Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 204-223 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/204.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

τον αρχιδούκα. Στη συνωμοσία ήταν αναμεμειγμένοι μερικοί υποστηρικτές του Ναπολέοντος· αρχηγός θεωρείται ο Guglielmo Libri που είχε επιστρέφει από το Παρίσι μετά το κίνημα των τριών ημερών και που είχε εκφράσει δημοσία θετικά σχόλια για τις φιλελεύθερες προθέσεις του Λουδοβίκου-Φιλίππου. Το προετοιμαζόμενο κίνημα ματαιώθηκε και ακολούθησαν οι συνηθισμένες αλυσιδωτές κατηγορίες των αρχηγών εναντίον των οπαδών και των κατώτερων οπαδών εναντίον των αρχηγών. Μετά ένα χρόνο ένα μέρος των φιλελεύθερων Τοσκάνων στρατευόταν στη νέα αδελφότητα που ονομάστηκε "La Giovane Italia"»1.

Η ΕΚΦΟΡΑ

Η παλιότερη αναφορά στο όνομα του Αναστασίου Σάλτα βρίσκεται στο Κατάστιχο των Εισαγωγικών εξετάσεων: Saltas Anastasio di Sira. -Lingua Latina e Retorica 25 Gennaio 1839, Logica 25 Gennaio 1839, Geometria Aritmetica 6 Giugno 1839 2. Σ' ένα άλλο κατάστιχο, όπου περιγράφεται όλη η πορεία των σπουδών καθενός φοιτητή, αναγράφεται πάλι το όνομα του Σάλτα: Saltas Anastasio di (λείπει) di Costantinopoli (;)- Medicina- Anno primo 1838-39- Secondo 1839-40. Στη στήλη των παρατηρήσεων σημειώνεται ότι έγινε δεκτός στο πρώτο έτος "με παραγραφήν των απουσιών του (con abbuonamento delle perdute rassegne) δι' Επιστολής της Γεν. Γραμματείας του Κράτους της 1ης Φεβρουαρίου 1839". "Ετσι ο Σάλτας

——————————————

1. Memorie sul Italia..., ό.π., σ. 38. Επίσης Niccolò Tommaseo, Diario Intimo, ό.π., σ. 80: "Στην Πίζα μια μικρή εξέγερση".

2. A.S.P., Università DI 195, Registro per gli esami d'ammissione (1836-1845), No 521.

Σελ. 204
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/205.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κέρδισε το πρώτο έτος και παρακολούθησε κανονικά τα μαθήματα από τον Φεβρουάριο ως το τέλος του ακαδημαϊκού έτους, όπως φαίνεται στη στήλη δηλώσεων παρουσίας (rassegne). Στη στήλη παρουσιών του δευτέρου έτους δεν σημειώνεται τίποτε1.

Σ' έναν φάκελο της σειράς Governatore, που περιέχει πάνω από είκοσι έγγραφα, βρέθηκε η εξήγηση των απουσιών του Σάλτα: "Πίζα 16 Φεβρουαρίου 1840.- Ο κάτωθι υπογεγραμμένος Ιατρός Alessandro Bianchi πιστοποιώ ότι ο Κύριος Αναστάσιος Σάλτας, Έλλην υπήκοος, ήδη από πολλών μηνών πάσχων εν Πίζη εκ στηθικού νοσήματος, την εσπέραν της 15ης του ως άνω μηνός Φεβρουαρίου και ώραν 8, απήλθεν εις την αιώνιον ζωήν και ήδη το πτώμα του αρχίζει να εμφανίζει δείγματα προϊούσης σήψεως..."2 Εδώ τελειώνει η ιστορία του νεαρού φοιτητή από τη Σύρα, που πέθανε στην Πίζα, και αρχίζει η περιπέτεια του πτώματός του.

Οι συμφοιτητές και συμπατριώτες του, μερικοί ίσως και συγκάτοικοί του, είχαν καλέσει εκείνο το πρωί τον γιατρό Bianchi. Έπρεπε να φροντίσουν για την κηδεία και δεν υπήρχε ορθόδοξη εκκλησία στην Πίζα. Οι Έλληνες της Τοσκάνης ενταφιάζονταν τότε όλοι σχεδόν στο Λιβόρνο, στο "Κοινόν κοιμητήριον του Γένους". Οι συμφοιτητές του Σάλτα χρειάστηκε να κάμουν όλες τις ετοιμασίες το ίδιο εκείνο πρωί: έπρεπε να συγκεντρωθούν, να συνεννοηθούν, να βρουν χρήματα ίσως. Γιατί ήθελαν να γίνουν όλα όπως πρέπει...

"Εξοχότατε.- Απελθόντος εις την αιώνιον ζωήν [...] του Σχισματικού Έλληνος Σπουδαστού Αναστασίου Σάλτα, μοι υπεβλήθη, επικυρωμένη με ιατρικήν βεβαίωσιν, με την οποίαν επιστοποιείτο η σήψις του, μία επείγουσα αίτησις όπως δοθή άδεια μεταφοράς του πτώματος την πρωίαν της 16ης εις Λιβόρνον.

——————————————

1. A.S.P., Uneversità, DI 73, Ruolo degli studenti coll'indicazione dei loro studi, No 100.

2. A.S.P., Governatore, Affari Generali, Busta 161, a 1840, fascicolo 174. Στον φάκελο αυτόν παραπέμπουν όλες οι υποσημειώσεις του κεφαλαίου.

Σελ. 205
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/206.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Απήντησα αρνητικώς διακηρύσσων ότι μόνον μετά παρέλευσιν 24 ωρών από της ειρημένης ημέρας θα επετρέπετο μία τοιαύτη μεταφορά..." Και, το πτώμα μένει ακόμα μια νύχτα άταφο και ξημερώνει η 17η Φεβρουαρίου: "... Σήμερον την πρωίαν οι ομοεθνείς σπουδασταί του αποβιώσαντος παρουσιάσθηκαν εις εμέ κατ' επανάληψιν με την παράκλησιν όπως τους επιτραπή να συνοδεύσουν το φέρετρον με λαμπάδας έως έξω από την Porta al Mare. Τους εδήλωσα ότι δεν ήτο δυνατόν να τους το επιτρέψω κωλυόμενος εις τούτο από τας εν ισχύι διαταγάς, εις την πιστήν τήρησιν των οποίων η κυβέρνησις μας έχει προσφάτως επιστήσει την προσοχήν, δεν παρέλειψα να τους επισημάνω την ευθύνην, την οποίαν επρόκειτο να αναλάβουν αν τυχόν παρέβαιναν αυτάς, και ενημέρωσα περί της όλης υποθέσεως τον προϊστάμενον του Δικαστηρίου και την υπ' αυτόν Αστυνομίαν..."

Φαίνεται ότι η επιτροπή παζάρεψε με τον αξιωματούχο (μάλλον ήταν ο Κυβερνήτης) και κατέληξαν σε κάποιο συμβιβασμό: να συνοδέψουν την άμαξα, μέσα στην οποία θα βρισκόταν το κλειστό φέρετρο με το πτώμα, χωρίς καμιά επισημότητα, σιωπηλοί, χωρίς λαμπάδες. Κι όμως "ουδέν ετήρησαν εξ όσων είχον υποσχεθεί". Αυτά που έκαμαν περιέχονται σε μια αναφορά του Αρχηγού της Αστυνομίας, που ο Governatore την επισυνάπτει στη δική του αναφορά προς τον Presidente del Buon Governo με το σχόλιο ότι "μία τοιαύτη συμπεριφορά είναι αξία παραδειγματικής τιμωρίας" και αναφέροντας ότι έχουν ήδη γίνει οι συνεννοήσεις με τον Auditore και τον Προϊστάμενο του Δικαστηρίου για τον εντοπισμό των πρωταιτίων1.

Όσο κι αν προσπάθησε ο Governatore να απαλλαγεί από τις ευθύνες, δεν κατόρθωσε να αποφύγει την επίπληξη: "... επί του

——————————————

1. Αναφορά ανυπόγραφη της 17ης Φεβρουαρίου 1840 προς τον Presidente del Buon Governo. Η αναφορά του αρχηγού της αστυνομίας δεν βρέθηκε στον φάκελο. Ο Governatore την έστειλε στη Φλωρεντία χωρίς να κρατήσει αντίγραφο ή, ίσως, είναι ένα από τα εντελώς μουτζουρωμένα έγγραφα του φακέλου.

Σελ. 206
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/207.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

θέματος της μνημονευθείσης αξιοσέβαστου Υπηρεσιακής Επιστολής σας", θα του απαντήσει ο Πρόεδρος, "τολμώ να παρατηρήσω ότι εν Φλωρεντία [...] δεν χορηγούνται άδειαι διά παρομοίας αφροσύνας, ακόμα και όταν παρέχεται η διαβεβαίωσις ότι θα διεξαχθούν χωρίς λαμπάδας..." Στην ίδια απάντηση ο Πρόεδρος χαρακτηρίζει την πράξη των Ελλήνων σπουδαστών "αυθαίρετον και απαραδειγμάτιστον αφροσύνην" και συνιστά να ξεκινήσουν αμέσως οι συνοπτικές διαδικασίες (processo economico) για την ανακάλυψη και τη φυλάκιση "εκείνου ή εκείνων, οι οποίοι θα απεδεικνύετο κατά την πορείαν της ανακρίσεως ότι βαρύνονται με κατηγορίαν σοβαροτέραν της απλής συνεργείας εις την υπόθεσιν..."1. Και βέβαια ο Governatore "δεν θα βραδύνη ούτε λεπτόν" να διαβιβάσει την εντολή του προέδρου προς τις αστυνομικές και δικαστικές αρχές "με θερμήν έκκλησιν να επιληφθούν επειγόντως..."2 Η αστυνομία εξαπολύει τους πληροφοριοδότες της και, από την επομένη κιόλας, είναι σε θέση να ξέρει τι λέγεται για την υπόθεση από τους φοιτητές -και όχι μόνο από τους Έλληνες- στο καφενείο: "...ο σπουδαστής Palagi εδήλωσε μεγαλοφώνως εντός του Caffè dell'Ussero ότι ήτο έτοιμος να αναλάβει την αρχηγίαν της συγκεντρώσεως διά την εκφοράν του πτώματος του Σάλτα εις ην περίπτωσιν ο Rigoli και οι άλλοι ήθελον εμμείνει εις την απόφασίν των να αποσυρθούν εν όψει της κυβερνητικής απαγορεύσεως..."3

Ο Πρόεδρος της Χρηστής Κυβερνήσεως φαίνεται να θεωρεί το ζήτημα σοβαρό4. "Δεν πρόκειται περί απλής παραβάσεως των

——————————————

1. Έγγραφο από την Presidenza del Buon Governo-Segreteria di Stato προς τον Governatore di Pisa της 18 Φεβρουαρίου 1840.

2. Έγγραφο από τον Governatore di Pisa προς τον Presidente del Buon Governo της 20 Φεβρουαρίου 1840.

3. Έγγραφο ανυπόγραφο προς την Presidenza del Buon Governo της 21 Φεβρουαρίου 1840.

4. Η σοβαρότητα που αποδίδεται στο γεγονός δεν οφείλεται σε δογματικούς λόγους. Η ανοχή στο ζήτημα του δόγματος είναι κυρίαρχο χαρακτηριστικό της πολιτικής στο κράτος της Τοσκάνης. Πρόκειται για παράβαση

Σελ. 207
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/208.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κειμένων διατάξεων", γράφει στον Auditore της Πίζας, "αλλά πρόκειται μάλλον περί μιας επισήμου, θρασυτάτης και κραυγαλέας περιφρονήσεως της ειδικής εκπεφρασμένης απαγορεύσεως, της διατυπωθείσης ακριβώς διά την περίπτωσιν αυτήν από την Ανωτέραν Τοπικήν Κυβερνητικήν Αρχήν. Το θράσος των παραβατών και η καταφανής πρόθεσίς των να μη στέργουν εις την αναγνώρισιν των νόμων και της εξουσίας εις το ζήτημα της παραβάσεως απαιτούν σθένος και ετοιμότητα εις την διαπραγμάτευσιν και την απόφασιν περί της υποθέσεως..." Μετά από τέτοια εισαγωγή, θα περίμενε κανείς ότι ο πρόεδρος θα ζητούσε την κεφαλήν των ενόχων επί πίνακι. Το μόνο όμως που συνιστά είναι να μην υιοθετηθεί στην ανακριτική διαδικασία ένα σύστημα, στο οποίο θα μπορούσε να αποδοθεί ο χαρακτήρας της αντιδικίας μεταξύ των κατηγορουμένων και της κυβερνήσεως και, αν είναι δυνατό, να πειστούν οι πρωταίτιοι "να ενεργήσουν με μίαν εκδήλωσιν υποταγής, η οποία θα είναι δυνατόν να θεωρηθή ως στοιχείον ελαφρυντικόν μετά το διαπραχθέν έγκλημα". Ως προς τα πρόσωπα των υποκινητών, ο πρόεδρος συμβουλεύει ("δεν είναι όμως αύται ειμή απλαί υποδείξεις...") να κατευθυνθούν οι προσπάθειες προς τον Palagi, τον Φωκά1, τον Rigoli (ανακαλώντας τον από το Λιβόρνο) και "οποιονδήποτε άλλον ευρίσκετο εις την επισυμβάσαν κατάστασιν..."2

Αλλά οι αρχές της Πίζας είχαν προλάβει τον Πρόεδρο. Ήδη την παραμονή της ημέρας, στην οποία εκείνος γράφει τις συστάσεις του, είχαν κάμει την προσπάθεια για "ενέργεια υποταγής". Η σχετική αναφορά του Auditore διασταυρώθηκε, μάλλον, κάπου στο δρόμο μεταξύ Πίζας και Φλωρεντίας, με τις "υποδείξεις"

——————————————

νόμου, αλλά και συγκεκριμένης απαγορεύσεως. Ο νόμος έχει σκοπό να αποτρέψει τη μετατροπή των εκφορών σε πολιτικές εκδηλώσεις.

1. Είναι ο Γεράσιμος Φωκάς του Νικολάου από την Κεφαλονιά. Βλ. γι' αυτόν και στο κεφ. "Η επέτειος".

2. Copia di Ministeriale dal Dipartimento del Buon Coverno all' Auditore del Governo di Pisa της 22 Φεβρουαρίου 1840.

Σελ. 208
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/209.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

του προέδρου: "Είμαι εις θέσιν να γνωρίζω ότι μία χειρονομία καλής θελήσεως προς τους Έλληνας Σπουδαστάς επεχειρήθη χθες με την εμπιστευτικήν προς αυτούς πρότασιν να μεριμνήσουν όπως τερματισθη η γνωστή εκκρεμότης υποβάλλοντες εις την Κυβέρνησιν μίαν δήλωσιν μετανοίας. Οι ρηθέντες σπουδασταί απήντησαν ότι δεν θα εδέχοντο ποτέ να αμαυρώσουν το όνομά των με μίαν πράξιν αθλιότητος. Αναφέρων εις την Εξοχότητά σας το νέον αυτό στοιχείον, δεν παύω να υποπτεύομαι ότι, κατά τα αναμενόμενα, οι Έλληνες σπουδασταί απεφάσισαν να στηριχθούν εις το ως άνω ειρημένον κόμμα..."1

Στο μεταξύ πλησιάζουν οι Απόκριες και ορισμένοι φοιτητές ετοιμάζονται να φύγουν για τις διακοπές: "Εντιμότατε κύριε Πρόεδρε. Ο νεαρός Palagi παρουσιάσθη εις εμέ διά να μου ανακοινώση ότι είχε προσκληθεί για να περάση το διάστημα των τωρινών διακοπών εις Φλωρεντίαν. Η πρόσκλησις αυτή είναι πιθανώς μία συνέχεια της άφρονος συμπεριφοράς, την οποίαν επέδειξε προσφάτως ο ως άνω νέος εις το Caffè dell'Ussero προς ένα πωλητήν της προτομής του Ναπολέοντος, περί της οποίας έδωσε πληροφορίας η αναφορά της υφ' Ημάς αστυνομίας, η διαβιβασθείσα υπ' εμού εις την Υμετέραν Εξοχότητα την 22αν τρέχοντος. Ενημέρωσα αμέσως περί της επικειμένης αναχωρήσεως του Palagi τον Signor Auditore del Governo, ο οποίος απήντησε ότι την εύρισκεν ενδεδειγμένην..."2

——————————————

1. Αναφορά ανυπόγραφη προς τον Presidente del Buon Governo της 21 Φεβρουαρίου 1840. Το "ως άνω ειρημένον κόμμα" δεν έχει πουθενά "άνω" αναφερθεί και η διατύπωση είναι συνθηματική, όπως και πολλές άλλες εκφράσεις στη γλώσσα των εγγράφων τέτοιου είδους. Πρόκειται, όπως υποθέτω, για την Giovane Italia. Στον ίδιο συνθηματικό τόνο είναι γραμμένη μια σύντομη επιστολή του Προέδρου προς τον Governatore της 22 Φεβρουαρίου, με την οποία τον ενημερώνει ότι απηύθυνε στον Auditore το υπόδειγμα της επιστολής που έπρεπε να στείλει "εις το Διακεκριμένον αυτό πρόσωπον". Μάλλον το "πρόσωπον" είναι ο Έλληνας πρόξενος. Κανένα υπόδειγμα επιστολής δεν υπάρχει στον φάκελο.

2. Εμπιστευτική ανυπόγραφη αναφορά προς την Presidenza del Buon Governo της 24 Φεβρουαρίου 1840.

14

Σελ. 209
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/210.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ο λόγος, για τον οποίο ο Auditore "την εύρισκεν ενδεδειγμένην", φαίνεται στο γράμμα του προς τον Πρόεδρο της 28 Φεβρουαρίου, με το οποίο συνιστά να γίνει (στη Φλωρεντία) μια συμπληρωματική ανάκριση στον Palagi, "ο οποίος, μακράν των κρατουμένων συντρόφων του, θα είπη προφανέστατα άνευ δισταγμού την αλήθειαν..."1

Σιγά-σιγά, η αστυνομία συγκεντρώνει τα στοιχεία. Δεν φαίνεται πουθενά αν "είπε την αλήθειαν" ο Palagi, αλλά στην Πίζα οργιάζουν οι "έμπιστοι", ενώ οι ύποπτοι ως πρωταίτιοι φαίνεται ότι έχουν διαταχθεί να μη βγουν από τα σπίτια τους και να μην δέχονται κανέναν. Οι πληροφοριοδότες δίνουν στην αστυνομία σημειώματα γεμάτα υπονοούμενα και αποσιωπητικά: «Εξοχότατε Εντεταλμένε διά την υπόθεσιν Σάλτα. Ο Fallinucci, υπό περιορισμόν κατ' οίκον, δεν είναι, ως θα όφειλε, μόνος. Ένας κάποιος Γιάμαρις που είπε προ ολίγου "αν το σκάσει ο Fallinucci θα μπλέξουμε χειρότερα" είχε μια συνομιλία με τον Fallinucci τον ίδιο, αλλά δεν... ότι έχει κληθεί στο... Έχω την τιμήν...»2

Επιτέλους, στις 12 Μαρτίου, ολοκληρώνονται οι "συνοπτικές διαδικασίες" και εκδίδεται η απόφαση: "Επειδή εκ της ανακρίσεως κτλ κτλ. προέκυψε το συμπέρασμα ότι οι κατηγορούμενοι Luciano Rigoli, Gaetano Fallinucci και Δημήτριος Μπαχώμης3 ήσαν μεταξύ αυτών οι οποίοι, την 17ην Φεβρουαρίου,

——————————————

1. Γράμμα ανυπόγραφο προς τον Presidente Bologna της 28 Φεβρουαρίου 1840.

2. Σημείωμα προς τον Sign. Cav. Auditore, Pres. del Buon Governo της 4 Μαρτίου 1840. Γιάμαρις δεν υπάρχει στους καταλόγους των φοιτητών το 1840. Η οικογένεια είναι ελληνική της παροικίας του Λιβόρνου (βλ. Κ. Τριαντάφυλλου, Κώδικες γάμων και βαπτίσεων της ελληνικής κοινότητας τον Λιβόρνου, Πάτρα 1986, σ. 30, 31). Από την οικογένεια αυτή ο Πέτρος Παύλος είναι φοιτητής στην Πίζα το 1848 και ο Αλέξανδρος το 1850-51.

3. Είναι ο Δημήτριος Μπαχώμης του Κωνσταντίνου από τη Ζάκυνθο. Πήρε πτυχίο στις 7 Ιουλίου 1842. Βλ και Ν. Τωμαδάκη, "Ναοί και θεσμοί...", ό.π., σ. 109: Ο Κωνσταντίνος Ιω. Μπαχώμης πήρε υποτροφία από την Ελλ. Κοινότητα του Λιβόρνου "να σπουδάζη επιστήμας εις Πίζαν" στις 14/26 Απριλίου 1800. Πρόκειται για τον πατέρα;

Σελ. 210
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/211.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

διεδραμάτισαν πρωτεύοντα ρόλον εις την εκτέλεσιν της μεγαλοπρεπούς και τελετουργικής εκφοράς του Πτώματος του εκπνεύσαντος Νεαρού Έλληνος σπουδαστού Αναστασίου Σάλτα. Και λαμβανομένου υπ' όψιν ότι η πράξις των ως άνω κατηγορουμένων συνιστά παράβασιν των διατάξεων του νόμου της 13ης Αυγούστου 1789 κτλ. κτλ. αι οποίαι ορίζουν να τελούνται αι εν λόγω μεταφοραί ιδιωτικώς με μόνην την παρουσίαν του ιερέως και των μοναχών του τάγματος και απαγορεύει εις τα άλλα πρόσωπα [...] να συγκεντρώνονται [...] και να τελούν οιανδήποτε τελετήν [...] Διά τους λόγους αυτούς το Διαμέρισμα [...] λαβόν υπ' όψιν την μείζονα ή ελάσσονα συμμετοχήν εκάστου των ως άνω τριών κατηγορουμένων [..] θεωρεί ότι οι πρώτοι δύο, ονόματι Luciano Rigoli και Gaetano Fallinucci είναι δυνατόν να αυτοτιμωρηθούν με τον περιορισμόν, εις τον οποίον έχουν ήδη υποβληθεί εντός των αντιστοίχων κατοικιών των επί δεκαπέντε επιπλέον ημέρας [...] και ο Δημήτριος Μπαχώμης, ως συνεργός, με τον αυτόν περιορισμόν επί ημέρας δώδεκα. Και εφόσον οι άλλοι, Ιωάννης Γεράσιμος Φωκάς, Alessandro Barbi1 και Ιωάννης Καλλίας2, οι οποίοι επίσης εκλήθησαν εις το Δικαστήριον, παρεδέχθησαν την συμμετοχήν των εις την εν λόγω μεταφοράν, θεωρεί το Διαμέρισμα ότι οφείλουν να υποβληθούν εις ανάλογον αυστηρόν περιορισμόν με την απειλήν αυστηροτέρων ποινών, την οποίαν απειλήν το Διαμέρισμα προτίθεται να εκφράση και εις τους άλλους κατηγορουμένους..."3

Την επομένη κιόλας ο Governatore της Πίζας "σπεύδει αμέσως να κοινοποιήση την ληφθείσαν απόφασιν προς όλους τους

——————————————

1. Πρόκειται, υποθέτω, για τον Αλέξανδρο Βάλβη (Alessandro Barbi) του Ιωάννου από την Κωνσταντινούπολη. Σπούδασε στην Πίζα Ιατρική από το 1838-42. Έγινε δεκτός στο πρώτο έτος με παραγραφή των απουσιών του (DI 73, No 99). Δεν πήρε πτυχίο στην Πίζα.

2. Είναι ο Ιωάννης Καλλίας του Μιχαήλ από την Αδριανούπολη. Πήρε πτυχίο στις 11 Ιουλίου 1842.

3. Copia della Ministeriale del Buon Governo all Auditore del Governo di Pisa, 12 Μαρτίου 1840.

Σελ. 211
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/212.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Βασιλικούς Αντιπροσώπους και αξιωματούχους του Διαμερίσματος διά να ενεργήσουν τα κατ' αυτούς και κατά τους Υφισταμένους των..."1 Μέσα στις επόμενες ημέρες ένας-ένας οι αξιωματούχοι αναφέρουν ότι έλαβαν "την αξιότιμον Υμετέραν": Από το Regio Tribunale της Pietrasanta, της Pontedera, του Lari, του Vico Pisano, της Barga2.

Το τελευταίο χρονολογικά έγγραφο του φακέλου είναι το εξής: "Κύριον Πρόεδρον της Χρηστής Κυβερνήσεως, Φλωρεντίαν, τη 16η Μαρτίου 1840. Επειδή ο Πρόξενος της Ελλάδος, ο οποίος διαμένει εν Λιβόρνω, έχει ενεργήσει όπως του αποσταλή η Αναφορά, η αφορώσα εις τον νεαρόν Έλληνα Αναστάσιον Σάλταν, απελθόντα εις την άλλην ζωήν εν Πίζη τη 15η παρελθόντος Φεβρουαρίου, ζητώ τας υποδείξεις της Υμετέρας Εξοχότητος διά το προς αυτόν κείμενον, το οποίον Υμείς θα εθεωρείτε κατάλληλον όπως του δοθή..."3. Είναι το ενδιαφέρον του προξένου και της ελληνικής κοινότητας; "Η μήπως έχουν φτάσει τα νέα στη Σύρα;

——————————————

1. Επιστολή ανυπόγραφη προς τον Presidente del Buon Governo της 13 Μαρτίου 1840.

2. Σύμφωνα με το διοικητικό καθεστώς που ισχύει το 1840, ο Governatore της Πίζας ασκεί την εκτελεστική εξουσία ως ανώτατος εκπρόσωπος του Αρχιδούκα στην επαρχία. Η δικαιοδοσία του εκτείνεται στις γειτονικές περιφέρειες του Vico Pisano, του Lari, της Pontedera, της Barga και της Pietrasanta. Τα όργανα που ασκούν τη δικαστική εξουσία στο διαμέρισμα της Πίζας ήταν ο Auditore del Governo της Πίζας, ο Auditore του Λιβόρνου και πλήθος άλλοι αξιωματούχοι σε μικρότερες πόλεις. Η εξουσία των οργάνων αυτών ήταν περιορισμένη και ο ρόλος τους ήταν συμβουλευτικός (αναλυτικότερα στο A.S.P., Estratto dal Vol. ΙΙΙ della Guida Generale degli Archivi di Stato Italiani, Roma 1981, σ. 662-663, 676-677, 680-681).

3. Έγγραφο ανυπόγραφο.

Σελ. 212
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/213.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Αντί επιλόγου

Βιβλίον Ληξιαρχικών πράξεων και αποβιώσεων της εν Λιβόρνω Ανατολικής Εκκλησίας της Αγίας Τριάδος, πράξις 417, 1840 6/18 Φεβρουαρίου, ο εκ της νήσου Τήνου Αναστάσιος υιός του εκ Κυδωνιών της Ασίας Αντονίου Σάλτα μαθητεύων εν πίζα, ων κατά την ηλικίαν χρόνων 19, απέθανεν κατά την 3/15 του αυτού και μετακομισθείς εις Λιβόρνον ετάφη εν τω κοινώ νεοοικοδομουμένω κοιμητηρίω του Γένους παρ' εμού Ευγενίου Καΐρη1.

Η ΕΠΕΤΕΙΟΣ

Η αστυνομία της Πίζας έλπιζε ίσως ότι, μετά την υπόθεση της κηδείας του Σάλτα, τις ανακρίσεις, τον εγκλεισμό, τις απειλές, θα ησύχαζαν κάπως οι Έλληνες. Ήταν όμως κιόλας μέσα Μαρτίου και πλησίαζε η ημέρα της εθνικής εορτής. Οι φοιτητές της Πίζας τη γιόρταζαν πάντα με λαμπρότητα2 κι η αστυνομία έπαιρνε κάθε φορά διαταγή να παρακολουθεί τις εκδηλώσεις. Αλλά το 1840 τα πράγματα ήταν για την αστυνομία χειρότερα παρά ποτέ: ο εορτασμός της επετείου είχε τόση διάρκεια και πήρε 

——————————————

1. Το βιβλίο περιλαμβάνει τους θανάτους από το 1761-1900. Ένα μέρος του υπάρχει και σε γαλλική μετάφραση. Το συμβουλεύτηκα στο Ελληνικό Ινστιτούτο της Βενετίας.

2. Βλ. Ηλίας Ζερβός Ιακωβάτος, Αυτοβιογραφία συντεθείσα..., ό.π., σ. 23-24: "Κατά την 25 Μαρτίου επανηγυρίζομεν όλοι οι φοιτηταί Έλληνες μετά πολλής λαμπρότητος και μετά μεγάλου ενθουσιασμού την ένδοξον μνήμην της εθνικής μας παλιγγενεσίας. Εν τω μέσω δε της εθνικής χαράς [...] τινές εξ ημών των Επτανησίων, αναμετρώντες την πολιτικήν μας κατάστασιν [...] υπεσχόμεθα συναλλήλοις ν' αγωνισθώμεν μετά την επάνοδόν μας προς την μετ' εκείνης ένωσίν μας". Κι αλήθεια, "τινές εξ αυτών" (κι όχι λίγοι) τήρησαν την υπόσχεσή τους.

Σελ. 213
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/214.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

τέτοιες μορφές, ώστε απασχόλησε τις αρχές του Μ. Δουκάτου από τον Μάρτιο ως τον Οκτώβριο.

Ο εορτασμός του προηγούμενου χρόνου (1839) είχε τελειώσει χωρίς επεισόδια. Ο Governatore Humbourg θυμίζει στον Pr. del Buon Governo ότι έγινε μόνο ένα συμπόσιο "εις το οποίον προσέδωσε έτι μεγαλυτέραν ευθυμίαν η ορχήστρα". Δεν σημειώθηκε "καμιά απρέπεια". Τραγούδια μόνο πατριωτικά κι ένα μικρό κλαδάκι δάφνης στη μπουτονιέρα από το πρωί. Αυτό το χρόνο όμως έχει κάθε λόγο να ανησυχεί. Μαθαίνει ότι οι Έλληνες ετοιμάζουν τη γιορτή τους για τις 3 Απριλίου. Ίσως μαντεύει ότι η ημερομηνία αυτή συμπίπτει με την εκπνοή του κατ' οίκον περιορισμού των πρωταιτίων της εκφοράς και προνοεί: "θα επρότεινα" γράφει στον Πρόεδρο, "όπως μεριμνήσωμεν μέσω των αρμοδίων διαύλων ώστε να ειδοποιηθή ο Φωκάς, ο Καμπίσης1 και άλλοι δύο τρεις Νεαροί Έλληνες, οι οποίοι διαθέτουν επιρροήν και κύρος μεταξύ των συντρόφων των, ότι η Τοπική Κυβέρνησις εμπιστεύεται εις την σύννομον και εύτακτον συμπεριφοράν των και ότι, εις περίπτωσιν καταχρήσεως της εμπιστοσύνης αυτής, δεν θα ηδύναντο ειμή να καταλογίσουν εις εαυτούς τας ευθύνας διά τα παραδειγματικά μέτρα, τα οποία ανυπερθέτως θα ελαμβάνοντο εις βάρος των..." Πρέπει επίσης να απαγορευτεί ρητά η συμμετοχή Ιταλών στο γεύμα των Ελλήνων, και ιδίως του Rigoli και του Fallinucci, και για όλα αυτά χρειάζεται να επαγρυπνεί ο Auditore, ο Προϊστάμενος του Δικαστηρίου και η αστυνομία2.

Δύο μέρες μετά την αποστολή της αναφοράς του, ο 

——————————————

1. Είναι ο Γεράσιμος Καμπίσης του Ιωάννου από την Κεφαλονιά. Έδωσε εισαγωγικές εξετάσεις τον Ιούνιο του 1838 (D Ι 195, Registre per gli esami d'ammissione 1836-1845, No 317). Παρακολούθησε μαθήματα Δημοσίου Δικαίου τα ακ. έτη 1837-38 και 1838-39 (D Ι 72, Ruolo degli scolari..., No 965). Δεν πήρε πτυχίο στην Πίζα.

2. A.S.P., Governatore, Affari Generali, No 162, a. 1840, fascicolo 286. Επιστολή του Governatore Humbourg στον Presidente Bologna, 24 Μαρτίου 1840.

Σελ. 214
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/215.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Governatore έχει λάβει την έγκριση των προτάσεών του και τις διαβιβάζει στον Auditore για τα περαιτέρω1.

Για όσα συνέβησαν σε κείνο το γεύμα έχουμε τρεις διαφορετικές εκδοχές-πραγματικό μάθημα για την αξιοπιστία των ντοκουμέντων. Η πρώτη σχετική μαρτυρία προέρχεται από τον αστυνομικό που είχε αναλάβει να παρακολουθεί έξω από την πόρτα ή και μέσα στην αίθουσα: "Το γεύμα των Ελλήνων, το προορισμένον διά τον επίσημον εορτασμόν της επετείου της απελευθερώσεώς των, ετερματίσθη κατά ώρα 8 1/4 χωρίς να επισυμβή, ως μου ανέφερε μόλις ο εντεταλμένος της Αστυνομίας, ουδέν επεισόδιον, το οποίον θα εκίνει επί τούτω την προσοχήν της Κυβερνήσεως. Μόνον δύο από τους ομοτραπέζους μετεφέρθησαν εις τας αντιστοίχους κατοικίας των επειδή τους εζάλισε το κρασί"2.

Η δεύτερη μαρτυρία φαίνεται ότι επίσης είναι γραμμένη αμέσως μετά το γεύμα, αλλά διαβιβάζεται στον Πρόεδρο της Χρηστής Κυβερνήσεως τον Αύγουστο. Ο λόγος είναι ότι εκείνη τη στιγμή, όπως θα δούμε, οι αρχές έχουν λόγους ν' ανησυχούν σοβαρότερα για τη δράση των Ελλήνων. Η αναφορά είναι χαρακτηριστική του τρόπου, με τον οποίο "βλέπει" την εκδήλωση ο Ispettore της Αστυνομίας: «Επί τη επετείω της αναγεννήσεως της Ελλάδος έλαβε χώραν κατά την ημέραν της 6ης Απριλίου εις το Εστιατόριον Buon Gusto ένα λαμπρότατον γεύμα, εις το οποίον παρευρέθησαν οι ειρημένοι Έλληνες Σπουδασταί, ένθα εξετελέσθησαν ποικίλα μουσικά κομμάτια κατά το διάστημα του ως άνω γεύματος. Κατά την διάρκειαν του γεύματος αυτού εγένοντο υπό των Ελλήνων προπόσεις εις υγείαν του βασιλέως Όθωνος και της βασιλίσσης και εις υγείαν του Αρχιδουκός της Τοσκάνης, αλλά δεν υπήρξαν [δυσανάγνωστο] και επανειλημμέναι κραυγαί "Αμήν Αμήν", διά των οποίων ημπορεί να εικάση

——————————————

1. στο ίδιο. Επιστολή του Governatore προς τον Auditore της 26 Μαρτίου 1840.

2. στο ίδιο. Αναφορά ανυπόγραφη προς τον Auditore del Governo di Pisa της 6 Απριλίου 1840.

Σελ. 215
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/216.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κανείς ότι κατεφέροντο υβριστικώς εναντίον του Duglas1, του Λούζη2 και άλλων προσωπικοτήτων χωρίς να προκαλούν ούτε [δυσανάγνωστο] αλλά μερικοί Έλληνες πολίται ανήρχοντο επί των καθισμάτων με τας χείρας υψωμένας προς τον ουρανόν ως εάν εξέφερον αράς εναντίον των προειρημένων προσωπικοτήτων. Τερματισθέντος του γεύματος όλοι ανήλθον επί των καθισμάτων και επί της τραπέζης αμιλλώμενοι μεταξύ των ποίος θα παραλάβη την ελληνικήν σημαίαν, η οποία ήτο ανηρτημένη εις υψηλόν σημείον υπεράνω της τραπέζης [δυσανάγνωστο] και, κατά την εκτέλεσιν τούτου, έθραυσαν κατά την διαμάχην ένα κομμάτι του κρυσταλλίνου πολυελαίου, ο οποίος υπήρχε εις την αίθουσαν». Στο έγγραφο επισυνάπτεται ένας κατάλογος των Ελλήνων "που φοιτούν στην Πίζα τώρα", δηλαδή τη στιγμή που διαβιβάζεται η αναφορά στον Πρόεδρο: "Μάρκος Τσιμάρας, Γεώργιος Καβαδίας, Ιωάννης Φρυδάς, Αντώνιος Νομικός, Λουκάς Σακελαρίδης, Ανδρέας Αντωνόπουλος, Νικολάκης Κλαδάς, Ραφαήλ Στέλιος, Δημήτριος Κοντολέος, Σωτήριος Χρυσανθόπουλος, Ιωάννης Ιγγλέσης, Ricardo Stivens, Γεράσιμος Λιβαδάς και Γεράσιμος Φωκάς που είναι τώρα στα Bagni di S. Giuliano"3.

——————————————

1. H. Douglas. Ύπατος Αρμοστής των Ιονίων νήσων από το 1833 ως το 1841.

2. Νικόλαος Λούζης, πολιτευτής από την Κεφαλονιά (1812-1882).

3. A.S.P., ό.π., ανυπόγραφη απόρρητη αναφορά προς τον Pr. del B. Governo της 4 Αυγούστου 1840. Όλοι οι σπουδαστές της λίστας αυτής βρίσκονται στους καταλόγους είτε ως πτυχιούχοι είτε όχι, εκτός από τον Ricardo Stivens. Στο βιβλίο Αποβιώσεων της Αγίας Τριάδας του Λιβόρνου υπάρχουν πολλοί Stivens, άρα η οικογένεια ήταν της παροικίας. Τα Bagni di S. Giuliano είναι οικισμός σε ειδυλλιακό τοπίο πολύ κοντά στην Πίζα, στο δρόμο προς τη Λούκα, όπου βρίσκονταν στην αρχαιότητα περίφημες ρωμαϊκές θέρμες. Αντίγραφο της αναφοράς αυτής υπάρχει στο A.S.F., Buon Governo Segreto, a. 1840, filza 20, No 141. Επιγράφεται "Pisa, Rapporto dell'Ispettore di Polizia. Per il Governatore..." Την αναφορά του αστυνομικού έχει διαβιβάσει ο Governatore προς τον Πρόεδρο με τη διαβεβαίωση ότι θα επιτηρούνται αυστηρά και οι 14 Έλληνες σπουδαστές και όλοι οι άλλοι που θα έφθαναν στην πόλη για το επόμενο ακαδημαϊκό έτος.

Σελ. 216
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/217.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Η τρίτη περιγραφή του γεύματος είναι γραμμένη ελληνικά, τυπώθηκε παράνομα, και κυκλοφόρησε με τη μορφή προκήρυξης. Είναι αυτή ακριβώς που προξένησε την αναζωπύρωση του κυβερνητικού ενδιαφέροντος και κίνησε μια ατελεύτητη σειρά από έρευνες για την ανακάλυψη των συντακτών της και του τυπογραφείου, όπου είχε τυπωθεί.

Προς τους Φιλέλληνας !

Λαμπρά τωόντι και πάντη χαρμόσυνος πρέπει να νομίζεται και να είναι εγχαραγμένη εις την ψυχήν εκάστου Έλληνος η μνήμη της ημέρας εκείνης εις την οποίαν οι Έλληνες κατετύναξαν τον τυραννικόν ζυγόν και επομένως ήρχησαν να αναπνέουν τον αέρα της ανεξαρτησίας, και ελευθερίας των. Η Ελλάς βέβαια, πλήρης ενθουσιασμού λαμπρώς εορτάζει την πολυθρήλλυτον εκείνην ημέραν του Ευαγγελισμού. Αν όμως τίς έστρεφε την προσοχήντου και εις ξένην γην, ήθελε θαυμάσει, ότι και οι σπουδασταί Έλληνες του Πανεπιστημίου της Πήζης όχι με ολιγότερον ενθουσιασμόν έφερον τας δάφνας προς ανάμνησιν εκείνης της τόσον επιθυμητής ημέρας, και τέλος πάντων προς τελείαν αναπλήρωσιν της εορτής επεθύμησαν να συγγευθούν και όλοι μαζύ.

Το συμπόσιον (το οποίον καθ' έκαστον έτος, δίδεται από τους νέους έλληνας), εστάθη λαμπρότατον και πολυτελέστατον, άκρα ευταξία και αγαλλίασις υπήρχε μεταξύ των συμποτών: μόλις ήρχισε το συμπόσιον όλοι ομοφώνως έπιαν εις την υγίειαν και ευδαιμονίαν του Ώθονος και της Βασιλίσσης κατ' εξακολούθησιν δε με μέγα ενθουσιασμόν εις εκείνην των ζώντων Αρχιστρατήγων και Στρατηγών Ελλήνων, και προς ανάμνησιν των αποθανόντων διά την Ελευθερίαν της Ελλάδος.

Του Δουκός της Τοσκάνης, όλοι εφώναξαν το, ζήτω! Ακολούθως δε μόλις έπειτα από μίαν βαθείαν σιωπήν ηκούσθη εξ ενός νέου Έλληνος,

το "παντελής εξολόθρευσις του μεγάλου Αρμοστού της Επτανήσου Τυράννου Δούγλας" όλοι οι συμπώται σηκοθέντες από τας θέσεις των με τας χείρας προς τον ουρανόν υψωμένας εφώναξαν "Το Παντελής εξολόθρευσις του Τυράννου, εξολόθρευσις, Είθε! Είθε!

Άλλος τίς υψωθείς επροσκάλεσε τους νέους Έλλινας να επιθυμήσουν την εξολόθρευσιν της Βουλής, κατ' εξοχήν δε του Βουλευτού

Σελ. 217
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/218.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Κυρίου Γερασίμου Λούζη, και όλοι με παρόμοιον ενθουσιασμόν εφώναξαν Το "εξολόθρευσις, εξολόθρευσις.

Είθε! Είθε! Αδελφοί εφώναξεν άλλοςτις, να εισακουσθούν αι φωναί μας και διά την εξολόθρευσιν του Τυραννίσκου Κώμητος Δημητρίου Δελα Δέτζημα. και όλοι επανάλαβαν ομοφόνως το Είθε! Είθε! Των Αξίων δε πολιτών Κυρίου Ανδρέα Μουστοξίδου και Ιωάννου Αννίνου όλοι τους εφώναξαν το Ζήτω! Ζήτω!

Είθε! Λοιπόν φωνάζω και εγώ να εισακουσθούν αι κατάραι τας οποίας οι φίλοι μου επρόσφεραν εις τους Τυράννους και αναξίους πολίτας, κατάραι αίτινες δεν επήγαζον παρά από μόνον αίσθημα φιλοπατριωτισμού νέων Ελλήνων, oι οποίοι ηξεύρουν καλώς να ανταμοίβουν τας πράξεις των Τυράννων και των αναξίων πολιτών, και εξ άλλου μέρους, να προσφέρουν τας δάφνας των αξίων και ελευθέρων ανδρών.

Το συμπόσιον τέλος πάντων έπειτα από πολλά και διάφορα Ζήτω! Ζήτω! (Brindisi) ετελείωσε με το να ασπασθούν όλοι την ελληνικήν Σημαίαν, φωνάζοντες ομοφόνως, Ζήτω ελλάς, Ζήτω Ώθων, Ζήτω ελευθερία! η μουσική δε ψάλλουσα το "Καρτερείτε φίλοι και Αδελφοί.

Λιβούρνον τη 27 Μαρτίου 1840 1

——————————————

1. Archivio Stato Firenze, Buon Governo Segreto, a. 1840, filza 20, No 141. Στον ίδιο φάκελο υπάρχει μετάφραση της προκήρυξης στα ιταλικά (copia della lettera tradotta dal Greco). Για τον στίχο του τέλους υπάρχει στη μετάφραση υποσημείωση στα αγγλικά: "a celebrated old patriotic song". Τα ιταλικά της μετάφρασης είναι πολύ καλύτερα από τα ελληνικά του πρωτοτύπου, που είναι τόσο περίεργα, ώστε αδύνατο να έχουν γραφτεί από Έλληνα. Κανείς Έλληνας, εγγράμματος ή αγράμματος, δεν θα έλεγε "Ζήτω Ελλάς" ούτε είναι δυνατό οι φοιτητές στο γεύμα να φώναζαν "Εξολόθρευσις!" Φράσεις όπως "έφερον τας δάφνας", "να προσφέρουν τας δάφνας", "άλλος τις υψωθείς", "αίσθημα Φιλοπατριωτισμού", "εξ άλλου μέρους" κ.ά.π. δεν είναι ελληνικές, αλλά κακομεταφρασμένες ιταλικές. Δύο εκδοχές υπάρχουν: ή ότι το θεωρούμενο ως πρωτότυπο κείμενο πρωτογράφτηκε στα ιταλικά και μεταφράστηκε από κάποιον Ιταλό που ήξερε λίγα ελληνικά (βλ. και το "brindisi" σε παρένθεση, με το οποίο κακομεταφράζει το "Ζήτω") ή ότι γράφτηκε από Έλληνα της παροικίας, και μάλιστα νεαρόν, που οι γονείς του τον έχουν στείλει να ξανακερδίσει τα χαμένα ελληνικά του στο σχολείο της κοινότητας. Από όλο το κείμενο εξάλλου φαίνεται καθαρά ότι ο συντάκτης του δεν είναι ένας από τους ομοτράπεζους, αλλά

Σελ. 218
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/219.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Άγνωστο πώς έπεσε το κείμενο αυτό στα χέρια της αστυνομίας. Στον Presidente del Buon Governo το στέλνει το Υπουργείο Εξωτερικών κι αυτός το διαβιβάζει αμέσως, μαζί με τις σχετικές οδηγίες προς τους Governatori της Πίζας και του Λιβόρνου: "Διαβιβάζων εις τας αξιοσεβάστους χείρας της Υ.Ε. μίαν διακοίνωσιν (Nota) αφορώσαν πολιτικάς ραδιουργίας, εις τας οποίας επιδίδονται ειδικώς οι Έλληνες υπήκοοι, παρακαλώ την Ευγενίαν σας να διατάξη αρμοδίως όπως διεξαχθώσιν εις την πόλιν σας μετά πάσης προσοχής ανακρίσεις εν σχέσει με την ως άνω διακοίνωσιν..."1

Το κείμενο της διακοίνωσης γεννάει μια υποψία ότι η καταγγελία προέρχεται από τα Επτάνησα: "Πληροφορίαι προερχόμεναι εκ του Εξωτερικού, από διαφόρους πηγάς, παρέχουν βάσιμα στοιχεία όπως υποπτευθώμεν ότι, μεταξύ των σπουδαστών (ειδικότερα των ξένων), οι οποίοι φοιτούν εις το Πανεπιστήμιον της Πίζας, υπάρχουν ουκ ολίγοι οργανωμένοι εις μυστικάς εταιρείας και ότι μεθοδεύουν επαναστατικάς δημοσιεύσεις και άλλας ραδιουργίας. Ειδικότερον οι Έλληνες υπήκοοι φέρονται ως οργανωμένοι εις την μυστικήν εταιρείαν Giovine Italia και ως προτιθέμενοι να τυπώσουν λιβέλους και άρθρα εναντίον του ισχύοντος εις τας Ιονίους νήσους Κυβερνητικού συστήματος με σκοπόν να διεγείρουν την δυσαρέσκειαν εις τας ως άνω νήσους. Η συνημμένη επιστολή εις ελληνικήν γλώσσαν (της οποίας σας εσωκλείω

——————————————

κάποιος φίλος που τώρα, τη στιγμή που γράφει, ανακράζει κι αυτός "είθε!". Πρόβλημα τέλος είναι και η ημερομηνία της προκηρύξεως. "Λιβούρνον, τη 27 Μαρτίου..." Η αστυνομία κατέληξε αργότερα στο συμπέρασμα ότι η λέξη Λιβούρνον γράφτηκε για να παραπλανήσει τις αρχές. Όσο για τη διαφορά της ημερομηνίας (κατά τα έγγραφα της αστυνομίας το γεύμα έγινε στις 6 Απριλίου), οφείλεται στη διαφορά του παλαιού από το νέο ημερολόγιο.

1. A.S.F., Buon Governo Segreto, a. 1840, filza 20, No 141. "Άκρως απόρρητος" επιστολή του Presidente del Buon Governo προς τους Governatori di Livorno e Pisa της 1 Αυγούστου 1840. To ίδιο ακριβώς έγγραφο βρίσκεται στα A.S.P., Governatore, Affari Generali, No 167, a. 1840, n. 789, αλλά με ημερομηνία 3 Αυγούστου.

Σελ. 219
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/220.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

28.

Σελ. 220
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/221.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

29.

Σελ. 221
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/222.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

και την ιταλικήν μετάφρασιν) διαβεβαιώνει ότι έχει τυπωθεί εν Λιβόρνω [...] Το γεγονός αυτό [...] φαίνεται ότι είναι εύκολον να επαληθευθεί, επειδή δεν είναι δυνατόν να υπάρχουν εν Λιβόρνω πολλά τυπογραφεία ικανά να τυπώσουν εις αυτό το ξένον ιδίωμα, θα είναι συνεπώς σκόπιμον να διεξαχθούν εν προκειμένω λεπτομερείς έρευναι [...] και να καθιερωθή ειδική παρακολούθησις των Νέων (ειδικά των ξένων), των διαμενόντων εν Πίζη διά λόγους σπουδών"1.

Στον φάκελο του A.S.F. δεν υπάρχουν έγγραφα που να μαρτυρούν τι απέδωσαν οι ανακρίσεις στην Πίζα. Υπάρχουν όμως δύο μακροσκελέστατες αναφορές από το Λιβόρνο, με τις οποίες οι κομισάριοι των δύο περιφερειών της πόλης προσπαθούν -και μάλλον κατορθώνουν- να πείσουν την Κυβέρνηση ότι η προκήρυξη δεν τυπώθηκε στην πόλη τους. Ο κομισάριος του San Marco δηλώνει ότι έκαμε όλες τις αναγκαίες ανακρίσεις και κινητοποίησε τους "εμπίστους του" για να συγκεντρώσουν πληροφορίες. "Κατά τας πληροφορίας του" λοιπόν μόνο δύο τυπογράφοι τυπώνουν ελληνικά στο Λιβόρνο: ο Giuglio Sardi και κάποιος νεαρός Proschiniti (Προσκυνητής;) από τα Επτάνησα, που έχει το παρατσούκλι Giabaltone ή Barbalta. Τον Sardi τον θεωρεί εκτός πάσης υποψίας2. Όσο για τον Προσκυνητή, "θα ηδύνατο να κινηθή η υποψία ότι ούτος προέβη εις την εκτύπωσιν εκείνου του κειμένου ή επειδή δεν εγνώριζε την σημασίαν της ενεργείας ή επειδή εγοητεύθη από χιμαιρικάς υποσχέσεις εκ μέρους των ομοεθνών του σπουδαστών του Πανεπιστημίου της Πίζης, εις το οποίον και ο ίδιος εφοίτησε..." Αλλά ο Προσκυνητής έλειπε από τον Απρίλιο στην Ancona. Για να γίνουν ανακρίσεις προς την κατεύθυνση αυτή, έπρεπε να τον περιμένουν να γυρίσει και, εξάλλου,

——————————————

1. A.S.F., ό.π., Έγγραφο Dal Dip/to degli Affari Esteri Li 30 Luglio 1840 και (το ίδιο έγγραφο) στο A.S.P., ό.π. Ασφαλώς ένα όμοιο θα βρίσκεται στα Κρατικά Αρχεία του Λιβόρνου.

2. Με υποτροφία Sardi στέλνεται για να σπουδάσει στην Πίζα ο Έκτωρ Γιαννέλης (βλ. εδώ κεφ. "Πιστοποιητικά για την εισδοχή)".

Σελ. 222
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/223.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

αρμόδιος δεν ήταν αυτός, αλλά ο άλλος κομισάριος, γιατί ο Προσκυνητής δεν κατοικούσε στην περιφέρειά του...1

Ο άλλος κομισάριος δήλωνε με τη σειρά του ότι ο Προσκυνητής δεν είναι στη δικαιοδοσία του γιατί μετακόμισε τον Σεπτέμβριο του 1839 στην οδό Cappotai και ύστερα στην οδό Del Giardino και επομένως αρμόδιος για την έρευνα είναι ο κομισάριος του San Marco. Παρόλ' αυτά ο κομισάριος του S. Leopoldo έδειξε μεγάλη προθυμία και έκαμε εξονυχιστικές έρευνες, με τους "εμπίστους" του κι αυτός, και στο τέλος πείστηκε απολύτως ότι ο Προσκυνητής δεν ήταν ένοχος: "Ούτος είναι άνθρωπος μη νοήμων και ελαφρόμυαλος, πάμπτωχος και χωρίς κανένα εισόδημα. Τα πρώτα έτη, κατά τα οποία ούτος ενεφανίσθη εις την πόλιν μας, επρομηθεύθη, με την συνδρομήν μερικών ομοεθνών του, ένα πιεστήριον με στοιχεία ελληνικά και με αυτά ετύπωσε φυλλάδιον με τίτλον calendario perpetuo και εσχεδίαζε να τυπώση ένα άλλο έργον με τίτλον metodo d'imparare tutte le lingue [...] και ένα τρίτον διά του οποίου θα εδιδάσκοντο οι τρόποι του εμπορεύεσθαι χωρίς κίνδυνον ζημίας, χωρίς κεφάλαια και με βέβαιον κέρδος..." Αλλά το μόνο που μπόρεσε να εκδώσει ο Προσκυνητής ήταν κάποια διαφημιστικά φυλλάδια για τα έργα αυτά. Δεν είχε χρήματα ούτε για να ζήσει και αναγκάστηκε να δανειστεί 400 λίρες από κάποιον Carlo Pontonier που πουλούσε τυπογραφικά στοιχεία. Δεν μπόρεσε να εξοφλήσει το χρέος του κι ο Pontonier του κράτησε το πιεστήριο. "Εκτός από το αναμφισβήτητον γεγονός ότι ο Προσκυνητής, κατά την εποχήν κατά την οποίαν ετυπώθη η ρηθείσα επιστολή, δεν κατείχε ούτε το ιδικόν του ούτε άλλο πιεστήριον, υπάρχει και ένας άλλος λόγος που τον αποκλείει, ότι τα τυπογραφικά στοιχεία, τα οποία αυτός διέθετε δεν ήσαν

——————————————

1. A.S.F., ό.π., Αναφορά του Commissario di San Marco προς Sor Consiglier di Stato General Maggiore Governatore Civile e Militare di Livorno, Livorno 26 Αυγούστου 1840. Η αναφορά του κομισάριου αυτού, καθώς και εκείνου της περιφέρειας του S. Leopoldo, διαβιβάστηκαν στον Pr. di Buon Governo από τον Governatore του Λιβόρνου με απόρρητο Έγγραφο της 4 Οκτωβρίου 1840, στο οποίο συνοψίζεται το περιεχόμενό τους.

Σελ. 223
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 204
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    τον αρχιδούκα. Στη συνωμοσία ήταν αναμεμειγμένοι μερικοί υποστηρικτές του Ναπολέοντος· αρχηγός θεωρείται ο Guglielmo Libri που είχε επιστρέφει από το Παρίσι μετά το κίνημα των τριών ημερών και που είχε εκφράσει δημοσία θετικά σχόλια για τις φιλελεύθερες προθέσεις του Λουδοβίκου-Φιλίππου. Το προετοιμαζόμενο κίνημα ματαιώθηκε και ακολούθησαν οι συνηθισμένες αλυσιδωτές κατηγορίες των αρχηγών εναντίον των οπαδών και των κατώτερων οπαδών εναντίον των αρχηγών. Μετά ένα χρόνο ένα μέρος των φιλελεύθερων Τοσκάνων στρατευόταν στη νέα αδελφότητα που ονομάστηκε "La Giovane Italia"»1.

    Η ΕΚΦΟΡΑ

    Η παλιότερη αναφορά στο όνομα του Αναστασίου Σάλτα βρίσκεται στο Κατάστιχο των Εισαγωγικών εξετάσεων: Saltas Anastasio di Sira. -Lingua Latina e Retorica 25 Gennaio 1839, Logica 25 Gennaio 1839, Geometria Aritmetica 6 Giugno 1839 2. Σ' ένα άλλο κατάστιχο, όπου περιγράφεται όλη η πορεία των σπουδών καθενός φοιτητή, αναγράφεται πάλι το όνομα του Σάλτα: Saltas Anastasio di (λείπει) di Costantinopoli (;)- Medicina- Anno primo 1838-39- Secondo 1839-40. Στη στήλη των παρατηρήσεων σημειώνεται ότι έγινε δεκτός στο πρώτο έτος "με παραγραφήν των απουσιών του (con abbuonamento delle perdute rassegne) δι' Επιστολής της Γεν. Γραμματείας του Κράτους της 1ης Φεβρουαρίου 1839". "Ετσι ο Σάλτας

    ——————————————

    1. Memorie sul Italia..., ό.π., σ. 38. Επίσης Niccolò Tommaseo, Diario Intimo, ό.π., σ. 80: "Στην Πίζα μια μικρή εξέγερση".

    2. A.S.P., Università DI 195, Registro per gli esami d'ammissione (1836-1845), No 521.