Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 173-192 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/173.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Πάλι για την ιταλική υπόθεση (1848)

Η συμπαράταξη Ιταλών και Ελλήνων σε κρίσιμες και μη φάσεις του ιταλικού ενωτικού απελευθερωτικού αγώνα είναι έκδηλη σε κάποια δημοσιεύματα: «Εκλαμπρότατε κύριε Διευθυντά της εφημερίδας L'Italia. Σας παρακαλώ θερμά να δημοσιεύσετε στην έγκριτη εφημερίδα σας την είδηση ότι η σημαία της Τοσκάνης, που έχει προσφερθεί στους Έλληνες στην αξιομνημόνευτη και ενδοξότατη ημέρα της 12 Σεπτεμβρίου του περασμένου έτους από το σεβαστό κομιτάτο της Πολιτοφυλακής Φλωρεντίας, ως αντίδωρο για την προσφορά δύο σημαιών -της Τοσκάνης και της Ελλάδος- από τους Έλληνες στην Πολιτοφυλακή Φλωρεντίας, έχει σταλεί από την Ελληνική Νεολαία που διαμένει στην Πίζα, συνοδευόμενη από ανάλογη επιστολή, στην Α.Ε. τον πρόεδρο της Ελληνικής Κυβερνήσεως, κύριο Στρατηγό Τζαβέλα, ο οποίος όχι μόνο την δέχτηκε με υπέρτατη ευχαρίστηση, αλλά και διέταξε να εναποτεθεί σε χώρο διακεκριμένο και άξιο να καταληφθεί από μια Ιταλική Σημαία, επαινώντας τη συμπεριφορά της Ελληνικής νεολαίας και μετέχοντας στα ζωηρά αισθήματα, τα οποία αυτή διεκήρυξε δημοσία την ημέρα εκείνη.

»Στο γεγονός αναφέρθηκαν τότε όλα τα ελληνικά φύλλα και χειροκρότησαν τον ιταλικό θρίαμβο εκφράζοντας τα θερμότερα αισθήματα αγάπης ειδικά για τους Τοσκάνους και ευχόμενα την μεγαλύτερη ευτυχία σε όλη την ωραία Χερσόνησο.

»Ας ευδοκήσει ο Θεός να είναι εκείνη πάντοτε ευτυχής, ελεύθερη, μεγάλη και ισχυρή και να συσφίγγονται και να στερεώνονται όλο και περισσότερο οι ισχυροί δεσμοί, οι οποίοι, από πολλά χρόνια, την συνδέουν με την αδελφή της Ελλάδα και ποτέ τα βήματά τους να μην απομακρυνθούν από τον ευθύ εκείνον δρόμο, στον οποίο η ελευθερία της σκέψεως οδηγεί τα Έθνη.

»Εν τω μεταξύ θεωρώ τον εαυτό μου ευτυχέστατο που μου δόθηκε η ευκαιρία αυτή για να εκφράσω τα θερμότατα αισθήματα ευγνωμοσύνης μου προς την Ιταλία και έχω την τιμή να

Σελ. 173
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/174.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

υπογράφομαι -της Εκλαμπρότητός σας, Κύριε Διευθυντά,- Αφοσιωμένος Φίλος και Δούλος. -Πίζα, τη 17η Ιανουαρίου 1848. Π. Τ.- Έλληνας φοιτητής στο Πανεπιστήμιο της Πίζας»1.

Δεν εκπληρώθηκαν ούτε για τη μια ούτε για την άλλη χώρα οι ευχές του ευγενικού φοιτητή Π.Τ. για αδιατάρακτη και αδιάκοπη πορεία στον ίσιο δρόμο της ελευθερίας. Δεν παύει ωστόσο εκείνη η ανταλλαγή σημαιών να αποτελεί έναν δείκτη του ανέμου που φυσούσε στην Ευρώπη το 1848. Και τέτοιοι άνεμοι δεν κινούν τη νεολαία μόνο σε εκδηλώσεις αβροφροσύνης.

Τι συνέβη όταν κηρύχτηκε ο πόλεμος και η Πανεπιστημιακή Φρουρά, που τώρα πια ονομάζεται Πανεπιστημιακή Φάλαγγα, ετοιμάστηκε να ξεκινήσει για τη μεγάλη εξόρμηση, το μαρτυρούν τρεις επιστολές:

Προς την ημερησία εφημερίδα La Patria της 15 Απριλίου 1848.

Μου προξενεί βαθύτατη λύπη το γεγονός ότι δεν έχω δει στις εφημερίδες που κυκλοφορούν στην Τοσκάνη καμιά μνεία για τη γενναιοψυχία που επέδειξαν οι Έλληνες σπουδαστές της Πίζας, και στις παρούσες περιστάσεις, υπέρ της αδελφής τους Ιταλίας. Σας παρακαλώ λοιπόν, αξιότιμε κύριε Διευθυντή της εφημερίδας "La Patria", να δημοσιεύσετε σε ένα από τα προσεχή φύλλα της έγκριτης εφημερίδας σας, για να το πληροφορηθούν όλοι οι αναγνώστες της, ότι, το ίδιο ακριβώς βράδυ, κατά τα οποίο αποφασίστηκε να κινητοποιηθεί η Πανεπιστημιακή Φρουρά, οι Έλληνες, που είναι περίπου 50 2, συγκεντρώθηκαν μέσα σε λίγα λεπτά και, γεμάτοι θάρρος, αψηφώντας και μέλλον και πατρίδα και γονείς, εμπνευσμένοι από το ευγενές αίσθημα της ελευθερίας που πάντα θερμαίνει τα ευγενικά τους στήθη, εξέλεξαν μια επιτροπή και την έστειλαν στον Ταγματάρχη της Πανεπιστημιακής Φρουράς κύριο Savi για να ζητήσει όπλα με σκοπό να ακολουθήσουν τους Ιταλούς συμφοιτητές τους και να μοιραστούν μαζί τους τους κινδύνους για την υπεράσπιση μιας κοινής υπόθεσης.

——————————————

1. L'Italia, Anno I, No 39, 22 Ιανουαρίου 1848.

2. Για τα ονόματα των 50 περίπου Ελλήνων, βλ. εδώ Παράρτημα, αρ. 35.

Σελ. 174
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/175.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ηταν ήδη εντελώς έτοιμοι και δεν περίμεναν παρά μόνο τα όπλα, αλλ' αυτά, μετά από πολλές διφορούμενες απαντήσεις, οι οποίες τους κρατούσαν σε εκκρεμότητα από το προηγούμενο βράδυ ως την επομένη σε ώρα ήδη προχωρημένη, τελικά δεν τους δόθηκαν και εκείνοι, απογοητευμένοι, δεν μπόρεσαν να κάμουν τίποτε άλλο παρά να συνοδέψουν τη γενναιόψυχη ιταλική νεολαία και να την ενισχύσουν με την κραυγή "Ζήτω η ελεύθερη και ενωμένη Ιταλία, ζήτω η αδελφή της Ελλάδας!! Έξω οι άπιστοι, οι βάρβαροι Αυστριακοί!!"

Ένας Έλληνας κάτοικος Φλωρεντίας

L'Italia, έτος 1°, No 77, 20 Απριλίου 1848

Αξιότιμε κύριε Διευθυντά.

Στο φύλλο 219 της εφημερίδας "La Patria" διαβάσαμε ένα σύντομο άρθρο που αναφέρεται στην προσφορά μας να συμπορευθούμε με τους Ιταλούς συμφοιτητές μας όταν αποφασίστηκε να κινηθεί η Πανεπιστημιακή Φρουρά για ένα σκοπό που είναι κοινός σε όλους τους πολιτισμένους λαούς.

Δεν υπάρχει τίποτε στο άρθρο αυτό που δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια. Επειδή όμως μερικοί κακόπιστοι παρερμήνευσαν σκόπιμα τη λέξη "απαντήσεις διφορούμενες" που περιλαμβάνει το παραπάνω άρθρο και έφτασαν στο σημείο να πουν ότι ο κύριος Savi, ως ταγματάρχης της παραπάνω φρουράς, εκ προθέσεως δεν θέλησε να μας παραχωρήσει τα όπλα που του ζητούσαμε, οφείλουμε να δηλώσουμε προς χάριν της αλήθειας ότι κανένα στοιχείο αλήθειας δεν υπάρχει σ' αυτό και ότι ο καθηγητής Savi όχι μόνο δεν ήταν απρόθυμος να μας δώσει τα όπλα, αλλά έκαμε παν το δυνατόν για να τα βρει και να μας τα δώσει, μα δεν το κατόρθωσε, επειδή πράγματι όπλα δεν υπήρχαν. Τελικά μας είπε ότι έκαμε προσπάθεια, αλλά δεν κατόρθωσε να τα βρει και δεν του απέμεναν παρά μόνο μερικές καραμπίνες που βρίσκονταν στην αποθήκη του Πανεπιστημίου και που αρνηθήκαμε να τις πάρουμε επειδή δεν ήταν σε καλή κατάσταση. Και επιπλέον τόσο είναι αληθινό ότι δεν του βρίσκονταν όπλα, ώστε αυτός αναγκάστηκε να πάει το ίδιο βράδυ στο σταθμό της Πολιτοφυλακής για να ζητήσει 10 ή 12 τουφέκια που τα χρειαζόταν για την υπηρεσία του Πανεπιστημίου και παρακάλεσε εμάς να την αναλάβουμε επειδή όλοι οι άλλοι φοιτητές είχαν φύγει για την Πιετρασάντα.

Εκφράζουμε απέραντες ευχαριστίες στον συγγραφέα του 

Σελ. 175
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/176.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

άρθρου της "La Patria" επειδή αυτός, με το άρθρο εκείνο, διόρθωσε τη γνώμη που, από άγνοια των γεγονότων, πολλοί είχαν σχηματίσει εις βάρος μας, ότι δηλαδή από κακή προαίρεση δεν ακολουθήσαμε τους Ιταλούς συμφοιτητές μας εκεί όπου η τιμή και ο πατριωτισμός τούς καλούσε.

Κανείς δεν έφταιξε, ούτε εμείς, ούτε ο Ταγματάρχης κύριος Savi, μα η μεγάλη και αναπάντεχη ή μάλλον η εσπευσμένη διαδοχή των γεγονότων.

Πίζα, 14 Απριλίου 1848

Ν.Ν.

Έλληνας φοιτητής

L'Italia έτος 1ο, No 82, 2 Μαΐου 1848

Κύριε Διευθυντά

Αφ' ενός είμαι υποχρεωμένος να ευχαριστήσω τους Έλληνες φοιτητές για την ευγενική φροντίδα που έλαβαν να διαλύσουν, με την ειλικρινή εκείνη δήλωσή τους που δημοσιεύτηκε στο No 77 της έγκριτης εφημερίδας σας "L'Italia", οποιαδήποτε υποψία συσκότισης που θα μπορούσε να ανακύψει εξαιτίας του άρθρου που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "La Patria" No 210, και αφ' ετέρου επιβάλλεται σε μένα, ως χρέος ευγνωμοσύνης, να δηλώσω ότι όχι μόνο υπήρξε εντονότατη η επιθυμία τους να μπορέσουν να ενωθούν με την Πανεπιστημιακή Φάλαγγα σε έναν αριθμό όχι μικρότερο από πενήντα και να ακολουθήσουν τους άλλους γενναίους φοιτητές όταν έφυγαν για να κατακτήσουν την ανεξαρτησία της Ιταλίας, αλλά και ότι, αφού αναγνώρισαν ότι ήταν αδύνατο να πραγματοποιηθεί η ευγενική αυτή συμμετοχή εξαιτίας της απόλυτης έλλειψης όπλων, αυτοί προσφέρθηκαν να μοιραστούν την υπηρεσία της Πανεπιστημιακής Φρουράς που έμεινε στην Πίζα, υπηρεσία που πράγματι πρόσφεραν, αμιλλώμενοι με τους άλλους σε επιμέλεια και πειθαρχία στο διάστημα όλων εκείνων των ημερών που το Πανεπιστήμιο παρέμεινε ανοιχτό.

Δεχθείτε, σας παρακαλώ, κύριε Διευθυντά, να συμπεριλάβετε στην αξιότιμη εφημερίδα σας τις λίγες αυτές γραμμές, οι οποίες και χρησιμεύουν για την εκπλήρωση ενός ιερού καθήκοντος ευγνωμοσύνης, αλλά και μου δίνουν την ευκαιρία να ανταποδώσω τα αισθήματα 

Σελ. 176
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/177.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

φιλίας και συμπάθειας που τρέφουν οι γιοι της Ελλάδας προς εμάς τους Ιταλούς.

Και, θεωρώντας το μεγάλη μου τιμή, περνώ στην ευχαρίστηση να υπογράφομαι

Πίζα, 30 Απριλίου 1848

Ο πιο αφοσιωμένος δούλος σας

Paolo Savi1

Για τη δράση των Ελλήνων που απόμειναν "απογοητευμένοι" στην Πίζα, δεν υπάρχουν άλλες πληροφορίες από εκείνες που

——————————————

1. Στο γεγονός αναφέρονται και πολλοί από τους ιστοριογράφους του Risorgimento: Βλ. Ersilio Michel, ό.π., σ. 293 και Gherardo Nerucci, ό.π., σ. 13. Και οι δύο φαίνεται ότι αντλούν την πληροφορία από την εφ. L'Italia. Ο G. Nerucci προσθέτει: "κάποιος μου είπε προ ολίγου [γράφει το 1891] ότι οι Σπουδαστές που παρέμειναν στην Πίζα είχαν μείνει ως εφεδρεία για να χρησιμοποιηθούν στον κατάλληλο τόπο και χρόνο. Αλλ' αυτό το γεγονός δεν το θυμάμαι ούτε το έχω βρει σε κανένα χειρόγραφο ή έντυπη εφημερίδα εκείνων των ήμερων. Χωρίς αμφιβολία, κανείς φοιτητής του Πανεπιστημίου, απ' όσους έμειναν στην Πίζα ή στη Σιένα, δεν ακολούθησε μόνος του ή με ομάδα αυτούς που έφυγαν στις 22 και 24 Μαΐου". Δεν αληθεύει λοιπόν η πληροφορία του Κ. Καιροφύλλα ότι "μόλις ξέσπασε η επανάσταση του '48, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των Ελλήνων [φοιτητών γενικώς] άφησαν τις σπουδές τους για να πάρουν τα όπλα εναντίον των Αυστριακών", όπως επίσης δεν αληθεύει, τουλάχιστον για τους φοιτητές της Πίζας (βλ. εδώ κατάλογο φοιτητών του 1848-49), ότι, "όταν απέτυχε η επανάσταση αυτή, οι Έλληνες νέοι, καταδιωκόμενοι από την αυστριακή κυβέρνηση, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Ιταλία για να σωθούν στην πατρίδα" (La Grecia e l'Italia, ό.π., σ. 21). Όσο για τον Διονύσιο Λεονταράκη, ο οποίος, κατά τον Καιροφύλλα, "πολέμησε ηρωικά" το 1848, είχε πεθάνει στη Ζάκυνθο το 1840 (βλ. Σπ. Δε Βιάζη, "Διονύσιος Λεονταράκης", περ. Ποιητικός Ανθών, έτος Α', αρ. 21, 1 Φεβρουαρίου 1887, σ. 319). Για τον εθελοντισμό ως παράδοση και ως στάση της νεολαίας του περασμένου αιώνα, βλ. Αντώνη Λιάκου, Η Ιταλική ενοποίηση και η Μεγάλη Ιδέα, ό.π., σ. 135 κ.ε. Για τον εθελοντισμό ως αντιστάθμισμα της παθητικότητας των λαϊκών μαζών, βλ. A. Gramsi, ό.π., σ. 264-265.

12

Σελ. 177
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/178.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

δίνει ο καθηγητής Savi. Η προσοχή του Τύπου της Τοσκάνης στην περίοδο από τον Μάρτιο ως τον Ιούνιο του 1848 είναι στραμμένη αποκλειστικά στον πόλεμο και οι στήλες του δεν έχουν περιθώρια για μικρότερα συμβάντα. Λίγο φως στο σκοτεινό αυτό σημείο ρίχνει η αλληλογραφία του G. Nerucci, φοιτητή τότε στην Πίζα. Τα παρακάτω αποσπάσματα είναι από γράμματα που έστειλε στην οικογένειά του και από άλλα που έλαβε στο διάστημα της πορείας της Battaglione Universitario προς το μέτωπο.

α) Επιστολή στη μητέρα του στην Πίζα από Pontremoli, 31 Μαρτίου 1848:

"... θα ήθελα επίσης να πείτε στον Πυλαρινό να ψάξει να βρει τα τετράδια των Πανδεκτών που έχει ο Νικολαΐδης και να τα φέρει ο ίδιος στο σπίτι καθώς και τα θέματα του 3ου έτους και του 2ου που έχουν ο Μαρίνος Τυπάλδος και ο Πέτρος Ξυδιάς· αυτά τα πράγματα τα θέλω στο σπίτι για να μη χαθούν..."1

β) Επιστολή του Τ. Πυλαρινού προς τον Gherardo Nerucci, Battaglione Universitario, από Πίζα, 4 Απριλίου 1848:

"Αγαπημένε μου φίλε. Ως τώρα έχω λάβει δύο γράμματά σου και δεν βρίσκω λόγια να σου πω πόσο χάρηκα που έμαθα ότι κι εσύ κι ο αδελφός σου είστε πολύ καλά... Όσο γι' αυτό που μου γράφεις, να περνώ κάπου-κάπου να βλέπω τη μητέρα σου, αυτό το θεωρώ καθήκον μου, ώστε να είσαι πλέον ή βέβαιος ότι δεν θα λείψω και θα την παρηγορώ με όλους τους τρόπους που διαθέτω· για να πω την αλήθεια, είναι πολύ λυπημένη εξαιτίας της απουσίας σας... Σε παρακαλώ, γράψε μου αμέσως για να μάθω νέα σου. Χαιρέτα μου τον αδελφό σου, τον καθηγητή Tigri, τον Γραμματικό και τους άλλους φίλους μας· δεν βλέπω την ώρα να σε σφίξω στην αγκαλιά μου, ο αφοσιωμένος φίλος σου"2.

γ) Επιστολή της Elisabetta Nerucci προς τον γιο της Gherardo της 2 Απριλίου 1848:

——————————————

1. Gherardo Nerucci, Ricordi storici, ό.π., σ. 108.

2. στο ίδιο, σ. 115-116.

Σελ. 178
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/179.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

"...Ο Πυλαρινός ήρθε χθες να με δει..."1

Ίσως δεν αποτελούν μαρτυρίες για πολιτική δράση των Ελλήνων τα γράμματα αυτά, αλλά για τις σχέσεις Ελλήνων-Ιταλών λένε πάρα πολλά.

Viva Italia! (Άνοιξη 1848)

Ας διακοπεί εδώ η συνολική εξιστόρηση για να φωτιστεί ένα πρόσωπο:

"Παξοί, τη 17 οκτομβρ. 1824. Α.Ε.

Πιστοποιώ ο υπογεγραμμένος Ευλαβής Παπά Δημήτριος φαναριώτης ποτέ Μηχαήλ Εφημέριος της Εκκλησίας της Χριστού αναλίψεος (δυσανάγνωστο) ότι εβάπτισα ένα πεδή αρσενικόν του Ευγενού Κυρ.ου Βηκεντίου Α;ου γραμματικού, γεγενιμένο μετά της νομίμου αυτού γυννής Κυρίας αντζολέτας, ήτον ανάδοχοι οι Κύριοι Σταμάτης Αλεξάνδρου μπογδάνου, και γεράσιμος Σ. Κάγκας και ονόμασαν το αυτό πεδίον, φραντζέσκο και θεμιστοκλε το οποίον εβαπτίσθη εις την άνω ημέραν, 17 οκτοβρ.ου 1824. -τας 14/26 Μαρτίου 1840. απαφίθει το παρόν εις τας αιτήσεις του άνω: Κυρ.ου φραντζεσκου και Θεμίστοκλε, διά να το χρισημευθή όπου και δη.- Δημήτριος, ιερεύς, φαναριώτης, εφημέριος..."2.

Ο Φραγκίσκος Θεμιστοκλής Γραμματικός αποφάσισε να "χρισημευθή" το παραπάνω πιστοποιητικό μετά πέντε χρόνια: το υπέβαλε, μαζί με μια βεβαίωση "αμέμπτου διαγωγής" από τον Prestantissimo Reggente dell'Isola di Paxò Νικόλαο Μακρή3,

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 111. Πρόκειται για τον Θεόδωρο Ευσταθίου Πυλαρινό από την Κεφαλονιά που πήρε πτυχίο Νομικής στις 22 Μαΐου 1848.

2. A.S.P., Università, D I, No 4, Documenti per l'Ammissione agli studi, Anno Scolastico 1845- 46, αρ. 82.

3. στο ίδιο.

Σελ. 179
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/180.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

στο Πανεπιστήμιο της Πίζας. Το ταξίδι του από την Κέρκυρα ως την Τοσκάνη περιγράφεται από τον συνταξιδιώτη του Ειρηναίο Ασώπιο σ' ένα από τα λίγα ντοκουμέντα που έχουμε για τις ταλαιπωρίες και τη γοητεία των ταξιδιών αυτών.

"Περί τας αρχάς Οκτωβρίου 1845 επτά Έλληνες απεβιβάζοντο εις Αγκώνα της Ιταλίας, όπως εκείθεν μεταβώσιν εις Τοσκάνην, οι μεν έξ χάριν του εν Πίση Πανεπιστημίου ο δε τελευταίος ίνα επισκεφθή συγγενείς αυτού, από ετών εν Λιβόρνω εγκατεστημένους. Ήρχοντο δε ούτοι δύο μεν εξ Ελλάδος, οι δε λοιποί πέντε εξ Επτανήσου, πάντες όμως εκόμιζον μεθ' εαυτών βαρύ πατρικών ή συγγενικών ευχών και συμβουλών φορτίον, προς αντιστάθμισιν του βαλλαντίου, όπερ ήτο ελαφρόν. Αλλ' εν τω λιμένι προ του Αγκώνος νέος ορίζων ηνοίγετο εις την εύφλεκτον των Επτά εκείνων ελληνοπαίδων φαντασίαν -διότι οι πλείστοι ήσαν εν τω έαρι του βίου- και τα περί μελέτης, οικονομίας, φειδούς χρόνου και σωφροσύνης παραγγέλματα των γονέων ή συγγενών υπεχώρουν μικρόν κατά μικρόν ενώπιον των μαγευτικών ελπίδων και των χρυσών ονείρων..."1

Οι επτά συνταξιδιώτες ήταν ο Δημήτριος Τσερκεστιάνος από την Ήπειρο που πήγαινε να συνεχίσει, μετά το Οθώνειο, τις ιατρικές σπουδές του στην Πίζα και ήξερε ιταλικά "ως εκ της μακροχρονίου διαμονής του εν Πάτραις, ένθα κοινή τυγχάνει η ιταλική"2· ο Κωνσταντίνος Μελάς, επιχειρηματίας από την Ήπειρο που πήγαινε στο Λιβόρνο· ο Φίλιππος Σ..., "απόφοιτος του ημετέρου Πανεπιστημίου, υιός λογίου εξ Ιωαννίνων"3· ο Ιωάννης Βελλιανίτης, "τελειόφοιτος της Νομικής του εν Αθήναις Πανεπιστημίου Πάξιος [...] πολλάκις την νήσον αυτού εν τω

——————————————

1. Ειρηναίος Ασώπιος, "Το ταξίδιον των Επτά", Παλαιά και Νέα, Βιβλιοθήκη Μαρασλή, Τύποις Π.Δ. Σακελλαρίου, Αθήνα 1903, σ. 1 κ.ε.

2. στο ίδιο, σ. 13. Δεν υπάρχει πουθενά ούτε ως πτυχιούχος ούτε ως φοιτητής.

3. στο ίδιο. Μέχρι στιγμής δεν έχει ταυτιστεί.

Σελ. 180
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/181.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ελληνικώ Κοινοβουλίω εντίμως και αξιοπρεπώς εκπροσωπήσας"1· ο «περιώνυμος Σπυρίδων Μ..., ο αΐδιον μνήμην εν τοις μαθητικοίς χρονικοίς της Πίσης, ως "Σπυριδιών", καταλιπών»2, και τέλος ο ξάδελφός του Φραγκίσκος Γ... Τα δύο ξαδέλφια, σε αντίθεση με τους σοφολογιότατους συνταξιδιώτες τους, "έφερον επί του στήθους πληθύν θαυματουργών φυλακτηρίων, αλλ' εν τω νω σμικροτάτην γνώσεων αποσκευήν..."

Καμμιά αμφιβολία ότι ο Φραγκίσκος Γ. είναι ο Γραμματικός. Δεν υπάρχει άλλος Φραγκίσκος Γ. που, "εις το πρώτον, κατά το 1848, της ιταλικής ανεξαρτησίας πολεμιστήριον σάλπισμα παρήτησε το Corpus Juris [...] και έδραμεν εις τα πεδία των μαχών της Λομβαρδίας ίνα τον καλόν αγώνα αγωνισθή". Αλλά ακόμα και χωρίς όνομα, ο Γραμματικός θα μπορούσε να ταυτιστεί μόνο από τα σωματικά του χαρακτηριστικά: "Νεανίας ευειδής, ρωμαλέος, σφριγών" κατά τον Ασώπιο" "με ψηλό και ρωμαλέο ανάστημα" κατά τον Ersilio Michel3, "αξιοπρόσεχτος για το γιγαντιαίο του ανάστημα" κατά τον G. Nerucci4.

Ο Γραμματικός αποτελεί εξαίρεση. Οι άλλοι Έλληνες της Πίζας δεν είχαν γραφτεί στην Πανεπιστημιακή Φρουρά. Οι ίδιοι "είχαν κάμει αίτηση να απαλλαγούν εξαιτίας των νόμων της πατρίδας τους που απαγόρευαν τη στρατιωτική υπηρεσία σε ξένη χώρα. Εξαιτίας της αίτησης αυτής η Segreteria di Stato, με διαταγή της της 3 Ιανουαρίου 1848, όρισε ότι όλοι οι ξένοι (δηλαδή μη Τοσκάνοι) ήταν ελεύθεροι να μετάσχουν η όχι στις Πανεπιστημιακές Φρουρές (της Πίζας και της Σιένας)"5. Την 

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 15. Στα κατάστιχα πτυχιούχων, Βελλιανίτης Ιωάννης του μ. Δημητρίου, Κέρκυρα, πτυχίο 1846.

2. στο ίδιο, σ. 16. Υποθέτω ότι είναι ο Σπ. Μακρής του Δημητρίου. Τα πιστοποιητικά του υποβλήθηκαν τον ίδιο χρόνο (A.S.P. DI 4, ό.π., No 79). Δεν πήρε πτυχίο στην Πίζα.

3. ό.π., σ. 404.

4. "Ricordi storici...", ό.π., σ. 31.

5. στο ίδιο.

Σελ. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/182.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

αίτηση είχαν υπογράψει 47 Έλληνες φοιτητές. Ο Γραμματικός υπέγραψε όπως όλοι "για να μη δυσαρεστήσει τους ομοεθνείς του [...] αλλά ύστερα έσβησε την υπογραφή του"1, κατατάχτηκε από τους πρώτους και πήρε τα όπλα του2.

Θα ξανασυναντήσουμε το όνομα του Γραμματικού στον 

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 13. Η διατύπωση του Nerucci στο απόσπασμα αυτό δημιουργεί την υπόνοια ότι ο Γραμματικός δεν ήταν ο μόνος Έλληνας που υπέγραψε "για να μη δυσαρεστήσει τους ομοεθνείς του": "Fu tra quelli, che, per non scontentare i suoi connazionali, si era firmato..." Ας σημειωθεί ότι οι Έλληνες της ελεύθερης Ελλάδας αποτελούσαν τότε μειοψηφία στο σύνολο των Ελλήνων της Πίζας. Για τι άλλο παρά από αλληλεγγύη υπέγραψαν οι Επτανήσιοι και οι άλλοι; Ας σημειωθεί επίσης ότι ο Nerucci ήταν φίλος στενός μερικών Ελλήνων και ήξερε τα πράγματα εκ των ένδον. Δεν μπορεί πάντως να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο να επικράτησαν σε κάποια συγκέντρωση των Ελλήνων συντηρητικότερες απόψεις. Ο κανονισμός της Guardia Universitaria προέβλεπε (άρθρο 3) ότι μετέχουν σ' αυτήν "όλοι οι σπουδασταί που είναι γραμμένοι στους καταλόγους του Πανεπιστημίου" και ένας από τους σκοπούς της ήταν "να βοηθεί τις στρατιωτικές δυνάμεις του κράτους" (άρθρο 1). Δίστασαν μήπως οι Έλληνες όταν είδαν ότι τα πράγματα σοβαρεύουν; Και τι μεσολάβησε ανάμεσα στον Ιανουάριο και τον Απρίλιο του ίδιου ακαδημαϊκού έτους; Οι ελληνικοί νόμοι απαγόρευαν την υπηρεσία στη φρουρά και δεν απαγόρευαν την υπηρεσία στον πόλεμο; Μάλλον οι Έλληνες, μέσα στο πατριωτικό παραλήρημα που κυριάρχησε στο Πανεπιστήμιο και σ' ολόκληρη την πόλη τις στιγμές εκείνες, ξέχασαν και νόμους και δισταγμούς.

2. A.S.P., Carte riguardanti il Battaglione Universitario toscano, Appendice No II, fascicolo intitolato "Armi". Μέσα στον fascicolo υπάρχει ένας μικρότερος φάκελος που επιγράφεται Guardia Universitaria organizzata 30 Novembre 1847, ore 3 1/2. Είναι κατάλογος ονομάτων με ημερομηνία από 30 Νοεμβρίου και ύστερα (ασφαλώς δηλώσεις κατατάξεως και παραλαβής όπλων). Το όνομα του Γραμματικού αναγράφεται την πρώτη μέρα. Στο ίδιο κιβώτιο, που περιέχει πλήθος χαρτιά ανακατεμένα και προχειρογραμμένα, υπάρχει και ο fasc. VII, Cappoti presi dalla Civica Livornese, 9 Aprile 1848. Η πρώτη στη σειρά υπογραφή (πρόκειται για υπογραφή παραλαβής) είναι του Γραμματικού. Σ' έναν άλλο κατάλογο στρατιωτών, προχειρογραμμένο και χωρίς ημερομηνία (πάλι fasc. VII), αναγράφεται Grammaticò Francesco Greco.

Σελ. 182
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/183.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κατάλογο εκείνων που απάντησαν στο πρωινό προσκλητήριο της 29ης Μαΐου: "Grammaticò Francesco di Paxò (Isole Ionie). Δεκανέας"1. Αναγράφεται στην 1η compagnia. Από τους 83 στρατιώτες και υπαξιωματικούς της έλειπαν, μετά τη μάχη, 11: 5 νεκροί, 5 τραυματίες και 1 αιχμάλωτος. Είναι η compagnia που πλήρωσε ακριβότερα απ' όλες2. Στον κατάλογο των επιζησάντων διαβάζουμε ακόμα μια φορά "Grammaticò Francesco, Paxò, Isole Ionie. Grecia"3.

Αλλά η δράση του Γραμματικού δεν σταματάει εδώ: Το 1849, "όταν οι Αυστριακοί μπήκαν στο Λιβόρνο να κάμουν τον μπόγια για χάρη του Αρχιδούκα της Τοσκάνης [...] ο Γραμματικός βρέθηκε ανάμεσα στους υπερασπιστές της πόλης". Στην ίδια υπεράσπιση μάχονταν ο Tito Lucherrini, ο Gherardo Gherardi από το Λιβόρνο και ο Γάλλος Michel Leopoldo, που τον έπιασαν οι Αυστριακοί και τον τουφέκισαν επί τόπου4. Ο Γραμματικός "πολέμησε γενναία για την άμυνα του Λιβόρνου και μόνο προς το τέλος της αντίστασης, καταδιωκόμενος από τους Αυστριακούς, μόλις πρόλαβε να επιβιβασθεί σ' ένα πλοίο που έφευγε

——————————————

1. Gherardo Nerucci, Appendice ai Ricordi Storici del Β. U. Toscano edita a Prato nel 1891, Pisa, 1818. Στο βιβλίο αυτό ο Nerucci δίνει ακριβέστερους αριθμούς από τους αναφερόμενους στο Ricordi storici... και καταγράφει σχολαστικά αυτούς που ήταν στη μάχη τονίζοντας ότι, από τους 465 φοιτητές που ξεκίνησαν για τη Λομβαρδία από τα Πανεπιστήμια της Πίζας και της Σιένας, 158 είχαν εγκαταλείψει την Battaglione Universitario πριν από τις 29 Μαΐου. Στο προηγούμενο βιβλίο του ο Nerucci είχε αναφέρει τον Γραμματικό ως λοχία (Sergente, σ. 21). Στο ίδιο (σ. 50) παραθέτει διαταγή της Γραμματείας του Κράτους από 16 Νοεμβρίου 1847 που ορίζει οι υπαξιωματικοί "να εκλέγονται μεταξύ των πλέον αξίων σπουδαστών". Επίσης (στο ίδιο, σ. 56) γράφεται ότι οι δεκανείς (caporali) εκλέγονται με ψηφοφορία από τους φοιτητές της κομπανίας.

2. Σ' αυτήν ανήκε ο G. Nerucci και ο καθηγητής L. Pilla, που σκοτώθηκε.

3. Appendice..., ό.π., σ. 63.

4. Ricordi storici..., ό.π., σ. 32.

Σελ. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/184.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

για την Κωνσταντινούπολη"1. Με τόσα "θαυματουργά φυλακτήρια" δεν χάνεται κανείς...

Τα ίχνη του Γραμματικού θα ξαναβρεί μετά 43 χρόνια πάλι ο ακούραστος G. Nerucci: "Μέσω του Δημάρχου Κερκύρας έλαβα από τους Παξούς την εξής πληροφορία, που την μεταφράζω από την καθομιλουμένη ελληνική: Στο ορεινό χωρίο Γραμματικέικα της νήσου Παξοί ζει ακόμα (Ιούλιος 1890), σε ηλικία 70 χρόνων, ο γενναίος Γραμματικός Φραγκίσκος του μακαρίτη Βικέντιου, που ξεχωρίζει για το γιγάντιο ανάστημά του και τη μακριά, πυκνή και κατάλευκη γενειάδα του, θαυμαζόμενος από τους συγχωριανούς του για το ανδρείο του φρόνημα, την άφοβη καρδιά και το ιστορικό παρελθόν του. Κατάγεται από αριστοκρατική, πλούσια και παλιά οικογένεια των Παξών, η οποία κατείχε πάντα υψηλά αξιώματα στη διοίκηση. Ο Φραγκίσκος είχε σταλεί από τον πατέρα του στην Ιταλία για να γραφτεί ως φοιτητής στο Πανεπιστήμιο της Πίζας. Το ρωμαλέο και ψηλό ανάστημά του, μαζί με το ιδιαίτερο χάρισμα μιας φιλελεύθερη ψυχής, τον έκαμε αγαπητό στους συμφοιτητές του, που τον ονόμαζαν il forte Greco. Όταν η Ιταλία, το 1848, εξεγέρθηκε εναντίον των Αυστριακών, ο Γραμματικός, που είχε μέσα στη φύση του την αγάπη για την ελευθερία των λαών, γράφτηκε εθελοντής στη Φάλαγγα των Φοιτητών, και διακρίθηκε στο πεδίον της μάχης μεταξύ των άλλων συστρατιωτών του για την ορμή και την τόλμη του. Ως τώρα φέρει την ουλή του τραύματός του, σημάδι της αξίας του..." Ακολουθεί η διήγηση των γεγονότων του Λιβόρνου κι ύστερα ο δήμαρχος μας μεταφέρει στους Παξούς, όπου γύρισε (μέσω Κωνσταντινουπόλεως) ο Γραμματικός: "Κι εκεί επίσης διακρίθηκε και οι συμπολίτες του πολλές φορές του εμπιστεύτηκαν το αξίωμα του Κοινοτικού συμβούλου [...] Δυστυχώς η οικογένεια του Γραμματικού ξέπεσε από διάφορες κακοτυχίες και ο Φραγκίσκος αναγκάστηκε να ζήσει, αυτός και τα παιδιά του, μέσα στη 

——————————————

1. Ersilio Michel, ό.π., σ. 404.

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/185.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

στενοχώρια και στην ανέχεια με τον ισχνό μισθό του Κοινοτικού Συμβούλου· τώρα πια δεν έχει ούτε αυτό το εισόδημα και ο γενναίος πολεμιστής της Τοσκάνης ζει χωρίς παράπονο μέσα στην αθλιότητα και την ξεχνάει μάλιστα όταν αναλογίζεται ότι η Ιταλία, για την οποία τόσο αγωνίστηκε, είναι σήμερα μεγάλη κι ευτυχισμένη"1.

Υπάρχει ένας ακόμα Έλληνας πολεμιστής στη Λομβαρδία, μόνο που αυτός είναι από το Πανεπιστήμιο της Σιένας. Ανήκει στην Battaglione Pisanosenese, που πήρε διαταγή να ορμήσει στη μάχη όταν όλα σχεδόν είχαν χαθεί και ηχούσαν οι τυμπανοκρουσίες των Αυστριακών για την τελική έφοδο, στο στρατόπεδο πια. Τα κανόνια είχαν σωπάσει και οι νέοι της Πανεπιστημιακής Φάλαγγας όρμησαν στη μάχη τραγουδώντας. "Και θυμάμαι", διηγείται ένας από αυτούς στον Nerucci, "ότι ο λοχίας μας Biagiotti Giovacchino, μαζί με τον Μιχαήλ Μαλσινιώτη, Έλληνα, φωνάζοντας μ' όλη τους τη δύναμη Viva Italia!, ανέβαιναν με εφ' όπλου λόγχη προς το λόφο [...] Θυμάμαι ακόμα ότι ο Biagiotti έχασε τη ζωή του από μια σφαίρα, που του μπήκε στο στόμα"2. Ο Μαλσινιώτης όμως έζησε και πρόκοψε: ο Nerucci τον ξαναβρίσκει το 1891 και μας δίνει το στίγμα του: "Μαλσινιώτης Μιχαήλ, γιατρός και εμπορευόμενος, Σίντνεϋ Αυστραλίας"3.

——————————————

1. Ricordi storici..., ό.π., σ. 31-32. Σε υποσημείωση ο Nerucci παρατηρεί ότι ο Γραμματικός δεν τραυματίστηκε: "Έφτασε γρήγορα ως το ανάχωμα του στρατοπέδου, το ανέβηκε όρθιος κι ύστερα πήδηξε από την άλλη μεριά για να σπεύσει εναντίον του εχθρού που εισέβαλλε".

2. στο ίδιο, σ. 484.

3. στο ίδιο, σ. 509.

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/186.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/187.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΤΡΕΙΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΧΟΛΙΟ

Τα γεγονότα που εκτίθενται στα τρία κεφάλαια που ακολουθούν δεν είναι από αυτά που θα περιλαμβάνονταν σε μια Γενική Ιστορία· το πολύ-πολύ να αναφέρονταν σε κάποια υποσημείωση. Ανήκουν στην κατηγορία των συμβάντων που συνθέτουν έναν από τους απειράριθμους πίνακες της μικροϊστορίας: κάποιες αφίσες που κόλλησαν οι φοιτητές στους τοίχους, κουβέντες μεταξύ των Ελλήνων της Πίζας όπως τις μεταδίδουν οι πληροφοριοδότες της αστυνομίας, η κηδεία ενός φοιτητή που κατέληξε σε δίωξη εκείνων που την οργάνωσαν, ένα γεύμα των Ελλήνων της Πίζας για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου. Το κοινό μεταξύ τους χαρακτηριστικό, που συνιστά και το ιστορικό τους ενδιαφέρον, είναι ότι τα συμβάντα περιγράφονται διά στόματος των αστυνομικών οργάνων. Το ύφος και το περιεχόμενο των εγγράφων αποκαλύπτει τη στάση της εξουσίας απέναντι στους φοιτητές καθώς και τη νοοτροπία των εκπροσώπων της στα διάφορα επίπεδα. Διαγράφει επομένως -και μάλιστα σε στιγμές συγκρούσεως των Ελλήνων με την εξουσία- μια πλευρά του περιβάλλοντος, μέσα στο οποίο εκείνοι έζησαν στο διάστημα των σπουδών τους.

Σελ. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/188.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Εξίσου ανάγλυφα αναδεικνύεται από τα έγγραφα η στάση και η συμπεριφορά των Ελλήνων φοιτητών απέναντι στην εξουσία καθώς επίσης και οι ιδεολογίες που την εμπνέουν. Επειδή εξάλλου τα δρώντα πρόσωπα είναι όχι μόνο Έλληνες, αλλά και Ιταλοί φοιτητές, αποκαλύπτεται, μέσω των αστυνομικών αυτών υποθέσεων, ο βαθμός ενσωματώσεως των Ελλήνων στην πανεπιστημιακή κοινότητα και η μορφή των σχέσεών τους με τους συμφοιτητές τους. Τέλος ο σχολαστικισμός, με τον οποίο τα αστυνομικά όργανα περιγράφουν τα πρόσωπα και τα γεγονότα συντελεί στην ανάδειξη κάποιων λεπτομερειών, όπως ακριβώς μια φωτογραφία σε μεγέθυνση.

ΣΤΑ ΟΠΛΑ

Βρισκόμαστε στις αρχές της δεκαετίας του '30, δέκα χρόνια περίπου μετά την έκρηξη των πρώτων ιταλικών επαναστατικών κινημάτων, τη στιγμή ακριβώς κατά την οποία διαδραματίζονται στο παπικό κράτος τα γεγονότα που χαρακτηρίστηκαν ως ο δεύτερος μεγάλος σταθμός στην ιστορία του Risorgimento: οι εξεγέρσεις στο παπικό κράτος που κορυφώθηκαν στη Modena και στη Bologna τον Φεβρουάριο του 1831.

"Η γενιά που το '48 παρουσιάστηκε ώριμη να αντιμετωπίσει, αν όχι και να λύσει, το ιταλικό πρόβλημα ήταν εκείνη ακριβώς που, γύρω στο '30, καθόταν ακόμα στα πανεπιστημιακά θρανία (του Ateneo Pisano) και -οι λίγες εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα- παραστάθηκε χωρίς να μετάσχει στο μεγάλο άτυχο πείραμα του '30-31"1. Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται μία από τις "εξαιρέσεις" αυτές, στην οποία πρωταγωνίστησαν 

——————————————

1. Rosselli Nello, ό.π., σ. 105.

Σελ. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/189.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Κορσικανοί και Έλληνες φοιτητές. Οι διαστάσεις της πάντως δεν ήταν τόσο μεγάλες, ώστε να αναιρούν τον κανόνα.

Η υπόθεση1 αρχίζει με μια αναφορά του αρχηγού της Τοπικής Αστυνομίας προς τον Auditore di Governo με ημερομηνία 29 Δεκεμβρίου 1830: «Κατά ώραν έξ σήμερον το πρωί από εμπίστους της αστυνομίας ευρέθησαν τοιχοκολλημένα και εν συνεχεία υπό τον ιδίων απεκολλήθησαν, ώστε να μην εκτεθούν εις κοινήν θέαν, δύο έντυπα φύλλα, έν εκ των οποίων υπήρχεν εις την κολόνα της θύρας εισόδου του Collegio Ferdinando και το άλλο εις μίαν από εκείνας της Εκκλησίας των Ιπποτών. Αι ταινίαι που τα συνεκράτουν προσκολλημένα ήσαν ακόμα νωπαί και η υγρασία της επικολλήσεως δεν είχεν ακόμη στεγνώσει, πράγμα το οποίον αποδεικνύει ότι έπρεπε να έχουν τοποθετηθεί προ ολίγων λεπτών.

»Είς εκ των εμπίστων και, διά την ακρίβειαν, εκείνος όστις εύρε το έντυπον φύλλον και το οποίον εκτίθεται εις την παρούσαν αναφοράν εις το Collegio Ferdinando, είδεν, εις απόστασιν μερικών βημάτων από αυτόν, έναν άνδρα μεγαλόσωμον, με σκληρό καπέλο στο κεφάλι και τυλιγμένον εις έναν σκουρόχρωμον μανδύαν που δεν διέκρινε καθαρά εάν ήτο μπλε ή ίσως μαύρος, επειδή μόλις εχάραζε η αυγή, αλλά, όταν τον έφθασε, είδε καθαρά τα μάλλον μακριά μουστάκια του, αδιάσειστον τεκμήριον ότι ούτος έπρεπε να είναι ξένος, και εκείνος ακριβώς όστις ετοιχοκολλούσε τα έντυπα, επειδή προσεπάθησε να κρυφθή τυλίγων το πρόσωπόν του με τον μανδύαν και εν συνεχεία επέσπευσε το βήμα διά να διαφύγη από τον προειρημένον έμπιστον»2.

——————————————

1. A.S.P., Auditore di Governo-Serie lettere, b. 28, fascicolo intitolato "Affari politici". Στον φάκελο αυτόν παραπέμπουν όλες οι υποσημειώσεις του κεφαλαίου.

2. Rapporto del Capitano Bargello di Pisa Giuseppe Sorianti il 29 Dicembre 1830. Στη μετάφραση γίνεται προσπάθεια να αποδοθεί το γλωσσικά ιδίωμα των κειμένων. Στην αναφορά δεν σημειώνεται το περιεχόμενο των εντύπων, αλλά μάλλον αυτά επισυνάπτονταν, όπως ίσως υποδηλώνει η φράση "που εκτίθενται εις την παρούσαν αναφοράν". Μέσα στο

Σελ. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/190.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

26.- Έγγραφο της αστυνομίας

Σελ. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/191.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Είναι φανερό ότι η αναφορά αυτή διαβιβάστηκε αρμοδίως προς την Προεδρία της Χρηστής Κυβερνήσεως μαζί με προτάσεις για την αντιμετώπιση της καταστάσεως. Η απάντηση γράφεται -και ίσως φτάνει- την επομένη. Όσο κι αν η Φλωρεντία δεν απέχει πολύ από την Πίζα, η σπουδή των αρχών είναι προφανής, αν λάβει κανείς υπ' όψη και τα μέσα συγκοινωνίας της εποχής1.

Η επιστολή της Προεδρίας δεν μπορεί παρά να απογοήτευσε τον Auditore της Πίζας. Παρόλες τις τυπικές και στομφώδεις φιλοφρονήσεις της ("αξίζει [...] μέγας έπαινος εις την Αστυνομίαν σας διά την ετοιμότητα, με την οποίαν τα φύλλα 

——————————————

φάκελο βρήκα άλλες προκηρύξεις, γραμμένες με το χέρι: VIVA (W) LA SCOLARESCA e LA SUA INDIPENDENZA, FRENO AL DESPOTISMO-VIVA LA LIBERTÀ και πλάι S.P. (ίσως "Scolaresca Pisana"), VIVA LA LIBERTÀ e LA COSTITUZIONE. Στο πίσω μέρος του χαρτιού σημειώνεται η ημερομηνία και το μέρος όπου βρέθηκε η καθεμιά: "Copia di foglio trovato nella Scuola del Prof. Studiati nella notte Li 17 Nov. 1830. Fu trovata affissa dietro di Teatro. Staccato la scorsa notte alle ore 12 1/2, Li 17 9bre 1830. -Copia di foglio trovato nella scuola del Prof. Studiati nella matina del 17 Nov. 1830". Όπως φαίνεται από την ημερομηνία των αντιγράφων, η ιστορία έχει αρχίσει πάνω από ένα μήνα νωρίτερα. Η σχετική αναφορά είναι σχεδόν βέβαιο ότι βρίσκεται στο A.S.F. Απάντηση στην αναφορά αυτή φαίνεται ότι είναι ένα "απόρρητο" έγγραφο ή μάλλον σχέδιο εγγράφου, χωρίς ημερομηνία ούτε υπογραφή: "Αν και η συμπεριφορά της φοιτητικής νεοαλαίας, η γνωστοποιηθείσα διά της αναφοράς της Εξοχότητός σας της 18ης τρέχοντος [Νοεμβρίου;] δεν αποτελεί προς το παρόν λόγον ανησυχίας [...] είναι μολαταύτα επιβεβλημένη η άκρα επαγρύπνησις της Αστυνομίας [...] Θα ήτο χρησιμότατον εις το ζήτημα αυτό να εγγραφή με την ιδιότητα του σπουδαστού εις εκάστην των δύο Σχολών (Νομικής και Ιατρικής) ένα πρόσωπον της απολύτου εμπιστοσύνης της Αστυνομίας, τα οποίον να συνδυάζη την ικανότητα και επιδεξιότητα εις το να συμμετέχη και να ενημερώνεται περί όλων των κινήσεων και των προθέσεων της σπουδαζούσης νεολαίας με δεδοκιμασμένην πίστιν εις την Εξοχότητά σας, ώστε να σας καθιστά κοινωνόν εις οτιδήποτε ήθελεν ανακαλύψει". Είναι προφανές ότι το έγγραφο προέρχεται από την Προεδρία της Χρηστής Κυβερνήσεως.

1. Το πρώτο σιδηροδρομικά δίκτυο στην Τοσκάνη εγκαινιάσθηκε στις 13 Μαρτίου 1844.

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/192.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

27. Αφίσες με συνθήματα

Σελ. 192
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 173
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    Πάλι για την ιταλική υπόθεση (1848)

    Η συμπαράταξη Ιταλών και Ελλήνων σε κρίσιμες και μη φάσεις του ιταλικού ενωτικού απελευθερωτικού αγώνα είναι έκδηλη σε κάποια δημοσιεύματα: «Εκλαμπρότατε κύριε Διευθυντά της εφημερίδας L'Italia. Σας παρακαλώ θερμά να δημοσιεύσετε στην έγκριτη εφημερίδα σας την είδηση ότι η σημαία της Τοσκάνης, που έχει προσφερθεί στους Έλληνες στην αξιομνημόνευτη και ενδοξότατη ημέρα της 12 Σεπτεμβρίου του περασμένου έτους από το σεβαστό κομιτάτο της Πολιτοφυλακής Φλωρεντίας, ως αντίδωρο για την προσφορά δύο σημαιών -της Τοσκάνης και της Ελλάδος- από τους Έλληνες στην Πολιτοφυλακή Φλωρεντίας, έχει σταλεί από την Ελληνική Νεολαία που διαμένει στην Πίζα, συνοδευόμενη από ανάλογη επιστολή, στην Α.Ε. τον πρόεδρο της Ελληνικής Κυβερνήσεως, κύριο Στρατηγό Τζαβέλα, ο οποίος όχι μόνο την δέχτηκε με υπέρτατη ευχαρίστηση, αλλά και διέταξε να εναποτεθεί σε χώρο διακεκριμένο και άξιο να καταληφθεί από μια Ιταλική Σημαία, επαινώντας τη συμπεριφορά της Ελληνικής νεολαίας και μετέχοντας στα ζωηρά αισθήματα, τα οποία αυτή διεκήρυξε δημοσία την ημέρα εκείνη.

    »Στο γεγονός αναφέρθηκαν τότε όλα τα ελληνικά φύλλα και χειροκρότησαν τον ιταλικό θρίαμβο εκφράζοντας τα θερμότερα αισθήματα αγάπης ειδικά για τους Τοσκάνους και ευχόμενα την μεγαλύτερη ευτυχία σε όλη την ωραία Χερσόνησο.

    »Ας ευδοκήσει ο Θεός να είναι εκείνη πάντοτε ευτυχής, ελεύθερη, μεγάλη και ισχυρή και να συσφίγγονται και να στερεώνονται όλο και περισσότερο οι ισχυροί δεσμοί, οι οποίοι, από πολλά χρόνια, την συνδέουν με την αδελφή της Ελλάδα και ποτέ τα βήματά τους να μην απομακρυνθούν από τον ευθύ εκείνον δρόμο, στον οποίο η ελευθερία της σκέψεως οδηγεί τα Έθνη.

    »Εν τω μεταξύ θεωρώ τον εαυτό μου ευτυχέστατο που μου δόθηκε η ευκαιρία αυτή για να εκφράσω τα θερμότατα αισθήματα ευγνωμοσύνης μου προς την Ιταλία και έχω την τιμή να