Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 25-44 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/25.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΔΟΥΚΑΤΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ

Σύνοψη ιστορίας

Το Μεγάλο Δουκάτο της Τοσκάνης σχηματίστηκε το 1530 με την παλινόρθωση των Μεδίκων που ακολούθησε την κατάληψη της Φλωρεντίας από τον Κάρολο Ε'. Η δυναστεία των Μεδίκων παρέμεινε στο θρόνο επί δύο περίπου αιώνες, για να σβήσει το 1737 ελλείψει κληρονόμου.

Με την αναδιάταξη των ευρωπαϊκών πραγμάτων που ακολούθησε τον πόλεμο για τη διαδοχή στην Πολωνία (ειρήνη της Βιέννης 1737), το Μεγάλο Δουκάτο δόθηκε στον Φραγκίσκο Στέφανο της Λορένης, σύζυγο της Μαρίας Θηρεσίας, που όμως έμεινε πάντα στη Βιέννη και κυβερνούσε την Τοσκάνη μέσω ενός συμβουλίου (1737-1765).

Πρώτος μεγάλος κυβερνήτης της Τοσκάνης από τον οίκο της Λορένης θεωρείται ο διάδοχός του Πέτρος Λεοπόλδος Α' που άσκησε προσωπικά την εξουσία από το 1765 ως το 1790, οπότε κληρονόμησε το θρόνο της Αυστρίας. Πιστός στις αρχές της φωτισμένης δεσποτείας, εισήγαγε μεταρρυθμίσεις στην οικονομία, στην πολιτική, στις κοινωνικές δομές κτλ. Ο διάδοχός του Φερδινάνδος Γ', με αφορμή κοινωνικές συγκρούσεις στην Πιστόια, στο Λιβόρνο και στη Φλωρεντία, ανέστειλε τις μεταρρυθμίσεις. Η βασιλεία του Φερδινάνδου διακόπηκε για μερικές εβδομάδες εξαιτίας της γαλλικής κατοχής στην Τοσκάνη την άνοιξη του 1799. Οι Αυστριακοί τον επανέφεραν στην εξουσία, την οποία άσκησε επί δύο ακόμα χρόνια.

Το 1801, με τη συνθήκη της Luneville, ιδρύεται στην Τοσκάνη το Βασίλειο της Ετρουρίας υπό τον Λουδοβίκο της Πάρμας από τον οίκο των Βουρβόνων. Μετά το θάνατο του Λουδοβίκου (1803), την εξουσία αναλαμβάνει η Μαρία Λουίζα ως αντιβασίλισσα εν ονόματι του γιου της Λουδοβίκου Β'. Το 1807,

Σελ. 25
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/26.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

με τη συνθήκη του Fontenebleau, η Τοσκάνη ενσωματώθηκε στη Ναπολεόντεια, αυτοκρατορία και, το επόμενο έτος, χωρίστηκε σε τρία διαμερίσματα : του Άρνου με πρωτεύουσα τη Φλωρεντία, το Μεσογειακό (Mediterraneo) με πρωτεύουσα το Λιβόρνο και του Ombrone με πρωτεύουσα τη Σιένα1.

Η "Ναπολεόντεια περίοδος" λήγει με τη συνθήκη του Παρισιού (1814), που αποκατέστησε τον οίκο της Λορένης στην εξουσία της Τοσκάνης. Ο Φερδινάνδος Γ' επανήλθε και παρέμεινε στην εξουσία ως το θάνατό του το 1824. Βρισκόμαστε ήδη στην "περίοδο της Παλινόρθωσης" (1814-1848).

Μιμητής του μεγάλου πάππου του, ο Λεοπόλδος ο Β' (1824-1859) φιλοδόξησε να λαμπρύνει το όνομά του με ανάλογες μεταρρυθμίσεις. Στο διάστημα της διετίας 1847-48 ανέθεσε την κυβέρνηση στους μετριοπαθείς φιλελευθέρους και, τον Φεβρουάριο του 1848, παραχώρησε σύνταγμα. Η ηγεμονία των φιλελευθέρων έληξε άδοξα μετά τον Πρώτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας και τα λαϊκά κινήματα, ιδιαίτερα έντονα στο Λιβόρνο. Ο Αρχιδούκας εγκατέλειψε πικραμένος την Τοσκάνη (Φεβρουάριος 1849) και την κυβέρνηση ανέλαβε η Τριανδρία Montanelli - Guerrazzi - Mazzoni. Η Τριανδρία διαλύθηκε μετά από μερικές εβδομάδες εξαιτίας των εσωτερικών της αντιθέσεων, που συνδέονταν με την ένταση των κοινωνικών και πολιτικών συγκρούσεων, και τη διαδέχτηκε η δικτατορία του Guerrazzi που δεν έζησε παραπάνω από δύο μήνες.

Ακολουθεί η "περίοδος της Αντεπανάστασης". Ο Αρχιδούκας, με την υποστήριξη των αυστριακών στρατευμάτων, επιστρέφει από την Gaeta, όπου είχε καταφύγει, και, μολονότι είχε ανακληθεί στο θρόνο από τους οπαδούς της συνταγματικής μοναρχίας, αποφασίζει να κυβερνήσει ως απόλυτος μονάρχης αναστέλλοντας το σύνταγμα (28 Ιουλίου 1849).

Η συντριβή των δημοκρατικών κινημάτων και η ρήξη μεταξύ

——————————————

1. A.S.F., Miscellanea Fiante, 225 F/4, Carta della Toscana suddivisa nelle Prefetture e Sottoprefetture, 1808.

Σελ. 26
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/27.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

των μετριοπαθών φιλελευθέρων και του Αρχιδούκα σφραγίζουν την ιστορία της επόμενης δεκαετίας. Όλο και περισσότεροι Τοσκάνοι υιοθετούν, στη δεκαετία αυτή, το πρόγραμμα του Καβούρ και στρατολογούνται στην Società Nazionale Italiana1. Η περίοδος κλείνει με την ειρηνική επανάσταση της Φλωρεντίας, τη φυγή του Αρχιδούκα (27 Απριλίου 1859) και το δημοψήφισμα, με το οποίο αποφασίστηκε η ένωση της Τοσκάνης με το Piemonte.

Διοίκηση

Ακόμα και η στεγνή απαρίθμηση συμβάντων στο προηγούμενο κεφάλαιο σκιαγραφεί το περιβάλλον, μέσα στο οποίο έζησαν οι Έλληνες φοιτητές της περιόδου 1806-1861. Για την περίοδο της Γαλλοκρατίας, θα μπορούσε κανείς να παραπέμψει σε ανάλογες, αν και όχι πανομοιότυπες, συνθήκες της ίδιας εποχής στα Επτάνησα. Πρόκειται για μια περίοδο ρήξης, πλούσια σε ιδεολογικές ζυμώσεις και εντάσεις κοινωνικές και πολιτικές.

Τη χρονική στιγμή, στην οποία η μελέτη αυτή ρίχνει το φακό της στην Τοσκάνη, τελειώνει η περίοδος της "συνετής" αντιβασιλείας της Μαρίας Λουίζας2 και ανοίγει η Ναπολεόντεια. Προκειμένου για τη διοίκηση, αυτό σημαίνει "τυπική νομιμότητα -απαραίτητη εγγύηση για να διαφυλαχθούν και να 

——————————————

1. Ιταλική Εθνική Εταιρεία: πατριωτική οργάνωση. Ιδρύθηκε το 1857 με σκοπό την ενοποίηση της Ιταλίας υπό την ηγεμονία του Piemonte. Βλ. σχετικά Αντ. Λιάκου, Η Ιταλική ενοποίηση και η Μεγάλη Ιδέα, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1985, σ. 23.

2. Μολονότι το Βασίλειο της Ετρουρίας είχε ιδρυθεί από τον Βοναπάρτη, η Μαρία Λουίζα είχε ακολουθήσει στη διακυβέρνησή του τα πρότυπα του Λεοπόλδου Α΄ της Λορένης και είχε γίνει συμπαθής στους Τοσκάνους. Βλ. P. Marmottan, Le Royaume d'Etrurie (1801-1807), Paris 1906.

Σελ. 27
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/28.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

πραγματωθούν οι μεγάλες κατακτήσεις της επανάστασης (αλλά σ' ένα περιβάλλον αυταρχισμού και συγκεντρωτισμού στη λήψη αποφάσεων)-, αποτελεσματικότητα και ορθολογισμό των οργάνων διακυβέρνησης, κεντρικών και περιφερικών, με μία γραφειοκρατία αριθμητικά ευρεία και με υψηλό επίπεδο λειτουργικότητας"1. Για τους Ιταλούς μελετητές, ο τύπος αυτός της διοίκησης αποτελούσε ρήξη με το πρόσφατο παρελθόν -που διατηρούσε έντονες τις αναμνήσεις των τοπικών κοινοτήτων (comuni)- και παράγοντα προετοιμασίας για τη μελλοντική συγκρότηση της ενωμένης Ιταλίας. Είχε επίσης "μεγάλη αξία παιδαγωγική για τα πολιτικά ρεύματα επειδή παρείχε υποσχέσεις για ευρύτερη συμμετοχή προσώπων και κοινωνικών στρωμάτων στη διαχείριση της εξουσίας..."2

Στον κοινωνικό τομέα το Ναπολεόντειο σύστημα εξασθένισε τις διακρίσεις μεταξύ των τάξεων, περιόρισε σε απλό τύπο την κατοχή των κληρονομικών τίτλων και συνέβαλε στην ανάδειξη μιας νέας κυρίαρχης τάξης με κριτήριο την ιδιοκτησία και τη θέση στην ιεραρχία της γραφειοκρατίας. Στην Τοσκάνη, όπου ήδη πριν από τη γαλλική κατοχή είχαν ωριμάσει οι συνθήκες για την κατάργηση των προνομίων του κλήρου και των ευγενών, έγιναν πρόθυμα δεκτές οι ναπολεόντειες μεταρρυθμίσεις, όπως αργότερα και οι φιλοδοξίες του Risorgimento, αλλά πάντα με μια μετριοπάθεια που αντικατόπτριζε τις τάσεις μιας αριστοκρατίας, κυρίως από γαιοκτήμονες, που δεν ήταν σε αντίθεση προς τους νεωτερισμούς, και μιας αστικής τάξης που ήταν ξένη προς τους φανατισμούς, αλλά διαθέσιμη για ανανεωτικές προσπάθειες3.

——————————————

1. Vittorio Biotti, "Momenti dell'evoluzione istituzionale a Pisa e nel Granducato di Toscana dal 1814 al 1847" στο Una città tra provincia e mutamento, εκδ. A.S.P. 1985.

2. C. Chisalberti, Dall'antico regime al 1848, Bari 1974, σελ. 115.

3. Βλ. G. Galasso, «La nuova borgesia, la "monarchia amministrativa" e i governi restaurati" στο Dagli stati preunitari dell'antico regime all'unificazione, Bologna 1981.

Σελ. 28
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/29.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Τι απέμεινε μετά την Παλινόρθωση από τις τομές που πραγματοποιήθηκαν την εποχή της γαλλικής ηγεμονίας; Φαινομενικά επανήλθε το παλαιότερο καθεστώς. "Η αντίδραση όμως αρκέστηκε στο εθιμοτυπικό μέρος"1. Μετά από μια σύντομη περίοδο αμφιταλαντεύσεων, στο διάστημα της οποίας συγκρούονται οι ακραιφνώς παλινορθωτικές τάσεις με τις τρέχουσες πραγματικότητες, υιοθετούνται αρκετοί από τους ναπολεόντειους θεσμούς με διάφορες αλλαγές, ονομαστικές και άλλες, για συμβολικούς λόγους μάλλον. Οι καιροί είχαν αλλάξει. Οι αρχές του Μ. Δουκάτου προτίμησαν να ενδώσουν στις απαιτήσεις τους παρά να υποτιμήσουν το ιστορικό βάρος των κοινωνικών ανακατατάξεων, των διοικητικών εμπειριών και των ιδεολογικών εγχαράξεων της προηγούμενης περιόδου.

Στην περίοδο της Παλινόρθωσης (1815-1848) είναι ευδιάκριτες δύο φάσεις, από τις οποίες η πρώτη καλύπτει το διάστημα από τη λήξη της Γαλλοκρατίας ως τα τέλη της δεκαετίας του '30 και η δεύτερη λήγει με τον Πρώτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας. Στα πολιτικά πράγματα της πρώτης φάσης, που ονομάζεται συχνά Fossombroniana από το όνομα του εμπνευστή των διοικητικών ρυθμίσεων, κυριαρχεί στον τρόπο διακυβερνήσεως μια τάση μετριοπαθούς συντηρητισμού που έχει σκοπό να αποτρέψει τη συμμετοχή της Τοσκάνης στους μεγάλους αγώνες, που είχαν ήδη δρομολογηθεί στην Ιταλία από το 1820, με το να προσδώσει στη διακυβέρνηση έναν χαρακτήρα πατρικό, φωτισμένο και μεγαλόκαρδο. Με μια σειρά νόμων, από τους οποίους ο πρώτος και βασικός θεσπίστηκε το 1814 2, εγκαθιδρύεται ένα καθεστώς με κυριότερο χαρακτηριστικό τον διοικητικό συγκεντρωτισμό κατά τα ναπολεόντεια πρότυπα3. Στην Presidenza di Buon Governo

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 219.

2. A.S.F. Bandi Toscana, 21. LVII, Motuproprio con quale sono abolite le prefetture ecc., Firenze, 27 Ιουνίου 1814.

3. Οι κυριότεροι από τους νόμους της τριακονταετίας 1808-1838 εκτέθηκαν στη "Mostra documentaria, 16 Novembre-21 Dicembre 1985"

Σελ. 29
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/30.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ανατέθηκαν εξουσίες ανάλογες μ' εκείνες της Prefettura. Όλες οι αρχές της Τοσκάνης, οποιαδήποτε εξουσία κι αν ασκούσαν, ήταν υπόλογες απέναντι σ' αυτήν για θέματα στρατιωτικά, αστυνομικά, οικονομικά, εκπαιδευτικά. Ορισμένες από τις εξουσίες αυτές, κυρίως αστυνομικές, ασκούνταν από τους Auditori di Governo. Σε κάθε περιφέρεια εγκαθιδρύθηκαν τοπικές αρχές βασιλικών κομισάριων (commissarii regii). Στις μεγαλύτερες πόλεις -Λιβόρνο, Πίζα, Σιένα- οι τοπικοί άρχοντες πήραν σε λίγο τον τίτλο του Κυβερνήτη (Governatore) και "αντιπροσώπευαν από πρώτο χέρι τον πατέρα Αρχιδούκα"1. Το σκοτεινό σημείο του όλου συστήματος, αν λάβει κανείς υπόψη ότι ο συγκεντρωτισμός, με τα κριτήρια της εποχής, δεν αποτελεί οπισθοδρόμηση, είναι η σύμπτωση της εκτελεστικής και της δικαστικής εξουσίας στις ίδιες παραπάνω αρχές. Αποκορύφωμα του συντηρητισμού στην απονομή της δικαιοσύνης ήταν η λεγόμενη "Podestà economica", δηλαδή η εξουσία να κινούνται από τον Πρόεδρο της Χρηστής Κυβερνήσεως, αλλά και από τους Κυβερνήτες και από τους Auditori, συνοπτικές διαδικασίες για την εκδίκαση ορισμένων υποθέσεων. Με τον τρόπο αυτόν εκδικάζονταν, όπως θα δούμε, λεπτές υποθέσεις, πολιτικού κυρίως περιεχομένου, με τόση "διακριτικότητα", ώστε "επρόκειτο μάλλον για οικονομία δικαιοσύνης και ευσπλαχνίας, παρά για οικονομία χρόνου"2.

Με τα δεδομένα αυτά δεν είναι ίσως αυθαίρετο να τοποθετηθεί η τομή μεταξύ των δύο φάσεων στην πολιτική ιστορία της Παλινόρθωσης στο 1838, οπότε εκδόθηκε ο νόμος για την δικαστική μεταρρύθμιση3. Το κυριότερο χαρακτηριστικό του 

——————————————

που οργάνωσαν τα Κρατικά Αρχεία της Πίζας και αναλύονται στο βιβλίο της εκθέσεως Una città ..., ό.π., σ. 13-48.

1. Giuseppe Giusti, Cronoca dei fatti di Toscana, Le Monnier, Firenze 1948.

2. στο ίδιο, σ. 109.

3. A.S.P. Bandi Toscana, 45. XLIII, Motuproprio di Riforma organica dei tribunali del Granducato, Firenze, 2 Αυγούστου 1838.

Σελ. 30
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/31.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

νόμου αυτού είναι ότι μειώνει την επιρροή της εκτελεστικής στη δικαστική εξουσία1, χωρίς βέβαια να θέτει και απολύτως σαφή όρια. Η "Podestà economica" αφαιρείται από τους Governatori, αλλά παραμένει στην Προεδρία της Χρηστής Κυβερνήσεως. Η μεταρρύθμιση έχει προκύψει από τη σύγκρουση ανάμεσα στις νεωτεριστικές και συντηρητικές τάσεις και "φέρει τη σφραγίδα της διελκυστίνδας αυτής [...] Ωστόσο, αυτές οι προσμείξεις και αυτές οι αντιφάσεις ήταν αρκετά καλύτερες από την δύσπιστη λογική της Φοσσομπρονιανής ακινησίας"2.

Η δικαστική μεταρρύθμιση, μαζί με τη διοργάνωση δύο θρυλικών επιστημονικών συνεδρίων3, που μετατράπηκαν σε εστίες επαναστατικής σκέψης, και με τη μεταρρύθμιση στα Πανεπιστήμια (1839-41)4, άνοιξε το δρόμο για τις εξελίξεις στην Τοσκάνη στο διάστημα της δεκαετίας που ακολούθησε. Η "πατρικότητα" της Χρηστής Κυβερνήσεως άγγιξε, στα χρόνια αυτά, τα όριά της: περιστοιχιζόμενος και κατάλληλα χειραγωγούμενος από φιλελεύθερους πολιτικούς και λογίους, ο Λεοπόλδος ο Β' φιλοδόξησε να λάβει το χρίσμα του φιλελεύθερου μονάρχη. Άδικα ο Μέτερνιχ του κάνει παρατηρήσεις· στον Schnitzer, τον πρέσβη της Αυστρίας, που του διαβιβάζει τις ανησυχίες του Καγγελαρίου, ο Αρχιδούκας απαντάει ειρωνικά λέγοντας ότι δεν πρέπει να τα βλέπουμε όλα μαύρα5. Εισακούει τα αιτήματα των "πιστών υπηκόων του", όπως του τα διερμηνεύει ο σύμβουλός του Cosimo Ridolfi6 και προσπαθεί να κρατήσει σε ισορροπία τις σχέσεις

——————————————

1. Βλ. "L'amministrazione del Granducato di Toscana dal 1815 al 1859" στον οδηγό της Mostra storica dell'unificazione amministrativa italiana, Firenze, 1965.

2. Giuseppe Montanelli, Memorie sull'Italia e specialmente sulla Toscana, Torino 1855, σ. 36.

3. Βλ. εδώ, κεφ. "Πνευματική Κίνηση".

4. Βλ. εδώ, κεφ. "Ιστορία του Πανεπιστημίου".

5. Paolo Tronci e Giovanni Sforza, Annali Pisani, Pisa 1868, σ. 358-359.

6. Πρόκειται για έναν από τους διαπρεπέστερους μεταρρυθμιστές 

Σελ. 31
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/32.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

του μ' αυτούς, αλλά και με τους σκληρούς ηγεμόνες των άλλων κρατών της Ιταλίας, που συχνά του ζητούν την έκδοση των πολιτικών προσφύγων που καταφθάνουν κατά κύματα στην Τοσκάνη1.

Ο θάνατος του Πάπα Γρηγορίου Ις' και η ανάρρηση του Πίου Θ΄ στον παπικό θρόνο το 1846 παρέχει στην Κυβέρνηση της Τοσκάνης κίνητρο για μεταρρυθμίσεις, αλλά και κάλυψη.

Ο περίφημος Pio Nono χορηγεί γενική αμνηστία στο παπικό κράτος και, μέσα στους πανηγυρισμούς για την πρώτη επέτειο της αμνηστίας, θεσπίζεται στην Τοσκάνη, ο νόμος για την ελευθεροτυπία. "Το μόνο που μας έλειπε στα γηρατιά μας, που δοκιμάστηκαν από τόσες εναλλαγές της τύχης, ήταν ο μπελάς ενός πάπα που ελευθεριάζει", έγραφε ο Μέτερνιχ στον Radetzky2. Και ο μεν πάπας δεν επέμεινε για πολύ να ελευθεριάζει3, ενώ αντίθετα ο Αρχιδούκας προχωρεί τον ίδιο χρόνο στη συγκρότηση πολιτοφυλακής (Guardia Civica) για την προστασία της "εθνικής ανεξαρτησίας". Στις 16 Φεβρουαρίου 1848 παραχωρεί σύνταγμα και, συγχρόνως σχεδόν, κηρύσσει τον πόλεμο κατά της Αυστρίας στο πλευρό του Piemonte4. Ήταν η στιγμή που ο Δούκας της Λορένης χρειαζόταν όχι μόνο την εύνοια, αλλά και τη συνεργασία των υπηκόων του. Δεν αρκέστηκε λοιπόν στην παραχώρηση της ελευθεροτυπίας, που χρησιμοποιήθηκε στην Τοσκάνη κατά την ιταλική παροιμία "δώσε μου ένα δάχτυλο και θα σου αρπάξω το χέρι"5, αλλά έδωσε στους Τοσκάνους και

——————————————

διανοούμενους της Τοσκάνης, εξέχοντα Γεωργόφιλο και εκδότη του προοδευτικού περιοδικού Giornale Agrario.

1. G. Giusti, ό.π., σ. 63.

2. στο ίδιο, σ. 95.

3. "Il lupo muta il pelo ma il vizio mai", στο ίδιο, σ. 89.

4. Το διάγγελμα του Carlo Alberto προς το λαό του Lombardo-Veneto στην L'Italia, Supplemento al No 47, 11 Φεβρουαρίου 1848. To κάλεσμα του Λεοπόλδου προς το λαό της Τοσκάνης στο No 65, Μάρτιος 1848. Βλ. επίσης V. Gioberti, Del rinnovamento civile d'Italia, κεφ. XIV.

5. "Dammi una ditta e ti piglio la mano". (G. Giusti, ό.π., σ. 115). Για τις εφημερίδες κτλ., βλ. εδώ, κεφ. "Πνευματική κίνηση".

Σελ. 32
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/33.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

όπλα. Όπως ήταν φυσικό, εκείνοι -και ιδιαίτερα οι εθελοντές του Λιβόρνου- δεν ήταν τόσο πρόθυμοι να τα επιστρέψουν όταν ο Λεοπόλδος αποφάσισε να συνθηκολογήσει.

Η δεκαετία που ακολουθεί την εποχή της Παλινόρθωσης (1849-59), ενώ θα μπορούσε να λέγεται Παλινόρθωση No 2, αφού ακολουθεί την επιστροφή του Λεοπόλδου από την Gaeta "για να σώσει τον φτωχό αυτό τόπο από την αναρχία"1, ονομάζεται συνήθως από τους ιστορικούς "Περίοδος της αντεπανάστασης". Το σύνταγμα καταργήθηκε το Πανεπιστήμιο ακρωτηριάστηκε. Η Τοσκάνη, για πρώτη φορά στην ιστορία της, παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά αστυνομικού κράτους. Στο τέλος της περιόδου ο Μέγας Δούκας θα φύγει για δεύτερη φορά, τώρα όμως όχι "πικραμένος", άλλα κατησχυμένος2.

Πνευματική κίνηση

Η πνευματική κίνηση και οι ιδεολογίες που διαμορφώθηκαν την πρώτη πεντηκονταετία του περασμένου αιώνα στην Τοσκάνη σφραγίστηκαν από το πέρασμα των Γάλλων. "Η παρουσία των επαναστατικών στρατευμάτων η, έστω και εφήμερη, άνθηση τοπικών κυβερνήσεων [...] κι ακόμα ύστερα, η ναπολεόντεια κυριαρχία έδωσαν μια μεγάλη ώθηση στον παλιό κόσμο, έθεσαν σε κυκλοφορία νέες ιδέες και νέες πρωτοβουλίες, συνετέλεσαν στην κινητοποίηση μεγάλων πολιτισμικών και κοινωνικών δυνάμεων"3.

Θα ήταν ωστόσο περιοριστικό να εντοπίσει κανείς τις 

——————————————

1. G. Giusti, ό.π., σ. 184.

2. στο ίδιο, σ. 240 : "Ο Αρχιδούκας, που είχε ως τότε την αγάπη και την εκτίμηση των πολιτών ως άνθρωπος καλών προθέσεων [...] ακόμα κι αν κάμει θαύματα, δεν θα ξεπλύνει αυτό το στίγμα ούτε από το όνομά του ούτε από το όνομα της οικογενείας του..."

3. Roberto Pertici, "Uomini e cose dell'editoria pisana" στο Una città ..., ό.π.

3

Σελ. 33
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/34.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

2. Giov. Aless. Franc. Carmignani

Σελ. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/35.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

επιρροές των νεωτεριστικών ιδεολογιών στο χρονικό διάστημα της γαλλικής ηγεμονίας. Η ονομασία "Napoleonidi", που δόθηκε στους οπαδούς των ιδεών της γαλλικής επανάστασης, αφορά μάλλον το παρελθόν της πολιτικής τους δράσης παρά τις καταβολές της ιδεολογίας τους. Αφορά, επίσης μία εμπειρία που εμπλούτισε και εν μέρει χρωμάτισε την ιδεολογία αυτή. Οι Επτανήσιοι εξάλλου που φοιτούσαν εκείνη την εποχή στο Πανεπιστήμιο της Πίζας είχαν ήδη, σε τρυφερή ηλικία, μια ανάλογη εμπειρία. Το γεγονός ότι τότε διδασκόταν στο Πανεπιστήμιο της Πίζας ο Ναπολεόντειος κώδικας ίσως έδωσε ένα ειδικό εφόδιο σ' εκείνους που προορίζονταν για το πολιτικό στάδιο. Περισσότερο όμως επηρεάστηκαν, κι αυτοί και οι άλλοι Έλληνες, από το γενικότερο πνευματικό κλίμα που επικρατούσε τότε στην Τοσκάνη και όχι μόνο εισέδυε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, αλλά και εκπορευόταν από αυτό1.

Οι Ιταλοί μελετητές, μολονότι διαφωνούν σε επιμέρους εκτιμήσεις, συμφωνούν στη γενική διαπίστωση ότι οι πολιτικοί όροι της εποχής επέτρεψαν να σημειωθεί στο Μ. Δουκάτο μια άνθηση της πολιτικής φιλοσοφίας που είχε θεμελιακή σημασία για τις εξελίξεις του Risorgimento. Στη Φλωρεντία της Παλινόρθωσης σχηματιζόταν σιγά-σιγά "μια διευθυντική τάξη που δεν περιοριζόταν πια στα στενώματα των τοπικιστικών αντιλήψεων, αλλά άρχιζε να αντιλαμβάνεται τα προβλήματα της διακυβερνήσεως με όρους, έστω και κατά προσέγγισιν, ενωτικούς και εθνικούς"2. Στο Πανεπιστήμιο της Πίζας ο Carmignani δίδασκε τη διαφορά ανάμεσα στις αιώνιες αρχές του Δικαίου της Λογικής και στα περιστασιακά δόγματα του Δικαίου της πολιτικής· αντιμαχόταν τη θανατική ποινή και την ποινικοποίηση της πολιτικής δράσης· εισηγούνταν νεωτεριστικές ιδέες για το ποινικό δίκαιο. Με ανάλογο πνεύμα και από ισάξιους καθηγητές υποστηρίζονταν,

——————————————

1. Βλ. εδώ, "Πανεπιστήμιο της Πίζας-Πνευματικό κλίμα".

2. A. Aquarone, "Le istituzioni" στο Bibliografia dell'età del Risorgimento in onore di A.M. Ghisalberti, Firenze 1971-74 Ι, σ. 17-18.

Σελ. 35
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/36.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

με συγγράμματα που έμειναν ιστορικά, επαναστατικές θεωρίες για το Αστικό Δίκαιο1.

Μια πλειάδα Τοσκάνων λογοτεχνών στρατεύεται εκείνη την εποχή στην ιδέα της ελευθερίας: ο Giovanni Battista Niccolini, ο Francesco Guerrazzi, ο Giuseppe Giusti... Ο Guerrazzi ανέλαβε το 1828 την έκδοση του Indicatore Livornese που, κάτω από τη μορφή ενός λογοτεχνικού περιοδικού, έκρυβε πολιτικές προθέσεις. Το περιοδικό έκλεισε με διαταγή της Χρηστής Κυβερνήσεως εξαιτίας ενός άρθρου του Mazzini. Λίγα χρόνια αργότερα ο Guerrazzi τελείωνε, μέσα στις φυλακές του Porto Ferraio, το βιβλίο του L'assedio di Firenze που σήμερα θεωρείται ίσης σημασίας για τον διαφωτισμό με το I promessi sposi του Manzoni. Ο Niccolini έγραφε τραγωδίες με πολιτικούς υπαινιγμούς τόσο σαφείς, ώστε ο πρεσβευτής της Αυστρίας σχολιάζοντας ένα έργο του μετά την πρεμιέρα, είπε "αυτά το γράμμα απευθύνεται σε μένα"2. Ο Giusti, φοιτητής στην Πίζα το 1831, έγραφε πολιτική σάτιρα. "Δεν θα είμαστε άδικοι προς τις άλλες περιοχές της Ιταλίας", γράφει ο G. Montanelli, "αν αποδώσουμε στη λογοτεχνία αυτή μεγάλο μέρος της εθνικής και δημοκρατικής διαπαιδαγώγησης που κατέληξε στην τελευταία επανάσταση [...] Μερικά από τα έργα ήταν δυσκολότατο να τα προμηθευτεί κανείς, επειδή τα περισσότερα τυπώνονταν κρυφά και καταδιώκονταν από την αστυνομία. Μα όποιος τα είχε, τα δάνειζε στους άλλους..."3 Ο Giusti ο ίδιος μας παραδίδει ότι υπήρχαν πολλοί τρόποι να κυκλοφορούν τα βιβλία, ακόμα και πριν από την άρση της λογοκρισίας : "Όποιος έγραφε λιγάκι ελεύθερα, ή δεν μπορούσε να τυπώσει ούτε γραμμή ή αφηνόταν να τον ψαλιδίσουν από δω κι από κει. Αν όμως τύπωνε έξω, ή δεν τον ενοχλούσαν καθόλου ή η ενόχληση περιοριζόταν στην κατάσχεση των βιβλίων και δεν ήταν δύσκολο να ξεγελάσει

——————————————

1. Βλ. Giuseppe Montanelli, ό.π., σ. 28.

2. στο ίδιο, σ. 23.

3. στο ίδιο, σ. 25-26.

Σελ. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/37.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κανείς τα τελωνεία και το μισοΰπνι της αστυνομίας. Αντίθετα, συνέβη αρκετές φορές να γίνεται κατάσχεση βιβλίων από την αστυνομία κι ύστερα οι επικεφαλής της, κάνοντας τάχα πως τα είχαν κάψει στη στιγμή, να τα μεταπωλούν κρυφά ή να τα μοιράζονται μεταξύ τους"1. Στους δρόμους της Φλωρεντίας και της Πίζας έβλεπε κανείς συχνά να εκτίθενται στους πάγκους απαγορευμένα βιβλία και φυλλάδια.

Μέσα στο κλίμα αυτό γεννήθηκε και άνθισε στη Φλωρεντία ο κυριότερος φορέας νεωτεριστικών ιδεών του ιταλικού Risorgimento: το Gabinetto Letteraio του Pietro Vieusseux. Ιδρύθηκε με την άδεια της κυβέρνησης το 1820 και, μαζί με την Ανθολογία, το περιοδικό που εξέδιδε, έγινε το κέντρο του πνευματικού κινήματος που, από την Τοσκάνη, εξαπλώθηκε σ' όλη την Ιταλία. "Εκεί συναντιόντουσαν ο Montani που είχε συντάξει, μαζί με τους μάρτυρες του Spilberg Pellico και Gonfalonieri, τον Conciliatore Milanese, ο Gabriele Pepe που είχε πολεμήσει, στον εθελοντικό στρατό για το σύνταγμα στη Νάπολη, ευφραδής ρήτορας της ναπολιτάνικης βουλής, ο Giordani, κομψός και ρωμαλέος πεζογράφος"2. Στο Gabinetto letteraio μπορούσε κανείς να διαβάσει κάθε εφημερίδα και κάθε βιβλίο που έβγαινε στην Ευρώπη και εκεί σύχναζαν λόγιοι που έφταναν στη Φλωρεντία από όλα τα μέρη της Ευρώπης. "Η Χρηστή κυβέρνηση περιοριζόταν να μουρμουρίζει λιγάκι, χωρίς

——————————————

1. Cronaca..., ό.π., σ. 119.

2. G. Montanelli, ό.π., σ. 49-50. Ο ίδιος ο Montanelli, φοιτητής τότε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, συνεργαζόταν στην Ανθολογία και είχε συχνή αλληλογραφία με τον Vieusseux (Firenze, Biblioteca Nazionale, Carteggio Vieusseux). Για το Gabinetto letteraio βλ. αναλυτικότερα Ν. Tommaseo, Di Giampietro Vieusseux e dell'andamento délia civiltà italiana in un quarto di secolo, Firenze 1864. Επίσης, Carteggio inedito fra N. Tommaseo e G.P. Vieusseux a cura di V. Missori, Firenze 1981. Για τις πολιτικές δυνάμεις που εκφράζονταν μέσω της Ανθολογίας, βλ. Αntonio Gramsi, Sul Risorgimento, ελληνική μετάφραση Γ. Μαχαίρα, εκδ. Στοχαστής Αθήνα, 1987, σ 251-252.

Σελ. 37
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/38.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ποτέ να επιβάλλει κυρώσεις. Φούσκωναν οι φάκελοι του Μυστικού Αρχείου, προς αγαλλίασιν των ιστορικών του μέλλοντος, αλλά οι συναντήσεις εξακολουθούσαν ανενόχλητες, θρεμμένες από την άνθηση της Ανθολογίας και τρέφοντας με τη σειρά τους το φημισμένο εκείνο περιοδικό..."1 Κι όμως: η Ανθολογία έκλεισε το 1833 με διαταγή της Χρηστής Κυβέρνησης μετά από τη δημοσίευση ενός άρθρου που ενόχλησε τη ρωσική διπλωματία κι έτσι "χάθηκε η ψευδαίσθηση για τη δυνατότητα ενός συμβιβασμού μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων"2. Άδικα ο Tommaseo δήλωνε ότι το ανώνυμο άρθρο ήταν δικό του και ζητούσε να υποστεί αυτός την τιμωρία. Η Ανθολογία δεν σώθηκε και ο ακούραστος Vieusseux αναγκάστηκε να υπηρετήσει τους ίδιους σκοπούς με άλλες εκδόσεις: του Giornale agrario, που δημοσίευε άρθρα και συζητήσεις οικονομικού περιεχομένου, του Guida dell'Educatore,, που ήταν αφιερωμένος σε θέματα παιδαγωγικά και φιλοσοφικά, και του Archivio Storico, που προοριζόταν να φωτίσει την ιστορία της Ιταλίας, με ανέκδοτα ντοκουμέντα από τα αρχεία3.

Αν η λογοκρισία απαγόρευε την έκδοση επαναστατικών εντύπων, δεν μπορούσε και να αποτρέπει εκδόσεις επιστημονικές και λογοτεχνικές, που δεν προσέφεραν όμως λιγότερα στο ζήτημα της αφύπνισης του ιταλικού πατριωτισμού. Η Φλωρεντία, αλλά και η Πίζα εξαιτίας του πανεπιστημίου της, ευτύχησαν να έχουν

——————————————

1. Rosselli Nello, «Frammento della incompiuta "Vita di Giuseppe Montanelli"» στο Saggi sul Risorgimento ed altri scritti, G. Einaudi, σ. 107.

2. G. Montanelli, Memorie, Maradi I, 6. 25.

3. Η έκδοση του Guida dell'Educatore συνδέεται με την έντονη πολιτική κίνηση που απέβλεπε στην αναμόρφωση της εκπαίδευσης. Πρωτεργάτες του κινήματος ήταν ο Enrico Mayer, ο Luigi Frassi, η Matilde Calandrini κ.ά. Το Archivio storico εμπνέεται από τον πόθο της ένωσης και συνεργάζονται σ' αυτό κορυφαίοι ερευνητές της εποχής με πρωταγωνιστή τον Pietro Capei που δίδασκε το μάθημα Πανδέκται στο Πανεπιστήμιο της Πίζας.

Σελ. 38
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/39.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

εκδοτικούς οίκους, που η ακτινοβολία τους απλωνόταν σ' όλη την Ιταλία και, στα χρόνια της Γαλλοκρατίας, σ' όλη την αυτοκρατορία. Ήδη από την πρώτη δεκαετία του αιώνα, οι εκδότες που τυπώνουν βιβλία δικής τους επιλογής διαδέχτηκαν τους παλιούς tipografi-stampatori. Μερικοί από τους οίκους αυτούς είχαν δικά τους βιβλιοπωλεία-αναγνωστήρια. To Gabinetto di lettura του Giuseppe Nistri και το βιβλιοπωλείο του Niccolò Capurro στην Πίζα έγιναν πνευματικά κέντρα, μικρογραφίες του Gabinetto Letteraio της Φλωρεντίας. Κάποτε οι εκδότες διακινδύνευαν να αψηφήσουν τις απαγορεύσεις της λογοκρισίας: ο οίκος Fratelli Nistri πλήρωσε ακριβά την έκδοση του Le Mie prigioni του Pellico το 1833 και ο Ζακυθινός εκδότης Διονύσιος Λεονταράκης1 βρισκόταν σε αδιάκοπο πόλεμο με τους λογοκριτές.

Ανάμεσα στους εκδότες των αρχών του αιώνα, που ήταν οι περισσότεροι χωρίς καμιά παιδεία, δρούσε στην Πίζα ο καθηγητής-εκδότης-βιβλιοπώλης Giovanni Rosini, λαμπρός δάσκαλος της Ιταλικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, που είχε κληρονομήσει τα πιεστήρια και τα τυπογραφικά στοιχεία του Provveditore και ιστορικού του Πανεπιστημίου Angelo Fabbroni. Κλασικιστής, λογιότατος και συγγραφέας ο ίδιος, πραγματοποίησε εκδόσεις που σήμερα είναι περιζήτητες από τους συλλέκτες. Επιβίωσε ως εκδότης δημιουργώντας διάφορες εταιρείες με τυπογράφους, βιβλιοπώλες και εκδότες ή επιχορηγούμενος από το κράτος και από πλούσιους μαικήνες. Το έργο του Rosini συνέχισε, στις αρχές της δεκαετίας του '30, ο Διονύσιος Λεονταράκης.

Στη διαφωτιστική κίνηση συνέβαλλε, όπως ήδη αναφέρθηκε, η έκδοση περιοδικών με κορυφαίο την Ανθολογία. Το 1822 εκδίδεται στην Πίζα από καθηγητές του Πανεπιστημίου το περιοδικό Nuovo giornale de'letterati, που έφερε επάξια τον τίτλο

——————————————

1. Για τον Λεονταράκη βλ. αναλυτικά στο κεφ. "Διονύσιος Λεονταράκης".

Σελ. 39
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/40.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

της παλαιότερης έκδοσης του Angelo Fabbroni (1771-1796) και συναγωνιζόταν την Ανθολογία σε σοβαρότητα και ακτινοβολία, αλλά όχι και σε φιλελευθερισμό1. Φιλελεύθερα περιοδικά διαφόρων αποχρώσεων, από τα οποία αναφέρθηκε ήδη ο Indicatore, εκδίδονταν και στο Λιβόρνο με διάφορες, φαινομενικά αθώες, ονομασίες. Στα περιοδικά της Πίζας ας προστεθεί τέλος η βραχύβια έκδοση του Educatore del Poverο από τον Διονύσιο Λεονταράκη και του Indicatore Pisano, στου οποίου τη σύνταξη μετείχε ο Λεονταράκης2.

Για τον παράνομο Τύπο της εποχής, όπως είναι φυσικό, οι πληροφορίες δεν είναι τόσο συγκεκριμένες. Ο Montanelli αναφέρει ότι ο ίδιος μαζί με μια ομάδα Πιζάνων τύπωνε φυλλάδια και βιβλιαράκια σ' ένα μικρό πιεστήριο στη Λούκα κι έτσι οι αρχές της Τοσκάνης, αν έπιαναν κανένα, δεν μπορούσαν να αποδώσουν ευθύνες στους τυπογράφους του κράτους. Για τον ίδιο σκοπό οι Λουκέζοι τύπωναν τον παράνομο Τύπο τους στην Τοσκάνη3. Ένα μικρό περιοδικό, με τον τίτλο Notizie italiane κυκλοφορούσε παράνομα στην Πίζα λίγο πριν από την άρση της λογοκρισίας και διαβαζόταν "με απερίγραπτη απληστία"4.

——————————————

1. Στο A.S.P. σώζεται μια διαμαρτυρία για τις καθυστερήσεις που προξενεί στην έκδοση του φύλλου η λογοκρισία με τις υπογραφές έξι καθηγητών του Πανεπιστημίου, μεταξύ των οποίων του Carmignani και του Rosini (Governatore 76, 1829).

2. Σπάνιες εκδόσεις των πρώτων δεκαετιών του 19ου αιώνα, μεταξύ των οποίων το πρώτο τεύχος του Educatore del povero, εκτέθηκαν στην "Mostra Documentaria 16 nov./21 dicembre 1985", που οργάνωσαν τα Κρατικά Αρχεία της Πίζας. Το τεύχος βρίσκεται στο Μιλάνο, Musei del Risorgimento e di Storia Contemporanea. Για τη συμμετοχή του Λεονταράκη στη σύνταξη του Indicatore Pisano, βλ. Σπ. Δε Βιάζη, "Διονύσιος Λεονταράκης", Ποιητικός Ανθών, Ζάκυνθος, έτος Α', Φεβρουάριος 1887.

3. G. Montanelli, Memorie sull'Italia..., ό.π., σ. 199-200. Για τον τρόπο, με τον οποίο εντοπίζονταν από την αστυνομία τα τυπογραφεία που τύπωναν παράνομα, βλ. εδώ, κεφ. "Η επέτειος".

4. στο ίδιο, σ. 208.

Σελ. 40
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/41.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Επαναστατικά μανιφέστα, φυλλάδια και βιβλιαράκια εκδίδονταν στη Φλωρεντία και άλλα τυπώνονταν στη Σιένα. Τα περισσότερα κυκλοφορούσαν από πόλη σε πόλη και μοιράζονταν σ' όλη την Τοσκάνη. Από τη Μασσαλία έφτανε η εφημερίδα του Mazzini Giovane Italia και άλλα έντυπα, είτε γαλλικά είτε ιταλικά γραμμένα από Ιταλούς φυγάδες, έφταναν από το Παρίσι1.

Η Χρηστή Κυβέρνηση, αφού προσπάθησε μάταια να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με διώξεις, θέσπισε, το 1847, τον νόμο για την ελευθεροτυπία, που έζησε τόσο λίγο όσο διήρκεσαν οι ελευθερίες εκείνες. Αν όμως το διάστημα ήταν πολύ μικρό, οι καιροί ήταν πολύ ώριμοι. Μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα έκαμαν την εμφάνισή τους στην Τοσκάνη αρκετές πολιτικές εφημερίδες όλων των αποχρώσεων : L'Alba, με αρχισυντάκτη τον Σικελό πρόσφυγα La Farina· La Patria, με διευθυντές τον Bettino Ricasoli, τον Raffaello Lambruschini και τον Vincenzo Salvagnoli· ο Vieusseux αναγγέλλει την έκδοση της La Fenice, που όμως δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ2· στο Λιβόρνο εκδίδεται ο Corriere Livornese· στην Πίζα κάνει την εμφάνιση της η L'Italia με διευθυντή τον Biscardi και συνεργάτες τον Montanelli, τον Centofanti, τον Matteucci και άλλους, πανεπιστημιακούς και μη, καθώς και τον Giusti3. H L'Italia

——————————————

1. Για τη δράση των φοιτητών στον τομέα του παράνομου τύπου, βλ. εδώ "Πανεπιστήμιο της Πίζας-Πολιτική δράση".

2. Η αναγγελία, με τον τίτλο "La Fenice, Rassegna Italiana, édita e diretta da Gio: Pietro Vieusseux" και με τον κατάλογο των μελλοντικών συνεργατών - όλα ονόματα κορυφαίων διανοουμένων του Risorgimento -, δημοσιεύεται στην εφ. L'Italia, Anno I, No 2, 26 Ιουνίου 1947.

3. Moto της εφημερίδας ήταν οι λέξεις Riforme και Nazionalità και η βινιέτα της εικόνιζε την ιταλική χερσόνησο με το στίχο του Πετράρχη "Salve cara Deo tellus sanctissime, salve!". Διεξοδική αναφορά στις πολιτικές εφημερίδες της εποχής δημοσιεύεται στην εφ. L'Alba της Φλωρεντίας, α. Ι, 12 Ιουλίου 1847, No 15, σε άρθρο με τον τίτλο "La stampa politica in Toscana": «Αρχίζει μια νέα ζωή για μας, ο πολιτικός Τύπος γεννήθηκε και δεν υπερεκτιμάμε τη σημασία του αν διαβεβαιώσουμε ότι τα μάτια της Ιταλίας και μεγάλου μέρους της Ευρώπης είναι στραμμένα

Σελ. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/42.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

παρακολούθησε όλη την προετοιμασία και τη μεγάλη έξοδο της Πολιτοφυλακής και της Φοιτητικής Φάλαγγας· παρακολούθησε και την ήττα και έκλεισε δύο χρόνια μετά την έκδοσή της.

Δέκα χρόνια ακριβώς πριν από την ήττα, την εποχή των μεγάλων μεταρρυθμίσεων του Λεοπόλδου Β', οργανώνεται στην Πίζα, με πρωτοβουλία του ίδιου του Αρχιδούκα, το πρώτο μεγάλο συνέδριο Φυσικών Επιστημών. Είναι ένα γεγονός που θεωρείται σταθμός στα πνευματικά και πολιτικά πράγματα όχι μόνο της Τοσκάνης, αλλά και ολόκληρης της Ιταλίας. Ο Λεοπόλδος, με τη διοργάνωση του συνεδρίου, ικανοποίησε "την επιθυμία να φιγουράρει ακόμα μια φορά ως προστάτης και υποστηρικτής των επιστημονικών σπουδών"1 και οι φιλελεύθεροι λόγιοι βρήκαν μια χρυσή ευκαιρία να προπαγανδίσουν, αλλά και να ζήσουν για δέκα πέντε μέρες, την ένωση της Ιταλίας.

Πρόσκληση πήραν όλοι οι λόγιοι της Ιταλίας που ασχολούνταν με τα θέματα του συνεδρίου και οι πιο σημαντικές επιστημονικές ενώσεις χωρίς εξαίρεση, αλλά τελικά πήραν μέρος μόνο αντικαθεστωτικοί διανοούμενοι. Ο πάπας απαγόρευσε στους υπηκόους του όχι μόνο τη συμμετοχή, αλλά και την αλληλογραφία με το συνέδριο2. Πρόκληση εναντίον του Βατικανού θεωρήθηκε η συμμετοχή στο συνέδριο του Francesco Orioli, εξόριστου από

——————————————

προς εμάς για να δουν ποια χρήση θα κάμουμε [...] Πέντε πολιτικές εφημερίδες εκδίδονται ήδη στην Τοσκάνη [...] Η Gazzetta di Finenze περιορίζεται στη δημοσίευση των κυβερνητικών διαταγών, οι άλλες όλες ανήκουν στο μεγάλο κόμμα που θα αποκαλέσουμε "liberale nazionale..."»

1. Alessandro Marucelli, "Scienziati Italiani a congresso-Pisa 1-15 ottobre 1839" στο Una città.... ό.π., σ. 115. Η πρώτη τέτοια δόξα του Λεοπόλδου ήταν η συμμετοχή του Μ. Δουκάτου στην επιστημονική αποστολή στην Αίγυπτο που πραγματοποίησαν οι Γάλλοι με τον Champollion. Την Τοσκάνη εκπροσώπησε σ' αυτήν επάξια ο καθηγητής ανατολικών γλωσσών του Πανεπιστημίου της Πίζας Ippolito Rosellini.

2. Α.S.Ρ. Comune F, 159, αντίγραφο της εγκυκλίου του Card. Lambruschini προς όλους τους γραμματείς των πανεπιστημίων του παπικού κράτους, Ρώμη, Σεπτέμβριος 1839.

Σελ. 42
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/43.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

3. Francesco Orioli

Σελ. 43
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/44.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

το παπικό κράτος που έφτασε στην Πίζα ως εκπρόσωπος της Ιονίου Ακαδημίας1. Ο δούκας της Μοδένας απαγόρευσε επίσης στους υπηκόους του να πάρουν μέρος στο συνέδριο και το ίδιο έκαμε ο Φερδινάνδος Β' στη Νάπολη. Όσοι υπήκοοι των κρατών αυτών πήγαν στην Πίζα είτε ήταν εξόριστοι είτε δίδασκαν σε πανεπιστήμια άλλων κρατών. Από τους Τοσκάνους αναφέρονται ο G. Giorgini, Provveditore τότε του Πανεπιστημίου, ο Rosini, ο Montanelli, ο Pietro Vieusseux, ο Enrico Mayer, εξόριστος επίσης, ο Lambruschini, ο Cino Capponi, ο Gio: Batta Niccolini... Είναι αυτοί και άλλοι που συνυπέγραψαν την αίτηση να γίνουν τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος του Γαλιλαίου στην τελετή ενάρξεως του συνεδρίου και τελικά εισακούστηκαν, μολονότι αυτό ήταν μια συμβολική ενέργεια που στρεφόταν εναντίον του Βατικανού.

Δεν είναι μέσα στα όρια της μελέτης αυτής να αναφερθεί στο επιστημονικό περιεχόμενο του συνεδρίου. Όσο για την πολιτική του σημασία, οι Ιταλοί ιστορικοί συμφωνούν ότι το συνέδριο της Πίζας, ως πρόδρομος και άλλων συνεδρίων που ακολούθησαν σε άλλες πόλεις της Ιταλίας, συνετέλεσε στην καταπολέμηση του τοπικισμού και άνοιξε το δρόμο σε προσπάθειες που αφορούσαν στην ενιαιοποίηση των μέτρων και των σταθμών, του νομισματικού συστήματος, των τελωνειακών δασμών κτλ. και προετοίμαζαν το δρόμο για την ένωση2. Με την έννοια αυτή ήταν δικαιολογημένοι οι φόβοι του Αυστριακού πρεσβευτή που έγραφε ότι το συνέδριο ήταν προορισμένο να "εξασθενήσει κρυφά τις ψυχές για να θεμελιώσει το κολασμένο έργο της Ιταλικής αναγέννησης"3.

——————————————

1. Ο Francesco Orioli από τη Μπαλόνια (1785-1856) ήταν πολιτικός φυγάδας στην Κέρκυρα και δίδασκε φιλοσοφία στην Ιόνιο Ακαδημία. Επέστρεψε στην Ιταλία μετά την αμνηστία που δόθηκε το 1848 από τον πάπα Πίο Θ'.

2. Alessandro Marucelli, ό.π., σ. 137.

3. P. Tronci e G. Sforza, ό.π., σ. 352 (παράθεμα).

Σελ. 44
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 25
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΔΟΥΚΑΤΟ ΤΗΣ ΤΟΣΚΑΝΗΣ

    Σύνοψη ιστορίας

    Το Μεγάλο Δουκάτο της Τοσκάνης σχηματίστηκε το 1530 με την παλινόρθωση των Μεδίκων που ακολούθησε την κατάληψη της Φλωρεντίας από τον Κάρολο Ε'. Η δυναστεία των Μεδίκων παρέμεινε στο θρόνο επί δύο περίπου αιώνες, για να σβήσει το 1737 ελλείψει κληρονόμου.

    Με την αναδιάταξη των ευρωπαϊκών πραγμάτων που ακολούθησε τον πόλεμο για τη διαδοχή στην Πολωνία (ειρήνη της Βιέννης 1737), το Μεγάλο Δουκάτο δόθηκε στον Φραγκίσκο Στέφανο της Λορένης, σύζυγο της Μαρίας Θηρεσίας, που όμως έμεινε πάντα στη Βιέννη και κυβερνούσε την Τοσκάνη μέσω ενός συμβουλίου (1737-1765).

    Πρώτος μεγάλος κυβερνήτης της Τοσκάνης από τον οίκο της Λορένης θεωρείται ο διάδοχός του Πέτρος Λεοπόλδος Α' που άσκησε προσωπικά την εξουσία από το 1765 ως το 1790, οπότε κληρονόμησε το θρόνο της Αυστρίας. Πιστός στις αρχές της φωτισμένης δεσποτείας, εισήγαγε μεταρρυθμίσεις στην οικονομία, στην πολιτική, στις κοινωνικές δομές κτλ. Ο διάδοχός του Φερδινάνδος Γ', με αφορμή κοινωνικές συγκρούσεις στην Πιστόια, στο Λιβόρνο και στη Φλωρεντία, ανέστειλε τις μεταρρυθμίσεις. Η βασιλεία του Φερδινάνδου διακόπηκε για μερικές εβδομάδες εξαιτίας της γαλλικής κατοχής στην Τοσκάνη την άνοιξη του 1799. Οι Αυστριακοί τον επανέφεραν στην εξουσία, την οποία άσκησε επί δύο ακόμα χρόνια.

    Το 1801, με τη συνθήκη της Luneville, ιδρύεται στην Τοσκάνη το Βασίλειο της Ετρουρίας υπό τον Λουδοβίκο της Πάρμας από τον οίκο των Βουρβόνων. Μετά το θάνατο του Λουδοβίκου (1803), την εξουσία αναλαμβάνει η Μαρία Λουίζα ως αντιβασίλισσα εν ονόματι του γιου της Λουδοβίκου Β'. Το 1807,