Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 131-150 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/131.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

πολιτοφυλακής τον Ιούνιο του 1847 μίλησε στα πλήθη των διαδηλωτών από το παράθυρο του σπιτιού του ο καθηγητής Montanelli1. Η ανακοίνωση του Λεοπόλδου για την παραχώρηση του συντάγματος διαβάστηκε στους πολίτες της Πίζας στη μεγάλη αυλή του Πανεπιστημίου. Οι καθηγητές, οι φοιτητές και το πλήθος που είχε συγκεντρωθεί στο Πανεπιστήμιο κατευθύνθηκαν ύστερα στο Camposanto, όπου μίλησε ο καθηγητής Montanelli και ο φοιτητής Bonfanti2.

Ίσως ως εδώ να έχει δοθεί η εντύπωση, ιδίως σ' αυτούς που έζησαν την αντίσταση αλλού κι αλλιώς, ότι ο απελευθερωτικός αγώνας στην Πίζα είχε τη μορφή μιας φιέστας. Κι έτσι ήταν ως τη στιγμή που κηρύχτηκε ο πόλεμος.

Στη φωτιά! (Άνοιξη 1848)

Ήδη από την αρχή του Ακαδημαϊκού έτους 1847-48, στο Πανεπιστήμιο της Πίζας είχε γίνει αισθητό ότι ο Λεοπόλδος Β' ετοίμαζε πόλεμο εναντίον των Αυστριακών. Στο φως της ιστορικής ανάλυσης φαίνεται καθαρά ότι επρόκειτο για πολύνεκρη σύγκρουση μεταξύ ξένων ηγεμόνων που δεν απέβλεπε βέβαια στην απελευθέρωση των Ιταλών. Εκείνο όμως που ενδιαφέρει τη μελέτη αυτή είναι η στάση των φοιτητών -Ιταλών και Ελλήνων-

——————————————

Ποντίφηκα ακολουθούσαν το Σώμα των Καθηγητών [...] δεν έλειψαν οι στίχοι και οι επιγραφές, στις οποίες ωραιότατη εκείνη του καθηγητή Michele Ferrucci, που αναρτήθηκε στη μεγάλη πύλη του Duomo".

1. P. Tronci e G. Sforza, ό.π., σ. 398: "Ρώτησε [ο Montanelli] τους πατέρες και τις μητέρες αν θα έστελναν τα παιδιά τους να πολεμήσουν για τη σωτηρία της πατρίδας και όλοι απάντησαν Ναι. Ρώτησε τους ιερείς αν θα χτυπούσαν τις καμπάνες για να καλέσουν τους πατριώτες κι αυτοί απάντησαν Ναι με μια φωνή..."

2. L'Italia, Anno I, No 50, 17 Φεβρουαρίου 1848. Επίσης Ersilio Michel, "Maestri e scolari dell'Università di Pisa negli avvenimenti del 1848", σ. 14-18.

Σελ. 131
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/132.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

απέναντι στον πόλεμο, που είναι αποκαλυπτική των ρομαντικών ιδεολογιών της εποχής.

Η απόφαση για τη συγκρότηση της Πανεπιστημιακής Φρουράς (Guardia Universitaria) είχε κοινοποιηθεί από τον Νοέμβριο1. Απ' όλες τις διηγήσεις για τον ενθουσιασμό που επικράτησε στο Πανεπιστήμιο με την είδηση της απόφασης, πιο εύγλωττο είναι ένα δημοσίευμα - ευχαριστήριο προς την κυβέρνηση με την υπογραφή "La scolaresca": "...Ελπίζουμε να δοθούν το γρηγορότερο τα όπλα και να ληφθεί πρόνοια για την κάθε είδους στρατιωτική εκπαίδευση της Guardia Universitaria· έτσι θα μπορέσει αυτή να δώσει τους πολύτιμους καρπούς της [...] Δώστε μας τα όπλα και θα ιδείτε ότι, στο πρώτο πολεμικό σάλπισμα, η Ιταλική Νεολαία δεν θα τ' αφήσει να χρησιμοποιούνται μόνο για φρουρά..." Στο ίδιο γράμμα εκφράζεται η ελπίδα ότι "θα εκπληρωθεί ο διακαής πόθος που εκφράζουν οι ξένοι σπουδαστές του Πανεπιστημίου να καταταχτούν κι αυτοί στη Φρουρά και να μοιραστούν με τους Τοσκάνους την τύχη και την τιμή"2.

——————————————

1. Υποκινητής του όλου θέματος ήταν ο μαρκήσιος Ridolfi, τότε υπουργός εσωτερικών και πρώην καθηγητής του Πανεπιστημίου της Πίζας.

2. L'Italia, Anno I, No 25, 27 Νοεμβρίου 1847. Ο κανονισμός της G.U., του οποίου τις προδιαγραφές ζητάει εμμέσως να προκαθορίσει η επιστολή των φοιτητών, δημοσιεύτηκε στις 22 Δεκεμβρίου. Σύμφωνα μ' αυτόν, πρώτος σκοπός της είναι "να προστατεύει τον νόμιμο Ηγεμόνα, την ανεξαρτησία και την ακεραιότητα του κράτους". Σ' αυτήν μετέχουν όλοι οι καθηγητές, τα άλλα άτομα που συνθέτουν το Ακαδημαϊκό σώμα και όλοι οι σπουδαστές εκτός από τους θεολόγους. Σε περίπτωση πολέμου συγκροτείται στο Πανεπιστήμιο της Πίζας μια Φάλαγγα (Battaglione) με έξι λόχους (compagnie) και στη Σιένα και Φλωρεντία δύο λόχοι. Ορίζεται στολή σύμφωνα με ορισμένο φιγουρίνι με τα διακριτικά G.U. στα κουμπιά και στον μπερέ. Το καθήκον του εξοπλισμού ανήκει στην κυβέρνηση, αλλά "κάθε Πανεπιστημιακή Φρουρά μπορεί να προμηθεύεται όπλα και με έξοδά της" (A.S.P., Α ΙΙ, 7, Regolarmenti, Notificationi e Circolari, "Regolarmento per la Guardia Universitaria", 22 dicembre 1847). Με άλλα διατάγματα ορίστηκαν τα στρατιωτικά αξιώματα που ανατέθηκαν στους

Σελ. 132
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/133.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

24. Στρατιώτης φοιτητής

Σελ. 133
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/134.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Μολονότι, στους Έλληνες τουλάχιστον, επικράτησαν αργότερα ωριμότερες σκέψεις1, είναι βέβαιο ότι, τις ώρες εκείνες, αρκετοί από αυτούς συμπεριλαμβάνονταν στον αριθμό των ξένων που "εκφράζουν τον διακαή πόθο" κτλ.

Το "σάλπισμα του πολέμου" δόθηκε στις 21 Μαρτίου με το διάγγελμα του Αρχιδούκα: "Τοσκάνοι! Η στιγμή της ολοκληρωτικής εξέγερσης της Ιταλίας, έχει φτάσει [...] όποιος πραγματικά αγαπά αυτή την κοινή Πατρίδα δεν μπορεί να της αρνηθεί τη συνδρομή που του ζητάει..." κτλ. κτλ. Δεν έχει σημασία τι σκέφτεται κανείς εκ των υστέρων για τον Αρχιδούκα και ποια ήταν η πατρίδα του2. Εκείνο που ενδιαφέρει εδώ είναι τι έγινε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας μόλις έφτασε η είδηση για την κήρυξη του πολέμου: "Ο Carlo Matteucci βρισκόταν στο τέλος ενός μαθήματος Φυσικής, όταν ξαφνικά άνοιξε η πόρτα και μπήκαν διάφοροι φοιτητές, με πρόσωπα αλλοιωμένα από τη συγκίνηση και μάτια που έλαμπαν, για να του πουν ότι, είτε το ήθελε η κυβέρνηση είτε όχι, καθηγητές και φοιτητές ετοιμάζονταν να φύγουν για τη Λομβαρδία [...] Λίγες ώρες μετά ο Matteucci ήταν έτοιμος για την πορεία μαζί με τους συναδέλφους του [...] Πρώτος απ' όλους ο καθηγητής O.F. Mossoti που είχε ήδη περάσει την ώριμη ηλικία και πλησίαζε τα γηρατιά..."3

Δόθηκε η διαταγή της εκκίνησης και αμέσως άρχισαν να βγαίνουν

——————————————

διάφορους καθηγητές (L'Italia, Anno I, No 36, 15 Ιανουαρίου 1848, και No 44, 3 Φεβρουαρίου 1848).

1. Βλ. εδώ, κεφ. "Viva Italia!".

2. Ο Nerucci, που παραθέτει τη διαταγή, θέτει εν αμφιβάλω ακόμα και την εξ αρχής καλή πίστη του Αρχιδούκα και αναφέρει τη φήμη για μια επιστολή που απηύθυνε ο Λεοπόλδος στον Radetzky τις ίδιες εκείνες ημέρες (Ricordi Storici, ό.π., σ. 80). Αυτά το 1891: αλλά στις 22 Μαρτίου του 1848 ο ίδιος ο Nerucci γράφει στον πατέρα του: "Τα δύο τρίτα της Πανεπιστημιακής Φάλαγγας φεύγουν για την Pietrasanta [...] πολλοί Έλληνες πάνε εθελοντές [...] Φεύγω κι εγώ μαζί με τον Neruccio [τον αδελφό του]".

3. Ersilio Michel, ό.π., σ. 292.

Σελ. 134
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/135.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

από την αυλή της Sapienza οι πολεμιστές της Φάλαγγας. "Ανάμεσα σ' αυτούς πολύ λίγοι είχαν συμπληρώσει τα είκοσι χρόνια τους και αρκετοί δεν είχαν συμπληρώσει τα δεκαπέντε [...] Πέρασαν το Lungarno, μπήκαν στο Borgo Stretto και συνέχισαν προς το Borgo Largo και την Via Sant'Anna κατευθυνόμενοι προς το σταθμό..."1 Η πόλη πανηγύριζε: "Ο κόσμος βγήκε στους δρόμους για να δει τους φοιτητές να φεύγουν, να τους αγκαλιάσει, να τους χαιρετήσει· από τα μπαλκόνια οι γυναίκες κουνούσαν τα μαντίλια τους· οι μητέρες, οι αρραβωνιαστικές, οι γυναίκες των πολεμιστών, με δάκρυα στα μάτια, αποχαιρετούσαν τους αγαπημένους τους..."2 Χαρακτηριστικά είναι όσα διηγούνται οι ίδιοι οι τότε φοιτητές μετά πενήντα χρόνια: "Μας φαινόταν πως πηγαίναμε σε γιορτή· ήμαστε σίγουροι πως είχαμε γίνει σπουδαίοι, επειδή μας δόθηκε η τιμή να υπερασπίσουμε με τα όπλα την πατρίδα που ελπίζαμε να λαμπρύνουμε ύστερα με τις σπουδές..."3

Η ίδια υποδοχή στις πόλεις απ' όπου πέρασαν: οι γυναίκες να χορεύουν στους δρόμους, να τους προσφέρουν λουλούδια, να τους χαρίζουν σημαίες φτιαγμένες με τα χέρια τους. Αυτοί να καμαρώνουν στη γραμμή με το όπλο παρά πόδα, να γράφουν ποιήματα, να τραγουδούν πατριωτικά τραγούδια, να γλεντάνε μαζί με τους καθηγητές τα βράδια στα καταλύματα. Ύστερα οι ατέλειωτες μέρες της πορείας στα παγωμένα βουνά, η κούραση και οι αρρώστιες, αλλά και η ελπίδα πως πλησιάζουν στο μέτωπο. Και ξαφνικά, η διαταγή της κυβέρνησης να διαλυθεί η Φάλαγγα, οι καθηγητές να γυρίσουν στο Πανεπιστήμιο για τις εξετάσεις και, όσοι φοιτητές το επιθυμούν, να καταταγούν σε αλλά εθελοντικά σώματα, αφού προηγουμένως πάρουν την άδεια από τους γονείς

——————————————

1. στο ίδιο.

2. P. Tronci e G. Sforza ό.π., σ. 425.

3. Memorie del Battaglione Universitario Pisano, raccolte e pubblicate per cura e a spese del Comune di Pisa nel 50o anniversario della battaglia, Pisa, Mariotti, 1898.

Σελ. 135
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/136.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

και κηδεμόνες τους. Να η απάντηση των φοιτητών: "Η Πανεπιστημιακή Φάλαγγα διαμαρτύρεται έντονα εναντίον των επανειλημμένων διαταγών μιας Ιταλικής Κυβέρνησης που προστάζει να υποχωρήσει ένα στρατιωτικό σώμα το οποίο συγκροτήθηκε για την υπεράσπιση της ανεξαρτησίας και θέτει το καθήκον του πολίτη πιο ψηλά από κάθε άλλο και το οποίο έχει αποδείξει και θα αποδείξει ακόμα καλύτερα σε περιστάσεις πιο δυσχερείς ότι η ανάκλησή του στην ηρεμία της φοιτητικής ζωής, σε στιγμές κατά τις οποίες διεξάγεται ο Ιερός Πόλεμος που το έθνος περίμενε με λαχτάρα επί τρεις αιώνες, είναι πράξη υβριστική. Διακηρύσσει λοιπόν ότι, παρ' όλες τις διαταγές που δόθηκαν στο παρελθόν ή θα δοθούν στο μέλλον, είναι αποφασισμένη να προχωρήσει με κάθε τρόπο και να μην πατήσει το πόδι της στην Τοσκάνη ενόσω και ένας Αυστριακός θα αναπνέει τον αέρα της Λομβαρδίας"1. Να και η απάντηση των καθηγητών: "Οι Αξιωματικοί που ανήκουν στην Πανεπιστημιακή Φάλαγγα παρακαλούν την Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση να λάβει υπ' όψιν την δύσκολη θέση, στην οποία βρίσκονται. Πρόκειται να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο καθήκοντα εξίσου πρωταρχικά και ιερά γι' αυτούς. Το πρώτο αφορά στην υπακοή στις διαταγές της κυβερνήσεως που τους καλεί επισήμως να επιστρέψουν στο λειτούργημά τους, το δεύτερο στην τιμή και στην αξιοπρέπεια. Αν τηρήσουν το πρώτο, αποσυρόμενοι και αφήνοντας τους μαθητές τους στον μεγαλύτερο κίνδυνο, αισθάνονται ότι θα έχουν οδηγήσει τους νεοσύλλεκτους στο πεδίο της μάχης και θα τους έχουν εγκαταλείψει, δίνοντας αυτοί οι ίδιοι το παράδειγμα της υπαναχώρησης και σχεδόν της φυγής από τα πεδία των εθνικών μαχών της Λομβαρδίας. Πολλοί από τους αξιωματικούς του σώματος αυτού είναι σταθερά αποφασισμένοι να μη συμμορφωθούν, αλλά να προχωρήσουν και

——————————————

1. Εφ. L'Alba, a. I, No 209, Firenze, 29 aprile 1848. Η επιστολή είναι από το Reggio, 22 Απριλίου 1848, και υπογράφεται από τρεις "εντεταλμένους" των φοιτητών: Dionisio Passerini, Lorenzo Fabrucci και Cesare Barli.

Σελ. 136
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/137.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

25. Leopoldo Pilla

Σελ. 137
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/138.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

να λάβουν θέση στις γραμμές της μάχης, πάση θυσία..."1

Και προχώρησαν. Στις 29 Μαΐου βρίσκονταν ήδη στο Curtatone, κοντά στη Mantova. Είχαν φτάσει στο μέτωπο: ο στρατηγός De Laugier, που είχε διαταγές να κρατήσει όσο μπορούσε τους φοιτητές μακριά από τη μάχη, άδικα προσπαθεί να τους συγκρατήσει. "Εμπρός! κι εμείς στη φωτιά!", φωνάζουν. Σε λίγο σπάνε τις γραμμές και εκτοξεύονται στη μάχη όρθιοι και τελείως ακάλυπτοι. "Ο καθηγητής Pilla έπεσε και ξεψύχησε σε λίγο με την κραυγή Ζήτω η Ιταλία! στα χείλη [...] Εκδίκηση! φώναξαν οι φοιτητές και όρμησαν προς την όχθη [...] Ο καθηγητής Mossoti, που από την αρχή της μάχης είχε παραχωρήσει τη διοίκηση στον συνταγματάρχη Giampaolo Bartolomei από το Λιβόρνο, στεκόταν στην πεδιάδα, ήρεμος, απαθής, σχεδιάζοντας στο έδαφος, με την αιχμή του σπαθιού, γεωμετρικά σχήματα"2.

Τον ακριβή απολογισμό της μάχης δίνει ο G. Nerucci: "Νεκροί 16, τραυματίες 24, αιχμάλωτοι 19. Επειδή στους αιχμαλώτους συγκαταλέγονται 1 νεκρός και 4 τραυματίες, η απώλεια υπήρξε 54 πανεπιστημιακοί, ποσοστό 17 1/2 %"3.

——————————————

1. L'Italia, Α. Ι. n. 77, 20 Απριλίου 1848, επιστολή από το Reggio της 20 Απριλίου 1848 με τις υπογραφές των καθηγητών-άξιωματικών. Βλ. επίσης Annali Pisani, ό.π., σ. 434. Για την ερμηνεία της στάσης των αρχών απέναντι στους εθελοντές, βλ. Antonio Gramsi, ο.π , σ. 152 κ.ε.

2. Ersilio Michel, ό.π., σ. 334. Βλ. επίσης Laugier, Racconto storico della giornata campale pugnata il di 29 maggio 1848 a Curtatone e Montanara, Firenze 1854, σ. 42.

3. Appendice ai Ricordi Storici, ό.π., κεφ. "Epilogo delle perdite del Battaglione". Από τους καθηγητές σκοτώθηκαν ο Pilla και ο Sforzi και αιχμαλωτίστηκε τραυματισμένος ο Montanelli. Η βιβλιογραφία για την Πανεπιστημιακή Φάλαγγα είναι ογκώδης. Από το πλήθος των κειμένων, ιστορικών και λογοτεχνικών, παραθέτω μόνο ένα ποίημα. Ο Ιερός Λόχος των Ιταλών ευτύχησε να έχει κι αυτός τον Κάλβο του:

I morti

Prima divelte, in mar precipitando,

Spente nell'imo strideran le stelle,

Che la memoria e il vostro

Σελ. 138
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/139.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Προς την Ένωση (1848-1860)

Με την ήττα του 1848 δεν σταμάτησαν στην Πίζα οι πολιτικές εκδηλώσεις. Μνημόσυνα εξακολουθούν να γίνονται -τώρα όμως για εκείνους που έχασε η ίδια η πόλη- κι αυτά εξακολουθούν να έχουν έντονο πολιτικό χαρακτήρα. Καθηγητές μιλάνε για τους νεκρούς συναδέλφους και τους μαθητές τους στη Μητρόπολη και στο ναό των Ιπποτών του Αγίου Στεφάνου. Πάνω από εκατό παρακλήσεις γίνονται για τα θύματα της Λομβαρδίας και οι ιερείς μοιράζουν την πληρωμή τους στις φτωχές οικογένειες που είχαν συγγενείς στον πόλεμο1. Ο Mazzini εμψυχώνει τους φοιτητές για νέους αγώνες: "... Σε μας απομένει η ζωή και το χρέος που μας επιβάλλει η ζωή και το παράδειγμα. Πίστη και σταθερότητα, ω νέοι!"2.

Το φθινόπωρο ανοίγει κανονικά το Πανεπιστήμιο. Πριν τελειώσει το 1848, οι φοιτητές παρουσιάζονται οργανωμένοι σε πολιτικό σύλλογο: «Πολίτη Διευθυντή της εφημερίδας "L'Alba"" [όχι πια "Illustrissime Signor Direttore"], σας παρακαλούμε να δημοσιεύσετε στην έγκριτη εφημερίδα σας την ακόλουθη απόφαση που πήρε την Κυριακή, 3 Δεκεμβρίου, η Πολιτική οργάνωση των σπουδαστών της Πίζας: "Οι σπουδαστές του Πανεπιστημίου

——————————————

Amor trascorra ο scemi:

La vostra tomba è un ara, e qua mostrando

Verran le madri ai parvoli le belle

Orme del vostro sangue. Ecco io mi prostro,

O Benedetti, al suolo,

Ε bacio questi sassi e queste zolle,

Che fien lodate e chiaramente eterne

Dall'uno all'altro polo.

G. Leopardi

1. P. Tronci e G. Sforza, ό.π., σ. 443-444.

2. G. Mazzini, "Giuseppe Montanelli", στην εφ. L'Iialia, Anno I, n. 97, 5 Ιουνίου 1848. Αυτά γράφονταν όταν ακόμα όλοι νόμιζαν πως ο Montanelli ήταν νεκρός.

Σελ. 139
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/140.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

της Πίζας θα κάμουν έκκληση στους σπουδαστές των παπικών Πανεπιστημίων να αγωνιστούν για την ιδέα του διαχωρισμού της κοσμικής από την πνευματική εξουσία του πάπα». Ενότητα - Αδελφότητα. Πίζα, 3 Δεκεμβρίου 1848. - Προσωρινός πρόεδρος: Cesare Bartolini, Προσωρινός Γραμματέας: Massimiliano Giarre"1.

Την επόμενη άνοιξη, ένα χρόνο ακριβώς μετά τη μάχη του Curtatone, τα αυστριακά στρατεύματα, καλεσμένα από τον Αρχιδούκα, περνούν από την Πίζα και στρατοπεδεύουν στους ιερούς χώρους της Sapienza. Οι Πανεπιστημιακοί μόλις προλαβαίνουν να υποστείλουν και να κρύψουν τη σημαία της Πανεπιστημιακής Φάλαγγας. Στην Πίζα οι Αυστριακοί δεν συνάντησαν αντίσταση. Η μάχη δόθηκε, στο Λιβόρνο. "Πήραν μέρος σ' αυτήν φοιτητές του Πανεπιστημίου; Ασφαλής πληροφορία υπάρχει μόνο για έναν..."2 Πλήθος άλλοι συγγραφείς συζητούν αν είναι ή όχι ακριβής η πληροφορία ότι ο ποιητής-στρατιώτης της Εκστρατείας των χιλίων Ippolito Nievo "έδωσε στη μάχη εκείνη τα πρώτα δείγματα της αξίας του".

Τα μέτρα που έλαβε η αυταρχική εξουσία για να καταπνίξει το πανεπιστημιακό κίνημα αναφέρθηκαν εδώ στην Ιστορία του Πανεπιστημίου: "κάθαρση" (spurgo) του Πανεπιστημίου από τους φιλελεύθερους καθηγητές (κυρίως με την κατάργηση των αντίστοιχων εδρών), στενή παρακολούθηση και, με μικρές αφορμές, αποβολές φοιτητών. Το Πανεπιστήμιο σωπαίνει. Μόνο στην επέτειο της μάχης του Curtatone, το 1851, οι σπουδαστές βγήκαν όλοι μαζί από την εκκλησία κι είχε ο καθένας ένα μικρό κλαδάκι κυπαρίσσι στο πέτο. Ακολούθησαν ατελείωτες ανακρίσεις και

——————————————

1. L'Alba, Giornale politico-letteraio, No 392, Firenze, 7 Δεκεμβρίου 1848. Η L'Italia δεν εκδιδόταν πια. "Επειδή οι περισσότεροι συνεργάτες της βρίσκονταν μακριά από την Πίζα", από τον Αύγουστο του 1848 είχε συγχωνευθεί με την Rivista Independente της Φλωρεντίας.

2. Ersilio Michel, ό.π., σ. 404. Ο ένας φοιτητής είναι ο Φραγκίσκος Γραμματικός από τους Παξούς (βλ. εδώ, κεφ. "Viva Italia").

Σελ. 140
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/141.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

αποβολές και μειώσεις των ποινών και πατρικές συστάσεις της κυβέρνησης προς τους φοιτητές να λάβουν υπ' όψη ότι "δεν πηγαίνουν στο Πανεπιστήμιο για να αναμειγνύονται στα πολιτικά ούτε με πράξεις ούτε με λόγια, αλλά για να σπουδάσουν [...] ας σκεφθούν τις οικογένειές τους που ξοδεύονται για να τους αναθρέψουν και να τους μορφώσουν [διαφορετικά] θα αποβληθούν και από τα δύο Πανεπιστήμια του Μεγάλου Δουκάτου"1.

Η πολιτική δράση των φοιτητών έχει τώρα όλα τα χαρακτηριστικά της παρανομίας. Ανάλογη και η αντίδραση: κατηγορίες για παράνομο τύπο, έρευνες στα σπίτια, συλλήψεις, δίκες, απελάσεις και, αυτή τη φορά, πραγματικές φυλακίσεις στα κάστρα της Voltera και του Piombino. Κάποιες ξαφνικές "αταξίες" των φοιτητών σε δημόσιους χώρους και διαταγή να μην ξαναπλησιάσουν οι πρωταίτιοι ούτε σε θέατρο ούτε σε καφενείο. Ξαφνικά τρίχρωμες σημαίες να σηκώνονται στους σταθμούς του τραίνου, μπροστά στα μάτια των επιβατών· οι φοιτητές, αψηφώντας τους νόμους, να κάνουν διάφορες "ασχήμιες", όπως να φωνάζουν "ζήτω η δημοκρατία!" και να εξαφανίζονται.

Ήταν πια φανερό ότι τα μέτρα των αποβολών κτλ. δεν επαρκούσαν. Όπως είχε πει λίγα χρόνια πριν ο καλός Monsignor Βοninsegni -που τώρα βέβαια τον έχουν αντικαταστήσει- "αν ήταν να διώξουμε τους φοιτητές για την πολιτική τους δράση, θα έπρεπε να τους διώξουμε όλους". Αυτό ακριβώς έκαμε ο Αρχιδούκας το 1851: έδιωξε, μεταφέροντάς την στην Σιένα, όλη τη σχολή της Νομικής "που είχε συμβάλει στις πολιτικές εκδηλώσεις αρκετά περισσότερο από όλες μαζί τις άλλες σχολές" και, μαζί της, τη σχολή της θεολογίας, που οι φοιτητές της ήταν πάντα ολιγάριθμοι και, "στο μεγαλύτερο μέρος τους, ξένοι προς τους διαπληκτισμούς και τις πολιτικές ταραχές"2.

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 436, όπου και παραπομπή στο A.S.P. Prefettura, a. 1851, docc. vari.

2. στο ίδιο, σ. 446. Πάντως, ίσως βέβαια όχι "στο μεγαλύτερο μέρος τους", οι φοιτητές της θεολογίας είχαν συμβάλει όχι λίγο σε ορισμένες 

Σελ. 141
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/142.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Στο μεταξύ είχε ανασταλεί και τυπικά το σύνταγμα στην Τοσκάνη. Οι καθηγητές που είχαν κάποτε ελπίσει στην αποκατάσταση της ελευθερίας με τη βοήθεια του Λεοπόλδου, είναι τώρα απογοητευμένοι. Ο Centofanti (ήδη μακριά από την έδρα), στέλνει πίσω ένα παράσημο που του απονέμει ο Αρχιδούκας σημειώνοντας, μεταξύ άλλων, ότι κινείται στην πράξη αυτή από μόνο το αίσθημα την αξιοπρέπειας του ανθρώπου και του πολίτη.

Το πανεπιστημιακό κίνημα στην Πίζα έχει δεχτεί σκληρό πλήγμα. Θα χρειαστεί μερικά χρόνια για να αναλάβει. Όπως συμβαίνει πάντα, κι ενώ τα αυστηρά μέτρα εξακολουθούν να ισχύουν, το κίνημα, που είχε αναδιπλωθεί, σιγά-σιγά ανασυντάσσεται. Αλλάζουν και οι καιροί. Από το Piemonte φτάνουν νέες ελπίδες. Οι φοιτητές τις διαδίδουν με παράνομα φυλλάδια και παράλληλα πρωτοστατούν στον έρανο για να δωρηθούν εκατό κανόνια στο κάστρο της Alessandria. Ξαναρχίζουν, δειλά στην αρχή, τα χειροκροτήματα στην aula, οι συγκεντρώσεις στο Caffè dell'Usero, οι εκδηλώσεις στο θέατρο, τα πατριωτικά ποιήματα.

Ο Mazzini εργάζεται για την ανασυγκρότηση των επαναστατικών δυνάμεων και "όχι λίγοι νέοι είχαν, ήδη από το 1856, στρατευτεί σ' αυτό που αργότερα ονομάστηκε Partito d'Azione"1.

——————————————

πολιτικές εκδηλώσεις (βλ. εδώ, κεφ. "Στα όπλα" και Memorie del Battaglione... ό.π., σ. 17, όπου ένας φοιτητής (τότε) της θεολογίας περιγράφει τη μεγάλη συγκέντρωση -και τη δική του συμμετοχή- λίγο πριν από την εξόρμηση της B.U.). Κατά την Irea Paolicchi (ό.π., σ. 55), ο κυριότερος λόγος του ακρωτηριασμού (smembramento) ήταν η επιθυμία του Αρχιδούκα να απομακρύνει "τις ενθουσιώδεις, επικίνδυνες, ηλεκτρισμένες και έτοιμες να εκραγούν νεανικές δυνάμεις" από το "πολυτάραχο" Λιβόρνο.

1. στο ίδιο, σ. 467. Είναι γνωστές οι προσπάθειες του Mazzini να προσεταιριστεί τους Έλληνες πατριώτες στ' όνομα των ιδεών "Εθνικότητα" και "Ελευθερία". Ο Κ. Καιροφύλλας (La Grecia e l'Italia nel Risorgimento italiano, Libreria della Voce, Firenze 1919, σ. 64-69) έχει δημοσιέψει δύο έγγραφα από την Biblioteca Comunale του Fermo (Manoscritti, Cartella LXXV, n. 53) με ημερομηνία 20 Αυγούστου 1858, όπου αναπτύσσονται διά μακρών οι αρχές, στις οποίες έπρεπε να βασιστεί η συνεργασία Ιταλών και Ελλήνων για την κοινή υπόθεση, χωρίς να παραλείπονται 

Σελ. 142
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/143.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Το καλοκαίρι του ίδιου χρόνου, ο Mazzini απευθύνει μακροσκελή και εμπνευσμένη έκκληση στους φοιτητές των ιταλικών πανεπιστημίων αποκαλώντας τους κληρονόμους των σπουδαστών της Παβίας, του Τορίνο και της Γένοβας, που πρώτοι άναψαν την πυρκαγιά του 1821, και αδελφούς εκείνων που τόσο ευγενικά εκπροσώπησαν τα πανεπιστήμια της Τοσκάνης στις πεδιάδες του Curtatone, και καλώντας τους να είναι έτοιμοι για την επίσημη ώρα που πλησιάζει. Μια ιδιαίτερη έκκληση θα απευθύνει σε λίγο και στη νεολαία της Τοσκάνης. Οι φοιτητές που ήταν ήδη ενταγμένοι στο δημοκρατικό επαναστατικό κίνημα την κυκλοφόρησαν μυστικά ανάμεσα στους συναδέλφους τους.

Τώρα πια ο διχασμός του σώματος των φοιτητών δεν ωφελεί. Οι φοιτητές της Σιένας στέλνουν θερμό πατριωτικό γράμμα στους φοιτητές της Πίζας και τους καλούν σε κοινούς αγώνες. Από την Πίζα τους απαντούν: "Αδελφοί μας: Η δειλία, ο φόβος μάς κρατούσαν ως τώρα χωρισμένους, αλλά μας ένωνε πάντα μια σκέψη και μια ελπίδα [...] ότι μια μέρα θα αγωνιζόμασταν μαζί για την ανεξαρτησία της Ιταλίας. Τώρα αυτή η μέρα πλησιάζει [...] Βέβαιοι για τον εαυτό μας και για τη θεία Πρόνοια, ετοιμαζόμαστε για τη μεγάλη μέρα, κατά την οποία θα σταυρώσουμε τα σπαθιά μας πάνω στους κάμπους που έχουν ποτίσει με το αίμα τους οι μάρτυρες του Curtatone και της Montanara και θα ορκιστούμε να νικήσουμε ά να πεθάνουμε όπως αυτοί..."1

Αλλά βρισκόμαστε ήδη στο 1859, το έτος που θα κριθεί οριστικά η τύχη του Risorgimento. Γύρω στα μέσα Απριλίου, πενήντα φοιτητές θα φύγουν από τη Σιένα για να καταταγούν σε διάφορα στρατιωτικά σώματα του Piemonte. Ανάμεσα σ' αυτούς ο

——————————————

κεντρίσματα βασισμένα στην ελληνική Μεγάλη Ιδέα. Ο Καιροφύλλας παρατηρεί ότι η προσπάθεια αυτή του Mazzini δεν είχε αποτελέσματα στην Ελλάδα. Υποθέτω ότι ανάλογες προσπάθειες δεν είναι δυνατόν να μην έγιναν προς τους Έλληνες φοιτητές της Ιταλίας κι αυτές μάλλον θα είχαν αμεσότερα αποτελέσματα.

1. στο ίδιο, σ. 484. Τα δύο μηνύματα, τυπωμένα μυστικά, κυκλοφορούσαν από χέρι σε χέρι στο Caffè dell'Ussero.

Σελ. 143
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/144.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Αντώνιος Παλατιανός από την Κέρκυρα1. Ο Tito Zucconi, φοιτητής της Νομικής από το Campi, φεύγει πρώτος για το σώμα των "Cacciatori delle Alpi" του Garibaldi, παρακινώντας τους άλλους να τον ακολουθήσουν με το ποίημά του "Partenza del volontario per la guerra". Οι φοιτητές της Πίζας κατεβαίνουν στο Λιβόρνο για να χειροκροτήσουν τα εθελοντικά σώματα των πολιτών που φεύγουν από το λιμάνι προς τη Γένοβα. Πλησιάζει ήδη το Πάσχα και ο Provveditore δεν έχει να προτείνει άλλο από την παράταση των πασχαλινών διακοπών για να μείνουν οι φοιτητές στα σπίτια τους και να μην εξάπτουν ο ένας τον άλλον2.

Δεν χρειάστηκε να γίνει τίποτε τέτοιο. Δύο μέρες μετά την αναφορά του Provveditore έγινε η ειρηνική επανάσταση στη Φλωρεντία που υποχρέωσε τον Αρχιδούκα να εγκαταλείψει την Τοσκάνη (27 Απριλίου 1859). Πάλι στην πόλη φωταψίες, πάλι οι τρίχρωμες σημαίες στα μπαλκόνια. Ο Enrico Mayer βρισκόταν εκείνο το βράδυ στην Πίζα. "Είδα", γράφει στον Vieusseux, "να υψώνεται στο Πανεπιστήμιο η σημαία που κυμάτισε το 1848 στο Curtatone, κάτω από την οποία έπεσε ο καημένος ο Pilla!..."3 Τρεις μέρες αργότερα ανακοινώνεται η ένωση των Πανεπιστημίων4.

Για τους φοιτητές, η επανάσταση της Φλωρεντίας σήμαινε

——————————————

1. Βλ. σχετικά Αντώνη Λιάκου, Η Ιταλική ενοποίηση..., ό.π., σ. 138, όπου αναφέρεται ότι ο Παλατιανός "σπούδαζε ιατρική στην Πίζα". Σύμφωνα με τα κατάστιχο πτυχιούχων ο Αντώνιος Παλατιανός του μ. Κωνσταντίνου είχε πάρει πτυχίο ιατροχειρουργίας στις 30 Ιουνίου του 1857.

2. Ersilio Michel, ό.π., σ. 486-487 και I. Paolicchi, ό.π., σ. 54. Η I. Paolicchi σημειώνει πάντως ότι η συμβολή των φοιτητών στο κίνημα της Πίζας το 1859 ήταν μικρότερη από εκείνη του 1848.

3. Ersilio Michel, ό.π., σ. 488.

4. Οι εορτασμοί που ακολούθησαν (βλ. εδώ, κεφ. "Πίζα") δείχνουν, τη σημασία που είχε για την πόλη το Πανεπιστήμιο. Γενική ήταν η αγανάκτηση όταν μεταφέρθηκαν στη Σιένα οι δύο σχολές και, την ώρα της αποκατάστασης, δεν είχαν σβήσει ακόμα από τους τοίχους των σπιτιών οι επιγραφές "Θέλουμε το Πανεπιστήμιο".

Σελ. 144
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/145.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ανασύσταση της Πανεπιστημιακής Φάλαγγας. Μια επιτροπή, με τη σημαία του Curtatone επικεφαλής, πήγε στη Φλωρεντία για να ζητήσει την επίσημη έγκριση. Η απάντηση από τον Υπουργό του πολέμου ήταν απροσδόκητη: "Πάει καλά· θα ενδώσω στις παρακλήσεις σας. Θα συγκροτηθεί η Πανεπιστημιακή Φάλαγγα. Αλλά σας προειδοποιώ ότι θα κρατηθεί για πάντα στα μετόπισθεν και ποτέ δεν θα δει τη φωτιά της μάχης, επειδή εγώ δεν μπορώ και δεν θέλω να αναλάβω την ευθύνη του εσχάτου κινδύνου για τόσες νεανικές υπάρξεις που αποτελούν το εκλεκτότερο δυναμικό του τόπου. Δεν θα το συγχωρούσα ποτέ στον εαυτό μου"1.

Οι φοιτητές προτίμησαν να εγκαταλείψουν την ιδέα και οι μισοί περίπου απ' αυτούς κατατάχτηκαν, μεμονωμένα ή σε ομάδες, σε διάφορα σώματα του Piemonte. Οι περισσότεροι πήγαν στους Cacciatori delle Alpi κι αυτοί πήραν μαζί τους την ιστορική σημαία. Μερικοί κατατάχτηκαν στον τακτικό στρατό της Τοσκάνης. Ο Montanelli γύρισε από την εξορία και κατατάχτηκε ως απλός στρατιώτης στους Cacciatori degli Appennini2.

Εκατόν πενήντα περίπου φοιτητές έμειναν στο Πανεπιστήμιο, αλλά, όπως φαίνεται, οι ταραγμένες μέρες εκείνου του Μαΐου, δεν ήταν πολύ κατάλληλες για μαθήματα: "Η Κυβέρνηση είναι

——————————————

1. Άρθρο "Il Battaglione Universitario di 1859" στην εφ. Il Telegrafo, Λιβόρνο, n. 147, 29 Μαΐου 1909. Αξιοπρόσεκτη είναι η διαφορά στη στάση του υπουργού της επανάστασης από εκείνη του Αρχιδούκα που, το 1848, είχε στείλει τα παιδιά στη σφαγή, με όπλα που σπανίως εκπυρσοκροτούσαν (όποιος είχε κανένα καλό, του το 'κλεβαν οι άλλοι) και χρειάστηκε να επέμβουν οι οικογένειες για να προσπαθήσει να τους ανακαλέσει όταν πια ήταν πολύ αργά. Οι οικογένειες των νέων του 1859 έκαναν και τώρα εντονότατα διαβήματα για να εμποδιστεί η εθελοντική κατάταξη των παιδιών τους (I. Paolicchi, ό.π., σ. 57).

2. Τον ίδιο χρόνο (1859) στην Αθήνα 200-500 νεαροί δήλωναν πρόθυμοι να καταταγούν στους Cacciatori delle Alpi και ιδρυόταν η "Ελληνική Λεγεώνα" που επρόκειτο να συγκροτηθεί σε σώμα στο Λιβόρνο. Η αποστολή δεν πραγματοποιήθηκε επειδή η κυβέρνηση αρνήθηκε να την χρηματοδοτήσει (βλ. σχετικά Αντώνης Λιάκος, ό.π., σ. 137).

10

Σελ. 145
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/146.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

έτοιμη να αποδώσει την οφειλόμενη τιμή [...] σ' εκείνους τους νέους που προσέτρεξαν στον εθνικό πόλεμο· αλλ' αυτό δεν μπορεί με κανένα τρόπο να είναι πρόφαση και δικαιολογία για την αμέλεια, αν όχι και για την απειθαρχία, εκείνων οι οποίοι, εξαιτίας της ηλικίας τους ή για άλλους λόγους, παρέμειναν για να συνεχίσουν τις σπουδές τους. Ενώ οι συμφοιτητές τους πολεμούν, ο μόνος τρόπος να τους συναγωνιστούν στην εξυπηρέτηση της πατρίδας είναι να προοδεύουν με ζήλο στις σπουδές και να σέβονται την τάξη, μιμούμενοι εκείνους τους γενναίους, οι οποίοι, από την ένθερμη αγάπη της πατρίδας, υποβάλλονται στην αυστηρότερη απ' όλες τις πειθαρχίες..."1

Η συνθήκη της Villafranca, που άφηνε έξω από το νεοσύστατο κράτος το Veneto και τη Ρώμη, σήμαινε μόνο διακοπή κι όχι το τέλος του αγώνα. Τις ελπίδες για τη συνέχισή του ενσαρκώνει ο Garibaldi. "Σας αγαπάμε", του γράφουν οι φοιτητές της Πίζας τον Ιανουάριο του 1860, "επειδή κατορθώσατε να ταυτιστείτε με την έννοια της πατρίδας και περιμένουμε με λαχτάρα τη στιγμή που θα μπορέσουμε να σας το αποδείξουμε έμπρακτα, προστρέχοντας για να πυκνώσουμε τις γραμμές του στρατού, όταν η ελεύθερη φωνή σας θα μας καλέσει και πάλι στη μάχη..."2

Η απάντηση του Garibaldi φυλάγεται στη Βιβλιοθήκη του A.S.P.: «Ωραία, φουντωμένη από ζωντάνια εθνική και μεγαλόψυχους σκοπούς, εμφανίζεται η ιταλική νεολαία σε κάθε γωνιά της Χερσονήσου, στη Βενετία, στη Σικελία, στο Τιρόλο, στην Ίστρια, στη Νάπολη, στη Ρώμη, στο πείσμα των μπράβων της τυραννίας. Υψώνει ατρόμητη τη φωνή της κατάρας εναντίον των προδοτών της πατρίδας και χειροκροτεί με ενθουσιασμό τους υπέρμαχους της πιο ιερής υπόθεσης! Και τι δεν θα κάμει αυτή με το ευγενικό παράδειγμα των νέων της Παβίας και της Πίζας,

——————————————

1. A.S.P., Università, Α II, 7, Regolarmenti, Notificazioni e circolari, διαταγή του Υπουργού Δημοσίας Εκπαιδεύσεως G. Ridolfi, της 25 Μαΐου 1859.

2. Ersilio Michel, ό.π., σ. 533.

Σελ. 146
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/147.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

που ζητούν όπλα για να αγωνισθούν εναντίον των εχθρών της Ιταλίας και συγκεντρώνουν με κάθε θυσία τα μέσα για να οπλιστούν!

»Ναι, στρατιώτες γενναιόψυχοι της διανόησης, τα πλήθη θα ακολουθήσουν το παράδειγμά σας κι εγώ ελπίζω να βρεθώ ακόμα μια φορά εκεί που διεξάγεται η μάχη υπέρ πατρίδος· και θα είμαι πολύ υπερήφανος αν βρεθώ κοντά σε σας, που είσθε το σύμβολο όλων των ελπίδων μου και που σας αγαπώ επειδή εκπροσωπείτε με τον πιο σαφή τρόπο την υπέρτατη ιδέα της εθνικής αναγέννησης».

Κάτω από το κείμενο υπάρχει μια σημείωση του Ersilio Michel: "Λίγους μήνες ύστερα, έφευγε από το Quarto η πρώτη αποστολή των Γαριβαλδινών για τη Σικελία [...] Στη δεύτερη αποστολή [...] μετείχαν πολλοί φοιτητές από το Πανεπιστήμιο της Πίζας [...] Στις μάχες [...] οι νεαροί σπουδαστές πολέμησαν γενναία [...] και αναδείχτηκαν άξιοι της εμπιστοσύνης που τους είχε εκφράσει με ωραία λόγια, στις αρχές του Μαρτίου, ο μεγάλος Αρχηγός του λαού"1.

——————————————

1. A.S.P., Biblioteca, M. 166 (35), "Una lettera di Garibaldi agli Studenti universitari di Pisa". Προλογίζεται από τον Ersilio Michel με τη σημείωση ότι οι φοιτητές της Πίζας ήταν τότε οργανωμένοι στην "Libera associazione". Πρβ. επίσης Ersilio Michel, ό.π., σ. 688, όπου αναφέρεται η συμμετοχή στο εκστρατευτικό σώμα του Αντωνίου Ξανθάκη, ενός Έλληνα "πού είχε το διάβολο μέσα του..."

Σελ. 147
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/148.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 148
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/149.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Η ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Μέσα στο πολιτικό αυτό κλίμα, στη δημιουργία του οποίου, όπως είδαμε, συνέβαλαν και οι ίδιοι, έζησαν για λίγο ή για πολύ, από το 1806 ως το 1861, 840 Έλληνες. Διατρέχοντας το διάστημα από την εποχή των πρώτων μεγάλων ιταλικών -και των σύγχρονών τους ελληνικών- εξεγέρσεων ως το τέλος της δεκαετίας του '40, το πρώτο που διαπιστώνει κανείς είναι ότι οι Έλληνες στρατεύτηκαν με ένθερμο ζήλο στους αγώνες των Ιταλών συμφοιτητών τους και συνδέθηκαν μαζί τους και με την Ιταλία με τους στενότατους εκείνους δεσμούς που δημιουργεί μόνο η ψυχολογία του χαρακώματος. Παράλληλα, διατήρησαν όλα τα χαρακτηριστικά της μειονότητας - τα ιδιαίτερα μεταξύ τους κοινά και το αδιάπτωτο ενδιαφέρον για την τύχη του ελληνισμού.

Για τη μητέρα πατρίδα

Το 1821 η αστυνομία της Πίζας "ανησυχεί σοβαρά με τη συμπεριφορά και τη δραστηριότητα των Ελλήνων σπουδαστών, πολυάριθμων τότε στη σχολή της Ιατρικής, που αφορούσε την 

Σελ. 149
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/150.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

πολιτική ανεξαρτησία της πατρικής τους γης από τον οθωμανικό ζυγό. Η ένοπλη εξέγερση είχε ξεσπάσει εκεί, όπως είναι γνωστό, τον Μάρτιο του 1821 και ήδη, λίγο μετά τα μέσα Ιουνίου, 24 άτομα, Έλληνες φοιτητές και Γάλλοι στρατιωτικοί τέλεια εξοπλισμένοι, επιβιβάζονταν σε μια μπρατσέρα με ρωσική σημαία κι έφευγαν από το Λιβόρνο κατευθυνόμενοι προς τη Μασσαλία για να φορτώσουν στο λιμάνι της άλλα πολεμοφόδια και να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς την Ανατολή. Επρόκειτο για ζήτημα ευαίσθητο και λεπτό που μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ουδετερότητα της Τοσκάνης και χρειαζόταν στο μέλλον να αποφεύγεται τουλάχιστον η μεγάλη επιδεικτικότητα και εμφάνεια των στρατιωτικών αποστολών"1.

Στην ίδια αποστολή αναφέρεται πιθανότατα η επιστολή του βαρόνου Spigfeld προς τον Υπουργό της αυστριακής αστυνομίας Sedlintzky της 24 Ιουνίου: "Το ότι οι Έλληνες στο Λιβόρνο έχουν εκδηλωθεί ενθουσιωδώς για την υπόθεση των συμπατριωτών τους μου το ανέφερε συχνά ο εκεί καισαροβασιλικός (Αυστριακός) Πρόξενος και εσχάτως επρόσθεσε ότι πολλοί αναχώρησαν από εκεί για το Μοριά και την Ύδρα, τους οποίους ηκολούθησαν όλοι οι σπουδαστές από την Πίζα και ότι οι Έλληνες σπουδαστές παρήγγειλαν και τους έφκιασαν σέλλες, πιστόλια, περικεφαλαίες σαν τους Δραγόνους, αλλά η περικεφαλαία αυτωνών είναι στολισμένη με πράσινο ή βιολετί βελούδο και με ασημένια κρόσσια και έχει μπροστά μια κεντημένη νεκροκεφαλή. Ο Πρόξενος στο Λιβόρνο ανέφερε επίσης ότι στις 18 τρέχοντος μηνός κατέπλευσε εκεί ένεκα εναντίου ανέμου μια σαρδηνική πολάκκα (τρικάταρτο ιστιοφόρο), που ήταν φορτωμένη με πολεμοφόδια και προωρίζετο

——————————————

1. Ersilio Michel, ό.π., σ. 20-21. Τα σχετικά ντοκουμέντα, σύμφωνα με την παραπομπή του Michel, βρίσκονται στη Ρώμη και στη Βιέννη: Archivio segreto Vaticano, Segreteria di Stato, 292, Console pontificio a Livorno, n. 87944, rapp. del console Marchiò al cardinale Gonsalvi, Livorno, 19 giugno 1821. Επίσης Vienna, Polizei, Hostelle a. 1821, n. 3518.

Σελ. 150
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 131
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    πολιτοφυλακής τον Ιούνιο του 1847 μίλησε στα πλήθη των διαδηλωτών από το παράθυρο του σπιτιού του ο καθηγητής Montanelli1. Η ανακοίνωση του Λεοπόλδου για την παραχώρηση του συντάγματος διαβάστηκε στους πολίτες της Πίζας στη μεγάλη αυλή του Πανεπιστημίου. Οι καθηγητές, οι φοιτητές και το πλήθος που είχε συγκεντρωθεί στο Πανεπιστήμιο κατευθύνθηκαν ύστερα στο Camposanto, όπου μίλησε ο καθηγητής Montanelli και ο φοιτητής Bonfanti2.

    Ίσως ως εδώ να έχει δοθεί η εντύπωση, ιδίως σ' αυτούς που έζησαν την αντίσταση αλλού κι αλλιώς, ότι ο απελευθερωτικός αγώνας στην Πίζα είχε τη μορφή μιας φιέστας. Κι έτσι ήταν ως τη στιγμή που κηρύχτηκε ο πόλεμος.

    Στη φωτιά! (Άνοιξη 1848)

    Ήδη από την αρχή του Ακαδημαϊκού έτους 1847-48, στο Πανεπιστήμιο της Πίζας είχε γίνει αισθητό ότι ο Λεοπόλδος Β' ετοίμαζε πόλεμο εναντίον των Αυστριακών. Στο φως της ιστορικής ανάλυσης φαίνεται καθαρά ότι επρόκειτο για πολύνεκρη σύγκρουση μεταξύ ξένων ηγεμόνων που δεν απέβλεπε βέβαια στην απελευθέρωση των Ιταλών. Εκείνο όμως που ενδιαφέρει τη μελέτη αυτή είναι η στάση των φοιτητών -Ιταλών και Ελλήνων-

    ——————————————

    Ποντίφηκα ακολουθούσαν το Σώμα των Καθηγητών [...] δεν έλειψαν οι στίχοι και οι επιγραφές, στις οποίες ωραιότατη εκείνη του καθηγητή Michele Ferrucci, που αναρτήθηκε στη μεγάλη πύλη του Duomo".

    1. P. Tronci e G. Sforza, ό.π., σ. 398: "Ρώτησε [ο Montanelli] τους πατέρες και τις μητέρες αν θα έστελναν τα παιδιά τους να πολεμήσουν για τη σωτηρία της πατρίδας και όλοι απάντησαν Ναι. Ρώτησε τους ιερείς αν θα χτυπούσαν τις καμπάνες για να καλέσουν τους πατριώτες κι αυτοί απάντησαν Ναι με μια φωνή..."

    2. L'Italia, Anno I, No 50, 17 Φεβρουαρίου 1848. Επίσης Ersilio Michel, "Maestri e scolari dell'Università di Pisa negli avvenimenti del 1848", σ. 14-18.