Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 188-207 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/188.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Εξίσου ανάγλυφα αναδεικνύεται από τα έγγραφα η στάση και η συμπεριφορά των Ελλήνων φοιτητών απέναντι στην εξουσία καθώς επίσης και οι ιδεολογίες που την εμπνέουν. Επειδή εξάλλου τα δρώντα πρόσωπα είναι όχι μόνο Έλληνες, αλλά και Ιταλοί φοιτητές, αποκαλύπτεται, μέσω των αστυνομικών αυτών υποθέσεων, ο βαθμός ενσωματώσεως των Ελλήνων στην πανεπιστημιακή κοινότητα και η μορφή των σχέσεών τους με τους συμφοιτητές τους. Τέλος ο σχολαστικισμός, με τον οποίο τα αστυνομικά όργανα περιγράφουν τα πρόσωπα και τα γεγονότα συντελεί στην ανάδειξη κάποιων λεπτομερειών, όπως ακριβώς μια φωτογραφία σε μεγέθυνση.

ΣΤΑ ΟΠΛΑ

Βρισκόμαστε στις αρχές της δεκαετίας του '30, δέκα χρόνια περίπου μετά την έκρηξη των πρώτων ιταλικών επαναστατικών κινημάτων, τη στιγμή ακριβώς κατά την οποία διαδραματίζονται στο παπικό κράτος τα γεγονότα που χαρακτηρίστηκαν ως ο δεύτερος μεγάλος σταθμός στην ιστορία του Risorgimento: οι εξεγέρσεις στο παπικό κράτος που κορυφώθηκαν στη Modena και στη Bologna τον Φεβρουάριο του 1831.

"Η γενιά που το '48 παρουσιάστηκε ώριμη να αντιμετωπίσει, αν όχι και να λύσει, το ιταλικό πρόβλημα ήταν εκείνη ακριβώς που, γύρω στο '30, καθόταν ακόμα στα πανεπιστημιακά θρανία (του Ateneo Pisano) και -οι λίγες εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα- παραστάθηκε χωρίς να μετάσχει στο μεγάλο άτυχο πείραμα του '30-31"1. Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται μία από τις "εξαιρέσεις" αυτές, στην οποία πρωταγωνίστησαν 

——————————————

1. Rosselli Nello, ό.π., σ. 105.

Σελ. 188
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/189.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Κορσικανοί και Έλληνες φοιτητές. Οι διαστάσεις της πάντως δεν ήταν τόσο μεγάλες, ώστε να αναιρούν τον κανόνα.

Η υπόθεση1 αρχίζει με μια αναφορά του αρχηγού της Τοπικής Αστυνομίας προς τον Auditore di Governo με ημερομηνία 29 Δεκεμβρίου 1830: «Κατά ώραν έξ σήμερον το πρωί από εμπίστους της αστυνομίας ευρέθησαν τοιχοκολλημένα και εν συνεχεία υπό τον ιδίων απεκολλήθησαν, ώστε να μην εκτεθούν εις κοινήν θέαν, δύο έντυπα φύλλα, έν εκ των οποίων υπήρχεν εις την κολόνα της θύρας εισόδου του Collegio Ferdinando και το άλλο εις μίαν από εκείνας της Εκκλησίας των Ιπποτών. Αι ταινίαι που τα συνεκράτουν προσκολλημένα ήσαν ακόμα νωπαί και η υγρασία της επικολλήσεως δεν είχεν ακόμη στεγνώσει, πράγμα το οποίον αποδεικνύει ότι έπρεπε να έχουν τοποθετηθεί προ ολίγων λεπτών.

»Είς εκ των εμπίστων και, διά την ακρίβειαν, εκείνος όστις εύρε το έντυπον φύλλον και το οποίον εκτίθεται εις την παρούσαν αναφοράν εις το Collegio Ferdinando, είδεν, εις απόστασιν μερικών βημάτων από αυτόν, έναν άνδρα μεγαλόσωμον, με σκληρό καπέλο στο κεφάλι και τυλιγμένον εις έναν σκουρόχρωμον μανδύαν που δεν διέκρινε καθαρά εάν ήτο μπλε ή ίσως μαύρος, επειδή μόλις εχάραζε η αυγή, αλλά, όταν τον έφθασε, είδε καθαρά τα μάλλον μακριά μουστάκια του, αδιάσειστον τεκμήριον ότι ούτος έπρεπε να είναι ξένος, και εκείνος ακριβώς όστις ετοιχοκολλούσε τα έντυπα, επειδή προσεπάθησε να κρυφθή τυλίγων το πρόσωπόν του με τον μανδύαν και εν συνεχεία επέσπευσε το βήμα διά να διαφύγη από τον προειρημένον έμπιστον»2.

——————————————

1. A.S.P., Auditore di Governo-Serie lettere, b. 28, fascicolo intitolato "Affari politici". Στον φάκελο αυτόν παραπέμπουν όλες οι υποσημειώσεις του κεφαλαίου.

2. Rapporto del Capitano Bargello di Pisa Giuseppe Sorianti il 29 Dicembre 1830. Στη μετάφραση γίνεται προσπάθεια να αποδοθεί το γλωσσικά ιδίωμα των κειμένων. Στην αναφορά δεν σημειώνεται το περιεχόμενο των εντύπων, αλλά μάλλον αυτά επισυνάπτονταν, όπως ίσως υποδηλώνει η φράση "που εκτίθενται εις την παρούσαν αναφοράν". Μέσα στο

Σελ. 189
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/190.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

26.- Έγγραφο της αστυνομίας

Σελ. 190
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/191.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Είναι φανερό ότι η αναφορά αυτή διαβιβάστηκε αρμοδίως προς την Προεδρία της Χρηστής Κυβερνήσεως μαζί με προτάσεις για την αντιμετώπιση της καταστάσεως. Η απάντηση γράφεται -και ίσως φτάνει- την επομένη. Όσο κι αν η Φλωρεντία δεν απέχει πολύ από την Πίζα, η σπουδή των αρχών είναι προφανής, αν λάβει κανείς υπ' όψη και τα μέσα συγκοινωνίας της εποχής1.

Η επιστολή της Προεδρίας δεν μπορεί παρά να απογοήτευσε τον Auditore της Πίζας. Παρόλες τις τυπικές και στομφώδεις φιλοφρονήσεις της ("αξίζει [...] μέγας έπαινος εις την Αστυνομίαν σας διά την ετοιμότητα, με την οποίαν τα φύλλα 

——————————————

φάκελο βρήκα άλλες προκηρύξεις, γραμμένες με το χέρι: VIVA (W) LA SCOLARESCA e LA SUA INDIPENDENZA, FRENO AL DESPOTISMO-VIVA LA LIBERTÀ και πλάι S.P. (ίσως "Scolaresca Pisana"), VIVA LA LIBERTÀ e LA COSTITUZIONE. Στο πίσω μέρος του χαρτιού σημειώνεται η ημερομηνία και το μέρος όπου βρέθηκε η καθεμιά: "Copia di foglio trovato nella Scuola del Prof. Studiati nella notte Li 17 Nov. 1830. Fu trovata affissa dietro di Teatro. Staccato la scorsa notte alle ore 12 1/2, Li 17 9bre 1830. -Copia di foglio trovato nella scuola del Prof. Studiati nella matina del 17 Nov. 1830". Όπως φαίνεται από την ημερομηνία των αντιγράφων, η ιστορία έχει αρχίσει πάνω από ένα μήνα νωρίτερα. Η σχετική αναφορά είναι σχεδόν βέβαιο ότι βρίσκεται στο A.S.F. Απάντηση στην αναφορά αυτή φαίνεται ότι είναι ένα "απόρρητο" έγγραφο ή μάλλον σχέδιο εγγράφου, χωρίς ημερομηνία ούτε υπογραφή: "Αν και η συμπεριφορά της φοιτητικής νεοαλαίας, η γνωστοποιηθείσα διά της αναφοράς της Εξοχότητός σας της 18ης τρέχοντος [Νοεμβρίου;] δεν αποτελεί προς το παρόν λόγον ανησυχίας [...] είναι μολαταύτα επιβεβλημένη η άκρα επαγρύπνησις της Αστυνομίας [...] Θα ήτο χρησιμότατον εις το ζήτημα αυτό να εγγραφή με την ιδιότητα του σπουδαστού εις εκάστην των δύο Σχολών (Νομικής και Ιατρικής) ένα πρόσωπον της απολύτου εμπιστοσύνης της Αστυνομίας, τα οποίον να συνδυάζη την ικανότητα και επιδεξιότητα εις το να συμμετέχη και να ενημερώνεται περί όλων των κινήσεων και των προθέσεων της σπουδαζούσης νεολαίας με δεδοκιμασμένην πίστιν εις την Εξοχότητά σας, ώστε να σας καθιστά κοινωνόν εις οτιδήποτε ήθελεν ανακαλύψει". Είναι προφανές ότι το έγγραφο προέρχεται από την Προεδρία της Χρηστής Κυβερνήσεως.

1. Το πρώτο σιδηροδρομικά δίκτυο στην Τοσκάνη εγκαινιάσθηκε στις 13 Μαρτίου 1844.

Σελ. 191
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/192.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

27. Αφίσες με συνθήματα

Σελ. 192
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/193.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

απεκολλήθησαν [...] ως επίσης και διά τας σώφρονας διαταγάς τας δοθείσας υπό της Υμετέρας Εξοχότητος διά μίαν σύντονον επαγρύπνησιν..."), η απάντηση δείχνει καθαρά ότι η ανακάλυψη του αστυνόμου της Πίζας δεν εξέπληξε καθόλου τις αρχές στη Φλωρεντία: "Η έντονος δραστηριότης η σχετική με τας επαναστατικάς προκηρύξεις, αίτινες ετοιχοκολλήθησαν εις την πόλιν σας την 29ην τρέχοντος, ήτο ήδη γνωστή εις το Διαμέρισμα, εις το οποίον είχον [δυσανάγνωστο] εκ Λιβόρνου μερικά δείγματα πρό τινων ημερών".

Όσο για τις προτάσεις του Auditore, όχι μόνο ευγενώς απορρίπτονται, αλλά η απόρριψη συνοδεύεται από συστάσεις που μάλλον αποτελούν εκ του πλαγίου επίπληξη προς τον Auditore για αμέλεια: "Όσον αφορά στο σύστημα των εκτάκτων τελωνοφυλακών, τας οποίας θα ηδυνάμεθα να τοποθετήσουμεν εις τα σύνορα της Pietrasanta, δυσκόλως θα συνέβαινε ώστε το αποτέλεσμα να ανταποκριθή εις τας προσδοκίας μας και να αντισταθμίση την εχθρότητα και τας ενοχλήσεις, αι οποίαι θα προέκυπτον από αυτό διά τους ξένους τους εισερχομένους μέσω εκείνου του σημείου των συνόρων..."

Είναι φανερό ότι ο πρόεδρος Humbourg δεν είναι διατεθειμένος να θυσιάσει τα οικονομικά οφέλη που αποκομίζει το κράτος της Τοσκάνης από το καθεστώς των ανοιχτών συνόρων. Γνωρίζει επίσης ότι, ακόμα κι αν μερικά παράνομα έντυπα προέρχονται από το "εξωτερικό", τα "κακόβουλα στοιχεία" που τα κυκλοφορούν μεταξύ Λιβόρνου, Πίζας, Pistoia και Φλωρεντίας βρίσκονται στην Τοσκάνη: "Επί του θέματος αυτού οφείλω να υπενθυμίσω εις την Υ.Ε. ένα λεύκωμα (figurino) της Guardia Nazionale Italiana, τυπωμένον εν Ρώμη, το οποίον, πρό τινων ημερών, εστάλη από την Πίζαν εις Φλωρεντίαν και Pistoia εντός απλών φακέλων. Το γεγονός ότι το λεύκωμα αυτό προέρχεται από την πόλιν σας και το ότι αι περιέχουσαι αυτό επιστολαί μετεφέρθησαν μέσω των συνήθων οδών, ως επίσης και το γεγονός ότι εστάλησαν εις άτομα, τα οποία κατά το παρελθόν έτος ήσαν σπουδασταί του Πανεπιστημίου, είναι περιστάσεις αι οποίαι θα

13

Σελ. 193
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/194.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ωδήγουν εις το συμπέρασμα ότι από τους ίδιους τους νυν σπουδαστάς εστάλη το ως άνω λεύκωμα προς τους παλαιούς των Συμφοιτητάς..." Συνιστά λοιπόν ο Πρόεδρος, αντί για τα μεγαλεπήβολα σχέδια που προτείνει ο Auditore, "να ασκήται μεγαλυτέρα επαγρύπνησις εις τας διαβιβάσεις", πράγμα που σημαίνει να ανοίγονται όλα τα γράμματα1.

Ο Auditore δεν περιορίστηκε στον έλεγχο των "διαβιβάσεων": έδωσε εντολή στην αστυνομία να επισημάνει τους υπόπτους που, κατά την άποψή του, θα έπρεπε να αναζητηθούν μεταξύ των ξένων. Το αποτέλεσμα της έρευνας δίδεται σε αναφορά του αρχηγού της αστυνομίας. Είναι ένας μακροσκελής κατάλογος των ξένων (forestieri) που "εμφανίζονται εις την αστυνομίαν εις κατάστασιν αδιευκρίνιστον και είναι άξιοι σχολαστικής προσοχής". Συνολικά αναφέρονται 13 ονόματα: Πέντε Ιταλοί από άλλα κράτη της Χερσονήσου, ανάμεσα στους οποίους ένας Κορσικανός και ένας Εβραίος, δύο Γάλλοι, ένας Ελβετός, ένας Γερμανός και οι εξής τέσσερις Έλληνες:

"Κωνσταντίνος Ευσταθιάδης (ή Ευστρατιάδης;) Κόμης Μεταξάς (Costantino Eustachide conte Metaxà), Έλλην, ο οποίος αναχωρεί και επιστρέφει ενταύθα χωρίς να συμμορφώνεται προς τους κανονισμούς της Χρηστής Κυβερνήσεως, χωρίς δηλαδή να καταθέτη το διαβατήριόν του εις το Γραφείον των Ξένων (Ufficio dei Forestieri) και να λαμβάνη από αυτό την άδειαν διαμονής. Ούτος έχει προσφάτως επιστρέψει εις την πόλιν μας και εγκατεστάθη από πρώτης τρέχοντος εις την οικίαν της Margerita Bertocchi, επί της οδού San Francesco. Είναι γνωστόν ότι ούτος συνδέεται στενώς με τον Spada και ότι τα φρονήματά του δεν εναρμονίζονται με το σύστημα της τάξεως και της ησυχίας, το οποίον έχουν την ευτυχίαν να απολαμβάνουν οι κάτοικοι της Τοσκάνης.

——————————————

1. Επιστολή προς τον Auditore di Governo di Pisa dalla Presidenza del B. Governo, Li 30 Xbre 1830.

Σελ. 194
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/195.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

"Αλέξανδρος Δαμασκηνός (Alessandro Damaschinò)1 εκ Κερκύρας, προερχόμενος εκ Παρισίων, όπου ενετοπίσθη κατά το διάστημα της τελευταίας επαναστάσεως, διαπνεόμενος από φρονήματα, τα οποία καταδεικνύουν ότι πρόσκειται εις το φιλελεύθερον σύστημα.

"Κωνσταντίνος Σαπουντζάκης (Costantino Sapunzachi)2 εκ Κρήτης, ιατρός εν τη οικία Angioli, με άδειαν διαμονής δύο μηνών της 24ης παρελθόντος Δεκεμβρίου.

" Πέτρος Φλεμοτόμος (Pietro Flemotomo) εκ Ζακύνθου3, πτυχιούχος ήδη από του παρελθόντος έτους, με άδειαν διαμονής

——————————————

1. Στον κώδικα Università, DI 71, No 276, ο Δαμασκηνός παρουσιάζεται να φοιτά στο Πανεπιστήμιο τρία χρόνια (1827-1830). Στο κατάστιχο πτυχιούχων αναγράφεται με αριθμό 1666. Το όνομα πατρός λείπει. Παίρνει πτυχίο Δημοσίου Δικαίου στις 10 Δεκεμβρίου 1830.

2. Πτυχιούχος Ιατρικής και Φιλοσοφίας, Ιούνιος 1828. Στα κατάστιχα του A.S.P. (DI, 70 No 806) εμφανίζεται το ακ. έτος 1824-25 ως φοιτητής της Φαρμακευτικής, αλλά χωρίς τακτική φοίτηση. Μεταπηδάει το 1825-26 στην Ιατρική και δίνει την 1η προπαρασκευαστική εξέταση τον Νοέμβριο του 1826. Από τότε ως τη στιγμή που πήρε δίπλωμα, χάνονται τα ίχνη του από την Πίζα.

3. Πτυχιούχος Ιατρικής-Φιλοσοφίας το 1829. Κατά τον Λ. Ζώη (Λεξικόν Ζακύνθου) ο Φλεμοτόμος Πέτρος του Νικολάου κατάγεται από παλαιότατη αριστοκρατική οικογένεια που αντικαταστάθηκε στη Χρυσή Βίβλο ως "εκλιπούσα" το 1724 και ξαναγράφτηκε το 1804 στη Βίβλο της Νέας Ευγενείας. Οι Φλεμοτόμοι ήταν φιλελεύθεροι φιλογάλλοι που πλούτισαν από το εμπόριο πέπλων. Κατά το Λ.Ζ. πάντα, στον Πέτρο Φλεμοτόμο απονεμήθηκε το 1827 έπαινος στο Πανεπιστήμιο της Bologna και το 1829 όχι μόνο δίπλωμα, αλλά και αριστείο στην Πίζα. Στα ντοκουμέντα του A.S.P. (Università DI 70, No 776) ο Φλεμοτόμος εμφανίζεται να φοιτά ανελλιπώς στο Πανεπιστήμιο της Πίζας τα ακ. έτη 1824-25 και 1825-26. Άρα είναι ένας από τους Έλληνες που πηγαινοέρχονται μεταξύ Μπολόνιας και Πίζας. Μετά την Πίζα, κατά τον Α.Ζ., τελειοποίησε τις σπουδές του στο Παρίσι και, επιστρέφοντας στη Ζάκυνθο, παντρεύτηκε την κόμισσα Στέλλα του Αντ. Κουερίνου και της Μαριέττας, κομίσσης Χρυσοπλεύρη. Άσκησε "φιλανθρώπως" το ιατρικό επάγγελμα (διακρίθηκε για την αυτοθυσία του στην επιδημία της χολέρας το 1855) και είναι συγγραφέας ιατρικής διατριβής (Legrand E., Bibliographie Ionienne du 15e siècle à 1800, Paris 1810).

Σελ. 195
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/196.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ενός μηνός, διαμένων εν τη οικία Fabbrini επί της οδού Santa Eufrasia".

Στο τέλος της αναφοράς του ο αστυνόμος Giuseppe Lovanni "αιτείται ευσεβάστως όπως [τα άτομα αυτά] κληθούν να δώσουν λόγον περί των αιτίων της παραμονής των και, εν η περιπτώσει ταύτα δεν κριθούν ικανοποιητικά, όπως ληφθή πρόνοια διά την απέλασίν των"1.

Στα μέσα του ίδιου εκείνου Ιανουαρίου μια συνταρακτική πληροφορία δίδεται από κάποιον "έμπιστο μη Τοσκάνο" στην αστυνομία της Πίζας. Ο capitano bargello σπεύδει να την ανακοινώσει στον Auditore με "απόρρητη" αναφορά: "... υπό την αρχηγίαν του Felice Banciocchi, καταγόμενου εκ Κορσικής, συζύγου της ευγενούς κυρίας Marietta Ρ... εκ Borgo και, ως εκ της τοιαύτης συγγενείας, γυναικαδέλφου του ευγενούς κυρίου Saladino εκ Borgo, επανακάμψαντος εις την πόλιν μας κατά τας τελευταίας ημέρας του μηνός Δεκεμβρίου και ήδη κατοικούντος εις μίαν μικράν έπαυλιν του ως άνω γυναικαδέλφου του έξωθεν της πύλης alle Piaggie2, επιχειρείται η συγκρότησις μιας μυστικής εταιρείας και προς το παρόν λέγεται ότι έχουν οργανωθεί εις αυτήν Κορσικανοί, Έλληνες και Ιταλοί με σκοπόν να πραγματοποιήσουν το σχέδιον της απελευθερώσεως της Κορσικής ανακηρύσσοντες ως βασιλέα αυτής τον Ναπολέοντα Β' και επεκτείνοντες εν συνεχεία τα κυριαρχικά δικαιώματά του εφ' όλης της Ιταλίας..." Στη συνέχεια της αναφοράς καταγράφονται τα ονόματα των πρώτων οπαδών του κόμματος στην Πίζα: ένας ευγενής ιππότης, ο γιος του αποθηκαρίου χαρτοσήμων, ένας φοιτητής της χειρουργικής, ο γιος του κουρέα, ένας Λιβορνέζος φοιτητής3 και ένας πτυχιούχος που ήδη εργάζεται ως δικηγόρος. "Οι Κορσικανοί", προσθέτει ο

——————————————

1. Rapporte del Capitano Bargello di Pisa li 4 Gennaio 1831.

2. Πύλη στο ανατολικό μέρος των παλαιών τειχών της Πίζας.

3. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο φοιτητής Lorenzo Bassano από το Λιβόρνο μένει στην οικία Gotti, όπου, όπως είδαμε, μένουν και πολυάριθμοι Έλληνες φοιτητές.

Σελ. 196
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/197.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

αστυνομικός, "είναι πλήρεις πατριωτικού ενθουσιασμού, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων οι οποίοι διαμένουν εν Πίζη διά σπουδάς εκκλησιαστικάς..." Από τους Έλληνες, ως "ο πλέον αφοσιωμένος εις το Κόμμα", αναφέρεται πάλι ο Κωνσταντίνος Ευσταθιάδης, κόμης Μεταξάς (εδώ Costantino Eustacitide), "διαμένων από τριών ημερών εν Λιβόρνω, από όπου ήλθεν εις επαφήν με τον Grezia από το Piemonte, φυγάδα εκ της πατρίδος του λόγω της καταδίκης του εις θάνατον, καταφυγόντα εν Λούκα και εκείθεν μεταβάντα εις Γαλλίαν μετά την τελευταίαν επανάστασιν"1.

Στην αναφορά του "εμπίστου" (πρόκειται ασφαλώς για τον πληροφοριοδότη που έχει εγγραφεί στο Πανεπιστήμιο για να ακούει τις συζητήσεις των φοιτητών) προστίθεται ότι οι Κορσικανοί σκοπεύουν να εφοδιαστούν όλοι με στιλέτα και εγχειρίδια και ότι από ορισμένους Έλληνες έχει καταστρωθεί σχέδιο να πάνε στη Μπολόνια και να διερευνήσουν στο χώρο της νεολαίας αν υπάρχει δυνατότητα να συγκροτηθεί εκεί "ανανεωτικό κόμμα" κι έτσι να επεκτείνουν τις επαφές. Αναφέρεται τέλος ένα επικείμενο ταξίδι του αρχηγού της εταιρείας στη Φλωρεντία, όπου πρόκειται να συναντήσει έναν φίλο του στη γαλλική πρεσβεία και άλλους οπαδούς του2.

Στις αρχές Φεβρουαρίου ο επαναστατικός αναβρασμός στην Πίζα κλιμακώνεται και αντίστοιχα εντείνεται η δραστηριότητα των αστυνομικών οργάνων και των σπιούνων τους: «Το δημόσιον αίσθημα την στιγμήν αυτήν διακατέχεται από μεγάλην αγωνίαν. Καθείς θέλει να μάθη όσα λέγονται περί των γεγονότων της Μοdena, της Emilia3 εις την περιφέρειαν της Μπολόνια, τα οποία παρουσιάζονται [...] με μίαν συγκεχυμένην μορφήν: μερικοί

——————————————

1. Πρόκειται ασφαλώς για την Ιουλιανή επανάσταση στη Γαλλία· στη Λούκα δεν έγινε επανάσταση γύρω στο 1830.

2. Rapporte del Capitano Bargello di Pisa il 14 Gennaio 1831.

3. Emilia Romana, περιοχή που γειτονεύει με τα ανατολικά σύνορα της Τοσκάνης.

Σελ. 197
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/198.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

λέγουν ότι εν Μοδένη η εξέγερσις έχει κατασταλεί, αλλά ότι το εκεί κίνημα έχει μεταδοθεί εις την περιοχήν της Μπολόνια εις Cesenatico1 κλπ.

»Λέγεται ότι μερικαί συγκεχυμέναι ειδήσεις προέρχονται από τον καθηγητήν Rossini, τον κόμητα Agostini και τον ιππότην Grassi· ότι διαδίδονται τεχνηέντως από τον Baciocchi μέσω των ομοεθνών οπαδών του.

»Τα πνεύματα της νεολαίας του εξωτερικού και της εθνικής [διάβαζε Τοσκανικής] νεολαίας είναι αρκετά ηλεκτρισμένα και είναι οι πρώτοι έτοιμοι να δράσουν και οι δεύτεροι να τους ενισχύσουν χειροκροτούντες από συμπάθειαν προς το συνταγματικόν πολίτευμα. Εν γένει επικροτούν τας εξαιρετικας ικανότητας του φιλανθρώπου ηγεμόνος μας, αλλά όλοι συμφωνούν ότι μία αντιπροσωπευτική και εθνική κυβέρνησις θα ικανοποιούσε περισσότερον τας ευχάς της κοινωνίας.

»Εν όψει τοιαύτης διεγέρσεως των πνευμάτων ουδέν νεότερον έχει σημειωθεί εις τας κινήσεις της νεολαίας και των άλλων οπαδών του συνταγματικού πολιτεύματος και της επαναστάσεως. Από τον Λεπενιώτην (Leppegnotti)2, Έλληνα σπουδαστήν, ελέχθη χθες, επτά τρέχοντος, ότι οι φίλοι που πήγαν στη Μπολόνια έφεραν ευχάριστα νέα.

»Ο Bosi εκ Φλωρεντίας ο οποίος φοράει γυαλιά (διά να μην

——————————————

1. Παραθαλάσσια πόλη στην περιοχή της Emilia, στην Αδριατική.

2. Για τον Λεπενιώτη Νικόλαο του Ιωάννου σημειώνονται τα εξής στον κώδικα του A.S.P., Università, DI 71, No 670: 1ο έτος στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, 2ο και 3ο έτος (1829-30 και 1830-31) στην Πίζα. Με απόφαση της 1ης Ιουνίου του 1831 του δίδεται το ευεργέτημα να δώσει πτυχιακές εξετάσεις στο τέλος του Γ' έτους. Δίνει την 1η προπαρασκευαστική εξέταση τον Νοέμβριο του 1830 και, τον Ιούνιο του 1831, δίνει τη 2η και την τελευταία και παίρνει πτυχίο. Στη στήλη των παρατηρήσεων σημειώνεται: "'Ανάκτηση του δικαιώματος να συνεχίσει τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο [της Πίζας] από το οποίο είχε αποβληθεί. Απόφαση της 5 Νοεμβρίου 1830". Στο κατάστιχο πτυχιούχων αναγράφεται ο Λεπενιώτης με αριθμό 1782.

Σελ. 198
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/199.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

τον συγχέωμεν με τον άλλον) είπε ότι τον Απρίλιον δεν θα υπάρχη πλέον εν Τοσκάνη πολιτική αδικία...»1.

Λίγες μέρες ύστερα η αγωνία των φιλήσυχων πολιτών και ο ζήλος των αστυνομικών οργάνων, αν κρίνει κανείς από το ύφος των αναφορών τους, αγγίζει τα όρια του πανικού: «Τη 14η Φεβρουαρίου, το βράδυ του 1831 [έτσι ακριβώς].- Αι ανησυχητικαί φήμαι επαυξάνονται. Οι Αγαθοί και Πιστοί Βασιλικοί υπήκοοι φοβούνται- καθείς ισχυρίζεται ότι γνωρίζει ότι οι ξένοι σπουδασταί προωθούν την διατάραξιν της τάξεως και την διάλυσιν των πάντων. Εξάλλου εις το Palazzo Reale, από το μέρος της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου, απεκολλήθη από την αστυνομικήν περίπολον μία επιγραφή τεχνηέντως κατασκευασμένη, όπου αναγιγνώσκεται "Πιζάνοι, στα όπλα, στα όπλα, κάθε αναβολή είναι μοιραία". Πιο κάτω φαίνεται εις τέσσαρας γραμμάς σημειωμένον προσφάτως "Signore n.n." και εις το βάθος "da Bologna". Τοιαύται πινακίδες ανευρέθησαν και απεκολλήθησαν κατά ώραν ένδεκα υπ' αριθμόν έξ. Υπάρχουν επίσης, πλην σβησμέναι, εις τα τοιχώματα του [δυσανάγνωστο] αι ακόλουθοι επιγραφαί γραμμέναι με καμένο δαδί ή με κάρβουνο: "Κάτω οι υπουργοί· ζήτω το σύνταγμα· θάνατος στους υπουργούς των τυράννων· ζήτω η συνταγματική ελευθερία".

»Εις την εκδήλωσιν αυτήν των κακοποιών στοιχείων προστίθενται τα φυλλάδια, τα οποία καταφθάνουν από το Εξωτερικόν και υποκινούν την εξέγερσιν ήτοι το τραγούδι των Ιταλών, [δυσανάγνωστο] των πρώτων ιταλικών κινημάτων, ένα αντίγραφον επιστολής ενός Ιταλού προς τους Ιταλούς. Οι νέοι επιζητούν με θερμότατον ζήλον να ανεύρουν τοιούτου είδους φυλλάδια. Αι ιδιαίτεραι μεταξύ των επαφαί παράδοξοι, εκάστη των οποίων εξυπηρετεί την κυβέρνησιν και την αστυνομίαν, είναι ομοιόμορφοι εις το να τροφοδοτούν την υποψίαν μιας επαπειλουμένης ανατροπής του πολιτεύματος και εν τέλει ορίσθη η χρονική στιγμή κατά την τελευταίαν ημέραν των Απόκρεω, ή μάλλον την πρώτην

——————————————

1. Αναφορά ανυπόγραφη της 8 Φεβρουαρίου 1831.

Σελ. 199
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/200.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Πέπτην της προσεχούς Σαρακοστής, ημέραν κατά την οποίαν επιστρέφουν εις Πίζαν οι Τοσκάνοι σπουδασταί, οι απουσιάζοντες διά να επανίδουν τας ιδιαιτέρας πατρίδας και τους οικείους των. Ορισμένοι εξ αυτών των νεαρών σπουδαστών, μεταβάντες διά τον ως άνω λόγον εις Λιβόρνον, είπον εις τους γονείς των ότι εν Πίζη θα επισυμβή μία ανατροπή με πρωτεργάτας τους ξένους σπουδαστάς και άλλους, οι οποίοι είναι μετ' αυτών συνδεδεμένοι. Διαδίδεται εις την πόλιν ότι αι μοναχαί του Παρθεναγωγείου, της Αγίας Άννης ευρίσκονται εις κατάστασιν μεγίστης ταραχής επειδή ελέχθη υπό του πνευματικού των ο κίνδυνος τον οποίον διατρέχουν να ανατραπή η κοινωνική τάξις. Λέγεται τελικώς ότι οι συνησπισμένοι ταραξίαι σκέπτονται να προμηθευθούν εκ Λιβόρνου δύο κανόνια διά να τα χρησιμοποιήσουν εις την επανάστασιν»1.

Φαίνεται ότι πλήθος τέτοιες αναφορές έφταναν στα γραφεία της αστυνομίας από διάφορους "έμπιστους", αν και στο μεταξύ μερικοί έμπιστοι παρασύρθηκαν κι αυτοί στο κίνημα ή λίγο έλειψε να παρασυρθούν. Όλες οι πληροφορίες συνοψίζονται σε ένα έγγραφο χωρίς υπογραφή ούτε ημερομηνία, στο οποίο όμως αναγνωρίζεται το ύφος του Capitano Bargello di Pisa: "Υπολογίζων την γοργήν κλιμάκωσιν των ενεργειών των επαναστατών, οι οποίοι, αφού επί μακρόν έχουν δράσει εις το σκότος και εν άκρα μυστικότητι, έχουν διακλαδωθεί προς στατολόγησιν οπαδών, μου φαίνεται ότι διακρίνω σήμερον μία δευτέραν εξέλιξιν· η εξέλιξις αυτή προκύπτει από τας προκηρύξεις τας καλούσας τον πληθυσμόν εις επανάστασιν εναντίον του Κυριάρχου Άρχοντος, τας σχηματισθείσας με μεγίστην μαεστρίαν από έντυπα και αι οποίαι εχρησίμευον εις την απόδοσιν άλλου νοήματος, πράγμα το οποίον καταδεικνύει μοχθηρίαν και δεδηλωμένην πρόθεσιν να προκαλέσουν, όπως και αλλαχού, διατάραξιν της τάξεως εις ένα τόπον

——————————————

1. Αναφορά ανυπόγραφη της 14 Φεβρουαρίου 1831. Βρίσκεται στα Κρατικά Αρχεία της Πίζας και όχι σε κάποιο διήγημα του Τσέχωφ.

Σελ. 200
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/201.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

φιλόξενον, ειρηνικόν και ανεξίθρησκον..." Παρακάτω ο αστυνομικός αναφέρεται με λεπτομέρειες στις προσπάθειες της "Υπηρεσίας επαγρυπνήσεως", που έτρεχε όλη νύχτα να σβήνει επιγραφές και να ξεκολλάει αφίσες, και προσθέτει: "Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μία τοιαύτη δολία ενέργεια προέρχεται από τους ξένους με εκτελεστάς εκείνους, των οποίων ανεχόμεθα την παρουσίαν με το πρόσχημα ότι είναι σπουδασταί εις το Πανεπιστήμιον. Υποκινητής και αρχηγός των προειρημένων ειδεχθών εγκλημάτων είναι ο γνωστός νέος Felice Baciocchi, Κορσικανός της εθνοφρουράς, αναδειχθείς εις το αξίωμα αυτό μετά την επανάστασιν, η οποία συνέβη εν Παρισίοις και διά την οποίαν ο Κάρολος δέκατος ηναγκάσθη να εξορισθή εκ Γαλλίας..."

Αυτός ο φοβερός Baciocchi έφτασε στο σημείο να πλησιάσει ορισμένους συμπατριώτες του που ήταν πληροφοριοδότες της αστυνομίας (άγνωστο αν το ήξερε ή όχι) και να τους παρασύρει στο κίνημα "αφήνων να εννοηθεί ότι θα μετέβαινε εις Φλωρεντίαν διά να οργανώση μυστικά έναν επαναστατικόν τομέα ομού μετά φίλων του υπηρετούντων εις μίαν διπλωματικήν υπηρεσίαν του εξωτερικού και ότι εν συνεχεία καθείς θα ελάμβανε ανταμοιβήν ανταξίαν της προσφερθείσης υπηρεσίας..."

Όσο για τους φοιτητές όλων των σχολών, ακόμα κι εκείνους, "οι οποίοι, διά να κινούνται ευχερέστερον, έχουν ενδυθεί το μαύρο ράσο των κληρικών, όλοι επρομηθεύθησαν όπλα, όπως εγχειρίδια, πιστόλας, και κάποιο τουφέκι". Κουβαλούσαν τα όπλα κάτω από τα παλτά τους και τα έδειχναν ο ένας στον άλλο. Ο Capitano Bargello γνωρίζει "εκ πληροφοριών" ότι είχαν αποθηκέψει πλήθος όπλα σε διάφορα καταστήματα και είχαν σκοπό να πάνε τη νύχτα να τα πάρουν σπάζοντας τα παράθυρα. Ευτυχώς "η βιαιοπραγία αυτή ημποδίσθη από την Τοπικήν Κυβέρνησιν με την κινητοποίησιν εις το διάστημα της νυκτός των δυνάμεων της πολιτοφυλακής και εθελοντών της εμπιστοσύνης της Αστυνομίας..." Εκτός από αυτά, ο Αρχηγός της Αστυνομίας εγνώριζε επίσης ("εκ πληροφοριών" ασφαλώς) ότι "μετά των 

Σελ. 201
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/202.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Κορσικανών είναι αναμεμειγμένοι οι Έλληνες, και αυτοί επίσης οπαδοί της επαναστάσεως..."1

Περίπου δέκα μέρες μετά την παραπάνω αναφορά του, ο Capitano Bargello έχει ολωσδιόλου αποσυντονιστεί. Το λεκτικό της αναφοράς του της 25 Φεβρουαρίου είναι όσο ποτέ διανθισμένο με τις συνηθισμένες του κολακείες προς τη Χρηστή Κυβέρνηση και πλήθος άλλες φιοριτούρες, αλλά και εντελώς ασυνάρτητο2: "Κληθείς από το καθήκον να επιτελέσω το ειδικόν καθημερινόν έργον μου το αφορών εις τα πολιτικά ζητήματα, τα οποία έλαβον χώραν εις το εσωτερικόν της πόλεώς μας, οφείλω να εκθέσω ειλικρινώς και κατά συνείδησιν ότι μεταξύ των νεαρών ξένων οι οποίοι εξεδηλώθησαν σαφώς ως συμπαθούντες την τωρινήν πρότασιν της κοινωνικής αποδιοργανώσεως ευρίσκονται και πρέπει να συγκαταλέγονται μεταξύ των πλέον τολμηρών και επικινδύνων... Τοπική Αστυνομία.... από τον υπερβολικόν ζήλον των, οτιδήποτε αποσυνθέτει το γλυκύ αυτό και φιλόξενον σύστημα το οποίον έως τώρα απελαμβάνομεν μετ' ασφαλείας εις την πόλιν αυτήν, ποθητόν τόσον από τους ξένους, όσον και από τους 

——————————————

1. Αναφορά ανυπόγραφη και αχρονολόγητη. Ίσως σ' αυτήν είχε επισυναφθεί ένας αριθμητικός πίνακας που δείχνει το ποσοστό των ξένων στο σύνολο των φοιτητών. Οι ημερομηνίες του πίνακα είναι παλαιότερες, αλλά ίσως αυτά τα στοιχεία μπόρεσε να πάρει η αστυνομία. Το φύλλο επιγράφεται "Ricapitolazione di Scuolari".

Έλληνες      37   Έλληνες   40
Κορσικανοί      52   Κορσικανοί   54
Ξένοι άλλων εθνοτήτων   
  42
  Ξένοι άλλων εθνοτήτων
  45
Σύνολο ξένων   131   Σύνολο ξένων 139
Τοσκάνοι σπουδαστές   
582
  Τοσκάνοι σπουδαστές
605
Γενικό σύνολο    713   Γενικά σύνολο 744
Τη 22α Νοεμβρίου 1830      Τη 29η Νοεμβρίου 1830  

2. Δεν αποκλείεται ωστόσο να είναι προσχέδιο εγγράφου, επειδή ενδιαμέσως παραλείπονται, φράσεις και σημειώνονται αποσιωπητικά.

Σελ. 202
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/203.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

αγαθούς υπηκόους Τοσκάνους. Οι ενοχλητικοί ξένοι, οι οποίοι προξενούν μεγίστην ανησυχίαν εις την πόλιν και εις όσους την κατοικούν, είναι οι νέοι από την Κορσικήν, οι οποίοι, γενόμενοι δεκτοί εις το Πανεπιστήμιόν μας λόγω των φιλοξένων αισθημάτων, επιτρέπουν εις τον εαυτόν των να προκαλούν διεισδυτικά αταξίαν..."

Τελεία δεν υπάρχει εδώ κοντά. Υπάρχουν στιλέτα, πιστόλες, φυλλάδια ανησυχητικά, πολίτες που τρομοκρατούνται μέσα στη νύχτα, προτροπές των επαναστατών προς τους τεχνίτες, τους σπουδαστές, ακόμα και προς τους ίδιους τους πολιτοφύλακες, ανακήρυξη του Ναπολέοντος ως βασιλέως της Ιταλίας, η μοίρα των Βασιλευόντων, ο αγαθός λαός της Τοσκάνης που είναι αφοσιωμένος εις τον νόμιμον Άρχοντα του και, τέλος, ένας κατάλογος των προσώπων "που έχουν εκδηλωθεί πιο ανοιχτά υπέρ του ανατρεπτικού συστήματος, ημπορούν και πρέπει να θεωρούνται της τάξεως των πλέον τολμηρών". Από αυτούς οι Κορσικανοί ιδίως "ανακράζουν γαλλιστί Ζήτω το Σύνταγμα, Ζήτω η Γαλλία και διά να χλευάσουν ύστερα τους πολιτοφύλακας οι οποίοι τους ανακαλούν εις την τάξιν, και από τους οποίους και από τους συνεργούς των επαναλαμβάνονται απολύτως αι επιγραφαί" κτλ. κτλ. Και το έγγραφο καταλήγει με τη διαβεβαίωση ότι ο λαός της Πίζας "είναι εις τον ύψιστον βαθμόν αφοσιωμένος εις τον Μεγαλοπρεπή Άρχοντά μας"1.

Εδώ τελειώνουν τα έγγραφα του φακέλου. Σχετική είναι μια μαρτυρία του Montanelli, που το 1830 ήταν φοιτητής στην Πίζα: «Μετά τη γαλλική επανάσταση του '30 σημειώθηκε ανάλογη δράση των φιλελευθέρων σε διάφορες πόλεις της Κεντρικής Ιταλίας. Μια επανάσταση, σαν εκείνην που έγινε στη Modena και στη Μπολόνια τον Φεβρουάριο του '31, ετοιμαζόταν να ξεσπάσει το βράδυ της Τσικνοπέμπτης του ίδιου έτους στο θέατρο della Pergola στη Φλωρεντία με το αίτημα της παραχωρήσεως Συντάγματος από

——————————————

1. Rapporto del Capitano Bargello di Pisa, Li 25 febbraio 1831. Πιθανότατα η συνέχεια της ιστορίας βρίσκεται στη Φλωρεντία.

Σελ. 203
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/204.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

τον αρχιδούκα. Στη συνωμοσία ήταν αναμεμειγμένοι μερικοί υποστηρικτές του Ναπολέοντος· αρχηγός θεωρείται ο Guglielmo Libri που είχε επιστρέφει από το Παρίσι μετά το κίνημα των τριών ημερών και που είχε εκφράσει δημοσία θετικά σχόλια για τις φιλελεύθερες προθέσεις του Λουδοβίκου-Φιλίππου. Το προετοιμαζόμενο κίνημα ματαιώθηκε και ακολούθησαν οι συνηθισμένες αλυσιδωτές κατηγορίες των αρχηγών εναντίον των οπαδών και των κατώτερων οπαδών εναντίον των αρχηγών. Μετά ένα χρόνο ένα μέρος των φιλελεύθερων Τοσκάνων στρατευόταν στη νέα αδελφότητα που ονομάστηκε "La Giovane Italia"»1.

Η ΕΚΦΟΡΑ

Η παλιότερη αναφορά στο όνομα του Αναστασίου Σάλτα βρίσκεται στο Κατάστιχο των Εισαγωγικών εξετάσεων: Saltas Anastasio di Sira. -Lingua Latina e Retorica 25 Gennaio 1839, Logica 25 Gennaio 1839, Geometria Aritmetica 6 Giugno 1839 2. Σ' ένα άλλο κατάστιχο, όπου περιγράφεται όλη η πορεία των σπουδών καθενός φοιτητή, αναγράφεται πάλι το όνομα του Σάλτα: Saltas Anastasio di (λείπει) di Costantinopoli (;)- Medicina- Anno primo 1838-39- Secondo 1839-40. Στη στήλη των παρατηρήσεων σημειώνεται ότι έγινε δεκτός στο πρώτο έτος "με παραγραφήν των απουσιών του (con abbuonamento delle perdute rassegne) δι' Επιστολής της Γεν. Γραμματείας του Κράτους της 1ης Φεβρουαρίου 1839". "Ετσι ο Σάλτας

——————————————

1. Memorie sul Italia..., ό.π., σ. 38. Επίσης Niccolò Tommaseo, Diario Intimo, ό.π., σ. 80: "Στην Πίζα μια μικρή εξέγερση".

2. A.S.P., Università DI 195, Registro per gli esami d'ammissione (1836-1845), No 521.

Σελ. 204
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/205.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κέρδισε το πρώτο έτος και παρακολούθησε κανονικά τα μαθήματα από τον Φεβρουάριο ως το τέλος του ακαδημαϊκού έτους, όπως φαίνεται στη στήλη δηλώσεων παρουσίας (rassegne). Στη στήλη παρουσιών του δευτέρου έτους δεν σημειώνεται τίποτε1.

Σ' έναν φάκελο της σειράς Governatore, που περιέχει πάνω από είκοσι έγγραφα, βρέθηκε η εξήγηση των απουσιών του Σάλτα: "Πίζα 16 Φεβρουαρίου 1840.- Ο κάτωθι υπογεγραμμένος Ιατρός Alessandro Bianchi πιστοποιώ ότι ο Κύριος Αναστάσιος Σάλτας, Έλλην υπήκοος, ήδη από πολλών μηνών πάσχων εν Πίζη εκ στηθικού νοσήματος, την εσπέραν της 15ης του ως άνω μηνός Φεβρουαρίου και ώραν 8, απήλθεν εις την αιώνιον ζωήν και ήδη το πτώμα του αρχίζει να εμφανίζει δείγματα προϊούσης σήψεως..."2 Εδώ τελειώνει η ιστορία του νεαρού φοιτητή από τη Σύρα, που πέθανε στην Πίζα, και αρχίζει η περιπέτεια του πτώματός του.

Οι συμφοιτητές και συμπατριώτες του, μερικοί ίσως και συγκάτοικοί του, είχαν καλέσει εκείνο το πρωί τον γιατρό Bianchi. Έπρεπε να φροντίσουν για την κηδεία και δεν υπήρχε ορθόδοξη εκκλησία στην Πίζα. Οι Έλληνες της Τοσκάνης ενταφιάζονταν τότε όλοι σχεδόν στο Λιβόρνο, στο "Κοινόν κοιμητήριον του Γένους". Οι συμφοιτητές του Σάλτα χρειάστηκε να κάμουν όλες τις ετοιμασίες το ίδιο εκείνο πρωί: έπρεπε να συγκεντρωθούν, να συνεννοηθούν, να βρουν χρήματα ίσως. Γιατί ήθελαν να γίνουν όλα όπως πρέπει...

"Εξοχότατε.- Απελθόντος εις την αιώνιον ζωήν [...] του Σχισματικού Έλληνος Σπουδαστού Αναστασίου Σάλτα, μοι υπεβλήθη, επικυρωμένη με ιατρικήν βεβαίωσιν, με την οποίαν επιστοποιείτο η σήψις του, μία επείγουσα αίτησις όπως δοθή άδεια μεταφοράς του πτώματος την πρωίαν της 16ης εις Λιβόρνον.

——————————————

1. A.S.P., Uneversità, DI 73, Ruolo degli studenti coll'indicazione dei loro studi, No 100.

2. A.S.P., Governatore, Affari Generali, Busta 161, a 1840, fascicolo 174. Στον φάκελο αυτόν παραπέμπουν όλες οι υποσημειώσεις του κεφαλαίου.

Σελ. 205
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/206.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Απήντησα αρνητικώς διακηρύσσων ότι μόνον μετά παρέλευσιν 24 ωρών από της ειρημένης ημέρας θα επετρέπετο μία τοιαύτη μεταφορά..." Και, το πτώμα μένει ακόμα μια νύχτα άταφο και ξημερώνει η 17η Φεβρουαρίου: "... Σήμερον την πρωίαν οι ομοεθνείς σπουδασταί του αποβιώσαντος παρουσιάσθηκαν εις εμέ κατ' επανάληψιν με την παράκλησιν όπως τους επιτραπή να συνοδεύσουν το φέρετρον με λαμπάδας έως έξω από την Porta al Mare. Τους εδήλωσα ότι δεν ήτο δυνατόν να τους το επιτρέψω κωλυόμενος εις τούτο από τας εν ισχύι διαταγάς, εις την πιστήν τήρησιν των οποίων η κυβέρνησις μας έχει προσφάτως επιστήσει την προσοχήν, δεν παρέλειψα να τους επισημάνω την ευθύνην, την οποίαν επρόκειτο να αναλάβουν αν τυχόν παρέβαιναν αυτάς, και ενημέρωσα περί της όλης υποθέσεως τον προϊστάμενον του Δικαστηρίου και την υπ' αυτόν Αστυνομίαν..."

Φαίνεται ότι η επιτροπή παζάρεψε με τον αξιωματούχο (μάλλον ήταν ο Κυβερνήτης) και κατέληξαν σε κάποιο συμβιβασμό: να συνοδέψουν την άμαξα, μέσα στην οποία θα βρισκόταν το κλειστό φέρετρο με το πτώμα, χωρίς καμιά επισημότητα, σιωπηλοί, χωρίς λαμπάδες. Κι όμως "ουδέν ετήρησαν εξ όσων είχον υποσχεθεί". Αυτά που έκαμαν περιέχονται σε μια αναφορά του Αρχηγού της Αστυνομίας, που ο Governatore την επισυνάπτει στη δική του αναφορά προς τον Presidente del Buon Governo με το σχόλιο ότι "μία τοιαύτη συμπεριφορά είναι αξία παραδειγματικής τιμωρίας" και αναφέροντας ότι έχουν ήδη γίνει οι συνεννοήσεις με τον Auditore και τον Προϊστάμενο του Δικαστηρίου για τον εντοπισμό των πρωταιτίων1.

Όσο κι αν προσπάθησε ο Governatore να απαλλαγεί από τις ευθύνες, δεν κατόρθωσε να αποφύγει την επίπληξη: "... επί του

——————————————

1. Αναφορά ανυπόγραφη της 17ης Φεβρουαρίου 1840 προς τον Presidente del Buon Governo. Η αναφορά του αρχηγού της αστυνομίας δεν βρέθηκε στον φάκελο. Ο Governatore την έστειλε στη Φλωρεντία χωρίς να κρατήσει αντίγραφο ή, ίσως, είναι ένα από τα εντελώς μουτζουρωμένα έγγραφα του φακέλου.

Σελ. 206
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/207.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

θέματος της μνημονευθείσης αξιοσέβαστου Υπηρεσιακής Επιστολής σας", θα του απαντήσει ο Πρόεδρος, "τολμώ να παρατηρήσω ότι εν Φλωρεντία [...] δεν χορηγούνται άδειαι διά παρομοίας αφροσύνας, ακόμα και όταν παρέχεται η διαβεβαίωσις ότι θα διεξαχθούν χωρίς λαμπάδας..." Στην ίδια απάντηση ο Πρόεδρος χαρακτηρίζει την πράξη των Ελλήνων σπουδαστών "αυθαίρετον και απαραδειγμάτιστον αφροσύνην" και συνιστά να ξεκινήσουν αμέσως οι συνοπτικές διαδικασίες (processo economico) για την ανακάλυψη και τη φυλάκιση "εκείνου ή εκείνων, οι οποίοι θα απεδεικνύετο κατά την πορείαν της ανακρίσεως ότι βαρύνονται με κατηγορίαν σοβαροτέραν της απλής συνεργείας εις την υπόθεσιν..."1. Και βέβαια ο Governatore "δεν θα βραδύνη ούτε λεπτόν" να διαβιβάσει την εντολή του προέδρου προς τις αστυνομικές και δικαστικές αρχές "με θερμήν έκκλησιν να επιληφθούν επειγόντως..."2 Η αστυνομία εξαπολύει τους πληροφοριοδότες της και, από την επομένη κιόλας, είναι σε θέση να ξέρει τι λέγεται για την υπόθεση από τους φοιτητές -και όχι μόνο από τους Έλληνες- στο καφενείο: "...ο σπουδαστής Palagi εδήλωσε μεγαλοφώνως εντός του Caffè dell'Ussero ότι ήτο έτοιμος να αναλάβει την αρχηγίαν της συγκεντρώσεως διά την εκφοράν του πτώματος του Σάλτα εις ην περίπτωσιν ο Rigoli και οι άλλοι ήθελον εμμείνει εις την απόφασίν των να αποσυρθούν εν όψει της κυβερνητικής απαγορεύσεως..."3

Ο Πρόεδρος της Χρηστής Κυβερνήσεως φαίνεται να θεωρεί το ζήτημα σοβαρό4. "Δεν πρόκειται περί απλής παραβάσεως των

——————————————

1. Έγγραφο από την Presidenza del Buon Governo-Segreteria di Stato προς τον Governatore di Pisa της 18 Φεβρουαρίου 1840.

2. Έγγραφο από τον Governatore di Pisa προς τον Presidente del Buon Governo της 20 Φεβρουαρίου 1840.

3. Έγγραφο ανυπόγραφο προς την Presidenza del Buon Governo της 21 Φεβρουαρίου 1840.

4. Η σοβαρότητα που αποδίδεται στο γεγονός δεν οφείλεται σε δογματικούς λόγους. Η ανοχή στο ζήτημα του δόγματος είναι κυρίαρχο χαρακτηριστικό της πολιτικής στο κράτος της Τοσκάνης. Πρόκειται για παράβαση

Σελ. 207
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 188
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    Εξίσου ανάγλυφα αναδεικνύεται από τα έγγραφα η στάση και η συμπεριφορά των Ελλήνων φοιτητών απέναντι στην εξουσία καθώς επίσης και οι ιδεολογίες που την εμπνέουν. Επειδή εξάλλου τα δρώντα πρόσωπα είναι όχι μόνο Έλληνες, αλλά και Ιταλοί φοιτητές, αποκαλύπτεται, μέσω των αστυνομικών αυτών υποθέσεων, ο βαθμός ενσωματώσεως των Ελλήνων στην πανεπιστημιακή κοινότητα και η μορφή των σχέσεών τους με τους συμφοιτητές τους. Τέλος ο σχολαστικισμός, με τον οποίο τα αστυνομικά όργανα περιγράφουν τα πρόσωπα και τα γεγονότα συντελεί στην ανάδειξη κάποιων λεπτομερειών, όπως ακριβώς μια φωτογραφία σε μεγέθυνση.

    ΣΤΑ ΟΠΛΑ

    Βρισκόμαστε στις αρχές της δεκαετίας του '30, δέκα χρόνια περίπου μετά την έκρηξη των πρώτων ιταλικών επαναστατικών κινημάτων, τη στιγμή ακριβώς κατά την οποία διαδραματίζονται στο παπικό κράτος τα γεγονότα που χαρακτηρίστηκαν ως ο δεύτερος μεγάλος σταθμός στην ιστορία του Risorgimento: οι εξεγέρσεις στο παπικό κράτος που κορυφώθηκαν στη Modena και στη Bologna τον Φεβρουάριο του 1831.

    "Η γενιά που το '48 παρουσιάστηκε ώριμη να αντιμετωπίσει, αν όχι και να λύσει, το ιταλικό πρόβλημα ήταν εκείνη ακριβώς που, γύρω στο '30, καθόταν ακόμα στα πανεπιστημιακά θρανία (του Ateneo Pisano) και -οι λίγες εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα- παραστάθηκε χωρίς να μετάσχει στο μεγάλο άτυχο πείραμα του '30-31"1. Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται μία από τις "εξαιρέσεις" αυτές, στην οποία πρωταγωνίστησαν 

    ——————————————

    1. Rosselli Nello, ό.π., σ. 105.