Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 179-198 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/179.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

"...Ο Πυλαρινός ήρθε χθες να με δει..."1

Ίσως δεν αποτελούν μαρτυρίες για πολιτική δράση των Ελλήνων τα γράμματα αυτά, αλλά για τις σχέσεις Ελλήνων-Ιταλών λένε πάρα πολλά.

Viva Italia! (Άνοιξη 1848)

Ας διακοπεί εδώ η συνολική εξιστόρηση για να φωτιστεί ένα πρόσωπο:

"Παξοί, τη 17 οκτομβρ. 1824. Α.Ε.

Πιστοποιώ ο υπογεγραμμένος Ευλαβής Παπά Δημήτριος φαναριώτης ποτέ Μηχαήλ Εφημέριος της Εκκλησίας της Χριστού αναλίψεος (δυσανάγνωστο) ότι εβάπτισα ένα πεδή αρσενικόν του Ευγενού Κυρ.ου Βηκεντίου Α;ου γραμματικού, γεγενιμένο μετά της νομίμου αυτού γυννής Κυρίας αντζολέτας, ήτον ανάδοχοι οι Κύριοι Σταμάτης Αλεξάνδρου μπογδάνου, και γεράσιμος Σ. Κάγκας και ονόμασαν το αυτό πεδίον, φραντζέσκο και θεμιστοκλε το οποίον εβαπτίσθη εις την άνω ημέραν, 17 οκτοβρ.ου 1824. -τας 14/26 Μαρτίου 1840. απαφίθει το παρόν εις τας αιτήσεις του άνω: Κυρ.ου φραντζεσκου και Θεμίστοκλε, διά να το χρισημευθή όπου και δη.- Δημήτριος, ιερεύς, φαναριώτης, εφημέριος..."2.

Ο Φραγκίσκος Θεμιστοκλής Γραμματικός αποφάσισε να "χρισημευθή" το παραπάνω πιστοποιητικό μετά πέντε χρόνια: το υπέβαλε, μαζί με μια βεβαίωση "αμέμπτου διαγωγής" από τον Prestantissimo Reggente dell'Isola di Paxò Νικόλαο Μακρή3,

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 111. Πρόκειται για τον Θεόδωρο Ευσταθίου Πυλαρινό από την Κεφαλονιά που πήρε πτυχίο Νομικής στις 22 Μαΐου 1848.

2. A.S.P., Università, D I, No 4, Documenti per l'Ammissione agli studi, Anno Scolastico 1845- 46, αρ. 82.

3. στο ίδιο.

Σελ. 179
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/180.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

στο Πανεπιστήμιο της Πίζας. Το ταξίδι του από την Κέρκυρα ως την Τοσκάνη περιγράφεται από τον συνταξιδιώτη του Ειρηναίο Ασώπιο σ' ένα από τα λίγα ντοκουμέντα που έχουμε για τις ταλαιπωρίες και τη γοητεία των ταξιδιών αυτών.

"Περί τας αρχάς Οκτωβρίου 1845 επτά Έλληνες απεβιβάζοντο εις Αγκώνα της Ιταλίας, όπως εκείθεν μεταβώσιν εις Τοσκάνην, οι μεν έξ χάριν του εν Πίση Πανεπιστημίου ο δε τελευταίος ίνα επισκεφθή συγγενείς αυτού, από ετών εν Λιβόρνω εγκατεστημένους. Ήρχοντο δε ούτοι δύο μεν εξ Ελλάδος, οι δε λοιποί πέντε εξ Επτανήσου, πάντες όμως εκόμιζον μεθ' εαυτών βαρύ πατρικών ή συγγενικών ευχών και συμβουλών φορτίον, προς αντιστάθμισιν του βαλλαντίου, όπερ ήτο ελαφρόν. Αλλ' εν τω λιμένι προ του Αγκώνος νέος ορίζων ηνοίγετο εις την εύφλεκτον των Επτά εκείνων ελληνοπαίδων φαντασίαν -διότι οι πλείστοι ήσαν εν τω έαρι του βίου- και τα περί μελέτης, οικονομίας, φειδούς χρόνου και σωφροσύνης παραγγέλματα των γονέων ή συγγενών υπεχώρουν μικρόν κατά μικρόν ενώπιον των μαγευτικών ελπίδων και των χρυσών ονείρων..."1

Οι επτά συνταξιδιώτες ήταν ο Δημήτριος Τσερκεστιάνος από την Ήπειρο που πήγαινε να συνεχίσει, μετά το Οθώνειο, τις ιατρικές σπουδές του στην Πίζα και ήξερε ιταλικά "ως εκ της μακροχρονίου διαμονής του εν Πάτραις, ένθα κοινή τυγχάνει η ιταλική"2· ο Κωνσταντίνος Μελάς, επιχειρηματίας από την Ήπειρο που πήγαινε στο Λιβόρνο· ο Φίλιππος Σ..., "απόφοιτος του ημετέρου Πανεπιστημίου, υιός λογίου εξ Ιωαννίνων"3· ο Ιωάννης Βελλιανίτης, "τελειόφοιτος της Νομικής του εν Αθήναις Πανεπιστημίου Πάξιος [...] πολλάκις την νήσον αυτού εν τω

——————————————

1. Ειρηναίος Ασώπιος, "Το ταξίδιον των Επτά", Παλαιά και Νέα, Βιβλιοθήκη Μαρασλή, Τύποις Π.Δ. Σακελλαρίου, Αθήνα 1903, σ. 1 κ.ε.

2. στο ίδιο, σ. 13. Δεν υπάρχει πουθενά ούτε ως πτυχιούχος ούτε ως φοιτητής.

3. στο ίδιο. Μέχρι στιγμής δεν έχει ταυτιστεί.

Σελ. 180
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/181.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ελληνικώ Κοινοβουλίω εντίμως και αξιοπρεπώς εκπροσωπήσας"1· ο «περιώνυμος Σπυρίδων Μ..., ο αΐδιον μνήμην εν τοις μαθητικοίς χρονικοίς της Πίσης, ως "Σπυριδιών", καταλιπών»2, και τέλος ο ξάδελφός του Φραγκίσκος Γ... Τα δύο ξαδέλφια, σε αντίθεση με τους σοφολογιότατους συνταξιδιώτες τους, "έφερον επί του στήθους πληθύν θαυματουργών φυλακτηρίων, αλλ' εν τω νω σμικροτάτην γνώσεων αποσκευήν..."

Καμμιά αμφιβολία ότι ο Φραγκίσκος Γ. είναι ο Γραμματικός. Δεν υπάρχει άλλος Φραγκίσκος Γ. που, "εις το πρώτον, κατά το 1848, της ιταλικής ανεξαρτησίας πολεμιστήριον σάλπισμα παρήτησε το Corpus Juris [...] και έδραμεν εις τα πεδία των μαχών της Λομβαρδίας ίνα τον καλόν αγώνα αγωνισθή". Αλλά ακόμα και χωρίς όνομα, ο Γραμματικός θα μπορούσε να ταυτιστεί μόνο από τα σωματικά του χαρακτηριστικά: "Νεανίας ευειδής, ρωμαλέος, σφριγών" κατά τον Ασώπιο" "με ψηλό και ρωμαλέο ανάστημα" κατά τον Ersilio Michel3, "αξιοπρόσεχτος για το γιγαντιαίο του ανάστημα" κατά τον G. Nerucci4.

Ο Γραμματικός αποτελεί εξαίρεση. Οι άλλοι Έλληνες της Πίζας δεν είχαν γραφτεί στην Πανεπιστημιακή Φρουρά. Οι ίδιοι "είχαν κάμει αίτηση να απαλλαγούν εξαιτίας των νόμων της πατρίδας τους που απαγόρευαν τη στρατιωτική υπηρεσία σε ξένη χώρα. Εξαιτίας της αίτησης αυτής η Segreteria di Stato, με διαταγή της της 3 Ιανουαρίου 1848, όρισε ότι όλοι οι ξένοι (δηλαδή μη Τοσκάνοι) ήταν ελεύθεροι να μετάσχουν η όχι στις Πανεπιστημιακές Φρουρές (της Πίζας και της Σιένας)"5. Την 

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 15. Στα κατάστιχα πτυχιούχων, Βελλιανίτης Ιωάννης του μ. Δημητρίου, Κέρκυρα, πτυχίο 1846.

2. στο ίδιο, σ. 16. Υποθέτω ότι είναι ο Σπ. Μακρής του Δημητρίου. Τα πιστοποιητικά του υποβλήθηκαν τον ίδιο χρόνο (A.S.P. DI 4, ό.π., No 79). Δεν πήρε πτυχίο στην Πίζα.

3. ό.π., σ. 404.

4. "Ricordi storici...", ό.π., σ. 31.

5. στο ίδιο.

Σελ. 181
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/182.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

αίτηση είχαν υπογράψει 47 Έλληνες φοιτητές. Ο Γραμματικός υπέγραψε όπως όλοι "για να μη δυσαρεστήσει τους ομοεθνείς του [...] αλλά ύστερα έσβησε την υπογραφή του"1, κατατάχτηκε από τους πρώτους και πήρε τα όπλα του2.

Θα ξανασυναντήσουμε το όνομα του Γραμματικού στον 

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 13. Η διατύπωση του Nerucci στο απόσπασμα αυτό δημιουργεί την υπόνοια ότι ο Γραμματικός δεν ήταν ο μόνος Έλληνας που υπέγραψε "για να μη δυσαρεστήσει τους ομοεθνείς του": "Fu tra quelli, che, per non scontentare i suoi connazionali, si era firmato..." Ας σημειωθεί ότι οι Έλληνες της ελεύθερης Ελλάδας αποτελούσαν τότε μειοψηφία στο σύνολο των Ελλήνων της Πίζας. Για τι άλλο παρά από αλληλεγγύη υπέγραψαν οι Επτανήσιοι και οι άλλοι; Ας σημειωθεί επίσης ότι ο Nerucci ήταν φίλος στενός μερικών Ελλήνων και ήξερε τα πράγματα εκ των ένδον. Δεν μπορεί πάντως να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο να επικράτησαν σε κάποια συγκέντρωση των Ελλήνων συντηρητικότερες απόψεις. Ο κανονισμός της Guardia Universitaria προέβλεπε (άρθρο 3) ότι μετέχουν σ' αυτήν "όλοι οι σπουδασταί που είναι γραμμένοι στους καταλόγους του Πανεπιστημίου" και ένας από τους σκοπούς της ήταν "να βοηθεί τις στρατιωτικές δυνάμεις του κράτους" (άρθρο 1). Δίστασαν μήπως οι Έλληνες όταν είδαν ότι τα πράγματα σοβαρεύουν; Και τι μεσολάβησε ανάμεσα στον Ιανουάριο και τον Απρίλιο του ίδιου ακαδημαϊκού έτους; Οι ελληνικοί νόμοι απαγόρευαν την υπηρεσία στη φρουρά και δεν απαγόρευαν την υπηρεσία στον πόλεμο; Μάλλον οι Έλληνες, μέσα στο πατριωτικό παραλήρημα που κυριάρχησε στο Πανεπιστήμιο και σ' ολόκληρη την πόλη τις στιγμές εκείνες, ξέχασαν και νόμους και δισταγμούς.

2. A.S.P., Carte riguardanti il Battaglione Universitario toscano, Appendice No II, fascicolo intitolato "Armi". Μέσα στον fascicolo υπάρχει ένας μικρότερος φάκελος που επιγράφεται Guardia Universitaria organizzata 30 Novembre 1847, ore 3 1/2. Είναι κατάλογος ονομάτων με ημερομηνία από 30 Νοεμβρίου και ύστερα (ασφαλώς δηλώσεις κατατάξεως και παραλαβής όπλων). Το όνομα του Γραμματικού αναγράφεται την πρώτη μέρα. Στο ίδιο κιβώτιο, που περιέχει πλήθος χαρτιά ανακατεμένα και προχειρογραμμένα, υπάρχει και ο fasc. VII, Cappoti presi dalla Civica Livornese, 9 Aprile 1848. Η πρώτη στη σειρά υπογραφή (πρόκειται για υπογραφή παραλαβής) είναι του Γραμματικού. Σ' έναν άλλο κατάλογο στρατιωτών, προχειρογραμμένο και χωρίς ημερομηνία (πάλι fasc. VII), αναγράφεται Grammaticò Francesco Greco.

Σελ. 182
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/183.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κατάλογο εκείνων που απάντησαν στο πρωινό προσκλητήριο της 29ης Μαΐου: "Grammaticò Francesco di Paxò (Isole Ionie). Δεκανέας"1. Αναγράφεται στην 1η compagnia. Από τους 83 στρατιώτες και υπαξιωματικούς της έλειπαν, μετά τη μάχη, 11: 5 νεκροί, 5 τραυματίες και 1 αιχμάλωτος. Είναι η compagnia που πλήρωσε ακριβότερα απ' όλες2. Στον κατάλογο των επιζησάντων διαβάζουμε ακόμα μια φορά "Grammaticò Francesco, Paxò, Isole Ionie. Grecia"3.

Αλλά η δράση του Γραμματικού δεν σταματάει εδώ: Το 1849, "όταν οι Αυστριακοί μπήκαν στο Λιβόρνο να κάμουν τον μπόγια για χάρη του Αρχιδούκα της Τοσκάνης [...] ο Γραμματικός βρέθηκε ανάμεσα στους υπερασπιστές της πόλης". Στην ίδια υπεράσπιση μάχονταν ο Tito Lucherrini, ο Gherardo Gherardi από το Λιβόρνο και ο Γάλλος Michel Leopoldo, που τον έπιασαν οι Αυστριακοί και τον τουφέκισαν επί τόπου4. Ο Γραμματικός "πολέμησε γενναία για την άμυνα του Λιβόρνου και μόνο προς το τέλος της αντίστασης, καταδιωκόμενος από τους Αυστριακούς, μόλις πρόλαβε να επιβιβασθεί σ' ένα πλοίο που έφευγε

——————————————

1. Gherardo Nerucci, Appendice ai Ricordi Storici del Β. U. Toscano edita a Prato nel 1891, Pisa, 1818. Στο βιβλίο αυτό ο Nerucci δίνει ακριβέστερους αριθμούς από τους αναφερόμενους στο Ricordi storici... και καταγράφει σχολαστικά αυτούς που ήταν στη μάχη τονίζοντας ότι, από τους 465 φοιτητές που ξεκίνησαν για τη Λομβαρδία από τα Πανεπιστήμια της Πίζας και της Σιένας, 158 είχαν εγκαταλείψει την Battaglione Universitario πριν από τις 29 Μαΐου. Στο προηγούμενο βιβλίο του ο Nerucci είχε αναφέρει τον Γραμματικό ως λοχία (Sergente, σ. 21). Στο ίδιο (σ. 50) παραθέτει διαταγή της Γραμματείας του Κράτους από 16 Νοεμβρίου 1847 που ορίζει οι υπαξιωματικοί "να εκλέγονται μεταξύ των πλέον αξίων σπουδαστών". Επίσης (στο ίδιο, σ. 56) γράφεται ότι οι δεκανείς (caporali) εκλέγονται με ψηφοφορία από τους φοιτητές της κομπανίας.

2. Σ' αυτήν ανήκε ο G. Nerucci και ο καθηγητής L. Pilla, που σκοτώθηκε.

3. Appendice..., ό.π., σ. 63.

4. Ricordi storici..., ό.π., σ. 32.

Σελ. 183
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/184.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

για την Κωνσταντινούπολη"1. Με τόσα "θαυματουργά φυλακτήρια" δεν χάνεται κανείς...

Τα ίχνη του Γραμματικού θα ξαναβρεί μετά 43 χρόνια πάλι ο ακούραστος G. Nerucci: "Μέσω του Δημάρχου Κερκύρας έλαβα από τους Παξούς την εξής πληροφορία, που την μεταφράζω από την καθομιλουμένη ελληνική: Στο ορεινό χωρίο Γραμματικέικα της νήσου Παξοί ζει ακόμα (Ιούλιος 1890), σε ηλικία 70 χρόνων, ο γενναίος Γραμματικός Φραγκίσκος του μακαρίτη Βικέντιου, που ξεχωρίζει για το γιγάντιο ανάστημά του και τη μακριά, πυκνή και κατάλευκη γενειάδα του, θαυμαζόμενος από τους συγχωριανούς του για το ανδρείο του φρόνημα, την άφοβη καρδιά και το ιστορικό παρελθόν του. Κατάγεται από αριστοκρατική, πλούσια και παλιά οικογένεια των Παξών, η οποία κατείχε πάντα υψηλά αξιώματα στη διοίκηση. Ο Φραγκίσκος είχε σταλεί από τον πατέρα του στην Ιταλία για να γραφτεί ως φοιτητής στο Πανεπιστήμιο της Πίζας. Το ρωμαλέο και ψηλό ανάστημά του, μαζί με το ιδιαίτερο χάρισμα μιας φιλελεύθερη ψυχής, τον έκαμε αγαπητό στους συμφοιτητές του, που τον ονόμαζαν il forte Greco. Όταν η Ιταλία, το 1848, εξεγέρθηκε εναντίον των Αυστριακών, ο Γραμματικός, που είχε μέσα στη φύση του την αγάπη για την ελευθερία των λαών, γράφτηκε εθελοντής στη Φάλαγγα των Φοιτητών, και διακρίθηκε στο πεδίον της μάχης μεταξύ των άλλων συστρατιωτών του για την ορμή και την τόλμη του. Ως τώρα φέρει την ουλή του τραύματός του, σημάδι της αξίας του..." Ακολουθεί η διήγηση των γεγονότων του Λιβόρνου κι ύστερα ο δήμαρχος μας μεταφέρει στους Παξούς, όπου γύρισε (μέσω Κωνσταντινουπόλεως) ο Γραμματικός: "Κι εκεί επίσης διακρίθηκε και οι συμπολίτες του πολλές φορές του εμπιστεύτηκαν το αξίωμα του Κοινοτικού συμβούλου [...] Δυστυχώς η οικογένεια του Γραμματικού ξέπεσε από διάφορες κακοτυχίες και ο Φραγκίσκος αναγκάστηκε να ζήσει, αυτός και τα παιδιά του, μέσα στη 

——————————————

1. Ersilio Michel, ό.π., σ. 404.

Σελ. 184
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/185.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

στενοχώρια και στην ανέχεια με τον ισχνό μισθό του Κοινοτικού Συμβούλου· τώρα πια δεν έχει ούτε αυτό το εισόδημα και ο γενναίος πολεμιστής της Τοσκάνης ζει χωρίς παράπονο μέσα στην αθλιότητα και την ξεχνάει μάλιστα όταν αναλογίζεται ότι η Ιταλία, για την οποία τόσο αγωνίστηκε, είναι σήμερα μεγάλη κι ευτυχισμένη"1.

Υπάρχει ένας ακόμα Έλληνας πολεμιστής στη Λομβαρδία, μόνο που αυτός είναι από το Πανεπιστήμιο της Σιένας. Ανήκει στην Battaglione Pisanosenese, που πήρε διαταγή να ορμήσει στη μάχη όταν όλα σχεδόν είχαν χαθεί και ηχούσαν οι τυμπανοκρουσίες των Αυστριακών για την τελική έφοδο, στο στρατόπεδο πια. Τα κανόνια είχαν σωπάσει και οι νέοι της Πανεπιστημιακής Φάλαγγας όρμησαν στη μάχη τραγουδώντας. "Και θυμάμαι", διηγείται ένας από αυτούς στον Nerucci, "ότι ο λοχίας μας Biagiotti Giovacchino, μαζί με τον Μιχαήλ Μαλσινιώτη, Έλληνα, φωνάζοντας μ' όλη τους τη δύναμη Viva Italia!, ανέβαιναν με εφ' όπλου λόγχη προς το λόφο [...] Θυμάμαι ακόμα ότι ο Biagiotti έχασε τη ζωή του από μια σφαίρα, που του μπήκε στο στόμα"2. Ο Μαλσινιώτης όμως έζησε και πρόκοψε: ο Nerucci τον ξαναβρίσκει το 1891 και μας δίνει το στίγμα του: "Μαλσινιώτης Μιχαήλ, γιατρός και εμπορευόμενος, Σίντνεϋ Αυστραλίας"3.

——————————————

1. Ricordi storici..., ό.π., σ. 31-32. Σε υποσημείωση ο Nerucci παρατηρεί ότι ο Γραμματικός δεν τραυματίστηκε: "Έφτασε γρήγορα ως το ανάχωμα του στρατοπέδου, το ανέβηκε όρθιος κι ύστερα πήδηξε από την άλλη μεριά για να σπεύσει εναντίον του εχθρού που εισέβαλλε".

2. στο ίδιο, σ. 484.

3. στο ίδιο, σ. 509.

Σελ. 185
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/186.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 186
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/187.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΤΡΕΙΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΧΟΛΙΟ

Τα γεγονότα που εκτίθενται στα τρία κεφάλαια που ακολουθούν δεν είναι από αυτά που θα περιλαμβάνονταν σε μια Γενική Ιστορία· το πολύ-πολύ να αναφέρονταν σε κάποια υποσημείωση. Ανήκουν στην κατηγορία των συμβάντων που συνθέτουν έναν από τους απειράριθμους πίνακες της μικροϊστορίας: κάποιες αφίσες που κόλλησαν οι φοιτητές στους τοίχους, κουβέντες μεταξύ των Ελλήνων της Πίζας όπως τις μεταδίδουν οι πληροφοριοδότες της αστυνομίας, η κηδεία ενός φοιτητή που κατέληξε σε δίωξη εκείνων που την οργάνωσαν, ένα γεύμα των Ελλήνων της Πίζας για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου. Το κοινό μεταξύ τους χαρακτηριστικό, που συνιστά και το ιστορικό τους ενδιαφέρον, είναι ότι τα συμβάντα περιγράφονται διά στόματος των αστυνομικών οργάνων. Το ύφος και το περιεχόμενο των εγγράφων αποκαλύπτει τη στάση της εξουσίας απέναντι στους φοιτητές καθώς και τη νοοτροπία των εκπροσώπων της στα διάφορα επίπεδα. Διαγράφει επομένως -και μάλιστα σε στιγμές συγκρούσεως των Ελλήνων με την εξουσία- μια πλευρά του περιβάλλοντος, μέσα στο οποίο εκείνοι έζησαν στο διάστημα των σπουδών τους.

Σελ. 187
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/188.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Εξίσου ανάγλυφα αναδεικνύεται από τα έγγραφα η στάση και η συμπεριφορά των Ελλήνων φοιτητών απέναντι στην εξουσία καθώς επίσης και οι ιδεολογίες που την εμπνέουν. Επειδή εξάλλου τα δρώντα πρόσωπα είναι όχι μόνο Έλληνες, αλλά και Ιταλοί φοιτητές, αποκαλύπτεται, μέσω των αστυνομικών αυτών υποθέσεων, ο βαθμός ενσωματώσεως των Ελλήνων στην πανεπιστημιακή κοινότητα και η μορφή των σχέσεών τους με τους συμφοιτητές τους. Τέλος ο σχολαστικισμός, με τον οποίο τα αστυνομικά όργανα περιγράφουν τα πρόσωπα και τα γεγονότα συντελεί στην ανάδειξη κάποιων λεπτομερειών, όπως ακριβώς μια φωτογραφία σε μεγέθυνση.

ΣΤΑ ΟΠΛΑ

Βρισκόμαστε στις αρχές της δεκαετίας του '30, δέκα χρόνια περίπου μετά την έκρηξη των πρώτων ιταλικών επαναστατικών κινημάτων, τη στιγμή ακριβώς κατά την οποία διαδραματίζονται στο παπικό κράτος τα γεγονότα που χαρακτηρίστηκαν ως ο δεύτερος μεγάλος σταθμός στην ιστορία του Risorgimento: οι εξεγέρσεις στο παπικό κράτος που κορυφώθηκαν στη Modena και στη Bologna τον Φεβρουάριο του 1831.

"Η γενιά που το '48 παρουσιάστηκε ώριμη να αντιμετωπίσει, αν όχι και να λύσει, το ιταλικό πρόβλημα ήταν εκείνη ακριβώς που, γύρω στο '30, καθόταν ακόμα στα πανεπιστημιακά θρανία (του Ateneo Pisano) και -οι λίγες εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα- παραστάθηκε χωρίς να μετάσχει στο μεγάλο άτυχο πείραμα του '30-31"1. Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται μία από τις "εξαιρέσεις" αυτές, στην οποία πρωταγωνίστησαν 

——————————————

1. Rosselli Nello, ό.π., σ. 105.

Σελ. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/189.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Κορσικανοί και Έλληνες φοιτητές. Οι διαστάσεις της πάντως δεν ήταν τόσο μεγάλες, ώστε να αναιρούν τον κανόνα.

Η υπόθεση1 αρχίζει με μια αναφορά του αρχηγού της Τοπικής Αστυνομίας προς τον Auditore di Governo με ημερομηνία 29 Δεκεμβρίου 1830: «Κατά ώραν έξ σήμερον το πρωί από εμπίστους της αστυνομίας ευρέθησαν τοιχοκολλημένα και εν συνεχεία υπό τον ιδίων απεκολλήθησαν, ώστε να μην εκτεθούν εις κοινήν θέαν, δύο έντυπα φύλλα, έν εκ των οποίων υπήρχεν εις την κολόνα της θύρας εισόδου του Collegio Ferdinando και το άλλο εις μίαν από εκείνας της Εκκλησίας των Ιπποτών. Αι ταινίαι που τα συνεκράτουν προσκολλημένα ήσαν ακόμα νωπαί και η υγρασία της επικολλήσεως δεν είχεν ακόμη στεγνώσει, πράγμα το οποίον αποδεικνύει ότι έπρεπε να έχουν τοποθετηθεί προ ολίγων λεπτών.

»Είς εκ των εμπίστων και, διά την ακρίβειαν, εκείνος όστις εύρε το έντυπον φύλλον και το οποίον εκτίθεται εις την παρούσαν αναφοράν εις το Collegio Ferdinando, είδεν, εις απόστασιν μερικών βημάτων από αυτόν, έναν άνδρα μεγαλόσωμον, με σκληρό καπέλο στο κεφάλι και τυλιγμένον εις έναν σκουρόχρωμον μανδύαν που δεν διέκρινε καθαρά εάν ήτο μπλε ή ίσως μαύρος, επειδή μόλις εχάραζε η αυγή, αλλά, όταν τον έφθασε, είδε καθαρά τα μάλλον μακριά μουστάκια του, αδιάσειστον τεκμήριον ότι ούτος έπρεπε να είναι ξένος, και εκείνος ακριβώς όστις ετοιχοκολλούσε τα έντυπα, επειδή προσεπάθησε να κρυφθή τυλίγων το πρόσωπόν του με τον μανδύαν και εν συνεχεία επέσπευσε το βήμα διά να διαφύγη από τον προειρημένον έμπιστον»2.

——————————————

1. A.S.P., Auditore di Governo-Serie lettere, b. 28, fascicolo intitolato "Affari politici". Στον φάκελο αυτόν παραπέμπουν όλες οι υποσημειώσεις του κεφαλαίου.

2. Rapporto del Capitano Bargello di Pisa Giuseppe Sorianti il 29 Dicembre 1830. Στη μετάφραση γίνεται προσπάθεια να αποδοθεί το γλωσσικά ιδίωμα των κειμένων. Στην αναφορά δεν σημειώνεται το περιεχόμενο των εντύπων, αλλά μάλλον αυτά επισυνάπτονταν, όπως ίσως υποδηλώνει η φράση "που εκτίθενται εις την παρούσαν αναφοράν". Μέσα στο

Σελ. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/190.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

26.- Έγγραφο της αστυνομίας

Σελ. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/191.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Είναι φανερό ότι η αναφορά αυτή διαβιβάστηκε αρμοδίως προς την Προεδρία της Χρηστής Κυβερνήσεως μαζί με προτάσεις για την αντιμετώπιση της καταστάσεως. Η απάντηση γράφεται -και ίσως φτάνει- την επομένη. Όσο κι αν η Φλωρεντία δεν απέχει πολύ από την Πίζα, η σπουδή των αρχών είναι προφανής, αν λάβει κανείς υπ' όψη και τα μέσα συγκοινωνίας της εποχής1.

Η επιστολή της Προεδρίας δεν μπορεί παρά να απογοήτευσε τον Auditore της Πίζας. Παρόλες τις τυπικές και στομφώδεις φιλοφρονήσεις της ("αξίζει [...] μέγας έπαινος εις την Αστυνομίαν σας διά την ετοιμότητα, με την οποίαν τα φύλλα 

——————————————

φάκελο βρήκα άλλες προκηρύξεις, γραμμένες με το χέρι: VIVA (W) LA SCOLARESCA e LA SUA INDIPENDENZA, FRENO AL DESPOTISMO-VIVA LA LIBERTÀ και πλάι S.P. (ίσως "Scolaresca Pisana"), VIVA LA LIBERTÀ e LA COSTITUZIONE. Στο πίσω μέρος του χαρτιού σημειώνεται η ημερομηνία και το μέρος όπου βρέθηκε η καθεμιά: "Copia di foglio trovato nella Scuola del Prof. Studiati nella notte Li 17 Nov. 1830. Fu trovata affissa dietro di Teatro. Staccato la scorsa notte alle ore 12 1/2, Li 17 9bre 1830. -Copia di foglio trovato nella scuola del Prof. Studiati nella matina del 17 Nov. 1830". Όπως φαίνεται από την ημερομηνία των αντιγράφων, η ιστορία έχει αρχίσει πάνω από ένα μήνα νωρίτερα. Η σχετική αναφορά είναι σχεδόν βέβαιο ότι βρίσκεται στο A.S.F. Απάντηση στην αναφορά αυτή φαίνεται ότι είναι ένα "απόρρητο" έγγραφο ή μάλλον σχέδιο εγγράφου, χωρίς ημερομηνία ούτε υπογραφή: "Αν και η συμπεριφορά της φοιτητικής νεοαλαίας, η γνωστοποιηθείσα διά της αναφοράς της Εξοχότητός σας της 18ης τρέχοντος [Νοεμβρίου;] δεν αποτελεί προς το παρόν λόγον ανησυχίας [...] είναι μολαταύτα επιβεβλημένη η άκρα επαγρύπνησις της Αστυνομίας [...] Θα ήτο χρησιμότατον εις το ζήτημα αυτό να εγγραφή με την ιδιότητα του σπουδαστού εις εκάστην των δύο Σχολών (Νομικής και Ιατρικής) ένα πρόσωπον της απολύτου εμπιστοσύνης της Αστυνομίας, τα οποίον να συνδυάζη την ικανότητα και επιδεξιότητα εις το να συμμετέχη και να ενημερώνεται περί όλων των κινήσεων και των προθέσεων της σπουδαζούσης νεολαίας με δεδοκιμασμένην πίστιν εις την Εξοχότητά σας, ώστε να σας καθιστά κοινωνόν εις οτιδήποτε ήθελεν ανακαλύψει". Είναι προφανές ότι το έγγραφο προέρχεται από την Προεδρία της Χρηστής Κυβερνήσεως.

1. Το πρώτο σιδηροδρομικά δίκτυο στην Τοσκάνη εγκαινιάσθηκε στις 13 Μαρτίου 1844.

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/192.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

27. Αφίσες με συνθήματα

Σελ. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/193.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

απεκολλήθησαν [...] ως επίσης και διά τας σώφρονας διαταγάς τας δοθείσας υπό της Υμετέρας Εξοχότητος διά μίαν σύντονον επαγρύπνησιν..."), η απάντηση δείχνει καθαρά ότι η ανακάλυψη του αστυνόμου της Πίζας δεν εξέπληξε καθόλου τις αρχές στη Φλωρεντία: "Η έντονος δραστηριότης η σχετική με τας επαναστατικάς προκηρύξεις, αίτινες ετοιχοκολλήθησαν εις την πόλιν σας την 29ην τρέχοντος, ήτο ήδη γνωστή εις το Διαμέρισμα, εις το οποίον είχον [δυσανάγνωστο] εκ Λιβόρνου μερικά δείγματα πρό τινων ημερών".

Όσο για τις προτάσεις του Auditore, όχι μόνο ευγενώς απορρίπτονται, αλλά η απόρριψη συνοδεύεται από συστάσεις που μάλλον αποτελούν εκ του πλαγίου επίπληξη προς τον Auditore για αμέλεια: "Όσον αφορά στο σύστημα των εκτάκτων τελωνοφυλακών, τας οποίας θα ηδυνάμεθα να τοποθετήσουμεν εις τα σύνορα της Pietrasanta, δυσκόλως θα συνέβαινε ώστε το αποτέλεσμα να ανταποκριθή εις τας προσδοκίας μας και να αντισταθμίση την εχθρότητα και τας ενοχλήσεις, αι οποίαι θα προέκυπτον από αυτό διά τους ξένους τους εισερχομένους μέσω εκείνου του σημείου των συνόρων..."

Είναι φανερό ότι ο πρόεδρος Humbourg δεν είναι διατεθειμένος να θυσιάσει τα οικονομικά οφέλη που αποκομίζει το κράτος της Τοσκάνης από το καθεστώς των ανοιχτών συνόρων. Γνωρίζει επίσης ότι, ακόμα κι αν μερικά παράνομα έντυπα προέρχονται από το "εξωτερικό", τα "κακόβουλα στοιχεία" που τα κυκλοφορούν μεταξύ Λιβόρνου, Πίζας, Pistoia και Φλωρεντίας βρίσκονται στην Τοσκάνη: "Επί του θέματος αυτού οφείλω να υπενθυμίσω εις την Υ.Ε. ένα λεύκωμα (figurino) της Guardia Nazionale Italiana, τυπωμένον εν Ρώμη, το οποίον, πρό τινων ημερών, εστάλη από την Πίζαν εις Φλωρεντίαν και Pistoia εντός απλών φακέλων. Το γεγονός ότι το λεύκωμα αυτό προέρχεται από την πόλιν σας και το ότι αι περιέχουσαι αυτό επιστολαί μετεφέρθησαν μέσω των συνήθων οδών, ως επίσης και το γεγονός ότι εστάλησαν εις άτομα, τα οποία κατά το παρελθόν έτος ήσαν σπουδασταί του Πανεπιστημίου, είναι περιστάσεις αι οποίαι θα

13

Σελ. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/194.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ωδήγουν εις το συμπέρασμα ότι από τους ίδιους τους νυν σπουδαστάς εστάλη το ως άνω λεύκωμα προς τους παλαιούς των Συμφοιτητάς..." Συνιστά λοιπόν ο Πρόεδρος, αντί για τα μεγαλεπήβολα σχέδια που προτείνει ο Auditore, "να ασκήται μεγαλυτέρα επαγρύπνησις εις τας διαβιβάσεις", πράγμα που σημαίνει να ανοίγονται όλα τα γράμματα1.

Ο Auditore δεν περιορίστηκε στον έλεγχο των "διαβιβάσεων": έδωσε εντολή στην αστυνομία να επισημάνει τους υπόπτους που, κατά την άποψή του, θα έπρεπε να αναζητηθούν μεταξύ των ξένων. Το αποτέλεσμα της έρευνας δίδεται σε αναφορά του αρχηγού της αστυνομίας. Είναι ένας μακροσκελής κατάλογος των ξένων (forestieri) που "εμφανίζονται εις την αστυνομίαν εις κατάστασιν αδιευκρίνιστον και είναι άξιοι σχολαστικής προσοχής". Συνολικά αναφέρονται 13 ονόματα: Πέντε Ιταλοί από άλλα κράτη της Χερσονήσου, ανάμεσα στους οποίους ένας Κορσικανός και ένας Εβραίος, δύο Γάλλοι, ένας Ελβετός, ένας Γερμανός και οι εξής τέσσερις Έλληνες:

"Κωνσταντίνος Ευσταθιάδης (ή Ευστρατιάδης;) Κόμης Μεταξάς (Costantino Eustachide conte Metaxà), Έλλην, ο οποίος αναχωρεί και επιστρέφει ενταύθα χωρίς να συμμορφώνεται προς τους κανονισμούς της Χρηστής Κυβερνήσεως, χωρίς δηλαδή να καταθέτη το διαβατήριόν του εις το Γραφείον των Ξένων (Ufficio dei Forestieri) και να λαμβάνη από αυτό την άδειαν διαμονής. Ούτος έχει προσφάτως επιστρέψει εις την πόλιν μας και εγκατεστάθη από πρώτης τρέχοντος εις την οικίαν της Margerita Bertocchi, επί της οδού San Francesco. Είναι γνωστόν ότι ούτος συνδέεται στενώς με τον Spada και ότι τα φρονήματά του δεν εναρμονίζονται με το σύστημα της τάξεως και της ησυχίας, το οποίον έχουν την ευτυχίαν να απολαμβάνουν οι κάτοικοι της Τοσκάνης.

——————————————

1. Επιστολή προς τον Auditore di Governo di Pisa dalla Presidenza del B. Governo, Li 30 Xbre 1830.

Σελ. 194
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/195.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

"Αλέξανδρος Δαμασκηνός (Alessandro Damaschinò)1 εκ Κερκύρας, προερχόμενος εκ Παρισίων, όπου ενετοπίσθη κατά το διάστημα της τελευταίας επαναστάσεως, διαπνεόμενος από φρονήματα, τα οποία καταδεικνύουν ότι πρόσκειται εις το φιλελεύθερον σύστημα.

"Κωνσταντίνος Σαπουντζάκης (Costantino Sapunzachi)2 εκ Κρήτης, ιατρός εν τη οικία Angioli, με άδειαν διαμονής δύο μηνών της 24ης παρελθόντος Δεκεμβρίου.

" Πέτρος Φλεμοτόμος (Pietro Flemotomo) εκ Ζακύνθου3, πτυχιούχος ήδη από του παρελθόντος έτους, με άδειαν διαμονής

——————————————

1. Στον κώδικα Università, DI 71, No 276, ο Δαμασκηνός παρουσιάζεται να φοιτά στο Πανεπιστήμιο τρία χρόνια (1827-1830). Στο κατάστιχο πτυχιούχων αναγράφεται με αριθμό 1666. Το όνομα πατρός λείπει. Παίρνει πτυχίο Δημοσίου Δικαίου στις 10 Δεκεμβρίου 1830.

2. Πτυχιούχος Ιατρικής και Φιλοσοφίας, Ιούνιος 1828. Στα κατάστιχα του A.S.P. (DI, 70 No 806) εμφανίζεται το ακ. έτος 1824-25 ως φοιτητής της Φαρμακευτικής, αλλά χωρίς τακτική φοίτηση. Μεταπηδάει το 1825-26 στην Ιατρική και δίνει την 1η προπαρασκευαστική εξέταση τον Νοέμβριο του 1826. Από τότε ως τη στιγμή που πήρε δίπλωμα, χάνονται τα ίχνη του από την Πίζα.

3. Πτυχιούχος Ιατρικής-Φιλοσοφίας το 1829. Κατά τον Λ. Ζώη (Λεξικόν Ζακύνθου) ο Φλεμοτόμος Πέτρος του Νικολάου κατάγεται από παλαιότατη αριστοκρατική οικογένεια που αντικαταστάθηκε στη Χρυσή Βίβλο ως "εκλιπούσα" το 1724 και ξαναγράφτηκε το 1804 στη Βίβλο της Νέας Ευγενείας. Οι Φλεμοτόμοι ήταν φιλελεύθεροι φιλογάλλοι που πλούτισαν από το εμπόριο πέπλων. Κατά το Λ.Ζ. πάντα, στον Πέτρο Φλεμοτόμο απονεμήθηκε το 1827 έπαινος στο Πανεπιστήμιο της Bologna και το 1829 όχι μόνο δίπλωμα, αλλά και αριστείο στην Πίζα. Στα ντοκουμέντα του A.S.P. (Università DI 70, No 776) ο Φλεμοτόμος εμφανίζεται να φοιτά ανελλιπώς στο Πανεπιστήμιο της Πίζας τα ακ. έτη 1824-25 και 1825-26. Άρα είναι ένας από τους Έλληνες που πηγαινοέρχονται μεταξύ Μπολόνιας και Πίζας. Μετά την Πίζα, κατά τον Α.Ζ., τελειοποίησε τις σπουδές του στο Παρίσι και, επιστρέφοντας στη Ζάκυνθο, παντρεύτηκε την κόμισσα Στέλλα του Αντ. Κουερίνου και της Μαριέττας, κομίσσης Χρυσοπλεύρη. Άσκησε "φιλανθρώπως" το ιατρικό επάγγελμα (διακρίθηκε για την αυτοθυσία του στην επιδημία της χολέρας το 1855) και είναι συγγραφέας ιατρικής διατριβής (Legrand E., Bibliographie Ionienne du 15e siècle à 1800, Paris 1810).

Σελ. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/196.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ενός μηνός, διαμένων εν τη οικία Fabbrini επί της οδού Santa Eufrasia".

Στο τέλος της αναφοράς του ο αστυνόμος Giuseppe Lovanni "αιτείται ευσεβάστως όπως [τα άτομα αυτά] κληθούν να δώσουν λόγον περί των αιτίων της παραμονής των και, εν η περιπτώσει ταύτα δεν κριθούν ικανοποιητικά, όπως ληφθή πρόνοια διά την απέλασίν των"1.

Στα μέσα του ίδιου εκείνου Ιανουαρίου μια συνταρακτική πληροφορία δίδεται από κάποιον "έμπιστο μη Τοσκάνο" στην αστυνομία της Πίζας. Ο capitano bargello σπεύδει να την ανακοινώσει στον Auditore με "απόρρητη" αναφορά: "... υπό την αρχηγίαν του Felice Banciocchi, καταγόμενου εκ Κορσικής, συζύγου της ευγενούς κυρίας Marietta Ρ... εκ Borgo και, ως εκ της τοιαύτης συγγενείας, γυναικαδέλφου του ευγενούς κυρίου Saladino εκ Borgo, επανακάμψαντος εις την πόλιν μας κατά τας τελευταίας ημέρας του μηνός Δεκεμβρίου και ήδη κατοικούντος εις μίαν μικράν έπαυλιν του ως άνω γυναικαδέλφου του έξωθεν της πύλης alle Piaggie2, επιχειρείται η συγκρότησις μιας μυστικής εταιρείας και προς το παρόν λέγεται ότι έχουν οργανωθεί εις αυτήν Κορσικανοί, Έλληνες και Ιταλοί με σκοπόν να πραγματοποιήσουν το σχέδιον της απελευθερώσεως της Κορσικής ανακηρύσσοντες ως βασιλέα αυτής τον Ναπολέοντα Β' και επεκτείνοντες εν συνεχεία τα κυριαρχικά δικαιώματά του εφ' όλης της Ιταλίας..." Στη συνέχεια της αναφοράς καταγράφονται τα ονόματα των πρώτων οπαδών του κόμματος στην Πίζα: ένας ευγενής ιππότης, ο γιος του αποθηκαρίου χαρτοσήμων, ένας φοιτητής της χειρουργικής, ο γιος του κουρέα, ένας Λιβορνέζος φοιτητής3 και ένας πτυχιούχος που ήδη εργάζεται ως δικηγόρος. "Οι Κορσικανοί", προσθέτει ο

——————————————

1. Rapporte del Capitano Bargello di Pisa li 4 Gennaio 1831.

2. Πύλη στο ανατολικό μέρος των παλαιών τειχών της Πίζας.

3. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο φοιτητής Lorenzo Bassano από το Λιβόρνο μένει στην οικία Gotti, όπου, όπως είδαμε, μένουν και πολυάριθμοι Έλληνες φοιτητές.

Σελ. 196
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/197.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

αστυνομικός, "είναι πλήρεις πατριωτικού ενθουσιασμού, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων οι οποίοι διαμένουν εν Πίζη διά σπουδάς εκκλησιαστικάς..." Από τους Έλληνες, ως "ο πλέον αφοσιωμένος εις το Κόμμα", αναφέρεται πάλι ο Κωνσταντίνος Ευσταθιάδης, κόμης Μεταξάς (εδώ Costantino Eustacitide), "διαμένων από τριών ημερών εν Λιβόρνω, από όπου ήλθεν εις επαφήν με τον Grezia από το Piemonte, φυγάδα εκ της πατρίδος του λόγω της καταδίκης του εις θάνατον, καταφυγόντα εν Λούκα και εκείθεν μεταβάντα εις Γαλλίαν μετά την τελευταίαν επανάστασιν"1.

Στην αναφορά του "εμπίστου" (πρόκειται ασφαλώς για τον πληροφοριοδότη που έχει εγγραφεί στο Πανεπιστήμιο για να ακούει τις συζητήσεις των φοιτητών) προστίθεται ότι οι Κορσικανοί σκοπεύουν να εφοδιαστούν όλοι με στιλέτα και εγχειρίδια και ότι από ορισμένους Έλληνες έχει καταστρωθεί σχέδιο να πάνε στη Μπολόνια και να διερευνήσουν στο χώρο της νεολαίας αν υπάρχει δυνατότητα να συγκροτηθεί εκεί "ανανεωτικό κόμμα" κι έτσι να επεκτείνουν τις επαφές. Αναφέρεται τέλος ένα επικείμενο ταξίδι του αρχηγού της εταιρείας στη Φλωρεντία, όπου πρόκειται να συναντήσει έναν φίλο του στη γαλλική πρεσβεία και άλλους οπαδούς του2.

Στις αρχές Φεβρουαρίου ο επαναστατικός αναβρασμός στην Πίζα κλιμακώνεται και αντίστοιχα εντείνεται η δραστηριότητα των αστυνομικών οργάνων και των σπιούνων τους: «Το δημόσιον αίσθημα την στιγμήν αυτήν διακατέχεται από μεγάλην αγωνίαν. Καθείς θέλει να μάθη όσα λέγονται περί των γεγονότων της Μοdena, της Emilia3 εις την περιφέρειαν της Μπολόνια, τα οποία παρουσιάζονται [...] με μίαν συγκεχυμένην μορφήν: μερικοί

——————————————

1. Πρόκειται ασφαλώς για την Ιουλιανή επανάσταση στη Γαλλία· στη Λούκα δεν έγινε επανάσταση γύρω στο 1830.

2. Rapporte del Capitano Bargello di Pisa il 14 Gennaio 1831.

3. Emilia Romana, περιοχή που γειτονεύει με τα ανατολικά σύνορα της Τοσκάνης.

Σελ. 197
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/198.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

λέγουν ότι εν Μοδένη η εξέγερσις έχει κατασταλεί, αλλά ότι το εκεί κίνημα έχει μεταδοθεί εις την περιοχήν της Μπολόνια εις Cesenatico1 κλπ.

»Λέγεται ότι μερικαί συγκεχυμέναι ειδήσεις προέρχονται από τον καθηγητήν Rossini, τον κόμητα Agostini και τον ιππότην Grassi· ότι διαδίδονται τεχνηέντως από τον Baciocchi μέσω των ομοεθνών οπαδών του.

»Τα πνεύματα της νεολαίας του εξωτερικού και της εθνικής [διάβαζε Τοσκανικής] νεολαίας είναι αρκετά ηλεκτρισμένα και είναι οι πρώτοι έτοιμοι να δράσουν και οι δεύτεροι να τους ενισχύσουν χειροκροτούντες από συμπάθειαν προς το συνταγματικόν πολίτευμα. Εν γένει επικροτούν τας εξαιρετικας ικανότητας του φιλανθρώπου ηγεμόνος μας, αλλά όλοι συμφωνούν ότι μία αντιπροσωπευτική και εθνική κυβέρνησις θα ικανοποιούσε περισσότερον τας ευχάς της κοινωνίας.

»Εν όψει τοιαύτης διεγέρσεως των πνευμάτων ουδέν νεότερον έχει σημειωθεί εις τας κινήσεις της νεολαίας και των άλλων οπαδών του συνταγματικού πολιτεύματος και της επαναστάσεως. Από τον Λεπενιώτην (Leppegnotti)2, Έλληνα σπουδαστήν, ελέχθη χθες, επτά τρέχοντος, ότι οι φίλοι που πήγαν στη Μπολόνια έφεραν ευχάριστα νέα.

»Ο Bosi εκ Φλωρεντίας ο οποίος φοράει γυαλιά (διά να μην

——————————————

1. Παραθαλάσσια πόλη στην περιοχή της Emilia, στην Αδριατική.

2. Για τον Λεπενιώτη Νικόλαο του Ιωάννου σημειώνονται τα εξής στον κώδικα του A.S.P., Università, DI 71, No 670: 1ο έτος στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, 2ο και 3ο έτος (1829-30 και 1830-31) στην Πίζα. Με απόφαση της 1ης Ιουνίου του 1831 του δίδεται το ευεργέτημα να δώσει πτυχιακές εξετάσεις στο τέλος του Γ' έτους. Δίνει την 1η προπαρασκευαστική εξέταση τον Νοέμβριο του 1830 και, τον Ιούνιο του 1831, δίνει τη 2η και την τελευταία και παίρνει πτυχίο. Στη στήλη των παρατηρήσεων σημειώνεται: "'Ανάκτηση του δικαιώματος να συνεχίσει τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο [της Πίζας] από το οποίο είχε αποβληθεί. Απόφαση της 5 Νοεμβρίου 1830". Στο κατάστιχο πτυχιούχων αναγράφεται ο Λεπενιώτης με αριθμό 1782.

Σελ. 198
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 179
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    "...Ο Πυλαρινός ήρθε χθες να με δει..."1

    Ίσως δεν αποτελούν μαρτυρίες για πολιτική δράση των Ελλήνων τα γράμματα αυτά, αλλά για τις σχέσεις Ελλήνων-Ιταλών λένε πάρα πολλά.

    Viva Italia! (Άνοιξη 1848)

    Ας διακοπεί εδώ η συνολική εξιστόρηση για να φωτιστεί ένα πρόσωπο:

    "Παξοί, τη 17 οκτομβρ. 1824. Α.Ε.

    Πιστοποιώ ο υπογεγραμμένος Ευλαβής Παπά Δημήτριος φαναριώτης ποτέ Μηχαήλ Εφημέριος της Εκκλησίας της Χριστού αναλίψεος (δυσανάγνωστο) ότι εβάπτισα ένα πεδή αρσενικόν του Ευγενού Κυρ.ου Βηκεντίου Α;ου γραμματικού, γεγενιμένο μετά της νομίμου αυτού γυννής Κυρίας αντζολέτας, ήτον ανάδοχοι οι Κύριοι Σταμάτης Αλεξάνδρου μπογδάνου, και γεράσιμος Σ. Κάγκας και ονόμασαν το αυτό πεδίον, φραντζέσκο και θεμιστοκλε το οποίον εβαπτίσθη εις την άνω ημέραν, 17 οκτοβρ.ου 1824. -τας 14/26 Μαρτίου 1840. απαφίθει το παρόν εις τας αιτήσεις του άνω: Κυρ.ου φραντζεσκου και Θεμίστοκλε, διά να το χρισημευθή όπου και δη.- Δημήτριος, ιερεύς, φαναριώτης, εφημέριος..."2.

    Ο Φραγκίσκος Θεμιστοκλής Γραμματικός αποφάσισε να "χρισημευθή" το παραπάνω πιστοποιητικό μετά πέντε χρόνια: το υπέβαλε, μαζί με μια βεβαίωση "αμέμπτου διαγωγής" από τον Prestantissimo Reggente dell'Isola di Paxò Νικόλαο Μακρή3,

    ——————————————

    1. στο ίδιο, σ. 111. Πρόκειται για τον Θεόδωρο Ευσταθίου Πυλαρινό από την Κεφαλονιά που πήρε πτυχίο Νομικής στις 22 Μαΐου 1848.

    2. A.S.P., Università, D I, No 4, Documenti per l'Ammissione agli studi, Anno Scolastico 1845- 46, αρ. 82.

    3. στο ίδιο.