Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 104-123 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/104.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

σχετική διαταγή υπογράφεται από τον Πρωθυπουργό και Υπουργό Εσωτερικών καθώς και τον Υπουργό Δημοσίας Εκπαιδεύσεως της Κυβερνήσεως της Τοσκάνης "βασιλεύοντος του Vittorio Emanuele"1.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΛΙΜΑ - ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

Ένα τεράστιο Gabinetto Vieusseux

Τα χαρακτηριστικά της συγκυρίας, που έγινε προσπάθεια να διαγραφούν στα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου αυτού, προσδιόρισαν και το είδος του πατριωτισμού και του πολιτικού πάθους που διαμορφώθηκε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας στο διάστημα του Risorgimento. Καθένας μπορεί να φανταστεί τις ιδεολογικές εγχαράξεις που συντελέστηκαν στο διάστημα της γαλλικής κατοχής, οπότε "οι πολιτειακές διενέξεις εισέδυαν ακόμα και στο ήσυχο περιβάλλον των καθηγητών της θεολογίας [...] διαδίδονταν ανάμεσα στους Καθηγητές και στους φοιτητές οι θεωρίες της επανάστασης [...] καθηγητές Ιακωβίνοι και αντιδραστικοί διαδέχονταν ο ένας τον άλλον στις πανεπιστημιακές έδρες, ανατρέπονταν, ξαναδιορίζονταν..."2 Άδικα η Μαρία Λουίζα θα προσπαθήσει να επαναφέρει την παλιά τάξη πραγμάτων καταργώντας τις νέες έδρες που είχαν ιδρυθεί στην πρώτη περίοδο της Γαλλοκρατίας: "Οι φοιτητές αντιδρούν με σάτιρες παριστάνοντας το δίπλωμα να απονέμεται σε μουλάρια"3.

——————————————

1. στο ίδιο, "Il Governo di Toscana, considerando che le mutate condizioni politiche..."

2. L'Ateneo di Pisa, ό.π., σ. 23.

3. στο ίδιο σ. 24. "Δεν ήταν καιροί ευνοϊκοί για σπουδές", σχολιάζει

Σελ. 104
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/105.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Με την Παλινόρθωση άλλαξαν οι θεσμοί, αλλά όχι και η πνευματική φυσιογνωμία του Πανεπιστημίου. Αντίθετα: στο διάστημα από το 1815 ως το 1848 το πανεπιστημιακό κίνημα θα ακμάζει όλο και περισσότερο για να φτάσει, στο τέλος της δεκαετίας του '40, σε θαυμαστές κορυφώσεις. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται, σε μέγιστο βαθμό, στην ανεκτικότητα των κυβερνητικών αρχών που επέτρεψε στο Πανεπιστήμιο να διατηρήσει, ακόμα και στην πολυτάραχη περίοδο της ακμής του Risorgimento, τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα του.

"Ένα τεράστιο Gabinetto Vieusseux", χαρακτήρισε το Πανεπιστήμιο της Πίζας ο Rosselli Nello: "Οι Τοσκάνοι φοιτητές", γράφει, "αποτελούσαν κάτι λιγότερο από το μισό του φοιτητικού πληθυσμού -οι άλλοι ήταν Λομβαρδοί και Πιεμοντέζοι και Εμιλιάνοι και Ρομάνοι· υπήρχαν επίσης μερικοί Γάλλοι και Γερμανοί, αλλά κυρίως δρούσαν εκεί δύο μεγάλοι και διακεκριμένοι πυρήνες, ο ένας ξένος εθνικά και γλωσσικά, ο άλλος μόνο πολιτικά: ο πυρήνας των Ελλήνων και ο πυρήνας των Κορσικανών. Ότι οι Κορσικανοί, συνδεδεμένοι με την Τοσκάνη με παλαιότατους δεσμούς και διαρκή εμπορικά συμφέροντα, έστελναν τους γιους τους να σπουδάσουν στην Πίζα, καθόλου παράξενο [...] Πιο μοναδική αντίθετα ήταν η συρροή των Ελλήνων, που έγινε ιδιαίτερα έντονη με την όξυνση των σχέσεων ανάμεσα στην κυβέρνηση και τους κυβερνώμενους στις χριστιανικές επαρχίες της τουρκικής αυτοκρατορίας κι αργότερα με την έκρηξη και τη συνέχιση της ακατάβλητης επανάστασης. Ονομάζονταν Έλληνες όλοι, αλλά έρχονταν τόσο από την Κέρκυρα όσο και από την Αλβανία, από τα Δωδεκάνησα αλλά κι από τις ηγεμονίες της Μολδαβίας και της

——————————————

ο συγγραφέας του βιβλίου "γιατί προείχαν τα πολιτικά ενδιαφέροντα..." Και όμως είναι η εποχή στην οποία γίνεται επανάσταση στην Κλινική Χειρουργική, κυρίως από τον Andrea Vaccà, στη Βοτανική διατυπώνονται πρωτοποριακές θεωρίες από τον G. Savi και γίνονται στην Πίζα εφαρμογές πρωτοφανείς στην Ευρώπη, διδάσκεται για πρώτη φορά Ιταλική Φιλολογία από τον διάσημο Rosini και αρχίζει την καριέρα του στη Νομική σχολή ο Carmignani. Αλλά το βιβλίο είναι αφιερωμένο στον Benitto Mussolini.

Σελ. 105
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/106.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Βλαχίας ή από την Αρμενία. Έφερναν στην Πίζα τη νοσταλγία της υπόδουλης πατρίδας τους, τη γοητεία ενός πανάρχαιου πολιτισμού που ασφυκτιούσε, τη γλυκύτητα της γλώσσας τους, τη ροπή προς τις σπουδές, προς τις μυστικές εταιρείες, προς τις πολιτικές ραδιουργίες..."1

Από το λυρικό ύφος του κειμένου, με δεδομένον μάλιστα τον άκρατο φιλελληνισμό των Ιταλών διανοουμένων, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι ο Nello υπερβάλλει. Η πληροφορία όμως επαληθεύεται από τα στοιχεία που παρέχουν τα αρχεία (εκτός από την αριθμητική αναλογία) και διασταυρώνεται με αντίστοιχες πληροφορίες άλλων Ιταλών ιστοριογράφων: "Ανάμεσα στους φοιτητές", γράφει ο Gherardo Nerucci, "αφθονούσαν οι Ελβετοί, οι Ρομάνοι, οι Κορσικανοί. Οι Έλληνες εξάλλου αριθμούσαν μια παροικία· αυτοί, εξιστορώντας τα κατορθώματα της επανάστασής τους κατά των Τούρκων, παρακινούσαν τους Ιταλούς να τους μιμηθούν". Ο ίδιος ιστοριογράφος αναφέρει ένα εκ πρώτης όψεως ασήμαντο επεισόδιο, που είναι όμως χαρακτηριστικό της ιδεολογίας όχι μόνο των φοιτητών, αλλά και των καθηγητών στη διάρκεια της δεκαετίας του '40: Τον Ιανουάριο του 1844, με την ευκαιρία της ευεργετικής της τραγουδίστριας Teresa Brambilla σε θέατρο της Πίζας, ο φοιτητής Ανδρέας Ρηγόπουλος δημοσίευσε ένα ποίημα (Λιβόρνο, Τυπογρ. Pozzolini), που μοιράστηκε στους θεατές μεταφρασμένο σε πεζό από τον καθηγητή S. Centofanti, στο οποίο ο ποιητής καλεί την Teresa Brambilla να πάει στην Ελλάδα, να δει πώς πεθαίνουν οι γενναίοι, πώς ξαναβρίσκουν με αίμα την αρχαία δόξα, πώς νικούν, πώς εξυψώνονται, πώς κατακτούν το στεφάνι της δόξας, πώς ανοίγουν ελεύθερα τα φτερά τους, φτάνει μόνο να ενωθούν2.

——————————————

1. Rosselli Nello, "Frammento....", ό.π., σ. 107-108.

2. Ersilio Michel, ό.π., σ. 172: "Πρέπει λογικά να υποθέσουμε ότι οι στίχοι αυτοί δεν πέρασαν κανονικά από τον έλεγχο της λογοκρισίας και ότι μοιράστηκαν σε περιορισμένο κύκλο και με μεγάλη προφύλαξη και περίσκεψη". Την ιταλική απόδοση του ποιήματος παραθέτει ο G. Nerucci,

Σελ. 106
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/107.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Είναι φανερό ότι κολυμπάμε στο πέλαγος του ρομαντικού πατριωτισμού που κυριαρχούσε στους ποιητές, στους φοιτητές, στους καθηγητές, στις πριμαντόνες, την εποχή της ακμής του ιταλικού Risorgimento. Για να προσγειωθούμε, αλλά πάντα στο ίδιο έδαφος, ας ακούσουμε τον Ersilio Michel, έναν από τους πιο ακούραστους ερευνητές των ιταλικών αρχείων: "Οι φοιτητές", γράφει αναφερόμενος στη θεσμική συγκρότηση του Πανεπιστημίου μετά την Παλινόρθωση, "εξακολούθησαν να γίνονται δεκτοί απρόσκοπτα [...]είτε ήταν Statisti (όπως τους έλεγαν τότε), δηλαδή Τοσκάνοι, είτε ήταν ξένοι, κι έτσι το πανεπιστήμιο μπόρεσε να διατηρήσει τον κοσμοπολίτικο εκείνον χαρακτήρα που το διέκρινε για μεγάλο διάστημα από τα αλλά αδελφά πανεπιστήμια..."1

Ένα πανεπιστήμιο που δεχόταν ανεξέλεγκτα κάθε υποψήφιο ήταν φυσικό να γίνει, την ταραγμένη εκείνη εποχή, καταφύγιο πολιτικών προσφύγων. Την επαύριον των εξεγέρσεων που σημειώνονταν σε άλλα ιταλικά κράτη το Πανεπιστήμιο της Πίζας υποδεχόταν εν επιγνώσει τους φοιτητές που είχαν πάρει μέρος σ' αυτές. Εκείνοι συνέχιζαν τις επαφές τους με τους συντρόφους τους στη Νάπολη, στο παπικό κράτος, στο Lombardo-Veneto και

——————————————

Ricordi storici del Battaglione Universitario, Prato 1891, σ. VI - VII:

"Vedrai il vecchio guerriero che ci liberò dall'oppressione e potrai gridare colà - Ah! risorgi, patria mia! risorgi, Italia! Fino a quando il servaggio oscurerà il tuo ciglio? - Ε tornando, ti sarà dato narrare come moiono i valorosi, come con sangue ritrovano la gloria antica, come vincono, si sublimano, movono libere le ali, come acquistano la corona della gloria, purchè tutti si uniscano".

1. Ersilio Michel, "Maestri e Scolari dell'Università di Pisa negli avvenimenti del 1848", Bollettino Slorico Pisano, XVII, 1948, σ. 2-3. Βλ. επίσης Ζαχαρία Ν. Τσιρπανλή, "Οι Έλληνες φοιτητές στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και η παρουσία τους στην πνευματική ζωή της νεώτερης Ελλάδας (1800-1850)", Παρνασσός 21 (1979), σ. 328-330.

Σελ. 107
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/108.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

μετέδιδαν επαναστατικές ιδεολογίες στους συναδέλφους τους της Πίζας1.

Ήδη κατά την πρώιμη περίοδο του Risorgimento, μετά τις επαναστάσεις στη Νάπολη και στο Piemonte (1820, 1821), το Πανεπιστήμιο της Πίζας υποδέχτηκε "τα λείψανα, όχι σπάνια λαμπρά, του δραματικού εκείνου ναυαγίου των ελπίδων"2. Ένα δεύτερο κύμα φοιτητών-προσφύγων, ανάμεσα στους οποίους και πολλοί Έλληνες3, έφτασε στην Πίζα μετά τις εξεγέρσεις στο παπικό κράτος το 1830-31. Από τους πρόσφυγες αυτούς όχι μόνο προσανατολίστηκαν πολιτικά οι φοιτητές της Πίζας, αλλά και διδάχτηκαν τις συνωμοτικές μεθόδους και τους τρόπους προπαγάνδας, με τους οποίους αντιμετώπισαν το ιταλικό πρόβλημα τις επόμενες δεκαετίες.

Πόσο μεγάλη ήταν η προθυμία των πανεπιστημιακών αρχών να υποδέχονται τους φυγάδες πατριώτες, φαίνεται από μια επιστολή αγανακτισμένου πολίτη προς τον Provveditore Boninsegni: "Στα καφενεία και στις ταβέρνες της Πίζας και της Φλωρεντίας, σας κακολογούν όχι για την ανοχή σας, αλλά για τον γελοίο τρόπο, όπως λένε, με τον οποίο παίρνουν πτυχίο οι νεαροί πρόσφυγες. Καθένας τους, χωρίς να υποβάλει οποιοδήποτε πιστοποιητικό σπουδών, χωρίς καν να ξέρει ανάγνωση, με μόνο μια δήλωση μερικών συμφοιτητών του, γίνεται δεκτός στις πτυχιακές εξετάσεις [... ] κι έτσι το Πανεπιστήμιο θα χάσει τη λάμψη του και θα συρρεύσουν σ' αυτό, με μύριες προφάσεις, φοιτητές απ' όλα τα μέρη για να πάρουν πτυχίο χωρίς να ξέρουν τίποτε..."4

——————————————

1. Ε. Michel, Maestri e scolari dell'Università di Pisa nel Risorgimento Nazionale, ό.π., σ. 165. Επίσης G. Nerucci, ό.π., σ. VI, υποσημείωση.

2. R. Nello, ό.π., σ. 106.

3. Βλ. εδώ, κεφ. "Από πανεπιστήμιο σε πανεπιστήμιο".

4. Michele Lupo Gentile "Studenti greci e lauree conferite dallo Studio di Pisa nel decennio 1840-1849", Bollettino Storico Pisano, No 3, 1933, Estratto, Tip. Giardini 1933 (δημοσίευση ανέκδοτων εγγράφων από το Carteggio Boninsegni, Biblioteca Nazionale di Firenze). Για την

Σελ. 108
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/109.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Με ανάλογους τρόπους και για τους ίδιους λόγους διαμορφώθηκε και το φιλελεύθερο πολιτικό κλίμα που επικράτησε την περίοδο αυτή στους κύκλους των καθηγητών. "Όσον αφορά στα πρόσωπα που αποτέλεσαν το ακαδημαϊκό σώμα", γράφει ο Ε. Michel μιλώντας πάντα για την αναδιοργάνωση του Πανεπιστημίου το 1815, "δεν έγιναν οστρακισμοί ούτε εφαρμόστηκαν μέτρα πολιτικών αντεκδικήσεων"1, πράγμα που σημαίνει ότι παρέμειναν οι καθηγητές που είχαν συνεργαστεί με τους Γάλλους, οι λεγόμενοι "Napoleonidi", δηλωμένοι οπαδοί των ιδεών της γαλλικής επανάστασης. Σ' αυτούς ήλθαν να προστεθούν καθηγητές εξόριστοι ή φυγάδες για πολιτικούς λόγους από άλλες περιοχές της Ιταλίας. Οι καθηγητές αυτοί "στάθηκαν το καύχημα και ο πλούτος του πανεπιστημίου"2, αλλά και έδωσαν τον τόνο στο πολιτικό κλίμα που διαμορφώθηκε εκεί, ιδίως μετά τις εξεγέρσεις του 1830-31.

Να τεθή κάποια τάξις...

Οι αρχές του Μεγάλου Δουκάτου δεν άργησαν να μετανιώσουν για την ανεκτικότητά τους. Ο capitano bargello di Pisa, σε αναφορά του σχετική με τις επαναστατικές εκδηλώσεις στην Πίζα το 1831, αποδίδει τις ταραχές στους ξένους, "με εκτελεστάς εκείνους των οποίων ανεχόμεθα την παρουσίαν με το πρόσχημα ότι είναι φοιτηταί εις το πανεπιστήμιον", και μιλάει με αγανάκτηση για τη μαεστρία με την οποία συνέθεταν τις επαναστατικές προκηρύξεις, "πράγμα το οποίον καταδεικνύει μοχθηρίαν και δεδηλωμένην πρόθεσιν να προκαλέσουν διατάραξιν της τάξεως εις ένα

——————————————

επιστολή των Ελλήνων που περιέχεται στο ίδιο δημοσίευμα, βλ. εδώ, κεφ. "Μετ' επαίνων".

1. Ersilio Michel, "Maestri e scolari dell'Universiità di Pisa negli avvenimenti del 1848", σ. 3.

2. R. Nello, ό.π., σ. 106. Πρβ. επίσης Irea Paolicchi, ό.π., σ. 54-56.

Σελ. 109
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/110.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

19. Ο Καθηγητής Paolo Savi

Σελ. 110
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/111.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

τόπον φιλόξενον, ειρηνικόν και ανεξίθρησκον"1. Σύμφωνα με άλλη αναφορά του ίδιου αρχηγού της τοπικής αστυνομίας, τον Νοέμβριο του 1830 φοιτούσαν στο Πανεπιστήμιο της Πίζας 40 Έλληνες, 54 Κορσικανοί και 45 ξένοι άλλων εθνοτήτων, δηλαδή συνολικά 139 μη Τοσκάνοι και 605 Τοσκάνοι σπουδαστές. Όσο κι αν οι αριθμοί αυτοί δεν επαληθεύουν τα στοιχεία του R. Nello, κατά τα οποία οι Τοσκάνοι φοιτητές δεν έφταναν ούτε το μισό του συνόλου, τα δεδομένα του φακέλου αυτού, αλλά και στοιχεία από άλλα ντοκουμέντα, δείχνουν τον πρωτεύοντα ρόλο των ξένων στις επαναστατικές εκδηλώσεις των φοιτητών της Πίζας: "Τα πνεύματα της νεολαίας του εξωτερικού, αλλά και της εθνικής νεολαίας2 είναι αρκετά ηλεκτρισμένα και είναι οι πρώτοι έτοιμοι να δράσουν και οι δεύτεροι να τους ενισχύσουν χειροκροτούντες από συμπάθειαν προς το συνταγματικόν πολίτευμα"3.

Χρειάστηκε πάντως να περάσουν αρκετά χρόνια για να πεισθεί η Χρηστή Κυβέρνηση, κυρίως από την κλιμάκωση των φοιτητικών αγώνων, ότι έπρεπε να λάβει κάποια μέτρα. Μόλις μετά τα μέσα της δεκαετίας του '40 γίνεται μια προσπάθεια να τεθούν κάποιοι όροι για την εισδοχή των ξένων στο πανεπιστήμιο: "Υπάρχει σκέψις να τεθή κάποια τάξις εις το πανεπιστήμιόν μας", αναφέρεται σε εμπιστευτικό έγγραφο της 22 Φεβρουαρίου 1846 4. Και σε άλλο έγγραφο του ίδιου φακέλου: "Όσον αφορά εις την υπερβολικήν

——————————————

1. A.S.P., Auditore di Governo-Serie lettere, b. 28, fascicolo intitolato "Affari politici".

2. Με τη λέξη "Εθνικοί" (Nazionali) η αστυνομία εννοεί τους υπηκόους του Μεγάλου Δουκάτου. Ο όρος αυτός είναι απαράδεκτος για τους οπαδούς της ενωτικής ιδέας, που προτιμούν τον όρο Toscani ή Statisti. Οι ξένοι υπήκοοι ονομάζονται γενικά Forestieri ή Stranieri. Για τους μη Ιταλούς χρησιμοποιείται συχνά η λέξη Esteri. Οι λέξεις πάντως εναλλάσσονται και μάλλον δεν επιδέχονται λεξιλογική μετάφραση γιατί τότε ήταν όροι πολιτικοί.

3. A.S.P., Auditore di Governo, ό.π., επιστολή της 8 Φεβρουαρίου 1831.

4. A.S.F., Buon Governo Segreto, a. 1845, f. 187.

Σελ. 111
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/112.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ευκολίαν, με την οποίαν γίνονται δεκτοί οι ξένοι σπουδασταί, χρειάζεται να έχωμεν περισσοτέρας εγγυήσεις και θα μου εφαίνετο σκόπιμον να υποδειχθή εις τας Πανεπιστημιακάς αρχάς να συμβουλεύωνται τας πολιτικάς και να ζητούν την γνώμην του Διαμερίσματός μας. Έχω πράγματι παρατηρήσει ότι δεν λέγουν όχι σε κανέναν"1.

Η "σκέψις να τεθή κάποια τάξις εις το πανεπιστήμιον" σήμαινε, όπως φαίνεται, να εντοπισθούν και να απελαθούν οι μη Τοσκάνοι φοιτητές που ήταν "πρόσωπα επικίνδυνα διά την ευταξίαν του πανεπιστημίου"2. Πράγματι έγιναν κάποιες απελάσεις φοιτητών, κάποιες συστάσεις στους πιο τολμηρούς καθηγητές3, η αστυνομία έσπειρε ακόμα περισσότερους σπιούνους στο πανεπιστήμιο και στους άλλους χώρους όπου σύχναζαν φοιτητές, στα θέατρα, στα καφενεία... Τότε μάλιστα αλλάζουν περιεχόμενο και τα πιστοποιητικά των Ελλήνων: δεν βεβαιώνεται μόνο ότι ο υποψήφιος είναι χρηστοήθης, τίμιος και "αφοσιωμένος εις τα της πίστεως", αλλά και ότι "πώποτε δεν ανεμείχθη εις τε τα πολιτικά και κυβερνητικά πράγματα ων υπήρξε αείποτε αμέτοχος [...] αλλά διετέλεσε [...] πολίτης χρηστός και ανεπιλήψιμος"4. Τα μέτρα πάντως δεν ετελεσφόρησαν.

——————————————

1. στο ίδιο, επιστολή του Auditore Mori προς τον Presidente del Buon Governo της 4 Οκτωβρίου 1846.

2. A.S.F., Buon Governo Segreto, a. 1846, f 187.

3. D. Biondi, ό.π., σ. 56.

4. A.S.P , Università, D 11-16, ακ. έτος 1857-58, No 11, 12 και αλλού. Πάντως εξακολουθούν να γίνονται δεκτοί Έλληνες και χωρίς το είδος αυτό της βεβαιώσεως, πράγμα που δείχνει ότι τίποτε σοβαρό δεν έγινε ως τη στιγμή της εξόδου των φοιτητών στον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας το 1848.

Σελ. 112
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/113.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

20. Η παράνομη εφημερίδα των φοιτητών

8

Σελ. 113
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/114.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Πολιτικολογεί από καθέδρας

Μεγαλύτερο πρόβλημα αποτελούσε για τις αρχές η αντιμετώπιση των φιλελεύθερων καθηγητών. Η απέλαση διάσημων δασκάλων δεν ήταν μέσα στην πολιτική της Χρηστής Κυβερνήσεως. Η αστυνομία περιοριζόταν να παρακολουθεί τα μαθήματά τους, τις μυστικές συναντήσεις και τα γλέντια τους μαζί με φοιτητές και με γνωστά στελέχη του επαναστατικού κινήματος και να δίνει αναφορά1. Μέτρα σκληρά δεν πήρε ποτέ το Buon Governo.

Στα κρατικά αρχεία της Πίζας και της Φλωρεντίας σώζονται αναφορές των Auditori με περιλήψεις μαθημάτων που σήμερα αποτελούν θησαυρό της ιταλικής γραμματείας του Risorgimento. "Ως Ιταλοί που είμαστε όλοι, ας στεφανώσουμε το έργο των πατέρων μας, το έργο του αιώνα μας, και έμπρακτα ας επιβάλουμε αιώνια σιωπή στην κακόβουλη φωνή που κατηγορεί την Ιταλία ότι επαναπαύεται στις δάφνες των προγόνων", κηρύσσει ο καθηγητής Bonaini από την έδρα της Ιστορίας του Δικαίου στις αρχές του 1841 2. Χρειάζεται να μεταφερθεί κανείς στην εποχή για να καταλάβει το νόημα της φράσης "ως Ιταλοί που είμαστε όλοι" και να εξηγήσει τις ζητωκραυγές και τα ασταμάτητα χειροκροτήματα που ξέσπασαν στην αίθουσα στο άκουσμά της3.

Την άνοιξη του ίδιου χρόνου ο καθηγητής Carlo Pigli αρχίζει τα μαθήματά του με τον ιστορικό εναρκτήριο που, κατά τον ispettore Botti, "δεν είχε άλλο σκοπό παρά να εξάψει τη νεολαία" και που τελείωνε με την εξής αποστροφή: "Ούτε να φανταστούμε δεν μπορούμε με πόσες νέες δάφνες [η Ιατρική και οι άλλες επιστήμες] θα στολιστούν μια μέρα, αφού σε τόσο ευρείς χώρους έχει απλωθεί το πεδίο της εκπαιδεύσεως και το πνεύμα που έρχεται εδώ

——————————————

1. A.S.P., Governatore a. 1841, n. 214.

2. F. Bonaini, "Prolusione alle lezioni di storia del diritto néll'I. e R. Università di Pisa, il 23 Gennaio 1841", Giornale Toscane I, 27.

3. Ersilio Michel, Maestri e scolari dell' Università di Pisa nel Risorgimento Nazionale, ό.π., σ. 135.

Σελ. 114
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/115.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

για να τραφεί με τους χρυσούς καρπούς της, το δικό σας πνεύμα, προικισμένοι νέοι, όσοι ανάμεσά σας είσθε Κορσικανοί και όσοι Έλληνες, και το πνεύμα της Ιταλίας ένα και το αυτό κοινό πνεύμα· γιατί όπως σεις, ω Κορσικανοί, είσθε φυσικά Ιταλοί, έτσι και σεις, ω Έλληνες, είσθε αδελφοί μας εξαιτίας της μεγάλης ομοιότητας της γης, του ουρανού, της δόξας, των πόθων και των ελπίδων"1. Οι φοιτητές ξέσπασαν σε θυελλώδη χειροκροτήματα και συνόδεψαν όλοι μαζί εν θριάμβω τον καθηγητή ως το σπίτι του.

Ένας νέος καθηγητής είχε έλθει να προστεθεί στο ακαδημαϊκό σώμα από το 1840: ο Giuseppe Montanelli, μόλις λίγα χρόνια πριν φοιτητής της Νομικής στο ίδιο Πανεπιστήμιο και ήδη από τότε στέλεχος παράνομων οργανώσεων. Το εναρκτήριο μάθημά του ήταν υπόδειγμα ρομαντικής ρητορείας, αντάξιο της καταπληκτικής ακαδημαϊκής και πολιτικής σταδιοδρομίας του2. Την ίδια εποχή εξάλλου ο καθηγητής Rosellini κατηγορείται ότι "πολιτικολογεί από καθέδρας"3.

Τα μέτρα που έλαβε η κυβέρνηση της Φλωρεντίας για να αντιμετωπίσει την κατάσταση αυτή αφορούσαν μόνο τους φοιτητές. Η διαταγή του segretario Lirri της 20 Οκτωβρίου 1842 είναι αποκαλυπτική για τον πολιτικό αναβρασμό που επικρατούσε στο Πανεπιστήμιο στην αρχή της δεκαετίας: "Τα παντός είδους 

——————————————

1. G. Pigli, Prolusione letta il 4 Marzo 1841 nell'Università di Pisa, Arezzo, Borghini 1841. Ο λόγος του Pigli πουλιόταν τότε στο Τυπογραφείο Peverata στο Lungarno (πρβ. Ersilio Michel, ό.π., σ. 136). Επίσης Paolo Tronci, κεφ. "Le parti nella scolaresca" στο Annali Pisani, ό.π., σ. 361, όπου αναφέρεται ότι ο G. Pigli ήταν στέλεχος της οργάνωσης "Carboneria riformata", στην οποία ήταν οργανωμένο "το μεγαλύτερο μέρος της φοιτητικής νεολαίας της Πίζας".

2. "Il Marzocco", a. XV, n. 44, Firenze, 30 ottobre 1910, όπου κάποιος φοιτητής περιγράφει το μάθημα. Πρβ. Αντ. Λιάκου, "Η διάθλαση των επαναστατικών ιδεών στον ελληνικό χώρο 1830-1850", Τα Ιστορικά, τ. 1 (1983), σ. 136, όπου αναφέρεται ο Montanelli (εκ παραδρομής Τζόρτζιο αντί Giuseppe) ως πρωτεργάτης της κίνησης των Σενσιμονιστών στην Πίζα και ως δάσκαλος πολλών Ιταλών, Εβραίων και Ελλήνων.

3. A.S.F., Buon Governo Segreto, a. 1841, n. 17.

Σελ. 115
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/116.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

χειροκροτήματα, τόσον προ της ενάρξεως του μαθήματος όσον και μετά το τέλος του, καθώς και κατά την διάρκειαν αυτού, απαγορεύονται και θα τιμωρούνται από τους Provveditori. Απαγορεύεται επίσης να συνοδεύουν εν σώματι οι φοιτηταί τους καθηγητάς εις τας οικίας των [...] Η αυτή κοσμία και εύτακτος συμπεριφορά επιβάλλεται εις τους φοιτητάς και έξω από τας αιθούσας διδασκαλίας εις τους άλλους χώρους του πανεπιστημίου [...] Αλλά και εκτός των πανεπιστημιακών χώρων [...], εις τα θέατρα και εις τα καφενεία, οι Provveditori θα παρακολουθούν την συμπεριφοράν των φοιτητών και θα τιμωρούν οιανδήποτε παρεκτροπήν". Ότι η συμμετοχή των σπουδαστών στο μάθημα δεν εκφραζόταν μόνο με ζητωκραυγές, αλλά κάποτε και με αποδοκιμασίες, φαίνεται από το άρθρο 9 της διαταγής: "Εάν κατά την διάρκειαν μαθήματος οι φοιτηταί αρχίσουν να θορυβούν [...], ή δημιουργήσουν τόσην αταξίαν ώστε να αναγκασθή ο καθηγητής να εγκαταλείψη την έδραν του ή και να παραιτηθή από το μάθημα, όλοι οι παρόντες φοιτηταί θα χάνουν το έτος". Αλλά και η αποχή από τα μαθήματα δεν ήταν άγνωστη την εποχή εκείνη: "Θα χάνουν το έτος όλοι οι φοιτηταί, οι οποίοι είναι υποχρεωμένοι εις την παρακολούθησιν ενός μαθήματος, εάν το μάθημα αυτό ματαιωθη λόγω απουσίας όλων των φοιτητών"1.

Θα περίμενε κανείς ότι, με τέτοιες απειλές, το φοιτητικό κίνημα θα αναδιπλωνόταν. Ήταν όμως αργά πια για τη Χρηστή Κυβέρνηση της Τοσκάνης που τα μέσα της -"να παρακολουθεί, να καταγράφει και να γκρινιάζει κάπου-κάπου"2- δεν επαρκούσαν για να σταματήσουν το ρεύμα. Στο Πανεπιστήμιο της Πίζας ετοιμαζόταν, ανεπίγνωστα ακόμα, η μεγάλη εξόρμηση της Φοιτητικής Φάλαγγας προς τα πεδία των μαχών της Λομβαρδίας.

——————————————

1. A.S.P., Università, Α II 7, Regolarmenti, Notificazioni e Circolari dal 1814-1859, "Notificazione dei 20 ottobre 1842 sulle discipline che debbano essere osservate da tutti gli Studenti nell'I. e R. Università di Pisa", άρθρα XVIII-XXIV.

2. Rosselli Nello, ό.π., σ. 107.

Σελ. 116
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/117.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

21. Silvestro Centofanti

EIKONA

22. Giuseppe Montanelli

Σελ. 117
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/118.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Από τα άπειρα περιστατικά που αποδεικνύουν πόσο λίγο αποτελεσματική στάθηκε η διαταγή του segretario Lirri θα αναφέρω μόνο ένα: Τον Ιανουάριο του 1844 ο καθηγητής Silvestro Centofanti, αγωνιστής της ιταλικής ενότητας και λόγιος επιφανής, άνοιξε τη σειρά των μαθημάτων του με ένα λόγο που ήταν, ούτε λίγο ούτε πολύ, ένα επαναστατικά μανιφέστο. Ο επιθεωρητής της αστυνομίας Fabbrini συντάσσει αυθημερόν την πρώτη αναφορά του προς τον Presidente del Buon Governo, όπου αναφέρει μόνο ότι ο καθηγητής, "για να καλοπιάσει τους Έλληνες, είπε μερικές φράσεις στα νέα ελληνικά ή σε διάλεκτο, πράγμα που δεν είναι στην αρμοδιότητα της έδρας του". Τι είπε δεν μας εξηγεί ο ispettore, γιατί, φυσικά, δεν κατάλαβε. Την επομένη στέλνει μακρότατη αναφορά με γλαφυρή περιγραφή των εκδηλώσεων που ακολούθησαν το μάθημα: οι φοιτητές συνόδεψαν με ζητωκραυγές τον καθηγητή τους, κι αυτός από τη συγκίνηση λίγο έλειψε να σκοτωθεί πέφτοντας κάτω από τις ρόδες μιας άμαξας που περνούσε έξω από τη Sapienza. Τον ακολούθησαν ως το Lungarno και στάθηκαν εκεί χειροκροτώντας ώσπου πέρασε με τη βάρκα στην απέναντι όχθη, ενώ εκείνος, ασκεπής, τους χαιρετούσε με το μαντίλι του1.

Λίγα χρόνια μετά το θρυλικό μάθημα του Centofanti μια νέα διαταγή (Οκτώβριος 1849) ερχόταν να υπενθυμίσει και να επαυξήσει τις απαγορεύσεις του 1842: "Εφιστάται η προσοχή εις την αυστηροτάτην τήρησιν των άρθρων 17-22 του Κανονισμού της 20ης Οκτωβρίου 1842. Εις την περίπτωσιν των χειροκροτημάτων των αναφερομένων εις το προειρημένον άρθρον 22, οι Καθηγηταί θα ανακαλούν τους φοιτητάς εις την Τάξιν, εις την σιωπήν, εις την κοσμιότητα, υπενθυμίζοντες εις αυτούς την απαγόρευσιν· εάν αυτό δεν αρκέση, οφείλουν να εγκαταλείψουν την έδραν, πράγμα το

——————————————

1. A.S.P., Governatore, f. 200, a. 1844, fascicolo 52. Αποδίδω μόνο το γενικό νόημα γιατί τα έγγραφα του φακέλου είναι εξαιρετικά δυσανάγνωστα. Η "accompagnatura" ήταν φοιτητικό έθιμο της εποχής, γνωστό στο Παρίσι από το 1830.

Σελ. 118
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/119.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

οποίον θα συνεπάγεται την απώλειαν του Ακαδημαϊκού έτους συμφώνως προς το άρθρον 19 του αυτού Κανονισμού. Απαγορεύονται επίσης αι εν πομπή συνοδεύσεις των καθηγητών, αι προσφοραί σονέτων, ανθέων, στεφάνων κ.τ.ό., τηρουμένου του άρθρου 22 του προμνησθέντος Κανονισμού. Αι πολυάριθμοι συγκεντρώσεις της φοιτητιώσης νεολαίας, αι συναντήσεις και αι εταιρείαι οιουδήποτε είδους, ιδιαιτέρως εάν προξενούν διατάραξιν της κοινής ησυχίας, διά νόμου απαγορεύονται. Εις τους μετέχοντας εις αυτάς θα επιβάλλονται αι αυστηρόταται ποιναί της απομακρύνσεως και από το Πανεπιστήμιον και από την πόλιν. Ρητώς απαγορεύονται εις τους σπουδαστάς αι Αναφοραί, τα Μνημόνια, αι Εκκλήσεις, αι Διαμαρτυρίαι και αι ομαδικαί Εκδηλώσεις"1.

Σκιαμαχούσαν οι συντάκτες της διαταγής και ο γραμματέας του Πανεπιστημίου που "έσπευσε να την κοινοποιήσει": η πρώτη μεγάλη μάχη της ανεξαρτησίας είχε δοθεί και είχε χαθεί και μαζί της χάθηκε η διάθεση για άνθη και σονέτα. Σε δύο ακριβώς χρόνια μετά την έκδοση του διατάγματος, δεν θα υπήρχαν πια στην Πίζα οι φοιτητές της Νομικής και (ας μη φανεί παράξενο) της Θεολογίας, που πρωτοστατούσαν στο φοιτητικό κίνημα. Δεν θα υπήρχαν ούτε επαναστατικά μαθήματα: οι πιο ριψοκίνδυνοι καθηγητές απομακρύνθηκαν από την Πίζα κι αυτοί που έμειναν απέφυγαν να "πολιτικολογούν από καθέδρας". Τα πρώτα χρόνια μετά την αναστολή του συντάγματος, ακόμα κι αν ήθελαν, οι φοιτητές που απόμειναν στην Πίζα δεν είχαν ποιον και τι να χειροκροτήσουν.

Αναγνώσματα και συζητήσεις

Είναι τάχα αλήθεια ότι τα χειροκροτήματα και οι θριαμβευτικές πομπές ήταν τότε μια μόδα, εκδηλώσεις νεανικής ζωηρότητας,

——————————————

1. A.S.P., Università, Α II, 7, Notificazione della Cancelleria dell'I. e R. Università il 26 ottobre 1849. Βλ. και εδώ, Παράρτημα, Έγγραφο αρ. 7.

Σελ. 119
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/120.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

όπως υποστήριζε ο Monsignor Boninsegni; Αν ήταν, χαλάλι. Γιατί μόδα θα ήταν τότε και το πάθος, με το οποίο μετείχε η νεολαία εκείνη στη διχογνωμία ανάμεσα στον μεγάλο Carmignani και τον νέο καθηγητή Montanelli για την καταγωγή του Δικαίου. Μόδα θα ήταν η φοίτησή τους όχι μόνο στις αίθουσες διδασκαλίας, αλλά και στα σπίτια των καθηγητών, όπου συνεχίζονταν τα μαθήματα1. Μόδα το πάθος με το οποίο διάβαζαν τον παράνομο τύπο, τους κλασικούς της Ελλάδας και της Ρώμης, τις τραγωδίες του Alfieri, τους φιλοσόφους και λογοτέχνες του ιταλικού, του γαλλικού, του αγγλικού διαφωτισμού.

"Κάθε νέος", γράφει στις αναμνήσεις του ο Montanelli, "έφτιαχνε στα γρήγορα ένα χειρόγραφο απάνθισμα πεζού λόγου και στίχων που μιλούσαν για την Ιταλία και την ελευθερία [...] Στα αναγνώσματα που μας δίδασκαν τη θρησκεία της πατρίδας η καρδιά χτυπούσε με ασυνήθιστη στοργή· και η Ιταλία γινόταν για μας μια μητέρα προσφιλής, μια μητέρα αλυσοδεμένη, και την αγαπούσαμε όπως αγαπάει κανείς τη μητέρα και φθονούσαμε αυτούς που υπέφεραν για κείνην και προσβλέπαμε συνεχώς με πόθο στην ημέρα που θα μας δινόταν το προνόμιο να δώσουμε τη μάχη για την εθνική λύτρωση, σαν να ήταν αυτή η πιο όμορφη μέρα της ζωής μας"2.

Η ίδια αυτή νεολαία ενέπνεε, πλαισίωνε, ενίσχυε και κινούσε τους εκδοτικούς οίκους της Πίζας που είχαν στρατευθεί στη μάχη του πατριωτικού πνευματικού κινήματος εναντίον της λογοκρισίας: την Tipografia Carlo Nistri και την περίφημη Capurriana, του νεαρού Διονυσίου Λεονταράκη από τη Ζάκυνθο3.

To Caffè dell'Ussero, η αυλή και ο δρόμος έξω από την Sapienza, οι στοές του Borgo και το Lungarno ήταν οι τόποι όπου γίνονταν θυελλώδεις συζητήσεις ανάμεσα στους φοιτητές για τον Bentham, τον Franklin, τον Holbach, τον Volney, για το

——————————————

1. Rosselli Nello, ό.π., σ. 104-105.

2. Memorie sull'Italia..., ό.π., σ. 26.

3. Roberto Pertici, ό.π., σ. 82-90.

Σελ. 120
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/121.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

23. Το Caffè dell'Ussero

Σελ. 121
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/122.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

τελευταίο άρθρο του Tommaseo στην Antologia, για τα γεγονότα στην Πολωνία, στη Γαλλία, στην Ελλάδα... Στις συζητήσεις αυτές, γράφει ο R. Nello, οι φοιτητές "μάθαιναν από τους συναδέλφους τους Κορσικανούς τι σήμαινε περηφάνεια και αλληλεγγύη μιας ιταλικής περιφέρειας και τους μεταδιδόταν το ενδιαφέρον για τη γαλλική εσωτερική πολιτική". Και συνεχίζει: "Οι Έλληνες τους έδιναν τη ζωντανή αίσθηση ότι το εθνικό ζήτημα δεν πίεζε μόνο την Ιταλία, μα τη μισή Ευρώπη, και ότι γι' αυτό και μόνο επιβαλλόταν το καθήκον μιας αδιάσπαστης ενότητας ανάμεσα σε όσους αγωνίζονταν για εθνική απελευθέρωση, σ' οποιαδήποτε χώρα κι αν ανήκαν, εναντίον του ενωμένου μετώπου της Ιεράς Συμμαχίας [...] Το πανεπιστήμιό τους, με λίγα λόγια, ήταν σαν ένας καθρέφτης της Ιταλίας και της Ευρώπης: σε κανένα άλλο μέρος δεν ήταν τόσο φυσικό να συζητούν οι μορφωμένοι νέοι για τη μεγάλη πολιτική, να αποφεύγουν τον επαρχιωτισμό, να συλλαμβάνουν την παγκοσμιότητα ορισμένων προβλημάτων που αλλού τοποθετούνταν σε αποκλειστική σχέση με τα γεγονότα και τις ανάγκες της Ιταλίας"1.

Δεν ήταν μόνο οι μεταξύ τους συζητήσεις που ξυπνούσαν το πνεύμα των φοιτητών, αλλά και η οικειότητα με τους πανεπιστημιακούς δασκάλους, που συνέχιζαν την παμπάλαιη παράδοση των συζητήσεων με τους μαθητές τους κάτω από τις στοές του Borgo, κι όχι μόνο: «Τόσο γερασμένος, πάντα με την τήβεννο, τόσο

——————————————

1. Rosselli Nello, ό.π., σ. 107-108. Η ιδέα της συναδέλφωσης των καταπιεζόμενων λαών ήταν μια από τις βασικές αρχές της Giovane Italia. Ο Mazzini είχε κυκλοφορήσει την άνοιξη του 1840 μια προκήρυξη, με την οποία καλούσε "όσους έτρεφαν στην καρδιά αγάπη για την πατρίδα", Ιταλούς και ξένους, να στρατευθούν μαζί στον κοινό αγώνα. Το κάλεσμα βρήκε μεγάλη ανταπόκριση στους φοιτητές της Πίζας (Πρβ. Ersilio Michel, ό.π., σ. 151, G. Giusti, ό.π., σ. 49, και G. Montanelli, ό.π., κεφ. "Fratellanze segrete", σ. 38-42. Επίσης A.S.P., Governatore, Affari Generali, No 162, a. 1840, fasc. 286, επιστολή του Presidente di Β.G. προς τον Governatore di Pisa της 1ης Αυγούστου 1840, όπου αναφέρεται ότι Έλληνες ήταν μέλη της Giovane Italia).

Σελ. 122
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/123.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

επιβλητικός ώστε τον αποκαλούσαν "Pompa", ο Rosini [...] δεν απαξιούσε να ανταλλάσσει στίχους με μερικούς φοιτητές του και να ακούει τις εντυπώσεις και τις συμβουλές τους»1. Άλλων καθηγητών η "δημοκρατικότητα" σκανδάλιζε τους συντηρητικότερους συναδέλφους τους: "... Οι καθηγηταί του Πανεπιστημίου κατακρίνουν τους συναδέλφους των Pigli και Montanelli διά την εκδρομήν, την οποίαν, ομού μετά τινων φοιτητών της Ιατρικής, επραγματοποίησαν προ ολίγων ημερών εις Combo, όπου λέγεται ότι η δημοκρατικότης των έλαβε χαρακτήρα τόσον ελευθέριον, ώστε κατέληξεν εις θορυβώδη διασκέδασιν..."2

Ηγετικές φυσιογνωμίες του φιλελεύθερου πνευματικού κινήματος που δρούσαν στο Λιβόρνο και στη Φλωρεντία ασχολούνταν σοβαρά με τους φοιτητές της Πίζας. Ο Tommaseo είχε στενή σχέση με τον Montanelli, φοιτητή της Νομικής γύρω στο 1830, και με άλλους σπουδαστές. Επισκεπτόταν το Πανεπιστήμιο, συζητούσε με τους φοιτητές. Είναι βεβαιωμένο ότι, το 1832, παρακολούθησε εκεί ένα μάθημα για τη φυσική πηγή του Δικαίου και φαίνεται ότι η παρουσία του έκαμε αίσθηση: "Εδώ μιλάνε ακόμη για την επίσκεψή του και πολλοί από τους καθηγητές μού ζήτησαν να τον ρωτήσω πως έκρινε τα μαθήματά τους", γράφει ο Montanelli στον Vieusseux3. Όσο κι αν αναφέρονται ίσως σ' έναν περιορισμένο (τότε ακόμα) αριθμό φοιτητών, είναι χαρακτηριστικά αυτά που γράφει ο Montanelli στον ίδιο τον Tommaseo: "Ασχολούμαστε με τη λύση των μεγάλων κοινωνικών προβλημάτων. Υπάρχει μεταξύ μας ενότητα αληθινά αδελφική και ο νους μας

——————————————

1. Rosselli Nello, ό.π., σ. 104.

2. Ersilio Michel, ό.π., σ. 136, παράθεμα από το A.S.P., Governatore, a. 1841, n. 214, επιστολή του Gov. Humbourg προς τον Pres. Bologna.

3. Ν. Tommaseo, "Gita a Pisa", Antologia, Νοέμβριος 1832, και του ίδιου, Diario Intima, 2η έκδοση, Einaudi, Torino 1939, σ. 117 ("φεύγω απόψε για Πίζα...") και 118 ("ήλθε στο σπίτι μου ο Μηλιαρέσης [...] Μιλάμε για την Ελλάδα και για την Πίζα").

Σελ. 123
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 104
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    σχετική διαταγή υπογράφεται από τον Πρωθυπουργό και Υπουργό Εσωτερικών καθώς και τον Υπουργό Δημοσίας Εκπαιδεύσεως της Κυβερνήσεως της Τοσκάνης "βασιλεύοντος του Vittorio Emanuele"1.

    ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΛΙΜΑ - ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

    Ένα τεράστιο Gabinetto Vieusseux

    Τα χαρακτηριστικά της συγκυρίας, που έγινε προσπάθεια να διαγραφούν στα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου αυτού, προσδιόρισαν και το είδος του πατριωτισμού και του πολιτικού πάθους που διαμορφώθηκε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας στο διάστημα του Risorgimento. Καθένας μπορεί να φανταστεί τις ιδεολογικές εγχαράξεις που συντελέστηκαν στο διάστημα της γαλλικής κατοχής, οπότε "οι πολιτειακές διενέξεις εισέδυαν ακόμα και στο ήσυχο περιβάλλον των καθηγητών της θεολογίας [...] διαδίδονταν ανάμεσα στους Καθηγητές και στους φοιτητές οι θεωρίες της επανάστασης [...] καθηγητές Ιακωβίνοι και αντιδραστικοί διαδέχονταν ο ένας τον άλλον στις πανεπιστημιακές έδρες, ανατρέπονταν, ξαναδιορίζονταν..."2 Άδικα η Μαρία Λουίζα θα προσπαθήσει να επαναφέρει την παλιά τάξη πραγμάτων καταργώντας τις νέες έδρες που είχαν ιδρυθεί στην πρώτη περίοδο της Γαλλοκρατίας: "Οι φοιτητές αντιδρούν με σάτιρες παριστάνοντας το δίπλωμα να απονέμεται σε μουλάρια"3.

    ——————————————

    1. στο ίδιο, "Il Governo di Toscana, considerando che le mutate condizioni politiche..."

    2. L'Ateneo di Pisa, ό.π., σ. 23.

    3. στο ίδιο σ. 24. "Δεν ήταν καιροί ευνοϊκοί για σπουδές", σχολιάζει