Συγγραφέας:Φουρναράκη, Ελένη
 
Τίτλος:Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
 
Υπότιτλος:Ελληνικοί προβληματισμοί (1830-1910). Ένα ανθολόγιο
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:11
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:630
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1830-1910
 
Περίληψη:Στον τόμο αυτό συγκεντρώθηκαν μαρτυρίες του ελληνικού προβληματισμού που διαμορφώθηκε γύρω από τη γυναικεία εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση τον 19ο αιώνα, αντλημένες από ένα ευρύ φάσμα πηγών. Το σώμα του ανθολογίου περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην παιδαγωγική και κανονιστική φιλολογία, ενώ στην εισαγωγή επιχειρείται η επισήμανση των διαφοροποιήσεων και των εξελίξεων στις αντιλήψεις για το γυναικείο πρότυπο, μέσα από προσπάθεια απάντησης σε ερωτήματα όπως: Μέσα σε ποιες συγκυρίες ιδεολογικοπολιτικές αρθρώνεται ο σχετικός με τη γυναικεία εκπαίδευση κανονιστικός λόγος, ποιοι είναι οι φορείς του, μέσα σε ποια επιχειρηματολογία λειτουργεί, από ποιες προτάσεις συνοδεύεται και, βέβαια, ποια πρακτική τον ακολουθεί και μέσα σε ποιες ανάγκες κοινωνικές εντάσσεται.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 48.83 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 586-605 από: 634
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/586.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

λαμβάνεται πρόνοια περί σύμπαντος του γυναικείου πληθυσμού της Ελλάδος, του τε αστικού και του αγροτικού

1908

Σ. Ε. Στάης

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ

ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ "ΠΕΡΙ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ"

Προς την Βουλήν,

Το ζήτημα της γυναικείας εκπαιδεύσεως επασχολεί τον απανταχού πεπολιτισμένον κόσμον, περί δε της επειγούσης ανάγκης της οργανώσεως ταύτης αλλεπάλληλοι εκφέρονται αποφάσεις και ευχαί συλλόγων, εταιρειών και διεθνών συνεδρίων. Αλλά και αι κυβερνήσεις πολλαχού σοβαρώτατα σκέπτονται περί αυτού, καθ' όσον παροξυνόμενον ήρχισε να προσλαμβάνη χαρακτήρα, όχι απλώς εκπαιδευτικού ζητήματος, αλλά κοινωνικού· ούτω προ τριών μόλις μηνών η πρωσσική κυβέρνησις προέβη εις ευρείας μεταρρυθμίσεις της γυναικείας εκπαιδεύσεως, ανοίξασα συγχρόνως από του αρξαμένου ακαδημαϊκού έτους και τας πανεπιστημιακάς πύλας εις τας γυναίκας.

Και παρ' ημίν η ανάγκη της γενικής οργανώσεως της γυναικείας εκπαιδεύσεως ενδεικνύεται και εκ πολλών άλλων και ιδία εκ του υπερπλεονασμού των επιδιωκουσών το διδασκαλικόν στάδιον νεανίδων.

Τέσσαρες περίπου εκατοντάδες ελληνίδων κατ' έτος σπεύδουσι προς τα διδασκαλεία, όπως αποκτήσωσι πτυχίον διδασκαλίσσης, όχι βεβαίως πάσαι εξ εμφύτου κλίσεως προς το διδασκαλικόν επάγγελμα, αλλ' αι πλείσται, ίνα εξασφαλίσωσι πόρον τινά ζωής.

Ούτω δε εδημιουργήθη μέγα πλεόνασμα διδασκαλισσών διαμαχομένων λυσσωδώς περί εκάστην κενουμένην ή ιδρυομένην θέσιν, ογκούμενον δε το πλεόνασμα ολονέν αποτελεί κοινωνικόν κίνδυνον καταφανή εις πάντας.

———————

Αναδημοσιεύεται από την έκδοση: Εκπαιδευτικά Νομοσχέδια υποβληθέντα εις την Βουλήν των Ελλήνων υπό τον Υπουργόν των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Σ. Ε. Στάη κατά Νοέμβριον του 1908, σ. 14.

Σελ. 586
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/587.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Αλλά τι άλλο μαρτυρεί τούτο ή ότι υπάρχουσι 400 μεμορφωμέναι κόραι ελληνικών οικογενειών κατ' έτος έχουσαι ανάγκην εργασίας διά να ζήσωσι; Πώς δε θα ήτο δυνατόν η πολιτεία να περιορίση εξ επιβεβλημένης ανάγκης και εκ λόγων εκπαιδευτικής τάξεως τον αριθμόν τούτον κατά τα εννέα δέκατα χωρίς να φέρη κοινωνικόν κλονισμόν εκ της αποτόμου ανακοπής του χειμάρρου αυτού της γυναικείας φιλεργίας; Έπρεπε συγχρόνως να ληφθή μέριμνα περί εξευρέσεως και άλλων σταδίων εργασίας διά τας γυναίκας τας τυχούσας ευρείας διανοητικής παιδεύσεως, έπρεπε δε προσέτι και από των κατωτέρων βαθμίδων της εκπαιδευτικής κλίμακος να συγκρατηθώσιν από της προς τα άνω ορμής αι στερούμεναι επαρκών εφοδίων διά του ανοίγματος πλαγίων θυρών προς τον πρακτικόν βίον της εντίμου εργασίας.

Ευτυχώς τα παρ' ημίν ήθη, αποτινάξαντα της μακραίωνος δουλείας τας χειροπέδας, παρέχουσιν ήδη επαρκή ελευθερίαν εις την γυναίκα, όπως και έξω του οίκου επεκτείνη την δράσιν αυτής, ουχί προς διάσπασιν της πατροπαραδότου ενότητος της ελληνικής εστίας, αλλά προς μείζονα μάλιστα ενίσχυσιν διά της αλληλοβοηθείας των μελών αυτής.

Ο ελληνικός οίκος εθεωρείτο πρότερον αξιωθείς της θείας ευλογίας, οσάκις ήτο πολύτεκνος, διότι όσα τέκνα προσετίθεντο, τόσαι χείρες εμετρούντο βοηθοί του πατρικού και του μητρικού έργου. Αλλ' η σύγχρονος κοινωνία μεταβαλούσα της ανθρώπινης υπάρξεως τους όρους, απειλεί να διασαλεύση εκ βάθρων και αυτόν τον ελληνικον οίκον, ώστε υπό τινων να θεωρήται μόνον ουχί συμφορά η πολυτεκνία.

Της τοιαύτης αντιλήψεως η εξήγησις είναι ευχερής. Ο ελληνικός οίκος, καταστάς διά των βιομηχανικών προόδων πολλώ διάφορος του πρότερον, δεν έχει εκ της εν αυτώ εργασίας πάντων πάσης ηλικίας των μελών της οικογενείας την πλήρη απόδοσιν των αναγκών αυτού, δεν είναι πλέον αυτάρκης.

Αυτάρκης θα γίνη και πάλιν ο ελληνικός οίκος, αν αποδοθή η παραγωγός ενεργητικότης εις τα μέλη αυτού, ιδίως εις όσα σφαλεραί αντιλήψεις, υποδαυλιζόμεναι και υπό τυφλών φιλοστοργιών, μετέβαλον εις αδρανούντα είδωλα προς κόσμον και επίδειξιν.

Διά του υποβαλλομένου νομοσχεδίου γενικής οργανώσεως της γυναικείας εκπαιδεύσεως λαμβάνεται πρόνοια περί σύμπαντος του γυναικείου πληθυσμού της Ελλάδος, του τε αστικού και του αγροτικού.

Διά τας κόρας των αγροτών εκρίθη επαρκής η εξαετής δημοτική εκπαίδευσις, προσφόρως ρυθμιζομένου του προγράμματος ταύτης, ως συμπληρωτικαί δε του δημοτικού σχολείου ετάχθησαν αι αγροτικαί σχολαί μετά διετούς φοιτήσεως.

Διά τας κόρας των αστών, μετά την εκ του δημοτικού σχολείου αποφοίτησιν, πολλαί οδοί ανοίγονται προς εκλογήν. Αι μεν έχουσαι άμεσον ανάγκην να αποζήσωσιν εκ της εργασίας των χειρών αυτών αποκτώσι τας απαιτουμένας

Σελ. 587
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/588.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γνώσεις διά διετούς φοιτήσεως εις οικοκυρικάς και χειροτεχνικάς σχολάς· όσας δεν υποχρεοί η ανάγκη εις την άσκησιν επαγγέλματός τινος ή δεν αισθάνονται κλίσιν προς επιστήμην ή τέχνην, δύνανται να αρκεσθώσιν εις την επί τετραετίαν φοίτησιν εις το παρθεναγωγείον προς ηθικήν και διανοητικήν παίδευσιν αυτών προ της εξόδου εις τον κοινωνικόν βίον.

Μετά διετή δε φοίτησιν εις το παρθεναγωγείον δύνανται εκ τούτου να μεταβώσιν ή εις το διδασκαλείον προς απόκτησιν πτυχίου διδασκαλίσσης ή νηπιαγωγού, ή εις γυμνάσιον προς περαιτέρω πανεπιστημιακήν παίδευσιν αι διαφλεγόμεναι υπό του ιερού πυρός της επιστήμης. Δύνανται επίσης εκ της αυτής τάξεως, αφού απέκτησαν επαρκή διανοητικήν παίδευσιν, να αφιερωθώσιν εις τας καλάς τέχνας ή εις κλάδον τινά της βιοτεχνίας αι έχουσαι έμφυτον κλίσιν προς τινα τούτων.

Αλλ' ουδ' εκ της εμπορικής παιδεύσεως αποκλείονται όσαι θετικώτεραι τον χαρακτήρα ελκύονται υπό ταύτης· αποφοιτώσαι εκ της δευτέρας τάξεως του παρθεναγωγείου εισάγονται εις τας εμπορικάς σχολάς.

Επειδή δε και εις κλάδους τινάς δημοσίων υπηρεσιών ήρξατο ήδη η εισαγωγή γυναικών, και περί τούτου ελήφθη πρόνοια όπως εγγράφωνται απολυόμεναι του παρθεναγωγείου εις ειδικάς σχολάς τηλεφωνητριών, τηλεγραφητριών, ταχυδρομικών υπαλλήλων κλπ.

Ταύτα πάντα απεικονίζονται και εν τω παρατιθεμένω διαγράμματι.

Εν Αθήναις, τη 22 Νοεμβρίου 1908.

Ο επί των εκκλησιαστικών και της δημοσίας εκπαιδεύσεως υπουργός

βουλευτής εκ Κυθήρων

Σ. Ε. ΣΤΑΗΣ

ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ

"Περί οργανώσεως της γυναικείας εκπαιδεύσεως"

Άρθρον 1.

Η γυναικεία εκπαίδευσις, ομοταγής τη των αρρένων, αποτελείται εκ τριών βαθμίδων: της στοιχειώδους ή δημοτικής εκπαιδεύσεως, της μέσης και της ανωτάτης. Υποχρεωτική διά πάσας τας Ελληνίδας είνε μόνον η στοιχειώδης ή δημοτική εκπαίδευσις, διαρκούσα από του 7ου έτους της ηλικίας μέχρι του 12ου τουλάχιστον συμπεριλαμβανομένου.

Άρθρον 2.

Προς συμπλήρωσιν των εν τω δημοτικώ σχολείω γνώσεων και πρακτικήν άσκησιν αι εξ αυτού απολυόμεναι, δύνανται να φοιτήσωσιν επί διετίαν εν μεν

Σελ. 588
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/589.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ταις πόλεσιν ή κωμοπόλεσιν εις οικοκυρικάς και χειροτεχνικάς σχολάς, εν δε τοις χωρίοις εις αγρονομικάς σχολάς.

Άρθρον 3.

Αι προτιθέμεναι να συνεχίσωσι την διανοητικήν αυτών παίδευσιν, απολυόμεναι των δημοτικών σχολείων, φοιτώσιν εις το παρθεναγωγείον επί τετραετίαν, ήτοι μέχρι του 15ου έτους της ηλικίας αυτών κατ' ελάχιστον.

Άρθρον 4.

Αι προαγόμεναι εκ της β' εις την γ' τάξιν του παρθεναγωγείου δύνανται να εισαχθώσι μετ' ευδόκιμον εισιτήριον εξέτασιν εις τα γυμνάσια του κράτους, εις πρακτικά λύκεια ή εις δημοσίας εμπορικάς σχολάς, συμφοιτώσαι μετά των αρρένων, ένθα δεν υπάρχουσιν ισόβαθμα σχολεία θηλέων, επί ίσοις δικαιώμασι και περαιτέρω πανεπιστημιακής εκπαιδεύσεως.

Άρθρον 5.

Αι εφιέμεναι να επιδοθώσιν εις βιοτεχνικάς ή καλλιτεχνικάς σπουδάς, εισάγονται εις ειδικάς σχολάς μετ' ευδόκιμον αποφοίτησιν εκ της β' τάξεως του παρθεναγωγείου.

Άρθρον 6.

Εκ της αυτής τάξεως του παρθεναγωγείου ευδοκίμως αποφοιτώσαι δύνανται να φοιτήσωσιν εις ειδικάς σχολάς τηλεγραφητριών, τηλεφωνητριών και άλλων κλάδων δημοσίων υπηρεσιών.

Άρθρον 7.

Επίσης αι μέλλουσαι να υποστώσιν εισιτήριον εξέτασιν προς εισαγωγήν και τετραετή φοίτησιν εις διδασκαλείον διδασκαλισσών ή νηπιαγωγών οφείλουσι να προσαγάγωσιν ενδεικτικόν προβιβασμού από της β' εις την γ' τάξιν του παρθεναγωγείου.

Άρθρον 8.

Η φοίτησις εν παντί κλάδω και πάση βαθμίδι δύναται να γίνηται ελευθέρως είτε εις δημοσίας σχολάς, είτε εις δημοσυντηρήτους ή κοινοτικάς τοιαύτας, είτε εις σχολάς διατελούσας υπό την εποπτείαν εκπαιδευτικών ή κοινωφελών σωματείων, είτε εις διευθυνομένας υπό ιδιωτών. Αλλά προς ίδρυσιν οιασδήποτε σχολής γυναικείας εκπαιδεύσεως απαιτείται η διά βασιλ. διατάγματος έγκρισις του τε πλήρους οργανισμού και λεπτομερούς προγράμματος αυτής, ασκείται δ' επί της λειτουργίας αυτών διαρκής εποπτεία υπό του υπουργείου των εκκλησιαστικών και της δημοσίας εκπαιδεύσεως, δικαιουμένου να ανακαλέση δι' ετέρου βασιλ. διατάγματος την δοθείσαν έγκρισιν της ιδρύσεως, εάν η περαιτέρω ύπαρξις σχολής τινος κριθή επιβλαβής εις την εκπαίδευσιν.

Σελ. 589
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/590.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Άρθρον 9.

Εφ' όσον δεν έχουσι συσταθή υπό του κράτους ειδικαί σχολαί προς σπουδήν των καθ' έκαστον επαγγελμάτων, δύνανται να αναγνωρίζωνται διά βασ. διαταγμάτων ως ισότιμοι προς δημοσίας σχολάς είτε αι υπό δήμων και κοινοτήτων, είτε υπό σωματείων, είτε υπό ιδιωτών συντηρούμεναι, παρεχομένων αυταίς προς ενίσχυσιν και ετησίων βοηθημάτων αναγραφομένων εν τω προϋπολογισμώ του υπουργείου των εκκλησιαστικών και της δημοσίας εκπαιδεύσεως. Αλλ' επί των τοιούτων σχολών ασκείται υπό του κράτους άμεσος και διαρκής έλεγχος διά κυβερνητικού επόπτου.

Άρθρον 10.

Οι οργανισμοί και τα προγράμματα των σχολών της γυναικείας εκπαιδεύσεως πάσης βαθμίδος και παντός κλάδου θέλουσι καταρτίζεσθαι υπό του υπουργείου των εκκλησιαστικών και της δημοσίας εκπαιδεύσεως και εγκρίνεσθαι διά βασ. διαταγμάτων· η δ' εφαρμογή τούτων έσται υποχρεωτική και επί των μη δημοσίων σχολών, εφ' όσον αύται λειτουργούσι κατά τους όρους του 9ου άρθρου.

Εν Αθήναις, τη 22 Νοεμβρίου 1908.

Ο επί των εκκλησιαστικών και της δημοσίας εκπαιδεύσεως υπουργός

βουλευτής εκ Κυθήρων

Σ. Ε. ΣΤΑΗΣ

Σελ. 590
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/591.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ανάγκη... ν' ανοιχτούνε στα κορίτσια κι' άλλοι δρόμοι

1912

Εκπαιδευτικός Όμιλος

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΟΜΙΛΟΥ

ΑΝΩΤΕΡΑ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΑ

ΙΙ

Το δεύτερο ερώτημα του Κεντρικού Εποπτικού Συμβουλίου είναι για τα Ανώτερα Παρθεναγωγεία και τα Διδασκαλεία των κοριτσιών. Αλλά τα μόνα επίσημα σχολεία τα ειδικά για τη μόρφωση των κοριτσιών στην Ελλάδα είναι τα δημοτικά, τετρατάξια και εξατάξια και τα λίγα οχτατάξια ανώτερα παρθεναγωγεία με ταντίστοιχα διδασκαλεία της φιλεκπαιδευτικής εταιρείας. Επομένως το ερώτημα του K.E. Συμβουλίου μάς φέρνει αμέσως στο πρόβλημα της γυναικείας μορφώσεως στον τόπο μας. Το μεγάλο όμως αυτό πρόβλημα θα το θίξουμε τόσο μόνον, όσο φτάνει για να δώσομε θετική και δικαιολογημένη απάντηση στην ερώτηση που μας έγινε.

Ό,τι είπαμε στο Α' μέρος για τα δημοτικά σχολεία των αγοριών ισχύει και για τα δημοτικά παρθεναγωγεία. Μ' αυτά έδειξε η πολιτεία πως έννοιωσε το χρέος της να φροντίσει ―όπως δα φρόντισε και για ταγόρια― για τη στοιχειώδη μόρφωση των κοριτσιών. Οι οικονομικές όμως και κοινωνικές συνθήκες επιτρέπουν κ' επιβάλλουνε σε πολλά κορίτσια να ζητήσουνε γενική μόρφωση ανώτερη από τη λαϊκή· για τέτοια μόρφωση το Κράτος ως τώρα δε φρόντισε καθόλου. Η μόνη φροντίδα του ήτανε ν' αναγνωρίσει και κανονίσει τα προγράμματα για τα λίγα ανώτερα παρθεναγωγεία που ίδρυσε η ιδιωτική πρωτοβουλία. Τα ανώτερα αυτά παρθεναγωγεία έχουνε διπλό σκοπό· πρώτα να

———————

Εισαγωγικό κείμενο στις προτάσεις για τη γυναικεία εκπαίδευση που υπέβαλε το 1912 ο Εκπαιδευτικός Όμιλος στο Υπουργείο Παιδείας: "Πρόγραμμα Δημοτικού Σχολείου, Ανώτερου Παρθεναγωγείου και Διδασκαλείου Κοριτσιών. Υπόμνημα του Εκπαιδευτικού Ομίλου προς το Κεντρικό Εποπτικό Συμβούλιο της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως", Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου", τ. Β', τχ. Γ', Ιούλιος 1912, σ. 235-243.

Σελ. 591
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/592.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

δώσουνε στα κορίτσια γενική μόρφωση ανώτερη απ' ό,τι δίνουν τα δημοτικά και έπειτα να προετοιμάσουνε μαθήτριες για τα διδασκαλεία. Ο πρώτος σκοπός είναι, καθώς φαίνεται από τα πράγματα, κάτι τι δευτερεύον και αργότερα θα εξεταστεί, αν τον επιτυχαίνουν ή όχι. Ο δεύτερος είναι και ο κύριος σκοπός των σχολείων αυτών, αφού εκεί μόνον υπάρχουν ανώτερα παρθεναγωγεία, όπου λειτουργούν και διδασκαλεία. Ώστε δεν είναι αβάσιμος ο ισχυρισμός πως η έμμεση φροντίδα της πολιτείας για τα κορίτσια που ζητούν ανώτερη αγωγή ―τα κορίτσια δηλ. κυρίως της αστικής τάξεως― περιορίστηκε ως τώρα σε αφθονότατες σχετικά με τον πληθυσμό μας δασκαλοπαραγωγικές μηχανές.

Σ.' όλα τα πολιτισμένα Κράτη τα σχολεία προσπαθούνε να υπηρετήσουν και ικανοποιήσουν, όσο μπορούνε, τις ανάγκες που έχουν οι διάφορες κοινωνικές τάξεις. Στη διαβάθμιση και τα προγράμματα των σχολείων καθρεφτίζονται κατά μέγα μέρος οι ανάγκες αυτές, επομένως και η πρόοδος ενός τόπου. Όποιος όμως ήθελε να συμπεράνει μόνον από τα επίσημα ή μισοεπίσημα σχολεία μας τι ανάγκες έχουν τα κορίτσια των αστών στον τόπο μας, δηλ. τι ανάπτυξη και ζωή έχει αυτή η αστική τάξη, θα έφτανε στο συμπέρασμα πως οι αστοί εδώ πέρα δε θέλουνε να δώσουνε στα κορίτσια τους ανώτερη μόρφωση, αφού ανώτερα παρθεναγωγεία είναι μόνον οχτώ, και πως οι λίγοι που τη ζητούνε δε νειρεύονται τίποτε άλλο για τα παιδιά τους παρά το δίπλωμα της δασκάλας, αφού τα 8/10 από τις μαθήτριες που τελειώνουν το Α. Παρθεναγωγείο εξακολουθούν ως το τέλος τη μόρφωσή τους και στα διδασκαλεία. Επειδή όμως τέτοιο συμπέρασμα θα ήταν μοναδικό στα κοινωνικά χρονικά του εικοστού αιώνα για έναν τόπο πολιτισμένο οπωσδήποτε, κάθε στοχαστικός μελετητής θα σχημάτιζε αμέσως την πεποίθηση πως η παράξενη αύτη πρωτοτυπία δε δείχνει πρωτότυπη σύσταση και στασιμότητα της αστικής μας τάξεως, αλλά πως κάπου σκούριασε η πολιτειακή μηχανή. Και με τη βεβαιότητα πως όπου υπάρχει αληθινή ζωή και ανάγκη θα βρει με κάθε τρόπο τα μέσα να εκδηλωθεί και ικανοποιηθεί, θα κοιτούσε να ιδεί τι μέσα ανακάλυψε η αστική τάξη για να μορφώσει τα κορίτσια της σύμφωνα με τις απαιτήσεις που έχει, ή αν και πώς εκμεταλλεύτηκε την ανάγκη αυτή η ιδιωτική επιχειρηματικότητα. Και θα έβλεπε πως ο τόπος μας είναι γεμάτος από σχολές καλογρηών και αυτές πάλι γεμάτες από εύπορα κορίτσια· πως στον Πειραιά και ιδίως στην Αθήνα ακμάζουν και προκόβουν τόσα ιδιωτικά 9τάξια και 10τάξια ιδιωτικά παρθεναγωγεία· πως στις επαρχίες αναγκάστηκαν οι γονείς και ζητήσανε να επιτραπεί στα κορίτσια τους να πηγαίνουνε με τάγόρια στα Ελληνικά σχολεία και στα γυμνάσια· η άδεια δόθηκε και σύμφωνα με την τελευταία στατιστική του Υπουργείου της Παιδείας χίλιες εκατό (1.100) επαρχιωτοπούλες μαθαίνουν τώρα με τους μαθητάς των Ελληνικών σχολείων Λατινικά και Γραμματική και 120 τελειοποιούνται στα μαθήματα αυτά στις γυμνασιακές τάξεις. Από τις μαθήτριες αυτές άλλες ζητούν ανώτερη μόρφωση, άλλες πάνε για να τελειώσουν ορισμένη τάξη του

Σελ. 592
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/593.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γυμνασίου και επιτύχουν έτσι την είσοδό τους στο διδασκαλείο και οι πιο λίγες τέλος για να μπορέσουνε να εγγραφούνε στο Πανεπιστήμιο.

Εδώ όμως κάθε μελετητής που πονεί τον τόπο του και ξέρει τη μεγάλη σημασία της αγωγής θα αισθανόταν την υποχρέωση να εξετάσει, αν τα διάφορα αυτά μέσα που επινόησε η ανάγκη ή η ιδιωτική επιχειρηματικότητα υπηρετούν την αστική τάξη, όπως πρέπει, και συντελούνε στην πρόοδο της κοινωνίας· γιατί τότε μόνο μπορεί κάπως να δικαιολογηθεί η αδιαφορία της πολιτείας. Αλλά θ' άρχιζε από ένα μέσο που δεν το αναφέραμε παραπάνω, γιατί είναι περιορισμένο σε λίγα ευτυχώς πλουσιόσπιτα· η επίδρασή του όμως στην κοινωνία είναι μεγάλη. Λίγοι, οι πλουσιότεροι αστοί, παίρνουν στο σπίτι μια ή δύο ξένες δασκάλες(;) και αυτές κυρίως μορφώνουν τα κορίτσια τους στις ξένες γλώσσες και στην ξένη φιλολογία ή σωστότερα στα ξένα βιβλία· προσθέτουν ακόμη πιάνο και ένα Ελληνιστή για λίγα χρόνια και η αυτοτελής μόρφωση των κοριτσιών αυτών τελειώνει με την καλή προφορά στα Γαλλικά ή τα Γερμανικά, με την αγάπη στα μυθιστορήματα, με γραμματικούς κανόνες από την Αττική διάλεκτο, με λίγες ιστορικές γνώσεις και πολύ θαυμασμό για ό,τι θαυμάζουν οι μορφωμένοι, τον Παρθενώνα π. χ. κ. ά. Αυτό φτάνει για να φαίνεται το κορίτσι μορφωμένο σ' ένα σαλόνι, να μπορεί δηλαδή να μιλεί για όλα τα πράγματα. Σ' όλες τις κοινωνίες οι φτωχότεροι, δηλ. οι λιγότεροι ευγενείς, ζηλεύουν και θέλουν ασυνείδητα να μιμηθούν τους πλουσιότερους και τους ευγενέστερους. Η μίμηση αυτή, επομένως και η αντίδραση των τελευταίων στους πρώτους είναι ανάλογη με τη μόρφωση της κοινωνίας. Η δική μας κοινωνία είναι ακόμη αμόρφωτη, γι' αυτό και η ψευτοαριστοκρατική αγωγή της ευχάριστης κούκλας με τους καλούς τρόπους, τις πολυποίκιλες γνώσεις και τη λίγη γνώση υψώθηκε ως ιδανικό σ' όλη σχεδόν τη μεσαία αστική τάξη, προ πάντων στον κύκλο των μητέρων. Το ψευτοαριστοκρατικό αυτό ιδανικό αναλάβανε εν μέρει να πραγματοποιήσουν τα ανώτερα ιδιωτικά Παρθεναγωγεία κολακεύοντας την επικίνδυνη αδυναμία των αστών. Ο αστός όμως πρώτα απ' όλα θέλει το κορίτσι του να γίνει καλή νοικοκυρά· γι' αυτό με την πρώτη τάση συνδυάστηκε και η νοικοκυρίστικη μόρφωση, δηλ. ραπτική, κοπτική, μαγειρική κλπ. Μα για να εγκριθούν από το κράτος τα ιδιωτικά παρθεναγωγεία, έπρεπε να συμμορφωθούνε με τα επίσημα προγράμματα του Υπουργείου για ταντίστοιχα σχολεία. Κι' αυτό έγινε· "ως προς το πρόγραμμα της διδακτέας ύλης το σχολείον μας ακολουθεί το επίσημον πρόγραμμα της Κυβερνήσεως το ορισθέν διά τα πλήρη παρθεναγωγεία". Αυτά όμως έχουν 8 τάξεις, ενώ τα ιδιωτικά είναι 9τάξια και 10τάξια. Ε, στην 9η και 10η τάξη εφαρμόζεται το πρόγραμμα από τις αντίστοιχες τάξεις του γυμνασίου κ' έτσι κανείς δε σκοντάφτει στους νόμους της πολιτείας. Σκοντάφτει όμως και σακατεύεται η προκοπή ενός τόπου, γιατί με τέτοιους όρους πραγματική ανώτερη μόρφωση δε μπορεί να δοθεί· μορφώνονται μόνον επιπόλαια αδύνατα πλάσματα, πασαλειμμένα απ' όλα, χωρίς καμιά οντότητα και αυθυπαρξία. Κ' έτσι πολλές

38

Σελ. 593
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/594.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

γυναίκες μας θυμίζουν τον κισσό ―χλωμιασμένο όμως και αδύναμο― που σφιχτοτυλίγεται στον πρώτο κορμό δέντρου που βρίσκει εμπρός του, για να στηριχτεί· συχνά με τον κισσό μαραίνεται και πνίγεται και το δέντρο. Τέτοια γυναίκα ούτε σπίτι μπορεί να κυβερνήσει, ούτε παιδιά ν' αναθρέψει· μ' αυτήν εκφυλίζεται, δεν προοδεύει καμιά κοινωνία.

Οι σχολές των καλογρηών είναι ασύδοτες· ποιες και τι προσόντα έχουν αυτές που διδάσκουν, τι διδάσκονται τα παιδιά εκεί μέσα, κύριος οίδε. Αν τολμήσει κανένας επιθεωρητής να πάει, δεν τον δέχονται, τον παραπέμπουν στο Γάλλο ή στον Ιταλό πρόξενο. Και το Υπουργείο ακόμη, αν από ενδιαφέρον για το βιβλίο της στατιστικής ζητήσει σχετικές πληροφορίες για τον αριθμό των μαθητριών, δεν παίρνει απάντηση καμιά· κράτος εν κράτει. Εμείς ένα μόνο ξέρομε γι' αυτές τις σχολές: ότι κορίτσια 10 και 14 χρόνων διδάσκονται μαζί στην ίδια τάξη· ότι μερικές από τις απόφοιτες νοσταλγούν το μοναστήρι· ότι όλες μαθαίνουν λίγα κουτσογαλλικά, λίγη ζωγραφική και μερικά τραγουδάκια στο πιάνο· τίποτε άλλο. Και για τις καλόγρηες ξέρομε ακόμη πως όλα τα πολιτισμένα κράτη τις νοιώθουν απάνω τους σαν κακό βραχνά κι' άλλα τις έδιωξαν κι' όλας από τα όριά τους, κι' άλλα προσπαθούνε να τις διώξουν. «Η διδασκαλία γίνεται όπως και στα αντίστοιχα σχολεία των "φρέρηδων" με αποστήθιση προσευχών, με μηχανική μάθηση, με το πνίξιμο κάθε αυτενέργειας και ατομικότητας και τη νέκρωση κάθε εκπολιτιστικού, κοινωνικού και εθνικού ιδανικού» είναι τα λόγια υπαλλήλων του Υπουργείου της Παιδείας στη Γαλλία, που επισκέφτηκαν τα σχολεία αυτά στην Ανατολή. Και αν υποθέσομε όμως πως οι γυναίκες αυτές είναι μορφωμένες, μπορεί ο βαριοστισμένος από τη ζωή να εμπνεύσει και καλλιεργήσει την αγάπη προς τη ζωή και μπορεί μια αλλόθρησκη και ξένη καλόγρηα να μορφώσει Ελληνοπούλες;

Μένει ακόμη το τρίτο μέσον που επινόησε η ανάγκη στις επαρχίες, η συνδιδασκαλία δηλ. αγοριών και κοριτσιών στα Ελληνικά σχολεία και στα γυμνάσια. Τέτοια συνδιδασκαλία είναι βέβαια από μια μεριά πρόοδος σημαντική. Από την άλλη όμως σε κορίτσια που θέλουν απλώς ανώτερη μόρφωση, δίνουν μόρφωση όμοια με των αγοριών δηλ. προπαρασκευαστική για επιστημονικές= φιλολογικές σπουδές. Ό,τι πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα για τα κορίτσια ή δεν τονίζεται ή και λείπει όλως διόλου· για νοικοκυροσύνη ούτε λόγος. Διδάσκονται τα ίδια μαθήματα με ταγόρια, ενώ ξέρομε πόση διαφορά υπάρχει μεταξύ τους και στην αντίληψη και στην κρίση και στην αντοχή και στο ενδιαφέρον, μάλιστα σ' εποχή που τόσο διάφορο χρονικώς και φυσιολογικώς είναι το φανέρωμα της ήβης και στα δύο γένη. Έτσι παπαγαλίζουν, παθαίνουν υπερκόπωση, καταστρέφουν και μυαλό και σώμα, και με τέτοιους όρους ούτε νοικοκυρές, ούτε γυναίκες, ούτε άνθρωποι μπορούνε να μορφωθούν.

Στα ιδιωτικά παρθεναγωγεία και στις καθολικές σχολές καταφεύγουν κυρίως οι πλούσιοι αστοί που έχουνε βάλει κατά μέρος την προίκα των κοριτσιών

Σελ. 594
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/595.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

τους κ' έχουν έτσι εξασφαλίσει το μέλλον τους, δηλ. την παντρειά. Γι' αυτό από τα προγράμματα των σχολείων αυτών ―των ιδιωτικών, γιατί οι σχολές των καλογρηών είναι, όπως είπαμε, ασύδοτες― λείπει κάθε πρακτική τάση που με την ανώτερη μόρφωση θα εφοδίαζε τις μαθήτριες με όσα εφόδια χρειάζονται για ν' αντιμετωπίσουν έντιμα τη βιοπάλη, όταν η ανάγκη το φέρει. Οι ανεξάρτητοι όμως αστοί με τη σίγουρη προίκα κατά μέρος είναι πολύ λίγοι σχετικά με τους τόσους άλλους, που ζώντας άνετα με την εργασία τους δεν έχουν παρά μικρό, ασήμαντο αποθεματικό κεφάλαιο. Ώστε τα ιδιωτικά παρθεναγωγεία και οι καθολικές σχολές υπηρετούν ολέθρια λίγες οικογένειες, με βλάβη των πολλών και της αληθινής αντιλήψεως για την οικογενειακή ζωή. Από τους άλλους αστούς μερικοί είτε από ανάγκη, γιατί δεν μπορούνε να κάμουν και διαφορετικά, είτε γιατί παρασύρονται, δίνουν στα κορίτσια τους την ανώτερη δήθεν και νοικοκυρίστικη μόρφωση, κ' έτσι δημιουργούν όχι βοηθούς, μα βάρη στον εαυτό τους, σταρσενικά παιδιά και στην οικογένεια, βάρη που σκοτώνουν κάθε ζωτική δύναμη του σπιτικού, δηλ. της κοινωνίας. Άλλοι νοιώθουν επιτακτικότερη την ανάγκη και προσπαθούνε να λυτρώσουν και τον εαυτό τους και τα κορίτσια τους δίνοντάς τους ένα μέσον που μ' αυτό υπάρχει ελπίδα να κερδίσουν αργότερα το ψωμί τους. Μα το μόνο μέσον είναι το δίπλωμα της δασκάλας και γι' αυτό στον τόπο μας βλέπομε το μοναδικό φαινόμενο να βγαίνουν κάθε χρόνο περισσότερες σχεδόν δασκάλες απ' όσες παράγει όλη η Γερμανική αυτοκρατορία. Έτσι για μια θέση δασκάλας στην Αθήνα π.χ. παρουσιάζονται 150-250 υποψήφιες! Άλλοι τέλος ―κι' αυτοί είναι πολλοί― βλέποντας πόσο ανώφελη κ' επικίνδυνη είναι τέτοια μόρφωση προτιμούνε να κρατήσουν τα κορίτσια τους στο σπίτι με τα λίγα γράμματα που έμαθαν στο δημοτικό σχολείο.

Από την έρευνα που έγινε παραπάνω φάνηκε πως τα επίσημα και ανεπίσημα μέσα που υπάρχουνε στην Ελλάδα για τα κορίτσια της αστικής τάξεως α') υπηρετούν κακά ορισμένο κύκλο από οικογένειες, γιατί κολακεύουν και διαδίδουν την επικίνδυνη τάση της ψευτοεπιδείξεως δημιουργώντας κούκλες και όχι γυναίκες ανθρώπους· έπειτα σπρώχνουν τόσες υπάρξεις στο δασκαλικό επάγγελμα κ' έτσι όχι μόνον η οικογένεια μα και η εκπαίδευση βλάπτεται, και β') αφίνουν αβοήθητους τους πιο πολλούς αστούς που θέλουνε, μα δε μπορούνε να δώσουνε στα κορίτσια τους μόρφωση ανώτερη και πραγματική. Ότι τέτοιες συνθήκες όχι μόνο δε συντελούνε στην πρόοδο ενός τόπου, μα τον αδυνατίζουν και τον εκφυλίζουν, το βλέπει καθένας· και καθένας ακόμη βλέπει πως η αδιαφορία της πολιτείας σε ζήτημα τόσο σπουδαίο δε μπορεί να δικαιολογηθεί με κανένα τρόπο και πως επιβάλλεται γρήγορα να διορθωθεί το κακό, να γίνει δηλ. προσπάθεια για να υψωθεί η οικογένεια και η γυναίκα σε παράγοντα κοινωνικής προόδου.

Γι' αυτό είναι ανάγκη να χτυπήσει η πολιτεία το ιδανικό της κούκλας γυναίκας· ανάγκη υψώνοντας το δασκαλικό επάγγελμα να χτυπήσει την

Σελ. 595
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/596.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

επικίνδυνη δασκαλοπλημμύρα και να δώσει τα μέσα, ώστε ν' ανοιχτούνε στα κορίτσια κι' άλλοι δρόμοι προς το τραπεζιτικό, εμπορικό και βιοτεχνικό υπαλληλικό στάδιο. Τη βάση όμως για τέτοια δημιουργία θα δώσει μια μόρφωση πραγματικά ανώτερη. Αυτή θα αναλάβουν τα Ανώτερα Παρθεναγωγεία και τέτοια σχολεία πρέπει να γίνουν στο κράτος σε κάθε πρωτεύουσα νομού από ένα.

Όταν όμως λέμε ανώτερα παρθεναγωγεία, δεν εννοούμε να πολλαπλασιαστούν τα ομώνυμα σχολεία της φιλεκπαιδευτικής εταιρείας. Αυτά, καθώς είπαμε, χρησιμεύουν κυρίως για να προετοιμάσουνε μαθήτριες για τα διδασκαλεία· ο άλλος σκοπός, η αυτοτελής ανώτερη μόρφωση, είναι κάτι δευτερεύον που προσπάθησε να επιτύχει η πολιτεία με το πρόγραμμα που κανόνισε στα 1904. Έτσι πλάτυνε λίγο τον κύκλο από τα ιστορικοφιλολογικά και τα φυσιογνωστικά μαθήματα και αφιέρωσε τόσες ώρες στην πρακτική εκπαίδευση, ώστε καταντά να φορτώνεται ένα κορίτσι στην κρισιμότερη περίοδο της αναπτύξεώς του, με διδασκαλία από 37 ώρες τη βδομάδα. Κι' αυτές όμως με διάφορα ανεπίσημα παραγεμίσματα ανεβαίνουν καμιά φορά στο σχολείο μέσα στις 42-43, χωρίς να λογαριάσομε τα μαθήματα της μουσικής, των Γαλλικών κλπ. που παίρνουν μερικές ιδιαίτερα στο σπίτι τους. Το ελάττωμα δεν είναι μόνον το παραφόρτωμα του προγράμματος, ούτε το ότι κ' εδώ επικρατεί η γενική αρχή των σχολείων μας, να θυσιάζεται δηλ. ο φυσικός κόσμος στη γραμματική κυρίως μόρφωση (9 ώρες Ελληνικά, 3 ώρες φυσικές επιστήμες!), αλλά το ότι και με το καλύτερο ακόμη πρόγραμμα σε 8 χρόνια μέσα δε μπορεί να δοθεί μόρφωση ανώτερη, σύμφωνα με τις ανάγκες της αστικής τάξεως και του σημερινού πολιτισμού. Ότι δε φτάνουν 8 χρόνια και ότι και οι ίδιοι αστοί ζητούν κάτι περισσότερο για τα παιδιά τους, φαίνεται όχι μόνον από τα ιδιωτικά παρθεναγωγεία που έχουν 9 και 10 τάξεις, αλλά κι' από το ότι πολλά κορίτσια πηγαίνουνε στα διδασκαλεία και στα γυμνάσια ή εξακολουθούν τη μόρφωσή τους στο σπίτι με ιδιωτική διδασκαλία, μόνον και μόνο γιατί θέλουνε να μορφωθούν καλύτερα και δεν έχουν άλλο μέσο για να ικανοποιήσουν την επιθυμία τους και την ανάγκη. Ώστε και η ίδια η πραγματικότητα όχι μόνον ανέχεται, μα κ' επιβάλλει το κατώτερο όριο ―τα 10 δηλ. χρόνια― που χρειάζεται για να επιτύχει ο σκοπός των Α. Παρθεναγωγείων, όπως το απαιτούν οι ανάγκες του τόπου μας και η φροντίδα για την πρόοδό του.

Η ανάγκη ακόμη να μη φεύγουν τα κορίτσια μικρά από τα μέρη, όπου δε μπορούνε να γίνουν τέτοια σχολεία, κι' άλλοι κοινωνικοί και παιδαγωγικοί λόγοι επιβάλλουνε να είναι το πρόγραμμά τους στα 6 πρώτα χρόνια το ίδιο με το πρόγραμμα των εξαταξίων παρθεναγωγείων· το ένα να γίνει συνέχεια του άλλου. Από την 8η ακόμη τάξη του Α. Παρθεναγωγείου να μπορούνε να φεύγουν ή για το διδασκαλείο ―που θα περιοριστεί μόνο σ' ένα ή δυο το πολύ― ή για το Λύκειο, πραγματικό δηλ. και κλασσικό γυμνάσιο κοριτσιών. Σκοπός του Λυκείου αυτού θα είναι να δίνει σ' όσα κορίτσια θέλουνε μόρφωση πλατύτερη

Σελ. 596
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/597.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

και βαθύτερη για να μπορούνε ν' ακολουθήσουν ειδικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο ή σε άλλες ανώτερες επαγγελματικές σχολές. Ότι χρειάζεται ο τόπος μας τέτοιο σχολείο το βλέπομε από τις φοιτήτριες, που κατόρθωσαν και σε μας εύκολα ν' ανοίξουν τις πόρτες του Πανεπιστημίου για την επιστημονική μόρφωσή τους, και από την ιδιωτική επιχειρηματικότητα, που έκαμε ένα ανάλογο γυμνάσιο στην Αθήνα. Τέτοιο Λύκειο φτάνει ίσως προς το παρόν ένα, με τη διαφορά όμως ότι θα έχει 5 τάξεις· η μέλλουσα δηλ. φοιτήτρια θα πηγαίνει στο Πανεπιστήμιο ύστερα από διδασκαλία στο δημοτικό, στο Α. Παρθεναγωγείο και στο Λύκειο 13 χρόνων. Η διαφορά από τ' αγόρια θα είναι ένας χρόνος περισσότερος, γιατί λογαριάζομε πως η δικαιοτάτη απαίτηση όλων των ειδικών, να προστεθεί στα γυμνάσια ακόμη ένας χρόνος, γρήγορα θα πραγματοποιηθεί. Ότι για τα κορίτσια χρειάζεται μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για να φτάσουνε στα ίδια αποτελέσματα με ταγόρια, χωρίς να βλάψουν την πνευματική και τη σωματική υγεία τους το απόδειξε η επιστήμη και η πράξη στα πολιτισμένα κράτη. Έτσι θα έχομε το ακόλουθο

Διάγραμμα της γυναικείας παιδείας

Ανώτερα επαγγελματικά σχολεία (Πανεπιστήμιο, Πολυτεχνείο κτλ.)

Μεσαία επαγγελματικά σχολεία (εμπορικές σχολές κτλ.)

Λύκειο

Διδασκαλείο

Κατώτερα επαγγ. σχολεία (κοπτικής και ραπτικής, οικοκυρικής κλπ.)

Ανώτερο Παρθεναγωγείο

Δημοτικό Παρθεναγωγείο

Σελ. 597
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/598.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Στο σκίτσο που δώσαμε παραπάνω πήραμε ως βάση το Ανώτερο Παρθεναγωγείο και αφίνοντας προς το παρόν κατά μέρος τη γνώμη μας για την ανώτερη επαγγελματική μόρφωση των κοριτσιών αναφέραμε μόνον το Λύκειο και το διδασκαλείο. Για το πρώτο, αν και υπάγεται εν μέρει στη γενική ανώτερη μόρφωση, δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να μιλήσομε τώρα πλατύτερα. Θα περιοριστούμε μόνο στα Ανώτερα Παρθεναγωγεία και στα Διδασκαλεία σύμφωνα με το ερώτημα του Κ. Ε. Συμβουλίου.

Σελ. 598
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/599.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ

Σελ. 599
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/600.gif&w=600&h=915 11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 600
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/601.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ

Ααρών 470, 471

Αγαμέμνων 434

Αγγλία, Άγγλοι 13, 188, 240, 371, 380, 415, 443, 451· Αγγλίδες 132, 321, 479, 495, 500

Αγελάστου 488

Αγίας Ευφημίας μονή 452

Αγίας Σοφίας ναός 276

Αγίου Γερασίμου μονή 452

Αγίου Ιωσήφ αδελφές 405

Αγίου Στεφάνου συνθήκη (1878) 37

Αγίων Θεοδώρων μονή 452-556

Αγρίνιο 30, 456

Αδαμιάδου Καλλιρρόη 552-556

Αδριανουπόλεως Ανώτερον Παρθεναγωγείον ("Ζάππειον") 326

Αθήνα 13, 18, 20, 23, 24, 40, 103, 121, 180,185, 258, 264,324, 326, 336, 337, 357, 373,374, 386, 393,395, 405, 434, 447, 450, 451, 454, 455, 495, 504, 517, 552, 581, 592, 594, 595

Αθηνά 210, 417

"Αθήναιον" (σύλλογος) 186

Αϊβαλί 547, 548

Αιγεύς 434

Αιγίνης Αλληλοδιδακτικόν Σχολείον 236

Αιγίνης Ορφανοτροφείον 236

Αίγιο 452

Αίγυπτος 335, 413

Αικατερίνη Β' της Ρωσίας 188

Αινιάν Δ. 28,142-155· βλ. και Βιβλιοθήκη του Λαού

Αισχύλος 262, 378, 438

Ακρόπολη 13

Ακρόπολις 52, 64, 377-380, 467, 550, 573

Ακρόπολις Εσπερινή 467-468

"Ακροπολίτισσα Φωτεινή" 70, 561-563

Αλβανίδες 191

Αλεξάνδρα, βασίλισσα των Αιγύπτιων Θηβών 546

Αλεξάνδρεια 340

Αλέξανδρος ο Μέγας 132, 521

Άλκηστις 272, 286

Αλσατία 342

Αμάλθεια 48

Αμαλίειον Ορφανοτροφείον 62, 201, 340

Αμβούργο 247

Αμερικανικόν Παρθεναγωγείον Κωνσταντινουπόλεως 566

Αμερική, Αμερικανοί 20, 122, 187, 217, 227, 228, 361, 375, 390, 405, 580· Αμερικανίδες 227, 228, 500

Αμπελόκηποι 447

Αμπού βλ. About Ε.

Ανάπλασις 57, 411-419, 432-435

Αναστασίου Τιμόθεος 432-435

Ανατολικά κράτη-Ανατολή 36, 37, 133, 182, 187, 190, 198, 202, 237, 324, 594 Ανατολίτισσες 192

"Αναφορά των Ελληνίδων Γυναικών" 53, 54, 57, 373-376

Ανδριοπούλου Δέσποινα 474

Ανδρομάχη 295, 439

Άνδρος 15

Αντιβασιλεία 18· βλ. και Βαυαροί

Αντιγόνη 44, 45, 272, 286· βλ. και Σοφοκλής, Αντιγόνη

Ανώτερον Δημοτικόν Παρθεναγωγείον Βόλου 68, 71, 564-585

Ανώτερον Δημοτικόν Σχολείον Κορασίων Ερμουπόλεως 17

Ανώτερον Παρθεναγωγείον Σύρου 520

Σελ. 601
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/602.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

βλ. και Μαρίνος Δ

Αποκάλυψις Ιωάννου 301

Αποστολίδης Μισαήλ Ι5, 103-106

Απτέρου Νίκης ναός 276

Αραβαντινός 470

Άραβες 416

Αράχωβα 450

Άργος 450, 451, 456

Αργυριάδης 336

Αργυρόπουλος Τ. 336

Αρήτη 455

Αριστοτέλης 190, 272, 355, 532, 555

Αρμένιοι 415, 416, 443· Αρμενίδες 192

"Αροδαφνούσα" βλ. Ταγκόπουλος Δ. Π.

Αρσάκειον 16, 23, 25-30, 33, 36, 38, 39, 52, 53, 56, 58-61, 69, 171-180, 235, 238, 256, 311, 324-332, 339, 340, 357-360, 363-372, 374, 377, 379, 380, 387-395, 446, 454, 512, 513, 517, 518, 557-560, 564, 565, 569, 570· βλ. και Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, Διδασκαλείον Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας

Αρσάκης Α. 23, 326

Ασία 122, 416, 580

Ασπασία 210

Ασσουάν 415

Άστυ 64, 467

Ασώπιος Ειρηναίος 31, 181-185· βλ. και Αττικόν Ημερολόγιον

Ασώπιος Κωνσταντίνος-Συντακτικόν 365

Αττική 184, 326

Αττικόν Ημερολόγιον 31, 181-185

Αυγή 184

Αυστρία 188, 315, 375

Αφρική 122, 416, 580

Αχιλλεύς 434

Βάκων βλ. Bacon F.

Βαλασόπουλος Ι. 268-269

Βαλέττας Ι. Ν. Ι7

Βαλτή Μαρία 474

Βάμβας, Νεόφυτος 14, 15, 16, 77-78, 99-102

Βαρβάκειον 324

Βατούμ 415

Βαυαροί 14· βλ. και Αντιβασιλεία

Βέης N. Α. 69, 71, 550-556

Βέλγιο, Βέλγοι 404, 450

Βελεστινλής Ρήγας βλ. Ρήγας

Βενετία 15

Βενθύλος Γ. 18, 22, 141, 161, 242, 268

Βενιζέλος Ελευθέριος 54

Βερολίνο 466

Βερολίνου συνθήκη (1878) 37

Βερονέζε βλ. Veronese Paolo

Βερσαλλίες 450

Βετχόβεν βλ. Beethoven Ludwig Van

Βηρυττός 415

Βιβλιοθήκη του Λαού 28, 142-155

Βιέννη 316, 368

Βικέλας Δ. 520, 522, 532, 536· Λουκής Λάρας 580

Βίκκελμαν βλ. Winckelmann J. J.

Βίσμαρκ 375

Βιώνης Γ. 371, 518

Βλαχίδες 191, 192, 197

Βλάχος Σ. 22, 141

Βλούμνερ 524

Βοίκχιος 258

Βοιωτία 184, 450

Βόλος 311, 577· βλ. και Παγασών Δήμος, Ανώτερον Δημοτικόν Παρθεναγωγείον Βόλου

Βολταίρος 193

"Βοσπορίς" 42

Βόσπορος 512

Βοστόνη 316

Βουβουλίνα βλ. Μπουμπουλίνα

Βουγιούκα Ουρανία 474

Βουΐλλος I.N. βλ. Bouilly J.N.

Βουλγαρία, Βούλγαροι 37, 368, 375, 403, 416, 443, 451, 455

Βουλή 38, 53, 161, 376, 381, 385, 389, 452, 456

Βρατσάνος Μιλτιάδης 297-309· βλ. και Εφημερίς των Σχολείων

Βυζαντινόν Παρθεναγωγείον 16

Βυζάντιο, Βυζαντινοί 416, 579· Βυζαντινός κόσμος 263

Βύρων βλ. Byron, Λόρδος

"Βύρων" (σύλλογος) 297

Βύστρωφ 484

Γαλλία, Γάλλοι 185, 189, 240, 321, 330, 335, 357, 361, 365, 371, 379,

Σελ. 602
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/603.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

380, 404, 405, 415, 443, 450, 521, 525, 531, 566, 594· Γαλλίδες 132, 321, 479

Γαλλική Ακαδημία 356, 357

Γαλλική Επανάσταση 188, 193, 390, 580

Γαρδίκας Γ. 559

Γαριβάλδη Αννίτα βλ. Garibaldi

Γεννάδιος Γεώργιος 15, 365· Γραμματική 365

Γερμανία, Γερμανοί 109, 211, 240,316, 321, 340, 341, 358, 365, 371, 380, 396, 443, 525, 535, 595· Γερμανίδες 321, 479

Γεωργαντάς 559

Γεωργιάδου Δ. 219-221

Γεωργιάδου Ε. 44

Γεώργιος Α' 373

Γιαννακόπουλος Ε. 32

Γκαίτε 69, 484, 521, 553, 555, 574· Φάουστ 484

Γκορτσάκωφ Αλέξανδρος 375

Γκυγιώ βλ..Guyau J. Μ.

Γλάδστων βλ. Gladstone

Γορτσακώφ βλ. Γκορτσάκωφ Αλέξανδρος

Γράκχοι 513

Γραμματικόπουλος 336

Γραφές 19, 100, 181, 328· Παλαιά Διαθήκη 122, 239, 388, 396· Καινή Διαθήκη 19, 59, 100, 122, 123, 127, 169, 229, 239, 275, 382, 388, 389, 392, 396, 435, 437, 441, 471, 473

Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός 185

Γρουζ Ολυμπία δε βλ. Gouges Olympe de

Γρυπάρη Μαρία 473, 474

Δαβίντσι βλ. Da Vinci

Δανία 375

Δάντης 531

Δαπόντες Καισάριος - Καθρέπτης Γυναικών 193

Δε Θόνη Αδελαΐς 80

Δελαγκλώ Νινών 182

Δελαγραμμάτικας K. 514, 515, 517

Δελαμπέρ βλ. Lambert Mme de

Δέλβου Μαίρη 489-496

Δελμούζος Α. 68, 69, 72, 573, 574, 577-583

Δελτίον του Εκπαιδευτικού Ομίλου 68, 577, 578, 591-598

Δενδρινού 471

Δεξαμενή 513

Δημητριάδης Ι. 52

Δημοσθένης 46, 196, 210, 261, 398, 438

Διαμαντόπουλος Ι. 520, 532

Διαμαντοπούλου Κλεονίκη 431

Διάπλασις των Παίδων 50, 64, 463-461

Διδασκαλείον Αρρένων 23, 25, 103, 391, 398, 525, 569

Διδασκαλείον Κρήτης 565

Διδασκαλείον Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας 20, 26, 28, 61, 121-129, 142-144, 148-151, 153-154, 157, 162, 171-178, 387-395, 523-526· βλ. και Αρσάκειον

Διεθνές Φεμινιστικό Συνέδριο (1896) 63

Διογένης ο Λαέρτιος 105

Διομήδης Κυριακός Α. 53, 324-332,336

Διοτίμα 210, 554

Δίων 355

Δουληγέρης, Αρχιμαδρίτης 469, 471

Δραγούμης Ν. 29, 30

Δράμαλης 578

Δρέσδη 316, 337, 338

Δυβοάς βλ. Dubois Ρ.

Δυτικά κράτη-Δύση 14, 32, 187, 192, 197, 272, 274, 287, 371, 451· βλ. και Εσπερία

Δωδέ Αλφόνσος βλ. Daudet Α.

Δωρίδες 191

Εθνική Αγωγή 52, 483-486, 497-498

Εθνικόν Ημερολόγιον (Κ. Φ. Σκόκου) 57, 62, 404-408

Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος 487, 488

Εκπαίδευσις 62

Εκπαιδευτικός Όμιλος 68, 72, 591-597· βλ. και Δελτίον του Εκπαιδευτικού Ομίλου

Ελβετία, Ελβετοί 375, 397, 407, 450, 522, 566, 569, 570

Ελένη 295, 434, 546

Ελισάβετ 300, 301

Ελισάβετ της Αγγλίας 188

Σελ. 603
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/604.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Ελληνική Εμπορική Σχολή Χάλκης 565, 567

Ελληνικόν Ορφανοτροφείον Σμύρνης 520, 530· βλ. και Συκιάρης Ευ.

Ελληνικόν Παρθεναγωγείον Αικ. Λασκαρίδου 241, 316, 335-342· βλ. και Fröbel-Φροβελιανή μέθοδος

Ελληνικόν Παρθεναγωγείον Σμύρνης βλ. Ομήρειον Παρθεναγωγείον Σμύρνης

Ελληνικός Διδασκαλικός Σύλλογος 39, 52, 59, 387-399· βλ. και Πλάτων

Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως 38

Έμερσον βλ. Emerson R W.

Εμπεδοκλή Ευανθία 470, 473, 474

Εμπρός 64, 472-473

Ένωσις των Ελληνίδων 37, 49, 63, 460, 463, 467-469, 471, 472, 479, 487, 488, 499

Επετηρίς της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως 44, 503-511

Επιστολαί των Αποστόλων βλ. Γραφές - Καινή Διαθήκη

Επτάνησα 506

Έρβαρτος βλ. Herbart J. F.

Εργαστήριον Συλλόγου Κυριών υπέρ της Γυναικείας Παιδεύσεως 62

Έρδαρος βλ. Herder J. G.

Ερμούπολη 15-17, 24, 77

Ερμούπολης Αλληλοδιδακτικό Παρθεναγωγείο βλ. Σχολείον Κορασίων Δήμου Ερμουπόλεως

Ερμούπολης Ελληνικό Παρθεναγωγείο βλ. Ανώτερον Δημοτικόν Σχολείον Κορασίων Ερμουπόλεως

Εσπερία, Εσπέριοι 189, 192-195, 202, 336, 337, 457· βλ. και Δυτικά κράτη-Δύση

Εστία (εφημ. ) 64, 295, 468-470

Εστία (περ.) 51, 53, 318-342

Εταιρεία των Φίλων του Λαού 411

Εύα 181, 184

Ευαγγέλιον βλ. Γραφές-Καινή Διαθήκη

Ευριπίδης 262, 438, 439

Ευρυδίκη 36, 40-42, 49, 209-234

Ευρώπη, Ευρωπαίοι 122, 157, 170,187, 189, 196, 240, 255, 256, 263, 271, 355, 367, 371, 375, 389, 397, 413, 416, 450, 580, 581· βλ. και Δυτικά κράτη-Δύση, Εσπερία

Ευταξίας Α. 60, 466, 467, 470, 472, 473

Νομοσχέδια Ευταξία 60

Εφημερίς 64, 473-474

Εφημερίς των Κυριών 37, 44, 49, 50, 53, 54, 56, 59, 61, 63, 64, 66, 67, 359-376, 401-403, 422-431, 459-462, 466-482, 487-496, 499-501, 539-546, 555

Εφημερίς των Σχολείων 297-309

Εφημερίς των Φιλομαθών 29, 58

Εφταλιώτης Αργύρης 514-516, 517, 518

Ζαβιτζιάνος Κωνσταντίνος 134-140

Ζαβιτζιάνου Παρθεναγωγείον 134-140

Ζάκυνθος 454

Ζαμπέλης Ν. 454

Ζάππειον Παρθεναγωγείον Αδριανουπόλεως βλ. Αδριανουπόλεως Ανώτερον Παρθεναγωγείον

Ζάππειον Παρθεναγωγείον Κωνσταντινουπόλεως 36, 39, 43, 45, 270-276, 280, 319, 320, 326

Ζαππίδες 278

Ζαχαρίας 300, 301

Ζούπανος Σ. 497-498

Ζύγουρας Ξενοφών 32, 64, 352-358, 520, 530

Ζωντανός Παναγιώτης 16, 17, 75, 79-98

Ζώτου Λέλα 431

"Ηγερία" 69, 573-575

Ηλιοπούλου 474

Ημέρα 319

Ημερολόγιον της Εφημερίδος των Κυριών 436-444

Ημερολόγιον της Οικοκυράς 409-410, 420-421

Ήπειρος 38, 184, 416, 552

Ηρόδοτος 398

Ησίοδος 263, 354, 523· Έργα και Ημέραι 263

Θάλεια 32, 40, 42, 49, 203-208

Θεανώ 355

Σελ. 604
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/21/gif/605.gif&w=600&h=91511. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

Θεμιστοκλής 75

Θεοτόκης Γ. Ν. 23, 58, 59, 381-387, 401· Νομοσχέδια Θεοτόκη 23, 58-60, 381-403

Θεσσαλονίκη 241, 340

Θεσσαλονίκης Ανώτερον Παρθεναγωγείον - Διδασκαλείον 326

Θεσσαλοί, Θεσσαλικός Αγώνας 405

Θήβα 450

Θουκυδίδης 46, 261, 370, 371, 438, 439

Θράκη 38, 416

Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών 71, 360

Ιεροκλής 355

Ιππόλυτος 272

Ισηγόνης Α. 48

Ισοκράτης 46, 261, 438

Ισπανία 240, 330,375

Ισχόμαχος 345

Ιταλία 189, 330, 375, 397, 449, 535· Ιταλίδες 449

Ίψεν 555

Ιωάννης ο Βαπτιστής 300

Ιωάννης ο Χρυσόστομος - Περί προσευχής 122

Καβανιάρη Αμεναΐς 172, 177, 178

Καζαμίας 181

Καΐρη Ευανθία 15

Κάιρο 415

Καλλιθέα 574

Καλλισπέρη Σεβαστή 57, 64, 68, 404-408, 445-457, 536

Καλογεροπούλου Σοφία 474

Καλοκαιρινού Σκεύω 431

Καμπά Αλ. 431

Καμπάν βλ. Campan Mme

Κάμπε I.E. βλ. Campe J. H.

Κανά Γαλιλαίας 298

Κανάρης Κωνσταντίνος 578

Καντ 555

Κανταβριγίας Κολλέγιο βλ. Cambridge College

Καπετανάκης Κ. 565, 567· βλ. και Ελληνική Εμπορική Σχολή Χάλκης

Καποδίστριας Ιωάννης 13,  14, 236, 578

Καραγκιόζης 513

Καραϊσκάκης Γεώργιος 578

Καραπαναγιώτης Γ. 37

Καραπάνος 559

Καρλάυλ βλ. Carlyle Thomas

Κάρολος Ε' 188

Κασσιοπείων μονή 452

Κατσίγρα Άννα 550

Κατσώνης Λάμπρος 578

Κεντρικόν Εποπτικόν Συμβούλιον της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως 68, 591

Κεντρικόν Παρθεναγωγείον της Αγίας Φωτεινής 43

Κέρκυρα 23, 134, 137, 140, 241, 326, 452, 453

Κεφαλάρι Άργους 450

Κεφαλονιά, Κεφαλονίτες 163-170, 452

Κεχαγιά Καλλιόπη 36, 42-46, 68, 270-293

Κικέρων 182

Κλάρη 485

Κλείτος 132

Κλεόβουλος ο Ρόδιος 105

Κλούστων Θ. 52

Κοκκώνης Ι. Π. 13, Ι 5, 103

Κόλεριδζ βλ. Coleridge S. T.

Κολοκοτρώνης Θεόδωρος 578

Κολοκυνθού 447

Κομένιος 299

Κόννολυ 526

Κοντόπουλος Ν 52

Κοραής Αδαμάντιος 15

Κόρινθος 456

Κορρήγιος βλ. Corregio Α. Α.

Κοσμάς Α' 188

Κούζη 474

Κουντουριώτης Γεώργιος 103, 106

Κουντουριώτου 488

Κούππα 431

Κουρή Σμαράγδα 461

Κουρτίδης Αριστοτέλης 51, 52, 318-322, 335-342, 519-535, 572

Κρατικόν Διδασκαλείον βλ. Διδασκαλείον Αρρένων

Κρητικάκη Αικ.  467-469

Κρίσπι 375

Σελ. 605
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 586
    11. Φουρναράκη, Εκπαίδευση κοριτσιών

    λαμβάνεται πρόνοια περί σύμπαντος του γυναικείου πληθυσμού της Ελλάδος, του τε αστικού και του αγροτικού

    1908

    Σ. Ε. Στάης

    ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ

    ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ "ΠΕΡΙ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ"

    Προς την Βουλήν,

    Το ζήτημα της γυναικείας εκπαιδεύσεως επασχολεί τον απανταχού πεπολιτισμένον κόσμον, περί δε της επειγούσης ανάγκης της οργανώσεως ταύτης αλλεπάλληλοι εκφέρονται αποφάσεις και ευχαί συλλόγων, εταιρειών και διεθνών συνεδρίων. Αλλά και αι κυβερνήσεις πολλαχού σοβαρώτατα σκέπτονται περί αυτού, καθ' όσον παροξυνόμενον ήρχισε να προσλαμβάνη χαρακτήρα, όχι απλώς εκπαιδευτικού ζητήματος, αλλά κοινωνικού· ούτω προ τριών μόλις μηνών η πρωσσική κυβέρνησις προέβη εις ευρείας μεταρρυθμίσεις της γυναικείας εκπαιδεύσεως, ανοίξασα συγχρόνως από του αρξαμένου ακαδημαϊκού έτους και τας πανεπιστημιακάς πύλας εις τας γυναίκας.

    Και παρ' ημίν η ανάγκη της γενικής οργανώσεως της γυναικείας εκπαιδεύσεως ενδεικνύεται και εκ πολλών άλλων και ιδία εκ του υπερπλεονασμού των επιδιωκουσών το διδασκαλικόν στάδιον νεανίδων.

    Τέσσαρες περίπου εκατοντάδες ελληνίδων κατ' έτος σπεύδουσι προς τα διδασκαλεία, όπως αποκτήσωσι πτυχίον διδασκαλίσσης, όχι βεβαίως πάσαι εξ εμφύτου κλίσεως προς το διδασκαλικόν επάγγελμα, αλλ' αι πλείσται, ίνα εξασφαλίσωσι πόρον τινά ζωής.

    Ούτω δε εδημιουργήθη μέγα πλεόνασμα διδασκαλισσών διαμαχομένων λυσσωδώς περί εκάστην κενουμένην ή ιδρυομένην θέσιν, ογκούμενον δε το πλεόνασμα ολονέν αποτελεί κοινωνικόν κίνδυνον καταφανή εις πάντας.

    ———————

    Αναδημοσιεύεται από την έκδοση: Εκπαιδευτικά Νομοσχέδια υποβληθέντα εις την Βουλήν των Ελλήνων υπό τον Υπουργόν των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Σ. Ε. Στάη κατά Νοέμβριον του 1908, σ. 14.