυναικείας μορφώσεως στον τόπο μας. Το μεγάλο όμως αυτό πρόβλημα θα το θίξουμε τόσο μόνον, όσο φτάνει για να δώσομε θετική και δικαιολογημένη απάντηση στην ερώτηση που μας έγινε.

Ό,τι είπαμε στο Α' μέρος για τα δημοτικά σχολεία των αγοριών ισχύει και για τα δημοτικά παρθεναγωγεία. Μ' αυτά έδειξε η πολιτεία πως έννοιωσε το χρέος της να φροντίσει ―όπως δα φρόντισε και για ταγόρια― για τη στοιχειώδη μόρφωση των κοριτσιών. Οι οικονομικές όμως και κοινωνικές συνθήκες επιτρέπουν κ' επιβάλλουνε σε πολλά κορίτσια να ζητήσουνε γενική μόρφωση ανώτερη από τη λαϊκή· για τέτοια μόρφωση το Κράτος ως τώρα δε φρόντισε καθόλου. Η μόνη φροντίδα του ήτανε ν' αναγνωρίσει και κανονίσει τα προγράμματα για τα λίγα ανώτερα παρθεναγωγεία που ίδρυσε η ιδιωτική πρωτοβουλία. Τα ανώτερα αυτά παρθεναγωγεία έχουνε διπλό σκοπό· πρώτα να

———————

Εισαγωγικό κείμενο στις προτάσεις για τη γυναικεία εκπαίδευση που υπέβαλε το 1912 ο Εκπαιδευτικός Όμιλος στο Υπουργείο Παιδείας: "Πρόγραμμα Δημοτικού Σχολείου, Ανώτερου Παρθεναγωγείου και Διδασκαλείου Κοριτσιών. Υπόμνημα του Εκπαιδευτικού Ομίλου προς το Κεντρικό Εποπτικό Συμβούλιο της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως", Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου", τ. Β', τχ. Γ', Ιούλιος 1912, σ. 235-243.

Σελ. 591
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/592.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δώσουνε στα κορίτσια γενική μόρφωση ανώτερη απ' ό,τι δίνουν τα δημοτικά και έπειτα να προετοιμάσουνε μαθήτριες για τα διδασκαλεία. Ο πρώτος σκοπός είναι, καθώς φαίνεται από τα πράγματα, κάτι τι δευτερεύον και αργότερα θα εξεταστεί, αν τον επιτυχαίνουν ή όχι. Ο δεύτερος είναι και ο κύριος σκοπός των σχολείων αυτών, αφού εκεί μόνον υπάρχουν ανώτερα παρθεναγωγεία, όπου λειτουργούν και διδασκαλεία. Ώστε δεν είναι αβάσιμος ο ισχυρισμός πως η έμμεση φροντίδα της πολιτείας για τα κορίτσια που ζητούν ανώτερη αγωγή ―τα κορίτσια δηλ. κυρίως της αστικής τάξεως― περιορίστηκε ως τώρα σε αφθονότατες σχετικά με τον πληθυσμό μας δασκαλοπαραγωγικές μηχανές.

Σ.' όλα τα πολιτισμένα Κράτη τα σχολεία προσπαθούνε να υπηρετήσουν και ικανοποιήσουν, όσο μπορούνε, τις ανάγκες που έχουν οι διάφορες κοινωνικές τάξεις. Στη διαβάθμιση και τα προγράμματα των σχολείων καθρεφτίζονται κατά μέγα μέρος οι ανάγκες αυτές, επομένως και η πρόοδος ενός τόπου. Όποιος όμως ήθελε να συμπεράνει μόνον από τα επίσημα ή μισοεπίσημα σχολεία μας τι ανάγκες έχουν τα κορίτσια των αστών στον τόπο μας, δηλ. τι ανάπτυξη και ζωή έχει αυτή η αστική τάξη, θα έφτανε στο συμπέρασμα πως οι αστοί εδώ πέρα δε θέλουνε να δώσουνε στα κορίτσια τους ανώτερη μόρφωση, αφού ανώτερα παρθεναγωγεία είναι μόνον οχτώ, και πως οι λίγοι που τη ζητούνε δε νειρεύονται τίποτε άλλο για τα παιδιά τους παρά το δίπλωμα της δασκάλας, αφού τα 8/10 από τις μαθήτριες που τελειώνουν το Α. Παρθεναγωγείο εξακολουθούν ως το τέλος τη μόρφωσή τους και στα διδασκαλεία. Επειδή όμως τέτοιο συμπέρασμα θα ήταν μοναδικό στα κοινωνικά χρονικά του εικοστού αιώνα για έναν τόπο πολιτισμένο οπωσδήποτε, κάθε στοχαστικός μελετητής θα σχημάτιζε αμέσως την πεποίθηση πως η παράξενη αύτη πρωτοτυπία δε δείχνει πρωτότυπη σύσταση και στασιμότητα της αστικής μας τάξεως, αλλά πως κάπου σκούριασε η πολιτειακή μηχανή. Και με τη βεβαιότητα πως όπου υπάρχει αληθινή ζωή και ανάγκη θα βρει με κάθε τρόπο τα μέσα να εκδηλωθεί και ικανοποιηθεί, θα κοιτούσε να ιδεί τι μέσα ανακάλυψε η αστική τάξη για να μορφώσει τα κορίτσια της σύμφωνα με τις απαιτήσεις που έχει, ή αν και πώς εκμεταλλεύτηκε την ανάγκη αυτή η ιδιωτική επιχειρηματικότητα. Και θα έβλεπε πως ο τόπος μας είναι γεμάτος από σχολές καλογρηών και αυτές πάλι γεμάτες από εύπορα κορίτσια· πως στον Πειραιά και ιδίως στην Αθήνα ακμάζουν και προκόβουν τόσα ιδιωτικά 9τάξια και 10τάξια ιδιωτικά παρθεναγωγεία· πως στις επαρχίες αναγκάστηκαν οι γονείς και ζητήσανε να επιτραπεί στα κορίτσια τους να πηγαίνουνε με τάγόρια στα Ελληνικά σχολεία και στα γυμνάσια· η άδεια δόθηκε και σύμφωνα με την τελευταία στατιστική του Υπουργείου της Παιδείας χίλιες εκατό (1.100) επαρχιωτοπούλες μαθαίνουν τώρα με τους μαθητάς των Ελληνικών σχολείων Λατινικά και Γραμματική και 120 τελειοποιούνται στα μαθήματα αυτά στις γυμνασιακές τάξεις. Από τις μαθήτριες αυτές άλλες ζητούν ανώτερη μόρφωση, άλλες πάνε για να τελειώσουν ορισμένη τάξη του

Σελ. 592
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/593.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γυμνασίου και επιτύχουν έτσι την είσοδό τους στο διδασκαλείο και οι πιο λίγες τέλος για να μπορέσουνε να εγγραφούνε στο Πανεπιστήμιο.

Εδώ όμως κάθε μελετητής που πονεί τον τόπο του και ξέρει τη μεγάλη σημασία της αγωγής θα αισθανόταν την υποχρέωση να εξετάσει, αν τα διάφορα αυτά μέσα που επινόησε η ανάγκη ή η ιδιωτική επιχειρηματικότητα υπηρετούν την αστική τάξη, όπως πρέπει, και συντελούνε στην πρόοδο της κοινωνίας· γιατί τότε μόνο μπορεί κάπως να δικαιολογηθεί η αδιαφορία της πολιτείας. Αλλά θ' άρχιζε από ένα μέσο που δεν το αναφέραμε παραπάνω, γιατί είναι περιορισμένο σε λίγα ευτυχώς πλουσιόσπιτα· η επίδρασή του όμως στην κοινωνία είναι μεγάλη. Λίγοι, οι πλουσιότεροι αστοί, παίρνουν στο σπίτι μια ή δύο ξένες δασκάλες(;) και αυτές κυρίως μορφώνουν τα κορίτσια τους στις ξένες γλώσσες και στην ξένη φιλολογία ή σωστότερα στα ξένα βιβλία· προσθέτουν ακόμη πιάνο και ένα Ελληνιστή για λίγα χρόνια και η αυτοτελής μόρφωση των κοριτσιών αυτών τελειώνει με την καλή προφορά στα Γαλλικά ή τα Γερμανικά, με την αγάπη στα μυθιστορήματα, με γραμματικούς κανόνες από την Αττική διάλεκτο, με λίγες ιστορικές γνώσεις και πολύ θαυμασμό για ό,τι θαυμάζουν οι μορφωμένοι, τον Παρθενώνα π. χ. κ. ά. Αυτό φτάνει για να φαίνεται το κορίτσι μορφωμένο σ' ένα σαλόνι, να μπορεί δηλαδή να μιλεί για όλα τα πράγματα. Σ' όλες τις κοινωνίες οι φτωχότεροι, δηλ. οι λιγότεροι ευγενείς, ζηλεύουν και θέλουν ασυνείδητα να μιμηθούν τους πλουσιότερους και τους ευγενέστερους. Η μίμηση αυτή, επομένως και η αντίδραση των τελευταίων στους πρώτους είναι ανάλογη με τη μόρφωση της κοινωνίας. Η δική μας κοινωνία είναι ακόμη αμόρφωτη, γι' αυτό και η ψευτοαριστοκρατική αγωγή της ευχάριστης κούκλας με τους καλούς τρόπους, τις πολυποίκιλες γνώσεις και τη λίγη γνώση υψώθηκε ως ιδανικό σ' όλη σχεδόν τη μεσαία αστική τάξη, προ πάντων στον κύκλο των μητέρων. Το ψευτοαριστοκρατικό αυτό ιδανικό αναλάβανε εν μέρει να πραγματοποιήσουν τα ανώτερα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία κολακεύοντας την επικίνδυνη αδυναμία των αστών. Ο αστός όμως πρώτα απ' όλα θέλει το κορίτσι του να γίνει καλή νοικοκυρά· γι' αυτό με την πρώτη τάση συνδυάστηκε και η νοικοκυρίστικη μόρφωση, δηλ. ραπτική, κοπτική, μαγειρική κλπ. Μα για να εγκριθούν από το κράτος τα ιδιωτικά παρθεναγωγεία, έπρεπε να συμμορφωθούνε με τα επίσημα προγράμματα του Υπουργείου για ταντίστοιχα σχολεία. Κι' αυτό έγινε· "ως προς το πρόγραμμα της διδακτέας ύλης το σχολείον μας ακολουθεί το επίσημον πρόγραμμα της Κυβερνήσεως το ορισθέν διά τα πλήρη παρθεναγωγεία". Αυτά όμως έχουν 8 τάξεις, ενώ τα ιδιωτικά είναι 9τάξια και 10τάξια. Ε, στην 9η και 10η τάξη εφαρμόζεται το πρόγραμμα από τις αντίστοιχες τάξεις του γυμνασίου κ' έτσι κανείς δε σκοντάφτει στους νόμους της πολιτείας. Σκοντάφτει όμως και σακατεύεται η προκοπή ενός τόπου, γιατί με τέτοιους όρους πραγματική ανώτερη μόρφωση δε μπορεί να δοθεί· μορφώνονται μόνον επιπόλαια αδύνατα πλάσματα, πασαλειμμένα απ' όλα, χωρίς καμιά οντότητα και αυθυπαρξία. Κ' έτσι πολλές

38

Σελ. 593
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/594.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γυναίκες μας θυμίζουν τον κισσό ―χλωμιασμένο όμως και αδύναμο― που σφιχτοτυλίγεται στον πρώτο κορμό δέντρου που βρίσκει εμπρός του, για να στηριχτεί· συχνά με τον κισσό μαραίνεται και πνίγεται και το δέντρο. Τέτοια γυναίκα ούτε σπίτι μπορεί να κυβερνήσει, ούτε παιδιά ν' αναθρέψει· μ' αυτήν εκφυλίζεται, δεν προοδεύει καμιά κοινωνία.

Οι σχολές των καλογρηών είναι ασύδοτες· ποιες και τι προσόντα έχουν αυτές που διδάσκουν, τι διδάσκονται τα παιδιά εκεί μέσα, κύριος οίδε. Αν τολμήσει κανένας επιθεωρητής να πάει, δεν τον δέχονται, τον παραπέμπουν στο Γάλλο ή στον Ιταλό πρόξενο. Και το Υπουργείο ακόμη, αν από ενδιαφέρον για το βιβλίο της στατιστικής ζητήσει σχετικές πληροφορίες για τον αριθμό των μαθητριών, δεν παίρνει απάντηση καμιά· κράτος εν κράτει. Εμείς ένα μόνο ξέρομε γι' αυτές τις σχολές: ότι κορίτσια 10 και 14 χρόνων διδάσκονται μαζί στην ίδια τάξη· ότι μερικές από τις απόφοιτες νοσταλγούν το μοναστήρι· ότι όλες μαθαίνουν λίγα κουτσογαλλικά, λίγη ζωγραφική και μερικά τραγουδάκια στο πιάνο· τίποτε άλλο. Και για τις καλόγρηες ξέρομε ακόμη πως όλα τα πολιτισμένα κράτη τις νοιώθουν απάνω τους σαν κακό βραχνά κι' άλλα τις έδιωξαν κι' όλας από τα όριά τους, κι' άλλα προσπαθούνε να τις διώξουν. «Η διδασκαλία γίνεται όπως και στα αντίστοιχα σχολεία των "φρέρηδων" με αποστήθιση προσευχών, με μηχανική μάθηση, με το πνίξιμο κάθε αυτενέργειας και ατομικότητας και τη νέκρωση κάθε εκπολιτιστικού, κοινωνικού και εθνικού ιδανικού» είναι τα λόγια υπαλλήλων του Υπουργείου της Παιδείας στη Γαλλία, που επισκέφτηκαν τα σχολεία αυτά στην Ανατολή. Και αν υποθέσομε όμως πως οι γυναίκες αυτές είναι μορφωμένες, μπορεί ο βαριοστισμένος από τη ζωή να εμπνεύσει και καλλιεργήσει την αγάπη προς τη ζωή και μπορεί μια αλλόθρησκη και ξένη καλόγρηα να μορφώσει Ελληνοπούλες;

Μένει ακόμη το τρίτο μέσον που επινόησε η ανάγκη στις επαρχίες, η συνδιδασκαλία δηλ. αγοριών και κοριτσιών στα Ελληνικά σχολεία και στα γυμνάσια. Τέτοια συνδιδασκαλία είναι βέβαια από μια μεριά πρόοδος σημαντική. Από την άλλη όμως σε κορίτσια που θέλουν απλώς ανώτερη μόρφωση, δίνουν μόρφωση όμοια με των αγοριών δηλ. προπαρασκευαστική για επιστημονικές= φιλολογικές σπουδές. Ό,τι πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα για τα κορίτσια ή δεν τονίζεται ή και λείπει όλως διόλου· για νοικοκυροσύνη ούτε λόγος. Διδάσκονται τα ίδια μαθήματα με ταγόρια, ενώ ξέρομε πόση διαφορά υπάρχει μεταξύ τους και στην αντίληψη και στην κρίση και στην αντοχή και στο ενδιαφέρον, μάλιστα σ' εποχή που τόσο διάφορο χρονικώς και φυσιολογικώς είναι το φανέρωμα της ήβης και στα δύο γένη. Έτσι παπαγαλίζουν, παθαίνουν υπερκόπωση, καταστρέφουν και μυαλό και σώμα, και με τέτοιους όρους ούτε νοικοκυρές, ούτε γυναίκες, ούτε άνθρωποι μπορούνε να μορφωθούν.

Στα ιδιωτικά παρθεναγωγεία και στις καθολικές σχολές καταφεύγουν κυρίως οι πλούσιοι αστοί που έχουνε βάλει κατά μέρος την προίκα των κοριτσιών

Σελ. 594
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/595.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τους κ' έχουν έτσι εξασφαλίσει το μέλλον τους, δηλ. την παντρειά. Γι' αυτό από τα προγράμματα των σχολείων αυτών ―των ιδιωτικών, γιατί οι σχολές των καλογρηών είναι, όπως είπαμε, ασύδοτες― λείπει κάθε πρακτική τάση που με την ανώτερη μόρφωση θα εφοδίαζε τις μαθήτριες με όσα εφόδια χρειάζονται για ν' αντιμετωπίσουν έντιμα τη βιοπάλη, όταν η ανάγκη το φέρει. Οι ανεξάρτητοι όμως αστοί με τη σίγουρη προίκα κατά μέρος είναι πολύ λίγοι σχετικά με τους τόσους άλλους, που ζώντας άνετα με την εργασία τους δεν έχουν παρά μικρό, ασήμαντο αποθεματικό κεφάλαιο. Ώστε τα ιδιωτικά παρθεναγωγεία και οι καθολικές σχολές υπηρετούν ολέθρια λίγες οικογένειες, με βλάβη των πολλών και της αληθινής αντιλήψεως για την οικογενειακή ζωή. Από τους άλλους αστούς μερικοί είτε από ανάγκη, γιατί δεν μπορούνε να κάμουν και διαφορετικά, είτε γιατί παρασύρονται, δίνουν στα κορίτσια τους την ανώτερη δήθεν και νοικοκυρίστικη μόρφωση, κ' έτσι δημιουργούν όχι βοηθούς, μα βάρη στον εαυτό τους, σταρσενικά παιδιά και στην οικογένεια, βάρη που σκοτώνουν κάθε ζωτική δύναμη του σπιτικού, δηλ. της κοινωνίας. Άλλοι νοιώθουν επιτακτικότερη την ανάγκη και προσπαθούνε να λυτρώσουν και τον εαυτό τους και τα κορίτσια τους δίνοντάς τους ένα μέσον που μ' αυτό υπάρχει ελπίδα να κερδίσουν αργότερα το ψωμί τους. Μα το μόνο μέσον είναι το δίπλωμα της δασκάλας και γι' αυτό στον τόπο μας βλέπομε το μοναδικό φαινόμενο να βγαίνουν κάθε χρόνο περισσότερες σχεδόν δασκάλες απ' όσες παράγει όλη η Γερμανική αυτοκρατορία. Έτσι για μια θέση δασκάλας στην Αθήνα π.χ. παρουσιάζονται 150-250 υποψήφιες! Άλλοι τέλος ―κι' αυτοί είναι πολλοί― βλέποντας πόσο ανώφελη κ' επικίνδυνη είναι τέτοια μόρφωση προτιμούνε να κρατήσουν τα κορίτσια τους στο σπίτι με τα λίγα γράμματα που έμαθαν στο δημοτικό σχολείο.

Από την έρευνα που έγινε παραπάνω φάνηκε πως τα επίσημα και ανεπίσημα μέσα που υπάρχουνε στην Ελλάδα για τα κορίτσια της αστικής τάξεως α') υπηρετούν κακά ορισμένο κύκλο από οικογένειες, γιατί κολακεύουν και διαδίδουν την επικίνδυνη τάση της ψευτοεπιδείξεως δημιουργώντας κούκλες και όχι γυναίκες ανθρώπους· έπειτα σπρώχνουν τόσες υπάρξεις στο δασκαλικό επάγγελμα κ' έτσι όχι μόνον η οικογένεια μα και η εκπαίδευση βλάπτεται, και β') αφίνουν αβοήθητους τους πιο πολλούς αστούς που θέλουνε, μα δε μπορούνε να δώσουνε στα κορίτσια τους μόρφωση ανώτερη και πραγματική. Ότι τέτοιες συνθήκες όχι μόνο δε συντελούνε στην πρόοδο ενός τόπου, μα τον αδυνατίζουν και τον εκφυλίζουν, το βλέπει καθένας· και καθένας ακόμη βλέπει πως η αδιαφορία της πολιτείας σε ζήτημα τόσο σπουδαίο δε μπορεί να δικαιολογηθεί με κανένα τρόπο και πως επιβάλλεται γρήγορα να διορθωθεί το κακό, να γίνει δηλ. προσπάθεια για να υψωθεί η οικογένεια και η γυναίκα σε παράγοντα κοινωνικής προόδου.

Γι' αυτό είναι ανάγκη να χτυπήσει η πολιτεία το ιδανικό της κούκλας γυναίκας· ανάγκη υψώνοντας το δασκαλικό επάγγελμα να χτυπήσει την

Σελ. 595
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/596.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επικίνδυνη δασκαλοπλημμύρα και να δώσει τα μέσα, ώστε ν' ανοιχτούνε στα κορίτσια κι' άλλοι δρόμοι προς το τραπεζιτικό, εμπορικό και βιοτεχνικό υπαλληλικό στάδιο. Τη βάση όμως για τέτοια δημιουργία θα δώσει μια μόρφωση πραγματικά ανώτερη. Αυτή θα αναλάβουν τα Ανώτερα Παρθεναγωγεία και τέτοια σχολεία πρέπει να γίνουν στο κράτος σε κάθε πρωτεύουσα νομού από ένα.

Όταν όμως λέμε ανώτερα παρθεναγωγεία, δεν εννοούμε να πολλαπλασιαστούν τα ομώνυμα σχολεία της φιλεκπαιδευτικής εταιρείας. Αυτά, καθώς είπαμε, χρησιμεύουν κυρίως για να προετοιμάσουνε μαθήτριες για τα διδασκαλεία· ο άλλος σκοπός, η αυτοτελής ανώτερη μόρφωση, είναι κάτι δευτερεύον που προσπάθησε να επιτύχει η πολιτεία με το πρόγραμμα που κανόνισε στα 1904. Έτσι πλάτυνε λίγο τον κύκλο από τα ιστορικοφιλολογικά και τα φυσιογνωστικά μαθήματα και αφιέρωσε τόσες ώρες στην πρακτική εκπαίδευση, ώστε καταντά να φορτώνεται ένα κορίτσι στην κρισιμότερη περίοδο της αναπτύξεώς του, με διδασκαλία από 37 ώρες τη βδομάδα. Κι' αυτές όμως με διάφορα ανεπίσημα παραγεμίσματα ανεβαίνουν καμιά φορά στο σχολείο μέσα στις 42-43, χωρίς να λογαριάσομε τα μαθήματα της μουσικής, των Γαλλικών κλπ. που παίρνουν μερικές ιδιαίτερα στο σπίτι τους. Το ελάττωμα δεν είναι μόνον το παραφόρτωμα του προγράμματος, ούτε το ότι κ' εδώ επικρατεί η γενική αρχή των σχολείων μας, να θυσιάζεται δηλ. ο φυσικός κόσμος στη γραμματική κυρίως μόρφωση (9 ώρες Ελληνικά, 3 ώρες φυσικές επιστήμες!), αλλά το ότι και με το καλύτερο ακόμη πρόγραμμα σε 8 χρόνια μέσα δε μπορεί να δοθεί μόρφωση ανώτερη, σύμφωνα με τις ανάγκες της αστικής τάξεως και του σημερινού πολιτισμού. Ότι δε φτάνουν 8 χρόνια και ότι και οι ίδιοι αστοί ζητούν κάτι περισσότερο για τα παιδιά τους, φαίνεται όχι μόνον από τα ιδιωτικά παρθεναγωγεία που έχουν 9 και 10 τάξεις, αλλά κι' από το ότι πολλά κορίτσια πηγαίνουνε στα διδασκαλεία και στα γυμνάσια ή εξακολουθούν τη μόρφωσή τους στο σπίτι με ιδιωτική διδασκαλία, μόνον και μόνο γιατί θέλουνε να μορφωθούν καλύτερα και δεν έχουν άλλο μέσο για να ικανοποιήσουν την επιθυμία τους και την ανάγκη. Ώστε και η ίδια η πραγματικότητα όχι μόνον ανέχεται, μα κ' επιβάλλει το κατώτερο όριο ―τα 10 δηλ. χρόνια― που χρειάζεται για να επιτύχει ο σκοπός των Α. Παρθεναγωγείων, όπως το απαιτούν οι ανάγκες του τόπου μας και η φροντίδα για την πρόοδό του.

Η ανάγκη ακόμη να μη φεύγουν τα κορίτσια μικρά από τα μέρη, όπου δε μπορούνε να γίνουν τέτοια σχολεία, κι' άλλοι κοινωνικοί και παιδαγωγικοί λόγοι επιβάλλουνε να είναι το πρόγραμμά τους στα 6 πρώτα χρόνια το ίδιο με το πρόγραμμα των εξαταξίων παρθεναγωγείων· το ένα να γίνει συνέχεια του άλλου. Από την 8η ακόμη τάξη του Α. Παρθεναγωγείου να μπορούνε να φεύγουν ή για το διδασκαλείο ―που θα περιοριστεί μόνο σ' ένα ή δυο το πολύ― ή για το Λύκειο, πραγματικό δηλ. και κλασσικό γυμνάσιο κοριτσιών. Σκοπός του Λυκείου αυτού θα είναι να δίνει σ' όσα κορίτσια θέλουνε μόρφωση πλατύτερη

Σελ. 596
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 577
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    τα παιδιά σας είναι πλίνθοι και λίθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα

    [1908]

    Α. Δελμούζος

    ΧΡΟΝΟΣ ΠΡΩΤΟΣ

    Α' Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

    1. ΓΕΝΙΚΑ

    Όταν πήγα στο Βόλο, τα βρήκα όλα σχεδόν έτοιμα. Το κτίριο είχε νοικιαστή, οι μαθήτριες είχαν γραφτή, το προσωπικό ήταν στη θέση του, και όλοι μαζί με την Εφορεία του Α.Δ.Π. περίμεναν το διευθυντή για ν' αρχίσουν αμέσως τα μαθήματα. Μαθήτριες 34, και ο αριθμός των δεν έπρεπε να λιγοστέψη για λόγους οικονομικούς.

    Στο σχολείο ―ένα όμορφο δίπατο σπιτάκι― δυο δωμάτια ενωμένα με μεγάλη τρίφυλλη πόρτα αποτελούσαν στενόμακρη αίθουσα, όπου έπρεπε να στριμωχτούν και οι 34 μαθήτριες. Η αυλή του σχολείου, μικρή και πλακοστρωμένη, περιοριζόταν πιο πολύ από μερικά δέντρα και πεζούλια με διάφορα λουλούδια, κι έτσι ούτε τα μισά παιδιά δεν μπορούσαν να κινηθούν σ' αυτή ελεύθερα.

    Το προσωπικό πλουσιότατο. Ένας φυσικομαθηματικός, από ένας για την ωδική, την ιχνογραφία και τη γυμναστική, μια δασκάλα για την κοπτική και ραπτική, και άλλη για τα γαλλικά. Όλοι τους είχαν το κύριο έργο τους σε άλλα σχολεία, στο Α.Δ.Π. έδιναν μετρημένες ώρες μόνο για διδασκαλία, που κι αυτές έπρεπε να κανονιστούν σύμφωνα με το πρόγραμμα των δικών τους σχολείων. Μ' ένα δυο συνεννοηθήκαμε από την πρώτη ιδιαίτερη συνάντησή μας. Με άλλους η συνεννόηση ήταν δύσκολη ή και αδύνατη1. Έτσι ενότητα

    ———————

    Από το βιβλίο του Αλέξανδρου Δελμούζου, Το Κρυφό Σχολειό, Collection de l'Institut Français d' Athènes, Αθήνα 1950, σ. 39-42 και 52-58· βλ. και Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου, τ. Γ', 1913, σ. 1-27. Καταχωρίζεται στο 1908 γιατί αναφέρεται σε γεγονότα αυτού του έτους

    1. Θυμούμαι π.χ. την πρώτη ερώτηση που μου έκαμε η Γαλλίδα: "Quel système de punitions aurons-nous?" ― Στο μάθημα της ιχνογραφίας συμφωνήσαμε με τον ειδικό

    37