Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 16-35 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/16.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

περιπέτεια επηρεάζει την πορεία των σπουδών ενός νέου, εξαρτάται και από συνθήκες κοινωνικές και πολιτικές: ο Κλαυδιανός μεταφέρθηκε από την Πίζα στη Σιενα με διαταγή της αστυνομίας και κατά παραγγελίαν των γονέων τον. Η περιπέτειά του, όσο κι αν εκπηγάζει από την "αρχαϊκή κληρονομικότητα του ανθρώπου"1, ρυθμίζεται, στην εξέλιξή της, από συστήματα θεσμικά, από τις καταναγκαστικές σχέσεις του νέου με την εξουσία (οικογένεια-κράτος), δηλαδή από παραμέτρους ιστορικές. Τέλος, μ' όλους τους κίνδυνους ρομαντικού αισθητισμού και ανεκδοτολογικής στάσης απέναντι στην ιστορία που συνεπάγεται η προσέγγιση αυτή, ο νεαρός φοιτητής, εξαιτίας ακριβώς της περιπέτειάς του, παύει να είναι αριθμός, δηλαδή σκιά, και προβαίνει στο φως ως ανθρώπινη οντότητα.

Συμβάντα παρόμοια με την περιπέτεια του Κλαυδιανού αποκάλυψαν όχι λίγα οι αρχειακές και άλλες πηγές, στις οποίες στηρίζεται το ανά χείρας βιβλίο. Ένα πρώτο πρόβλημα υπήρξε ο τρόπος παρουσίασης των στοιχείων. Μια παλιά και δοκιμασμένη μέθοδος είναι η απλή μεταγραφή των ντοκουμέντων και ο νοών νοείτω. Πρόκειται για επιλογή του εύκολου δρόμου, που δικαιολογείται όμως -κι ας είναι μια μορφή λιποταξίας- επειδή μ' αυτήν αποφεύγει κανείς έναν αγώνα, στον οποίο η ήττα είναι εκ των προτέρων βέβαιη: όσο κι αν προσπαθήσει κανείς να μην εκβιάσει ένα ντοκουμέντο να υπακούσει σε μια λογική ξένη από τη δική του, δεν είναι βέβαιο ότι θα το κατορθώσει. Ο ιστορικός που επιχειρεί μια ανάγνωση των στοιχείων από το ένα μέρος καθίσταται "επί διεγνωσμένην κρίσιν"2 και από το άλλο καταξιώνει την έννοια της ιστορίας ως "διαλόγου του παρελθόντος με το παρόν". Σε κάποια άλλη χρονική στιγμή ένας άλλος ιστορικός θα ψάξει να βρει τη λογική του, αφού, κατά τα λεγόμενα

——————————————

1. S. Freud, Moisé et le monothéisme, éd. Paris 1967, σ. 134.

2. Θουκυδίδης, 3, 53.

Σελ. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/17.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

του Collinwood, πρέπει να μελετήσουμε τον ιστορικό προτού αρχίσουμε να μελετάμε τα γεγονότα1.

Ο ιστορικός που παίρνει το ρίσκο της ανάλυσης ενός ντοκουμέντου έχει τη μοίρα αυτών που δεν αποσύρονται όταν η συντροφιά παίζει το παιχνίδι της αλήθειας: στο τέλος της βραδιάς και εκτεθειμένος είναι και την αλήθεια δεν την είπε. Επιπλέον είναι και βέβηλος επειδή, προσπαθώντας -έστω και μάταια- να πει την αλήθεια, κατέστρεψε κάποιο μύθο και ίσως "το μη μυθώδες αυτών [των έργων] ατερπέστερον φανείται"2.

Στις αρχές του 1831 μια υπόθεση επαναστατικών εκδηλώσεων Κορσικανών και Ελλήνων συγκλόνισε τις αρχές της Πίζας3. Τα ντοκουμέντα -ένας παχύς φάκελος υπηρεσιακών εγγράφων- παριστάνουν το γεγονός ως απειλή ανατροπής των πάντων. Αν οι σχετικές αναφορές αναγνωσθούν ως επίδειξη υπερβάλλοντος ζήλου των αστυνομικών οργάνων, έχει ήδη συντελεσθεί η καταστροφή ενός μύθου. Για πόσους θα έχει αξία το γεγονός ότι στα ερείπιά του θα στηθεί η εικόνα ενός τύπου αστυνομικού κράτους και ένας γνώριμος τύπος νεανικού ενθουσιασμού; Ποιος είναι διατεθειμένος να συγχωρήσει τον βέβηλο που ψάχνει μέσα στο δάσος να βρει το λύκο που έφαγε την Κοκκινοσκουφίτσα;4

Όσο κι αν είναι κάπως υπερβολική στη δραματικότητά της, η άποψη του Carr διατηρεί το βάρος της : "Κανένα έγγραφο δεν μπορεί να μας πει τίποτε περισσότερο από εκείνο που σκέφτηκε ο συντάκτης του, δηλαδή τι σκέφτηκε πως συνέβη, τι σκέφτηκε πως έπρεπε να συμβεί ή πώς θα συνέβαινε, ή ίσως μόνο τι ήθελε οι άλλοι να σκεφτούν πως σκέφτηκε ή ακόμα τι ο ίδιος σκέφτηκε

——————————————

1. R. Collinwood, The Idea of History, 1946, σ. XII.

2. Θουκυδίδης, Α. 22.

3. Βλ. εδώ, κεφ. "Στα όπλα!".

4. Paulette Couturier, "Το παιδί και ο λύκος: Από την πραγματικότητα στο μύθο", Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, Τομ. Α', εκδ. Ιστ. Αρχ. Ελληνικής Νεολαίας, Αθήνα 1986, σ. 201-215.

2

Σελ. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/18.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

πώς σκέφτηκε"1. Με τη σειρά της η ερμηνεία του ερευνητή δείχνει αυτό που ο ίδιος σκέφτηκε πως σκέφτηκε ο συντάκτης του ντοκουμέντου. Και πάει λέγοντας...

Προκειμένου για το αρχειακό υλικό, στο οποίο βασίζεται η παρούσα μελέτη, προκύπτει ένα επιπλέον πρόβλημα: τα παραθέματα από τα ντοκουμέντα δεν μπορεί παρά να δοθούν μεταφρασμένα κι αυτό δεν απειλεί λίγο τη μετάδοση της πληροφορίας· ακόμα και μια μεγάλη προσπάθεια να αποδοθεί το λεκτικό ιδίωμα του γράφοντος δεν μπορεί να αποτρέψει τις απώλειες στη σημαντική του κώδικα. Ένα κείμενο κομίζει πληροφορίες όχι μόνο με το περιεχόμενο, αλλά και με το ύφος, που είναι το ήθος του. Το να παρατεθούν τα κείμενα μόνο στο πρωτότυπο είναι μια λύση ακίνδυνη και άκοπη· το να μεταφραστούν, έστω και εν μέρει -κι αυτή είναι η επιλογή του βιβλίου αυτού-, είναι επικίνδυνο για τους παραπάνω λόγους, αλλά και επιβεβλημένο, επειδή το εγχείρημα της μετάφρασης καθαυτό διέπεται από μια άποψη (γλωσσική κι όχι μόνο) που δεν είναι λιγότερο ιστορική από οποιαδήποτε άλλη, αφού είναι ο πρώτος και ο τελευταίος σχολιασμός του κειμένου: το μεταφραστικό διάβημα προϋποθέτει την ερμηνεία.

Ως παραμορφωτικοί μεσάζοντες ανάμεσα στην πραγματικότητα και στην πρόσληψή της λειτουργούν και οι βιβλιογραφικές πηγές. Ιδιαίτερα όταν οι πηγές αυτές είναι χρονογραφικές -και η μελέτη βασίστηκε εν πολλοίς σε απομνημονευματογράφους Ιταλούς και Έλληνες-, το ενδεχόμενο να αποδίδονται τα πρόσωπα και τα πράγματα "κατ' εύνοιαν" ισχύει σε μέγιστο βαθμό. Αν μάλιστα λάβει κανείς υπ' όψη ότι η πρώτη πεντηκονταετία του 19ου αιώνα, στην οποία κινείται η έρευνα, είναι η κατ' εξοχήν εποχή του ιταλικού και του ελληνικού ρομαντισμού, το ενδεχόμενο της παραμόρφωσης ισχύει ακόμα περισσότερο. Παρ' όλα αυτά, «το γεγονός ότι μια πηγή δεν είναι "αντικειμενική"

——————————————

1. Ε.Χ. Καρρ, Τι είναι η ιστορία, μετ. Φρ. Λιάππα, εκδ. Πλανήτης, Αθήνα 1984, σ. 18.

Σελ. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/19.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

δεν σημαίνει πως δεν είναι χρησιμοποιήσιμη». Όσο κι αν συνειδητοποιούμε τον ιδεολογικό βιασμό που κρύβεται πίσω από κάθε γνωστικό εγχείρημα, ακόμα και το πιο απλό και το πιο αθώο, δεν πρέπει "να πετάμε τ' απόνερα μαζί με το μωρό"1. Η μεγαλοστομία, οι λυρικές εξάρσεις, ο στόμφος της γραφής, ο επιλεκτικός τρόπος με τον οποίο προσεγγίζεται η πραγματικότητα είναι ο ίδιος μια μαρτυρία. Η εύνοια ή η δυσμένεια, στο μέτρο που δεν μας παρασύρουν σε ανεπίτρεπτο ψυχολογισμό, κομίζουν ιστορικά μηνύματα.

Πρόβλημα αποτελούν και οι χειρισμοί που απαιτούνται για να ενταχθούν τα πρόσωπα, που είναι οι πρωταγωνιστές του έργου, μέσα στο περιβάλλον όπου έδρασαν. Σε ποιο βαθμό η ιστορία της Τοσκάνης ή του Risorgimento ενδιαφέρει τον ερευνητή που γράφει ελληνική ιστορία; Πού ακριβώς βρίσκεται το όριο εκείνο, του οποίου η υπέρβαση θα τον έκαμε μελετητή της ιταλικής ιστορίας; Αν ο ιστορικός υπερβεί το όριο αυτό, τον απειλεί, συν τοις άλλοις, και η προδικασμένη αδυναμία μιας έρευνας, που είναι χρεωμένη με άλλο σκοπό, να δώσει έστω και νύξεις για μια από τις πιο εξερευνημένες περιοχές της ιταλικής ιστορίας. Αν δεν το προσεγγίσει, κινδυνεύει ν' αφήσει τους ήρωές του αιωρούμενους στο κενό. Το γεγονός πάντως ότι τα πρόσωπα, τη στιγμή που τα συλλαμβάνει ο φακός της ιστορίας, βρίσκονται στο εξωτερικό δεν απαλλάσσει τη μελέτη από την υποχρέωση να ανιχνεύσει τις συνθήκες, μέσα στις οποίες έζησαν, όσους κινδύνους κι αν αυτό συνεπάγεται.

Όσο για τα γεγονότα που παρουσιάζονται εδώ, μολονότι, εκ πρώτης όψεως πολλά από αυτά εμφανίζονται ως ασχολίαστα, ας μην επιτραπούν στη συγγραφή αυταπάτες: το μόνο που μπορεί να διατείνεται το ανά χείρας βιβλίο είναι ότι τίποτε δεν παρέλειψε ούτε παράλλαξε εκ προθέσεως από ό,τι αναγράφουν οι

——————————————

1. "Gettar via l'acqua con il bambino dentro": Carlo Ginzburg, Il formaggio e i vermi - Il cosmo di un mugnaio del' 500, G. Einaudi, Torino 1976, σ. XV-XVL.

Σελ. 19
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/20.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

πηγές· έστησε όμως τα γεγονότα στα πόδια τους και "ένα ιστορικό συμβάν είναι σαν ένας άδειος σάκος· δεν στέκεται όρθιος παρά μόνο αν του βάλεις κάτι μέσα". Ο λόγος, για τον οποίο είναι εδώ περιορισμένα τα σημεία που έχουν χαρακτήρα αναλύσεως, είναι μόνο ζήτημα ύφους. Ο ιστορικός που επιλέγει τον αφηγηματικό τρόπο μιλάει μέσω της αφηγήσεως και το να ξαναμιλάει εν υστερογράφω θα τον έριχνε σε ταυτολογίες του τύπου "έτσι είναι, άρα είναι έτσι". Κι αυτό, αν μη τι άλλο, είναι ανιαρό.

ΕΎΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

Ευχαριστώ τον Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη, τον Γιάννη Γιαννουλόπουλο και τον Φίλιππο Ηλιού για την ουσιαστική και πολύτιμη βοήθειά τους.

Ευχαριστώ τη Διεύθυνση και τους υπαλλήλους των Κρατικών Αρχείων της Πίζας για την ευγένεια και την προθυμία τους.

Ευχαριστώ τον Διευθυντή της Βιβλιοθήκης Ιακωβάτων κ. Βασίλη Λουκέρη και την κ. Ελένη Γρεκούση για την πρόθυμη συνδρομή τους στην έρευνά μου.

Ευχαριστώ τον καλό μου φίλο Francesco Drosera για το εικονογραφικό υλικό.

Ευχαριστώ τους υπαλλήλους της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου της Πίζας, και ιδιαιτέρως τον κύριο Mauro Bernardini, για την ευγένεια και την προθυμία τους.

Ευχαριστώ την αγαπητή μου φίλη Alessandra Lava για τη στοργική φιλοξενία που μου πρόσφερε στην Πίζα.

Σελ. 20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/21.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΣΥΜΒΑΝΤΑ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ (1797-1861)

1797 Συνθήκη του Campoformio: Αναγνωρίζεται η αυτονομία της Λομβαρδίας. Δίδονται στην Αυστρία οι ηπειρωτικές κτήσεις της Βενετίας.

1799 Πρώτη εισβολή των Γάλλων στην Ιταλία. Εξέγερση στη Νάπολη. Ανακήρυξη της Repubblica Cisalpina από τον Βοναπάρτη.

1800 Νίκη Γάλλων κατά Αυστριακών στο Marengo.

1801 Συνθήκη Luneville: Αναγνωρίζεται η αυτονομία της Λομβαρδίας και της Λιγουρίας. Ιδρύεται στην Τοσκάνη το βασίλειο της Ετρουρίας.

1802 Ανακήρυξη της Repubblica Italiana από τον Βοναπάρτη. To Piemonte, η Λιγουρία και το δουκάτο της Πάρμας προσαρτώνται στη Γαλλία.

1806 Κατάληψη Νεαπόλεως από τους Γάλλους. Ο Ιωσήφ Βοναπάρτης αναγορεύεται βασιλιάς των Δύο Σικελιών.

1807 Κατάληψη Ρώμης από τους Γάλλους. Η Τοσκάνη προσαρτάται στην Ναπολεόντεια αυτοκρατορία.

1809 Σύγκρουση Ναπολέοντος και πάπα. Ο πάπας στις φυλακές της Grenoble.

Σελ. 21
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/22.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

1811 Ο νεογέννητος γιος του Ναπολέοντα ανακηρύσσεται βασιλιάς της Ρώμης.

1815 Συνθήκη της Βιέννης: Καταλύεται η Repubblica Italiana και η Ιταλία διαμελίζεται ως εξής:

Βασίλειο της Σαρδηνίας,

Βασίλειο του Lombardo-Veneto,

Μεγάλο Δουκάτο της Τοσκάνης,

Δουκάτα της Πάρμας, της Μοδένας, της Λούκας,

Παπικό κράτος,

Βασίλειο των δύο Σικελιών.

1820 Επαναστατικό κίνημα στη Νάπολη.

1821 Επαναστατικό κίνημα στο Piemonte.

1830-31 Εξεγέρσεις στο παπικό κράτος.

1840-46 Κινήματα στο παπικό κράτος.

1847 Ένωση του δουκάτου της Λούκας με το Μ. Δουκάτο της Τοσκάνης. Ο πάπας Πίος ο Θ΄ διαδέχεται τον Γρηγόριο Ις'.

1848 Επανάσταση στη Σικελία. Κίνημα των πέντε ημερών στο Μιλάνο και εξεγέρσεις στην Παβία και στη Brescia. Κινήματα στο Veneto και στα δουκάτα της Πάρμας και της Modena. Παραχώρηση συντάγματος στη Νάπολη, στη Λομβαρδία, στο παπικό κράτος και στην Τοσκάνη. Πρώτος Πόλεμος της Ανεξαρτησίας.

1849 Ήττα των ιταλικών στρατευμάτων από τους Αυστριακούς στη Novara. Συνθηκολόγηση των πριγκήπων με τους Αυστριακούς. Εξεγέρσεις στο Veneto, στη Λομβαρδία και στην Τοσκάνη. Κατάσβεση των επαναστατικών εστιών. Η Αυστρία κυρίαρχη σ' όλη την Ιταλία εκτός από το Piemonte. Ο Βίκτωρ Εμμανουήλ της Σαβοΐας βασιλιάς και ο Καβούρ πρωθυπουργός στο Piemonte.

1855 Στρατεύματα του Piemonte στον Κριμαϊκό πόλεμο στο πλευρό της Γαλλίας και της Αγγλίας.

Σελ. 22
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/23.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

1856 Αναγνωρίζεται στο Συνέδριο του Παρισιού το Ιταλικό ζήτημα.

1858 Συμφωνία Καβούρ-Ναπολέοντος Γ' στις Pombières για γαλλική βοήθεια στο Piemonte σε περίπτωση πολέμου με την Αυστρία.

1859 Δεύτερος Πόλεμος της Ανεξαρτησίας. Ανακωχή της Villafranca. To Piemonte παίρνει τη Λομβαρδία. Ένωση της Τοσκάνης, της Πάρμας και της Μοδένας με το Piemonte ύστερα από δημοψηφίσματα.

1860 Εκστρατεία των χιλίων με τον Garibaldi. Ένωση του Κράτους των δύο Σικελιών με το Piemonte. Ένωση των Marche και της Umbria ύστερα από δημοψηφίσματα.

1861 (17 Μαρτίου): Η πρώτη εθνική βουλή ανακηρύσσει στο Τορίνο τον Βίκτωρα Εμμανουήλ Β' βασιλέα της Ιταλίας1.

——————————————

1. Η πρωτεύουσα του κράτους μεταφέρθηκε το 1865 από το Τορίνο στη Φλωρεντία. Η απελευθέρωση της Ιταλίας ολοκληρώθηκε με τον Τρίτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας (1866, ενσωμάτωση του Veneto) και με την κατάληψη της Ρώμης (1870) που ανακηρύχτηκε πρωτεύουσα του κράτους το 1871. Παρόλ' αυτά στην Ιταλία έτος της ενώσεως θεωρείται το 1861.

Σελ. 23
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/24.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

1. Άποψη της Πίζας από την πύλη της Λούκας

Σελ. 24
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/25.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΔΟΥΚΑΤΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ

Σύνοψη ιστορίας

Το Μεγάλο Δουκάτο της Τοσκάνης σχηματίστηκε το 1530 με την παλινόρθωση των Μεδίκων που ακολούθησε την κατάληψη της Φλωρεντίας από τον Κάρολο Ε'. Η δυναστεία των Μεδίκων παρέμεινε στο θρόνο επί δύο περίπου αιώνες, για να σβήσει το 1737 ελλείψει κληρονόμου.

Με την αναδιάταξη των ευρωπαϊκών πραγμάτων που ακολούθησε τον πόλεμο για τη διαδοχή στην Πολωνία (ειρήνη της Βιέννης 1737), το Μεγάλο Δουκάτο δόθηκε στον Φραγκίσκο Στέφανο της Λορένης, σύζυγο της Μαρίας Θηρεσίας, που όμως έμεινε πάντα στη Βιέννη και κυβερνούσε την Τοσκάνη μέσω ενός συμβουλίου (1737-1765).

Πρώτος μεγάλος κυβερνήτης της Τοσκάνης από τον οίκο της Λορένης θεωρείται ο διάδοχός του Πέτρος Λεοπόλδος Α' που άσκησε προσωπικά την εξουσία από το 1765 ως το 1790, οπότε κληρονόμησε το θρόνο της Αυστρίας. Πιστός στις αρχές της φωτισμένης δεσποτείας, εισήγαγε μεταρρυθμίσεις στην οικονομία, στην πολιτική, στις κοινωνικές δομές κτλ. Ο διάδοχός του Φερδινάνδος Γ', με αφορμή κοινωνικές συγκρούσεις στην Πιστόια, στο Λιβόρνο και στη Φλωρεντία, ανέστειλε τις μεταρρυθμίσεις. Η βασιλεία του Φερδινάνδου διακόπηκε για μερικές εβδομάδες εξαιτίας της γαλλικής κατοχής στην Τοσκάνη την άνοιξη του 1799. Οι Αυστριακοί τον επανέφεραν στην εξουσία, την οποία άσκησε επί δύο ακόμα χρόνια.

Το 1801, με τη συνθήκη της Luneville, ιδρύεται στην Τοσκάνη το Βασίλειο της Ετρουρίας υπό τον Λουδοβίκο της Πάρμας από τον οίκο των Βουρβόνων. Μετά το θάνατο του Λουδοβίκου (1803), την εξουσία αναλαμβάνει η Μαρία Λουίζα ως αντιβασίλισσα εν ονόματι του γιου της Λουδοβίκου Β'. Το 1807,

Σελ. 25
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/26.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

με τη συνθήκη του Fontenebleau, η Τοσκάνη ενσωματώθηκε στη Ναπολεόντεια, αυτοκρατορία και, το επόμενο έτος, χωρίστηκε σε τρία διαμερίσματα : του Άρνου με πρωτεύουσα τη Φλωρεντία, το Μεσογειακό (Mediterraneo) με πρωτεύουσα το Λιβόρνο και του Ombrone με πρωτεύουσα τη Σιένα1.

Η "Ναπολεόντεια περίοδος" λήγει με τη συνθήκη του Παρισιού (1814), που αποκατέστησε τον οίκο της Λορένης στην εξουσία της Τοσκάνης. Ο Φερδινάνδος Γ' επανήλθε και παρέμεινε στην εξουσία ως το θάνατό του το 1824. Βρισκόμαστε ήδη στην "περίοδο της Παλινόρθωσης" (1814-1848).

Μιμητής του μεγάλου πάππου του, ο Λεοπόλδος ο Β' (1824-1859) φιλοδόξησε να λαμπρύνει το όνομά του με ανάλογες μεταρρυθμίσεις. Στο διάστημα της διετίας 1847-48 ανέθεσε την κυβέρνηση στους μετριοπαθείς φιλελευθέρους και, τον Φεβρουάριο του 1848, παραχώρησε σύνταγμα. Η ηγεμονία των φιλελευθέρων έληξε άδοξα μετά τον Πρώτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας και τα λαϊκά κινήματα, ιδιαίτερα έντονα στο Λιβόρνο. Ο Αρχιδούκας εγκατέλειψε πικραμένος την Τοσκάνη (Φεβρουάριος 1849) και την κυβέρνηση ανέλαβε η Τριανδρία Montanelli - Guerrazzi - Mazzoni. Η Τριανδρία διαλύθηκε μετά από μερικές εβδομάδες εξαιτίας των εσωτερικών της αντιθέσεων, που συνδέονταν με την ένταση των κοινωνικών και πολιτικών συγκρούσεων, και τη διαδέχτηκε η δικτατορία του Guerrazzi που δεν έζησε παραπάνω από δύο μήνες.

Ακολουθεί η "περίοδος της Αντεπανάστασης". Ο Αρχιδούκας, με την υποστήριξη των αυστριακών στρατευμάτων, επιστρέφει από την Gaeta, όπου είχε καταφύγει, και, μολονότι είχε ανακληθεί στο θρόνο από τους οπαδούς της συνταγματικής μοναρχίας, αποφασίζει να κυβερνήσει ως απόλυτος μονάρχης αναστέλλοντας το σύνταγμα (28 Ιουλίου 1849).

Η συντριβή των δημοκρατικών κινημάτων και η ρήξη μεταξύ

——————————————

1. A.S.F., Miscellanea Fiante, 225 F/4, Carta della Toscana suddivisa nelle Prefetture e Sottoprefetture, 1808.

Σελ. 26
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/27.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

των μετριοπαθών φιλελευθέρων και του Αρχιδούκα σφραγίζουν την ιστορία της επόμενης δεκαετίας. Όλο και περισσότεροι Τοσκάνοι υιοθετούν, στη δεκαετία αυτή, το πρόγραμμα του Καβούρ και στρατολογούνται στην Società Nazionale Italiana1. Η περίοδος κλείνει με την ειρηνική επανάσταση της Φλωρεντίας, τη φυγή του Αρχιδούκα (27 Απριλίου 1859) και το δημοψήφισμα, με το οποίο αποφασίστηκε η ένωση της Τοσκάνης με το Piemonte.

Διοίκηση

Ακόμα και η στεγνή απαρίθμηση συμβάντων στο προηγούμενο κεφάλαιο σκιαγραφεί το περιβάλλον, μέσα στο οποίο έζησαν οι Έλληνες φοιτητές της περιόδου 1806-1861. Για την περίοδο της Γαλλοκρατίας, θα μπορούσε κανείς να παραπέμψει σε ανάλογες, αν και όχι πανομοιότυπες, συνθήκες της ίδιας εποχής στα Επτάνησα. Πρόκειται για μια περίοδο ρήξης, πλούσια σε ιδεολογικές ζυμώσεις και εντάσεις κοινωνικές και πολιτικές.

Τη χρονική στιγμή, στην οποία η μελέτη αυτή ρίχνει το φακό της στην Τοσκάνη, τελειώνει η περίοδος της "συνετής" αντιβασιλείας της Μαρίας Λουίζας2 και ανοίγει η Ναπολεόντεια. Προκειμένου για τη διοίκηση, αυτό σημαίνει "τυπική νομιμότητα -απαραίτητη εγγύηση για να διαφυλαχθούν και να 

——————————————

1. Ιταλική Εθνική Εταιρεία: πατριωτική οργάνωση. Ιδρύθηκε το 1857 με σκοπό την ενοποίηση της Ιταλίας υπό την ηγεμονία του Piemonte. Βλ. σχετικά Αντ. Λιάκου, Η Ιταλική ενοποίηση και η Μεγάλη Ιδέα, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1985, σ. 23.

2. Μολονότι το Βασίλειο της Ετρουρίας είχε ιδρυθεί από τον Βοναπάρτη, η Μαρία Λουίζα είχε ακολουθήσει στη διακυβέρνησή του τα πρότυπα του Λεοπόλδου Α΄ της Λορένης και είχε γίνει συμπαθής στους Τοσκάνους. Βλ. P. Marmottan, Le Royaume d'Etrurie (1801-1807), Paris 1906.

Σελ. 27
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/28.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

πραγματωθούν οι μεγάλες κατακτήσεις της επανάστασης (αλλά σ' ένα περιβάλλον αυταρχισμού και συγκεντρωτισμού στη λήψη αποφάσεων)-, αποτελεσματικότητα και ορθολογισμό των οργάνων διακυβέρνησης, κεντρικών και περιφερικών, με μία γραφειοκρατία αριθμητικά ευρεία και με υψηλό επίπεδο λειτουργικότητας"1. Για τους Ιταλούς μελετητές, ο τύπος αυτός της διοίκησης αποτελούσε ρήξη με το πρόσφατο παρελθόν -που διατηρούσε έντονες τις αναμνήσεις των τοπικών κοινοτήτων (comuni)- και παράγοντα προετοιμασίας για τη μελλοντική συγκρότηση της ενωμένης Ιταλίας. Είχε επίσης "μεγάλη αξία παιδαγωγική για τα πολιτικά ρεύματα επειδή παρείχε υποσχέσεις για ευρύτερη συμμετοχή προσώπων και κοινωνικών στρωμάτων στη διαχείριση της εξουσίας..."2

Στον κοινωνικό τομέα το Ναπολεόντειο σύστημα εξασθένισε τις διακρίσεις μεταξύ των τάξεων, περιόρισε σε απλό τύπο την κατοχή των κληρονομικών τίτλων και συνέβαλε στην ανάδειξη μιας νέας κυρίαρχης τάξης με κριτήριο την ιδιοκτησία και τη θέση στην ιεραρχία της γραφειοκρατίας. Στην Τοσκάνη, όπου ήδη πριν από τη γαλλική κατοχή είχαν ωριμάσει οι συνθήκες για την κατάργηση των προνομίων του κλήρου και των ευγενών, έγιναν πρόθυμα δεκτές οι ναπολεόντειες μεταρρυθμίσεις, όπως αργότερα και οι φιλοδοξίες του Risorgimento, αλλά πάντα με μια μετριοπάθεια που αντικατόπτριζε τις τάσεις μιας αριστοκρατίας, κυρίως από γαιοκτήμονες, που δεν ήταν σε αντίθεση προς τους νεωτερισμούς, και μιας αστικής τάξης που ήταν ξένη προς τους φανατισμούς, αλλά διαθέσιμη για ανανεωτικές προσπάθειες3.

——————————————

1. Vittorio Biotti, "Momenti dell'evoluzione istituzionale a Pisa e nel Granducato di Toscana dal 1814 al 1847" στο Una città tra provincia e mutamento, εκδ. A.S.P. 1985.

2. C. Chisalberti, Dall'antico regime al 1848, Bari 1974, σελ. 115.

3. Βλ. G. Galasso, «La nuova borgesia, la "monarchia amministrativa" e i governi restaurati" στο Dagli stati preunitari dell'antico regime all'unificazione, Bologna 1981.

Σελ. 28
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/29.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Τι απέμεινε μετά την Παλινόρθωση από τις τομές που πραγματοποιήθηκαν την εποχή της γαλλικής ηγεμονίας; Φαινομενικά επανήλθε το παλαιότερο καθεστώς. "Η αντίδραση όμως αρκέστηκε στο εθιμοτυπικό μέρος"1. Μετά από μια σύντομη περίοδο αμφιταλαντεύσεων, στο διάστημα της οποίας συγκρούονται οι ακραιφνώς παλινορθωτικές τάσεις με τις τρέχουσες πραγματικότητες, υιοθετούνται αρκετοί από τους ναπολεόντειους θεσμούς με διάφορες αλλαγές, ονομαστικές και άλλες, για συμβολικούς λόγους μάλλον. Οι καιροί είχαν αλλάξει. Οι αρχές του Μ. Δουκάτου προτίμησαν να ενδώσουν στις απαιτήσεις τους παρά να υποτιμήσουν το ιστορικό βάρος των κοινωνικών ανακατατάξεων, των διοικητικών εμπειριών και των ιδεολογικών εγχαράξεων της προηγούμενης περιόδου.

Στην περίοδο της Παλινόρθωσης (1815-1848) είναι ευδιάκριτες δύο φάσεις, από τις οποίες η πρώτη καλύπτει το διάστημα από τη λήξη της Γαλλοκρατίας ως τα τέλη της δεκαετίας του '30 και η δεύτερη λήγει με τον Πρώτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας. Στα πολιτικά πράγματα της πρώτης φάσης, που ονομάζεται συχνά Fossombroniana από το όνομα του εμπνευστή των διοικητικών ρυθμίσεων, κυριαρχεί στον τρόπο διακυβερνήσεως μια τάση μετριοπαθούς συντηρητισμού που έχει σκοπό να αποτρέψει τη συμμετοχή της Τοσκάνης στους μεγάλους αγώνες, που είχαν ήδη δρομολογηθεί στην Ιταλία από το 1820, με το να προσδώσει στη διακυβέρνηση έναν χαρακτήρα πατρικό, φωτισμένο και μεγαλόκαρδο. Με μια σειρά νόμων, από τους οποίους ο πρώτος και βασικός θεσπίστηκε το 1814 2, εγκαθιδρύεται ένα καθεστώς με κυριότερο χαρακτηριστικό τον διοικητικό συγκεντρωτισμό κατά τα ναπολεόντεια πρότυπα3. Στην Presidenza di Buon Governo

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 219.

2. A.S.F. Bandi Toscana, 21. LVII, Motuproprio con quale sono abolite le prefetture ecc., Firenze, 27 Ιουνίου 1814.

3. Οι κυριότεροι από τους νόμους της τριακονταετίας 1808-1838 εκτέθηκαν στη "Mostra documentaria, 16 Novembre-21 Dicembre 1985"

Σελ. 29
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/30.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ανατέθηκαν εξουσίες ανάλογες μ' εκείνες της Prefettura. Όλες οι αρχές της Τοσκάνης, οποιαδήποτε εξουσία κι αν ασκούσαν, ήταν υπόλογες απέναντι σ' αυτήν για θέματα στρατιωτικά, αστυνομικά, οικονομικά, εκπαιδευτικά. Ορισμένες από τις εξουσίες αυτές, κυρίως αστυνομικές, ασκούνταν από τους Auditori di Governo. Σε κάθε περιφέρεια εγκαθιδρύθηκαν τοπικές αρχές βασιλικών κομισάριων (commissarii regii). Στις μεγαλύτερες πόλεις -Λιβόρνο, Πίζα, Σιένα- οι τοπικοί άρχοντες πήραν σε λίγο τον τίτλο του Κυβερνήτη (Governatore) και "αντιπροσώπευαν από πρώτο χέρι τον πατέρα Αρχιδούκα"1. Το σκοτεινό σημείο του όλου συστήματος, αν λάβει κανείς υπόψη ότι ο συγκεντρωτισμός, με τα κριτήρια της εποχής, δεν αποτελεί οπισθοδρόμηση, είναι η σύμπτωση της εκτελεστικής και της δικαστικής εξουσίας στις ίδιες παραπάνω αρχές. Αποκορύφωμα του συντηρητισμού στην απονομή της δικαιοσύνης ήταν η λεγόμενη "Podestà economica", δηλαδή η εξουσία να κινούνται από τον Πρόεδρο της Χρηστής Κυβερνήσεως, αλλά και από τους Κυβερνήτες και από τους Auditori, συνοπτικές διαδικασίες για την εκδίκαση ορισμένων υποθέσεων. Με τον τρόπο αυτόν εκδικάζονταν, όπως θα δούμε, λεπτές υποθέσεις, πολιτικού κυρίως περιεχομένου, με τόση "διακριτικότητα", ώστε "επρόκειτο μάλλον για οικονομία δικαιοσύνης και ευσπλαχνίας, παρά για οικονομία χρόνου"2.

Με τα δεδομένα αυτά δεν είναι ίσως αυθαίρετο να τοποθετηθεί η τομή μεταξύ των δύο φάσεων στην πολιτική ιστορία της Παλινόρθωσης στο 1838, οπότε εκδόθηκε ο νόμος για την δικαστική μεταρρύθμιση3. Το κυριότερο χαρακτηριστικό του 

——————————————

που οργάνωσαν τα Κρατικά Αρχεία της Πίζας και αναλύονται στο βιβλίο της εκθέσεως Una città ..., ό.π., σ. 13-48.

1. Giuseppe Giusti, Cronoca dei fatti di Toscana, Le Monnier, Firenze 1948.

2. στο ίδιο, σ. 109.

3. A.S.P. Bandi Toscana, 45. XLIII, Motuproprio di Riforma organica dei tribunali del Granducato, Firenze, 2 Αυγούστου 1838.

Σελ. 30
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/31.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

νόμου αυτού είναι ότι μειώνει την επιρροή της εκτελεστικής στη δικαστική εξουσία1, χωρίς βέβαια να θέτει και απολύτως σαφή όρια. Η "Podestà economica" αφαιρείται από τους Governatori, αλλά παραμένει στην Προεδρία της Χρηστής Κυβερνήσεως. Η μεταρρύθμιση έχει προκύψει από τη σύγκρουση ανάμεσα στις νεωτεριστικές και συντηρητικές τάσεις και "φέρει τη σφραγίδα της διελκυστίνδας αυτής [...] Ωστόσο, αυτές οι προσμείξεις και αυτές οι αντιφάσεις ήταν αρκετά καλύτερες από την δύσπιστη λογική της Φοσσομπρονιανής ακινησίας"2.

Η δικαστική μεταρρύθμιση, μαζί με τη διοργάνωση δύο θρυλικών επιστημονικών συνεδρίων3, που μετατράπηκαν σε εστίες επαναστατικής σκέψης, και με τη μεταρρύθμιση στα Πανεπιστήμια (1839-41)4, άνοιξε το δρόμο για τις εξελίξεις στην Τοσκάνη στο διάστημα της δεκαετίας που ακολούθησε. Η "πατρικότητα" της Χρηστής Κυβερνήσεως άγγιξε, στα χρόνια αυτά, τα όριά της: περιστοιχιζόμενος και κατάλληλα χειραγωγούμενος από φιλελεύθερους πολιτικούς και λογίους, ο Λεοπόλδος ο Β' φιλοδόξησε να λάβει το χρίσμα του φιλελεύθερου μονάρχη. Άδικα ο Μέτερνιχ του κάνει παρατηρήσεις· στον Schnitzer, τον πρέσβη της Αυστρίας, που του διαβιβάζει τις ανησυχίες του Καγγελαρίου, ο Αρχιδούκας απαντάει ειρωνικά λέγοντας ότι δεν πρέπει να τα βλέπουμε όλα μαύρα5. Εισακούει τα αιτήματα των "πιστών υπηκόων του", όπως του τα διερμηνεύει ο σύμβουλός του Cosimo Ridolfi6 και προσπαθεί να κρατήσει σε ισορροπία τις σχέσεις

——————————————

1. Βλ. "L'amministrazione del Granducato di Toscana dal 1815 al 1859" στον οδηγό της Mostra storica dell'unificazione amministrativa italiana, Firenze, 1965.

2. Giuseppe Montanelli, Memorie sull'Italia e specialmente sulla Toscana, Torino 1855, σ. 36.

3. Βλ. εδώ, κεφ. "Πνευματική Κίνηση".

4. Βλ. εδώ, κεφ. "Ιστορία του Πανεπιστημίου".

5. Paolo Tronci e Giovanni Sforza, Annali Pisani, Pisa 1868, σ. 358-359.

6. Πρόκειται για έναν από τους διαπρεπέστερους μεταρρυθμιστές 

Σελ. 31
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/32.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

του μ' αυτούς, αλλά και με τους σκληρούς ηγεμόνες των άλλων κρατών της Ιταλίας, που συχνά του ζητούν την έκδοση των πολιτικών προσφύγων που καταφθάνουν κατά κύματα στην Τοσκάνη1.

Ο θάνατος του Πάπα Γρηγορίου Ις' και η ανάρρηση του Πίου Θ΄ στον παπικό θρόνο το 1846 παρέχει στην Κυβέρνηση της Τοσκάνης κίνητρο για μεταρρυθμίσεις, αλλά και κάλυψη.

Ο περίφημος Pio Nono χορηγεί γενική αμνηστία στο παπικό κράτος και, μέσα στους πανηγυρισμούς για την πρώτη επέτειο της αμνηστίας, θεσπίζεται στην Τοσκάνη, ο νόμος για την ελευθεροτυπία. "Το μόνο που μας έλειπε στα γηρατιά μας, που δοκιμάστηκαν από τόσες εναλλαγές της τύχης, ήταν ο μπελάς ενός πάπα που ελευθεριάζει", έγραφε ο Μέτερνιχ στον Radetzky2. Και ο μεν πάπας δεν επέμεινε για πολύ να ελευθεριάζει3, ενώ αντίθετα ο Αρχιδούκας προχωρεί τον ίδιο χρόνο στη συγκρότηση πολιτοφυλακής (Guardia Civica) για την προστασία της "εθνικής ανεξαρτησίας". Στις 16 Φεβρουαρίου 1848 παραχωρεί σύνταγμα και, συγχρόνως σχεδόν, κηρύσσει τον πόλεμο κατά της Αυστρίας στο πλευρό του Piemonte4. Ήταν η στιγμή που ο Δούκας της Λορένης χρειαζόταν όχι μόνο την εύνοια, αλλά και τη συνεργασία των υπηκόων του. Δεν αρκέστηκε λοιπόν στην παραχώρηση της ελευθεροτυπίας, που χρησιμοποιήθηκε στην Τοσκάνη κατά την ιταλική παροιμία "δώσε μου ένα δάχτυλο και θα σου αρπάξω το χέρι"5, αλλά έδωσε στους Τοσκάνους και

——————————————

διανοούμενους της Τοσκάνης, εξέχοντα Γεωργόφιλο και εκδότη του προοδευτικού περιοδικού Giornale Agrario.

1. G. Giusti, ό.π., σ. 63.

2. στο ίδιο, σ. 95.

3. "Il lupo muta il pelo ma il vizio mai", στο ίδιο, σ. 89.

4. Το διάγγελμα του Carlo Alberto προς το λαό του Lombardo-Veneto στην L'Italia, Supplemento al No 47, 11 Φεβρουαρίου 1848. To κάλεσμα του Λεοπόλδου προς το λαό της Τοσκάνης στο No 65, Μάρτιος 1848. Βλ. επίσης V. Gioberti, Del rinnovamento civile d'Italia, κεφ. XIV.

5. "Dammi una ditta e ti piglio la mano". (G. Giusti, ό.π., σ. 115). Για τις εφημερίδες κτλ., βλ. εδώ, κεφ. "Πνευματική κίνηση".

Σελ. 32
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/33.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

όπλα. Όπως ήταν φυσικό, εκείνοι -και ιδιαίτερα οι εθελοντές του Λιβόρνου- δεν ήταν τόσο πρόθυμοι να τα επιστρέψουν όταν ο Λεοπόλδος αποφάσισε να συνθηκολογήσει.

Η δεκαετία που ακολουθεί την εποχή της Παλινόρθωσης (1849-59), ενώ θα μπορούσε να λέγεται Παλινόρθωση No 2, αφού ακολουθεί την επιστροφή του Λεοπόλδου από την Gaeta "για να σώσει τον φτωχό αυτό τόπο από την αναρχία"1, ονομάζεται συνήθως από τους ιστορικούς "Περίοδος της αντεπανάστασης". Το σύνταγμα καταργήθηκε το Πανεπιστήμιο ακρωτηριάστηκε. Η Τοσκάνη, για πρώτη φορά στην ιστορία της, παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά αστυνομικού κράτους. Στο τέλος της περιόδου ο Μέγας Δούκας θα φύγει για δεύτερη φορά, τώρα όμως όχι "πικραμένος", άλλα κατησχυμένος2.

Πνευματική κίνηση

Η πνευματική κίνηση και οι ιδεολογίες που διαμορφώθηκαν την πρώτη πεντηκονταετία του περασμένου αιώνα στην Τοσκάνη σφραγίστηκαν από το πέρασμα των Γάλλων. "Η παρουσία των επαναστατικών στρατευμάτων η, έστω και εφήμερη, άνθηση τοπικών κυβερνήσεων [...] κι ακόμα ύστερα, η ναπολεόντεια κυριαρχία έδωσαν μια μεγάλη ώθηση στον παλιό κόσμο, έθεσαν σε κυκλοφορία νέες ιδέες και νέες πρωτοβουλίες, συνετέλεσαν στην κινητοποίηση μεγάλων πολιτισμικών και κοινωνικών δυνάμεων"3.

Θα ήταν ωστόσο περιοριστικό να εντοπίσει κανείς τις 

——————————————

1. G. Giusti, ό.π., σ. 184.

2. στο ίδιο, σ. 240 : "Ο Αρχιδούκας, που είχε ως τότε την αγάπη και την εκτίμηση των πολιτών ως άνθρωπος καλών προθέσεων [...] ακόμα κι αν κάμει θαύματα, δεν θα ξεπλύνει αυτό το στίγμα ούτε από το όνομά του ούτε από το όνομα της οικογενείας του..."

3. Roberto Pertici, "Uomini e cose dell'editoria pisana" στο Una città ..., ό.π.

3

Σελ. 33
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/34.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

2. Giov. Aless. Franc. Carmignani

Σελ. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/35.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

επιρροές των νεωτεριστικών ιδεολογιών στο χρονικό διάστημα της γαλλικής ηγεμονίας. Η ονομασία "Napoleonidi", που δόθηκε στους οπαδούς των ιδεών της γαλλικής επανάστασης, αφορά μάλλον το παρελθόν της πολιτικής τους δράσης παρά τις καταβολές της ιδεολογίας τους. Αφορά, επίσης μία εμπειρία που εμπλούτισε και εν μέρει χρωμάτισε την ιδεολογία αυτή. Οι Επτανήσιοι εξάλλου που φοιτούσαν εκείνη την εποχή στο Πανεπιστήμιο της Πίζας είχαν ήδη, σε τρυφερή ηλικία, μια ανάλογη εμπειρία. Το γεγονός ότι τότε διδασκόταν στο Πανεπιστήμιο της Πίζας ο Ναπολεόντειος κώδικας ίσως έδωσε ένα ειδικό εφόδιο σ' εκείνους που προορίζονταν για το πολιτικό στάδιο. Περισσότερο όμως επηρεάστηκαν, κι αυτοί και οι άλλοι Έλληνες, από το γενικότερο πνευματικό κλίμα που επικρατούσε τότε στην Τοσκάνη και όχι μόνο εισέδυε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, αλλά και εκπορευόταν από αυτό1.

Οι Ιταλοί μελετητές, μολονότι διαφωνούν σε επιμέρους εκτιμήσεις, συμφωνούν στη γενική διαπίστωση ότι οι πολιτικοί όροι της εποχής επέτρεψαν να σημειωθεί στο Μ. Δουκάτο μια άνθηση της πολιτικής φιλοσοφίας που είχε θεμελιακή σημασία για τις εξελίξεις του Risorgimento. Στη Φλωρεντία της Παλινόρθωσης σχηματιζόταν σιγά-σιγά "μια διευθυντική τάξη που δεν περιοριζόταν πια στα στενώματα των τοπικιστικών αντιλήψεων, αλλά άρχιζε να αντιλαμβάνεται τα προβλήματα της διακυβερνήσεως με όρους, έστω και κατά προσέγγισιν, ενωτικούς και εθνικούς"2. Στο Πανεπιστήμιο της Πίζας ο Carmignani δίδασκε τη διαφορά ανάμεσα στις αιώνιες αρχές του Δικαίου της Λογικής και στα περιστασιακά δόγματα του Δικαίου της πολιτικής· αντιμαχόταν τη θανατική ποινή και την ποινικοποίηση της πολιτικής δράσης· εισηγούνταν νεωτεριστικές ιδέες για το ποινικό δίκαιο. Με ανάλογο πνεύμα και από ισάξιους καθηγητές υποστηρίζονταν,

——————————————

1. Βλ. εδώ, "Πανεπιστήμιο της Πίζας-Πνευματικό κλίμα".

2. A. Aquarone, "Le istituzioni" στο Bibliografia dell'età del Risorgimento in onore di A.M. Ghisalberti, Firenze 1971-74 Ι, σ. 17-18.

Σελ. 35
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 16
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    περιπέτεια επηρεάζει την πορεία των σπουδών ενός νέου, εξαρτάται και από συνθήκες κοινωνικές και πολιτικές: ο Κλαυδιανός μεταφέρθηκε από την Πίζα στη Σιενα με διαταγή της αστυνομίας και κατά παραγγελίαν των γονέων τον. Η περιπέτειά του, όσο κι αν εκπηγάζει από την "αρχαϊκή κληρονομικότητα του ανθρώπου"1, ρυθμίζεται, στην εξέλιξή της, από συστήματα θεσμικά, από τις καταναγκαστικές σχέσεις του νέου με την εξουσία (οικογένεια-κράτος), δηλαδή από παραμέτρους ιστορικές. Τέλος, μ' όλους τους κίνδυνους ρομαντικού αισθητισμού και ανεκδοτολογικής στάσης απέναντι στην ιστορία που συνεπάγεται η προσέγγιση αυτή, ο νεαρός φοιτητής, εξαιτίας ακριβώς της περιπέτειάς του, παύει να είναι αριθμός, δηλαδή σκιά, και προβαίνει στο φως ως ανθρώπινη οντότητα.

    Συμβάντα παρόμοια με την περιπέτεια του Κλαυδιανού αποκάλυψαν όχι λίγα οι αρχειακές και άλλες πηγές, στις οποίες στηρίζεται το ανά χείρας βιβλίο. Ένα πρώτο πρόβλημα υπήρξε ο τρόπος παρουσίασης των στοιχείων. Μια παλιά και δοκιμασμένη μέθοδος είναι η απλή μεταγραφή των ντοκουμέντων και ο νοών νοείτω. Πρόκειται για επιλογή του εύκολου δρόμου, που δικαιολογείται όμως -κι ας είναι μια μορφή λιποταξίας- επειδή μ' αυτήν αποφεύγει κανείς έναν αγώνα, στον οποίο η ήττα είναι εκ των προτέρων βέβαιη: όσο κι αν προσπαθήσει κανείς να μην εκβιάσει ένα ντοκουμέντο να υπακούσει σε μια λογική ξένη από τη δική του, δεν είναι βέβαιο ότι θα το κατορθώσει. Ο ιστορικός που επιχειρεί μια ανάγνωση των στοιχείων από το ένα μέρος καθίσταται "επί διεγνωσμένην κρίσιν"2 και από το άλλο καταξιώνει την έννοια της ιστορίας ως "διαλόγου του παρελθόντος με το παρόν". Σε κάποια άλλη χρονική στιγμή ένας άλλος ιστορικός θα ψάξει να βρει τη λογική του, αφού, κατά τα λεγόμενα

    ——————————————

    1. S. Freud, Moisé et le monothéisme, éd. Paris 1967, σ. 134.

    2. Θουκυδίδης, 3, 53.