Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 272-291 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/272.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κανείς τα πιστοποιητικά που καλύπτουν δύο δεκαετίες σχεδόν, δεν είναι σπάνιο να συναντήσει δύο φορές το ίδιο όνομα: τη μια ως όνομα υποψηφίου για το Πανεπιστήμιο της Πίζας και την άλλη ως υπογραφή Επάρχου ή Συμβούλου στο πιστοποιητικό ενός νεότερου υποψηφίου. Συχνά οι βεβαιώσεις είναι μακροσκελείς συμβολαιογραφικές πράξεις με πολλές υπογραφές και πλήθος μαρτύρων που βεβαιώνουν το έγκυρο των υπογραφών αυτών. Ακολουθεί θεώρηση από τον Έπαρχο και δεύτερη θεώρηση από το Αυστριακό Προξενείο1. Προκειμένου για τους χρυσοβιβλικούς της Επτανήσου, ένα μεγάλο ποσοστό από τους υπογράφοντες είναι διακεκριμένα πρόσωπα της οικογενείας του υποψηφίου.

"Πολίτης χρηστός και ανεπιλήψιμος"

Ο τύπος των πιστοποιητικών καλής διαγωγής αλλάζει μετά τη διαταγή που εξέδωσε η κυβέρνηση της Τοσκάνης το 1849, δηλαδή στο τέλος μιας δεκαετίας, στο διάστημα της οποίας πείστηκε για το ρόλο που μπορεί να παίξει στην πολιτική ζωή ένα Πανεπιστήμιο με ανοιχτές πύλες. Ήδη οι υποψήφιοι είναι υποχρεωμένοι να πιστοποιούν όχι μόνο τα χρηστά τους ήθη, αλλά και ότι απέχουν από την πολιτική. Τα περισσότερα πιστοποιητικά εκδίδονται τώρα από τις δικαστικές αρχές ή την αστυνομία: "Ο παρά τοις εν Σύρω πρωτοδίκαις εισαγγελεύς πιστοποιεί ότι ο Δημήτριος Γ. Ιουστινιάνης, Δημότης και κάτοικος Σύρου [...] ουδέποτε εμηνύθη εις ημάς δι' εγκληματικήν τινα πράξιν, ούτε εδικάσθη ενώπιον του ανωτέρω Δικαστηρίου και κατά συνέπειαν ούτε κατεδικάσθη δι' εγκληματικήν ή πολιτικήν υπόθεσιν, και προσέτι ότι δεν ανεμείχθη ούτε έλαβε μέρος εις πολιτικάς έριδας ή φατρίας ως εκ των ειρημένων δε ότι η διαγωγή του υπήρξεν άμεμπτος..." Το πιστοποιητικό είναι θεωρημένο από τον Πρόεδρο των εν Σύρω

——————————————

1. DI 4, No 76, ακ. έτος 1845-46 και αλλού.

Σελ. 272
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/273.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Πρωτοδικών, από τον Νομάρχη Κυκλάδων και από το Αυστριακό Προξενείο στις Κυκλάδες1. Στον φάκελο του Ιωσήφ Ζανίνη υπάρχουν δύο πιστοποιητικά καλής διαγωγής, από την Διεύθυνση της Τοπικής Αστυνομίας Ζακύνθου και τα δύο· με το δεύτερο προστίθεται, η πιστοποίηση ότι "δεν έδωσε ποτέ την παραμικράν αφορμήν εις την Διεύθυνσιν της Αστυνομίας να τον θεωρήση ύποπτον διά πολιτικήν δράσιν, αντιθέτως, το ήθος και ο χαρακτήρας του υπήρξαν από πάσης απόψεως υποδειγματικά"2. Πιο λιγόλογος ο Διευθυντής της Τοπικής Αστυνομίας Ιθάκης: "Πιστοποιείται ότι εκ των εγγράφων του Αρχείου τούτου δεν εξάγεται ότι ο Κύριος Διονύσιος Ευστρατιάδης του Ευστρατίου, Ιθακήσιος, έλαβε ποτέ μέρος εις τα πολιτικά ούτε η διαγωγή του υπήρξε ταραχοποιός..."3 Ένα πλήθος πιστοποιητικά Ζακυνθινών υποψηφίων υπογράφονται από τον Διευθυντή της Εκτελεστικής Αστυνομίας Ν. Πισκοπόπουλο και είναι όλα πανομοιότυπα: "...πώποτε δεν ανεμείχθη είς τε Πολιτικά ή Κυβερνητικά πράγματα ων υπήρξε αείποτε αμέτοχος [...] αλλά διετέλεσε μέχρι τούδε Πολίτης χρηστός, ειρηνικός και πάντα ανεπιλήψιμος"4.

Δεν λείπουν ωστόσο από τους φακέλους των υποψηφίων της 10ετίας του '50 και πιστοποιητικά καλής διαγωγής παλαιού τύπου, που φαίνεται ότι εξακολουθούσαν να γίνονται δεκτά5. Όσο για τους Έλληνες των παροικιών της Ιταλίας, προσκομίζουν το καθιερωμένο για τους Ιταλούς Fede di Specchietto σε έντυπη φόρμα6.

——————————————

1. DI 10, No 77, ακ. έτος 1850-51 bis.

2. DI 10, No 60, ακ. έτος 1850-51.

3. DI 15, No 74, ακ. έτος 1854-55.

4. DI 17, No 62, πιστ. του Παν. Κοκκίνη, ακ. έτος 1857-58 και αλλού.

5. DI 13, No 39 (Αντώνιος Παλατιανός, 1852-53), DI 14, No 1, (Φίλιππος Ντ' Άστον, 1853-54), DI 18, No 145, (Ιωάννης Χαλικιάς, 1859-60) και αλλού.

6. Πιστοποιητικό ποινικού μητρώου από την Giudicatura Criminale του τόπου διαμονής: DI 14, No 46 (Οδυσσέας Σέτερης, ακ. έτος 1853-54), και αλλού. Εκτενέστερα γι' αυτούς στα κεφ. "Σχέσεις με την παροικία".

18

Σελ. 273
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/274.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

"Εβάπτισα πεδίον αρσενικόν"

Ενδιαφέροντα από πολλές απόψεις είναι και τα βαπτιστικά των Ελλήνων. Παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες για την ποικιλία της κοινωνικής προελεύσεως των φοιτητών της Πίζας, για την ηλικία (τρυφερότατη κάποτε), στην οποία άρχιζαν την περιπέτεια των σπουδών σε μια ξένη χώρα, κτλ. Τα βαπτιστικά είναι συνήθως αποσπάσματα από τα βιβλία Βαπτίσεων των εκκλησιών· αν όμως δεν σώζονται -και συχνά δεν σώζονται- βιβλία ή και για άλλους λόγους, δίδεται πιστοποιητικό διά χειρός του ίδιου του εφημερίου, αν ζει, ή με την υπογραφή άλλων αξιόπιστων προσώπων: "Πίστιν βεβαίαν και ασφαλή ποιώ, εγώ ο υπογεγραμμένος Ιερεύς, και εφημέριος της υπεραγίας Θεοτόκου, της Κωμοπόλεως Πλωμαρίου, ότι εις τα χίλια οκτακόσια είκοσι και τρία έτη 1823, Απριλίου 23 εβάπτισα πεδίον αρσενικόν, γεννημένον από νόμιμον συνοικέσιον εκ του Ευγενούς Κυρίου Κωνσταντίνου Μεταξά ποτέ Μαρίνου, εγεννήθη το πεδίον εις τα χίλια οκτακόσια είκοσι τρία Απριλίου 5, ήτον ανάδοχος η Κυρία Μαρία Τζανέτογλου ποτέ Νικόλα, το δε όνομα του βαπτιζομένου Βασίλειος..." Η υπογραφή του ιερέα επικυρώνεται από τους επιτρόπους του Πλωμαρίου "δια το βέβαιον και γνώρισιν [...] με τον χαρακτήρα του και με την υπογραφήν του..."1 Οι Επτανήσιοι, ιδίως οι καταγόμενοι από τα αστικά κέντρα, προσκομίζουν αποσπάσματα πράξεων υπογραμμένα από τον αρχειοφύλακα του νησιού που έχουν, με τις αντίστοιχες παραλλαγές, τον ακόλουθο τύπο: "Κορυφές, 11 Απριλίου 1845 πέντε Ε.Ν. -Ίσον ευγαλμένον από την Εκκλησίαν του Ταξιάρχου Μιχαήλ της Χόρας. -Βιβλίον της Εκκλησίας του Ταξιάρχου Μιχαήλ. -Χίλιους Οκτακόσιους 28 Φεβρουαρίου 7 Κορυφές Ε.Ν. -Εβάπτισα έν Βρέφος Αρσενικόν του Ευγενούς Κυρ.ου Ανδρέου Θεοτόκου του Κόμιτος από την Χόραν Γεννημένον μετά της Ευγενούς Κυρίας Αναστασίας Μαρίας

——————————————

1. DI 3, No 104, ακ. έτος 1844-45.

Σελ. 274
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/275.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Καρολίνας Νομίμου αυτού Γυναικός θυγατρός του Κυρ.ου Νικάτζα, ήτον το βρέφος μηνών έντεκα, και ονομάσθη Γαβριήλ Κοσταντήνος και Πολύευκτος, του οποίου ήτον Ανάδοχος ο Κυρ.ος Στέφανος Στρούμσος του ποτέ Κοσταντίνου από το Ζαγόρη τον Ιωαννίνων, Κάτοικος εις την παργέαν Χόραν. -Εφημέριος Νικόλαος Δωριογιάννης,. -Αριθμός των Βαπτιζομένων Βρεφών 59. -Νικόλαος Βάρθης. -Αρχ. Κορυφών"1. Ακολουθεί η καθιερωμένη θεώρηση από τον Έπαρχο Κερκύρας. Όσοι έχουν βαφτιστεί σε κωμοπόλεις ή σε χωριά ζητούν το βαπτιστικό τους από τον εφημέριο του χωριού κι αυτός ανταποκρίνεται όπως-όπως: "Παξοί 1843 Οκτωβρίου 4 Ε.Ν. -αντίγραφαν ευγαλμένο από το βιβλίον βαπτίσματος όπου επικρατή η μονή του αγίου δημητρίου των φαναριωτάτων μακράτων και βελλιανιτάτων κείμενος ο αυτός θήος Ναός εις το χωρίον φαναριωτάτικα. Περιοχή [δυσανάγνωστο]. -Ακολουθά το αυτό αντίγραφαν ως ευρίσκεται καταγραμμένο εις το αυτό βιβλίον. -1822: απριλίου 25 Ε.Π. Παξοί. -εβαπτίζην έν παιδίον άρσεν του ευγενή Κυρίου δημητρίου μακρί του πο: βασιλείου γεγενιμένο αυτό μετά της νομίμου αυτού γυνής κυρίας μαργαρίτας θηγάτηρ του ευγενή κυρίου καπιτάν ανδρέα γραμματικού, αναδέχθη αυτό υπό της αγίας κολυμβήθρας του αγίου βαπτίσματος παρά τον κύριον φοντζόνη του Πο: σπυρίδωνος καρούσου και ονόμασε αυτό σπυρίδων, ήτον το αυτό βρέφος ημερών είκοσι. 20. - αύτη είναι η καταγραφή του αυτού βαπτιστικού το οποίον την σήμερον εσηκώθη από το αυτό βιβλίον εις αναζήτησιν του αυτού σπυρίδωνος μακρή πο: δημητρίου. -Ο τωρινός εφημέριος της αυτής μονής. Νικόλαος: Ιερεύς φαναριώτις εφιμέριος"2.

——————————————

1. DI 4, No 75, ακ. έτος 1845-46. Σε άλλο ανάλογο πιστοποιητικό, με υπογραφή του αρχειοφύλακα Κερκύρας, αναφέρεται ότι το Βιβλίον της Εκκλησίας βρισκόταν "εις το Γραμματοφυλάκιον της Γενικής Κυβερνήσεως των Εκκλησιαστικών και Ιερών Εισοδημάτων" (DI 5, No 99, φάκελος του Γεωργίου Παλατιανού).

2. DI 4, No 79, ακ. έτος 1845-46. Παρόμοιο πιστοποιητικό με 

Σελ. 275
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/276.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

42. Πιστοποιητικό βαπτίσεως από τη Λευκάδα

Σελ. 276
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/277.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ένα πλήθος υποψήφιοι από την Κεφαλονιά έχουν πάρει το βαπτιστικό τους από τον λόγιο αρχειοφύλακα Σπυρίδωνα Φωκά1. Δεν επιγράφεται "ίσον ευγαλμένον", αλλά "copia fatta dal Libro Registri dei Battesimi..." και ακολουθεί η πράξη στα ελληνικά, μόνο που, πιθανότατα, τα λάθη των εφημερίων έχουν διορθωθεί κατά την αντιγραφή από τον "Archivista"2. Στον φάκελο του Σπυρ. Μαρκορά δεν υπάρχει πιστοποιητικό από εκκλησία ούτε από αρχειοφυλάκιο αλλά από τον Nobile Signor Angelo Conte Gomeni, Ufficiale Municipale al Commercio e Navigazione ed incaricato dello stato civile dell'Isola di Corfu, ο οποίος δηλώνει ότι ο υποψήφιος, υιός του εξοχωτάτου δρος Γεωργίου Μαρκορά, υιού του Διακεκριμένου ιππότου του Αγίου Μιχαήλ και του Αγίου Γεωργίου, και υπουργού του Εξοχωτάτου Συμβούλου της Δικαιοσύνης, γεννήθηκε στην Κεφαλονιά στις 7 Νοεμβρίου του έτους 1829 και βαφτίστηκε κατά τα δόγματα της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας3.

Οι Λευκαδίτες είναι πιο οργανωμένοι: ο Δημόσιος Αρχειοφύλαξ (Archivista Pubblico) εκδίδει πιστοποιητικά σε χαρακωμένο χαρτί με ειδικές στήλες: "Ημερομηνία, Άρσεν.-θύλεα, Βαπτιζόμενον, Όνομα του πατρός του παιδός, Μαχαλάς και στράτα, κτλ." Αντί για το "γεννημένον μετά της νομίμου αυτού γυνής", σημειώνεται σε ειδική στήλη "Νόμιμον" ή "Νόθον"4.

Άλλων Ελλήνων τα πιστοποιητικά εκδίδονται ή επικυρώνονται

——————————————

ημερομηνία 30 Μαρτίου 1825 δίδεται στον Χαράλαμπο Ιακωβάτο (Αρχ. Ιακωβάτων, XI, ημερομηνία βαπτίσεως 13 Νοεμβρίου 1810).

1. Πρόκειται για τον γνωστό με το παρωνύμιο "ο Αρχιβίστας" αρχειοφύλακα και αρχειογνώστη που δούλεψε πάνω από 40 χρόνια για την ταξινόμηση και ανακάθαρση του αρχειακού υλικού. Βλ. Ν. Μοσχονά, "Τοπικόν Ιστορικόν Αρχείον Κεφαλληνίας", Σύμμεικτα, τόμ. Β', Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα 1970. Επίσης Ηλ. Τσιτσέλη, Κεφ. Σύμ. Α', σ. 796-797.

2. DI 4, No 74 και αλλού.

3. DI 10, No 72.

4. DI 9, No 105, πιστ. του Αριστείδη Βλάχου, ακ. έτος 1849-50 και No 1, πιστ. Φίλιππου Ντ' Άστον, ακ. έτος 1853-54.

Σελ. 277
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/278.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

από ανώτερες εκκλησιαστικές αρχές: ο Αιμίλιος Αντίκης από την Κωνσταντινούπολη προσκομίζει "Πατριαρχικόν Πιστοποιητικόν Γράμμα"1. Ο Γεώργιος Αποστολάκης από τις Κυδωνίες υποβάλλει βεβαίωση με υπογραφή "ανδρέας Σακελλάριος ευημέρηος του αγίου γεωργίου" (στο Αϊβαλί) επικυρωμένη από τον Άγιο Εφέσου2. Το πιστοποιητικό του Λεωνίδα Νιώτη από τη νήσο Αντιγόνη υπογράφεται από τον "Ιερέα Προϊστάμενον της Ιεράς Εκκλησίας Αντιγόνου" και όλους τους Επιτρόπους "της αυτής εκκλησίας" και επικυρώνεται από τον Μητροπολίτη Χαλκηδόνος3. Ανάλογη βεβαίωση-πιστοποιητικό προσκομίζει ο Ιπποκράτης Τζουρίδης: "...εγενέθη ενταύθα εις Αλεξάνδρειαν της αιγύπτου εις το έτος χιλιοστόν οκτακοσιοστόν τριακοστόν τέταρτον [...] και εβαπτίσθη [...] εντός του θείου ναού του Αγίου Σάββα [...] επί της ηγουμενίας Μελετίου του Καλυμνίου και εφημερεύοντος του παπά Θεωνά ηπειρώτου..." Το έγγραφο επικυρώνεται από τον Ευλαβέστατο Νικηφόρο, Προκαθήμενο της Ελληνικής Εκκλησίας και αντιπρόσωπο του Πατριάρχη της Αιγύπτου στην Αλεξάνδρεια4. Τέλος ο Σαμουήλ Ντε Κάστρο εφοδιάζεται με πιστοποιητικό γεννήσεως από τον Γραμματέα της Συναγωγής Κερκύρας θεωρημένο από τον Μ. Ραβίνο5 και μερικοί -λίγοι- υποψήφιοι από τα Επτάνησα, την Κωνσταντινούπολη, τη Σύρο ή την Τήνο έχουν υποβάλει βαπτιστικά από Καθολικές εκκλησίες γραμμένα στα Λατινικά με τον καθιερωμένο τύπο "In Nomen Domini" κτλ.6 Ιδιαίτερη εξάλλου κατηγορία αποτελούν τα βαπτιστικά από την Αγία Τριάδα του Λιβόρνου ή και από Καθολικές εκκλησίες του Λιβόρνου και της Πίζας7.

——————————————

1. DI 11, No 3, ακ. έτος 1851-52.

2. DI 6, No 100, ακ. έτος 1847-48.

3. DI 15, No 73, ακ. έτος 1854-55.

4. DI 10, No 94, ακ. έτος 1850-51.

5. DI 17, No 27, ακ. έτος 1857-58.

6. DI 5, No 117 (1846-47), DI 10, No 77 (1850-51), DI 12, No 2 (1851-52), DI 17, No 34 (1857-58) και αλλού.

7. Βλ. εδώ, κεφ. "Σχέσεις με την παροικία".

Σελ. 278
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/279.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

"Νέος φιλομαθής"

Η ανισότητα του μορφωτικού οπλισμού, με τον οποίο φτάνουν στην Πίζα οι Έλληνες, είναι έκδηλη στον αριθμό και το είδος των πιστοποιητικών που βεβαιώνουν τις προηγούμενες σπουδές τους· μερικοί δεν υποβάλλουν κανένα (από τους κανονισμούς δεν ορίζεται ως απαραίτητη προϋπόθεση εισδοχής και ίσως οι ίδιοι θεωρούν ότι η ταπεινή προπαιδεία τους δεν αποτελεί αξιόλογο συστατικό)· άλλοι υποβάλλουν λίγα και άλλοι πολλά πιστοποιητικά, είτε από σχολές όλων των επιπέδων ως και πανεπιστημίων1 είτε από ιδιωτικούς δασκάλους.

Η ανάγνωση των πιστοποιητικών αυτών, όπως και των βαπτιστικών από μια άλλη άποψη, μοιάζει με περιήγηση στα εκπαιδευτικά ιδρύματα -από τα πιο κοινά ως τα πιο περίλαμπρα -του ελληνισμού της εποχής και συγχρόνως είναι ενθύμιο από άσημους ή επιφανείς δασκάλους: "Ο υποφαινόμενος βεβαιώ ότι ο Ευγενής Κύριος Στυλιανός Βεντούρας του Ευγενούς Κυρίου Θεοδώρου εκ της πόλεως ταύτης Κερκύρας, νέος φιλομαθής και με χρηστά ήθη κεκοσμημένος, εμαθήτευσε παρ' εμοί ιδιαιτέρως, διδαχθείς την Ελληνικήν και Λατινικήν γλώσσαν, τα Μαθηματικά και την Φιλοσοφίαν [...] Εν Κερκύρα 12/24 Σεπτεμβρίου 1842. -Ιερομόναχος Αθανάσιος Πολίτης Αρχιμανδρίτης"2.

Από πλήθος ανάλογες περιπτώσεις επιβεβαιώνεται ότι τα ιδιαίτερα μαθήματα, σε συνδυασμό συχνά με τη φοίτηση σε δημόσια ή ιδιωτικά σχολεία, ήταν ο συνηθέστερος τρόπος για να μορφώνονται τα παιδιά των ευγενών στα Επτάνησα. Εκτός από αυτό

——————————————

1. Τα πιστοποιητικά των ελληνικών πανεπιστημίων (Ιόνιος Ακαδημία και Οθώνειο μετά το 1837) περιέχονται στις δέσμες Università, DI 1-16, ενώ των ιταλικών στο DI 84, No 3, "Filza di attestati ed altro..."

2. DI 1, No 93. Επίσης Αρχ. Ιακωβάτων, XI, πιστοποιητικό με υπογραφή Δ. Αθανάσιος ο Ψαλίδας, 1828, Δεκεμβρίου 30 Κέρκυρα, "ο υπογεγραμμένος πιστοποιώ ότι ο Κύριος Χαραλάμπης Αλοΰσίου Τυπάλδου Κεφαλλήν ήκουσε παρ' εμοί την λογικήν και μεταφυσικήν και την μαθηματικήν γεωγραφίαν με πρόοδον αρίστην και με ήθη κάλλιστα".

Σελ. 279
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/280.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

43.

ΕΙΚΟΝΑ

44.

Σελ. 280
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/281.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

-γνωστό άλλωστε-η έρευνα σε άλλα πανεπιστημιακά κατάστιχα αποδεικνύει πόσο σοβαρά υπολόγιζαν τα πιστοποιητικά αυτά οι πανεπιστημιακές αρχές. Το προνόμιο της απαλλαγής από τις εισαγωγικές εξετάσεις1 παρέχεται στην Πίζα αδιακρίτως σ' αυτούς που είχαν διδαχθεί τα απαιτούμενα γι' αυτές μαθήματα είτε σε σχολεία είτε από ιδιωτικούς δασκάλους. Στα σχετικά πιστοποιητικά δεν παραλείπεται και η αναφορά -κάποτε υπερβολικά διεξοδική -στα μαθήματα που διδάχτηκαν οι υποψήφιοι: "...της μεν Ελληνικής Γλώσσης και το Συντακτικόν, της δε Μαθηματικής όλην την Αριθμητικήν και μέρος της Στοιχειώδους Άλγεβρας, έως και το πρόβλημα των Φώτων..."2 Όπου είναι δυνατόν, ο υποψήφιος συνιστάται ως "ικανός ανωτέρας εν τω Πανεπιστημίω παιδεύσεως ευδοκιμήσας με μέγα έπαινον [...] και λαβών τα αριστεία" κ.ά.π.3. Σε μερικούς φακέλους υπάρχουν και βραβεία: "Τω καλώ καγαθώ μειρακίω Γερασίμω Ρωσσολύμω του Νικολάου Κεφαλλήνι την πατρίδα, πάσι τοις εν τω Ιονίω Γυμνασίω νόμω τεταγμένοις παιδεύμασι φιλομαθώς και πάνυ δραστηρίως εφ' όλην την τετραετίαν σχολάσαντι, ου μην αλλά και τας δημοσίας καθ' εξαμηνίαν και ετησίας δοκιμασίας Άριστα υποστάντι, κοινή δε των διδασκάλων ψήφω δις των αριστείων αξιωθέντι, τουτί το Πιστωτήριον γράμμα, αρετής ένεκα και παιδείας, δίδοται..."4

Όπως είναι γνωστό, δεν είναι λίγοι οι Επτανήσιοι που εκπαιδεύονται από Ιταλούς δασκάλους κι έτσι φτάνουν στην Πίζα με ειδικά εφόδια. Ο Παναγιώτης Κοκκίνης διδάσκεται για τέσσερα χρόνια Λατινικά, Ιταλικά, Γαλλικά, Αισθητική και Φιλοσοφία στο ιδιωτικό σχολείο του Μπολονέζου L. J. Dor Marzocchi στη

——————————————

1. Βλ. εδώ, κεφ. "Κατά το προνόμιον των Ελλήνων".

2. DI 2, No 134, φάκελος Ιωάννη Κασσιανού, ακ. έτος 1843-44, πιστοποιητικό από το Δευτερεύον Σχολείον Ιθάκης.

3. στο ίδιο, πιστοποιητικό από το Δευτερεύον Σχολείον Ληξουρίου, και αλλού.

4. DI 4, No 76, ακ. έτος 1845-46.

Σελ. 281
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/282.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ζάκυνθο. Το σχετικό πιστοποιητικό είναι επικυρωμένο με συμβολαιογραφική πράξη, στην οποία οι μάρτυρες δηλώνουν ότι "ο δόκτωρ Μαρτζόκις υπογράφεται Ιταλιστί καθό αγνοΐ την Ελληνικήν γραφήν". Ο Κοκκίνης συμπληρώνει τη μόρφωσή του με ιδιαίτερα μαθήματα Ελληνικής γλώσσας, Αριθμητικής, πρακτικής Γεωμετρίας και Γεωγραφίας από τον Ανδρέα Κουντούρη, "πρώην μεν δημόσιον νυν δε ιδιωτικόν Διδάσκαλον εν τη νήσω ταύτη"1.

Ενθύμιο της πάλαι ποτέ λαμπρής Πετριτσείου Σχολής στο Ληξούρι είναι το πιστοποιητικό του Γεράσιμου Βασ. Μαζαράκη, ο οποίος "καταγραφθείς εν τω τετάρτω σχολαστικώ έτει της ρηθείσης Σχολής [...] διήκουσε τα εν τω έτει τούτω παραδιδόμενα μαθήματα, μεθ' όσης πλείστης επιμελείας και επιδόσεως· έτι δε ιεράν Κατήχησιν και ιστορίαν, Φιλοσοφίαν, Άλγεβραν και Ιταλικήν γλώσσαν ευδοκιμών δε κατά τον της εαυτού μαθητείας χρόνον, και κοσμίως διάγων επί τα κρείττω προήγετο..." Το πιστοποιητικό έχει την υπογραφή του Σχολάρχη: "Άνθιμος Μαζαράκης, Αρχιμανδρίτης του Οικουμενικού θρόνου, 5 Ιουλίου 1856"2.

Οι μη Επτανήσιοι υποψήφιοι προσκομίζουν, όσοι προσκομίζουν, πιστοποιητικά από σχολεία: Βασιλικόν Γυμνάσιον 

——————————————

1. DI 17, No 62, ακ. έτος 1857-58. Ο Ανδρέας Κουντούρης έχει διδάξει και πλήθος άλλα παιδιά, όπως φαίνεται από τα πιστοποιητικά τους που έχουν την ίδια στερεότυπη υπογραφή. Σε ιδιωτικό σχολείο της Λευκάδας, που διευθύνεται από τον Professore Antonio [...] Missionario Apostolico, Par. Latino e Capellano della [...] φοιτά και ο Φίλιππος Ντ' Άστον, Λευκαδίτης Αγγλικής καταγωγής, και διδάσκεται, "τιμητικά, διακρινόμενος", Ιταλικά, Λατινικά, Μαθηματικά και Φιλοσοφία (DI 14. No 1, ακ. έτος 1853-54).

2. στο ίδιο (DI 17) No 170. Απόφοιτος της Πετριτσείου είναι και ο Ευάγγελος Αρδαβάνης από το Ληξούρι (DI 18, No 117, ακ. έτος 1859-60). Για την Πετρίτσειο Σχολή, βλ. Γεωργίου Μοσχόπουλου, Ιστορία της Κεφαλονιάς, Τόμ. Β', εκδ. Κέφαλος, Αθήνα 1988, σ. 116-117.

Σελ. 282
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/283.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Αθηνών1, Βασ. Γυμνάσιον Σύρου2, Ελληνικόν Σχολείον και Γυμνάσιον Σύρου3 κ.ά. Δύο πιστοποιητικά προέρχονται από τη Σχολή της Χάλκης· και τα δύο υπογράφονται από τον Διευθυντή Άνθιμο Μαζαράκη και άλλους καθηγητές Έλληνες και ξένους και επικυρώνονται από τους εφόρους (Ιωάννης Ψυχάρης κ.ά. )4. Ο Άνθιμος Μαζαράκης, ως Maestro e Rettore del Collegio Greco Flangini, έχει υπογράψει το 1845 και το πιστοποιητικό του Χαραλάμπους Μαζαράκη από την Κεφαλονιά5. Ο καθολικός Μάρκος Βιτάλης από την Κωνσταντινούπολη έχει υποβάλει πιστοποιητικό από το Établissement des frères des Écoles Chrétiennes S. Benoît στο Γαλατά ότι σπούδασε εκεί Ανάγνωση, Γραφή, Αριθμητική, Γαλλικά, Ιταλικά και Ελληνικά6.

Ιδιαίτερη πάντα κατηγορία αποτελούν τα πιστοποιητικά σπουδών των παιδιών της παροικίας. Υπάρχουν βεβαιώσεις από την Τεργέστη, το Λιβόρνο και την Πίζα που δείχνουν, μεταξύ άλλων, και τη διαδικασία εθνικής ενσωμάτωσης των απόδημων Ελλήνων της Ιταλίας7.

Πολλοί είναι και οι Έλληνες που συνεχίζουν στην Πίζα σπουδές που άρχισαν σε πανεπιστήμια της Ελλάδας: στον κώδικα αυτόν υπάρχουν 3 πιστοποιητικά από το Οθώνειο8, και 3 από την Ιόνιο Ακαδημία9.

——————————————

1. DI 4, No 99 (Μενέλαος Ρουβίνης από τη Σμύρνη, ακ. έτος 1845-46).

2. DI 1, No 132 (Γεώργιος Σαλάχας από την Ερμούπολη, ακ. έτος 1842-43).

3. DI 1, No 59 (Ιωάννης Βουρβουχάκης από τη Σύρο, ακ. έτος 1851-52).

4. DΙ 12, No 3 (Antich Emilio Greco di Costantinopoli, ακ. έτος 1851-52), και DI 15, No 73 (Λεωνίδας Νιώτης από τη νήσο Αντιγόνη, ακ. έτος 1854-55).

5. DI 4, No 72.

6. DI 12, No 2, ακ. έτος 1851-52.

7. Βλ. εδώ ,κεφ. "Σχέσεις με την παροικία".

8. DI 4, No 99 (Μενέλαος Ρουβίνης, ακ. έτος 1845-46), DI 5, No 67 (Ιωάννης Θεοδωρίδης, ακ. έτος 1846-47) και DI 12, No 1 (Παύλος Φωκάς, ακ. έτος 1851-52).

9. DI 6, No 71 (Γεράσιμος Φωκάς Αλεξανδράτος, ακ. έτος 1847-48),

Σελ. 283
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/284.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

45.

ΕΙΚΟΝΑ

46.

Σελ. 284
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/285.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Οι νομικές προδιαγραφές

Ο τύπος των εισαγωγικών εξετάσεων για το Πανεπιστήμιο της Πίζας περιγράφεται ως εξής στον Κανονισμό του 1814: "Ουδείς δύναται να εγγραφή εις τον κατάλογον των σπουδαστών εάν [...] δεν αποδείξη ότι εννοεί την Λατινικήν Γλώσσαν και ότι έχει επαρκώς διδαχθεί την Ρητορικήν1. -Προς τον σκοπόν αυτόν οιοσδήποτε επιθυμεί να εγγραφή εις τον ως άνω κατάλογον οφείλει να ευρίσκεται εν Πίσση την 7ην Νοεμβρίου, να παρουσιασθή εις την Γραμματείαν του Πανεπιστημίου και να υποστή μίαν ατομικήν ημίωρον εξέτασιν εις την Λατινικήν γλώσσαν και την Ρητορικήν, η οποία θα διεξαχθή εκ περιτροπής υπό των τριών εκ των τεσσάρων Καθηγητών: των Ανατολικών Γλωσσών, της Λογικής και Μεταφυσικής, της Ελληνολατινικής φιλολογίας και της Ιταλικής φιλολογίας[...] Από τας εξετάσεις απαλλάσσονται οι μαθηταί, οι οποίοι αναδεικνύονται φοιτηταί υπό της Αυτού Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Μεγαλειότητος ή από τας Κοινότητας του Κράτους, υπό τον όρον ότι έχει προηγηθεί της αναδείξεώς των άλλη αυστηρά εξέτασις. Εάν ο νέος θελήση να γίνη δεκτός εις την εξέτασιν της Λογικής ή και της Μεταφυσικής, δύναται να την υποστή και, εις την περίπτωσιν αυτήν, η όλη εξέτασις θα είναι ωριαία και, εφόσον λάβη ο εξετασθείς την έγκρισιν, θα απαλλάσσεται από την παρακολούθησιν των μαθημάτων αυτών εις το

——————————————

DI 10, No 72 (Σπυρίδων Μαρκοράς, ακ. έτος 1850-51) και DI 16, No 23 (Αυγουστίνος Κογεβίνας, ακ. έτος 1856-57).

1. Ο όρος αυτός τροποποιείται με Motuproprio της 26 Οκτωβρίου 1824 (A.S.P., Università, Α II 7, "Regolarmento...", σ. 51, με το οποίο ορίζεται ότι όσοι προορίζονται για σπουδές Ιατρικής ή Φυσικών επιστημών εξετάζονται επίσης στη Λογική, την Αριθμητική και τη Γεωμετρία.

Σελ. 285
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/286.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Πανεπιστήμιον"1. Για τους ξένους σπουδαστές προβλέπει το άρθρο XVIII (Forestieri) του ίδιου κανονισμού: "Ξένοι επιθυμούντες να ακολουθήσουν σπουδάς εις το Πανεπιστήμιον, εάν πρόκειται να διατρέξουν εν αυτώ όλον τον κύκλον των σπουδών των, έχουν τας αυτάς υποχρεώσεις με τους Υπηκόους της Αϊτού Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Μεγαλειότητος".

Στις αρχές της δεκαετίας του '40, μέσα στη γενική μεταρρυθμιστική κίνηση, αυξάνονται και τα εξεταζόμενα στις εισαγωγικές θέματα. Η εξέταση στη στοιχειώδη Γεωμετρία και στην Αριθμητική γίνεται υποχρεωτική για τους υποψηφίους όλων των σχολών. Η εξέταση στη Λατινική φιλολογία προσδιορίζεται ως γραπτή μετάφραση κειμένου του Βιργιλίου ή του Κικέρωνα από τα λατινικά "στα ιταλικά" (όχι "τοσκανικά" πια) και προφορική μετάφραση και ανάλυση μιας ωδής του Ορατίου2.

Άλλη σχετική διαταγή -με πνεύμα όμως κατασταλτικό του φοιτητικού κινήματος και όχι μεταρρυθμιστικό- εκδίδεται το 1849: "Τα δοκίμια των υφισταμένων τας εισαγωγικάς διά το Πανεπιστήμιον εξετάσεις δέον όπως κρίνονται με την δέουσαν αυστηρότητα [...] Ξένοι δεν γίνονται δεκτοί καθ' οιονδήποτε τρόπον εις τα Πανεπιστήμια εάν δεν έχουν λάβει την απαιτουμένην άδειαν από την Βασιλικήν Κυβέρνησιν"3.

——————————————

1. Α.8.Ρ., Università, Α II 7, Regolarmenti..., άρθρο IX, Studenti. Με το άρθρο XII του ίδιου κανονισμού ορίζεται ότι το μάθημα της Λογικής είναι υποχρεωτικό για τους πρωτοετείς σπουδαστές όλων των σχολών, αν δεν το έχουν περάσει στις εισαγωγικές. Η ανάγκη να "εννοούν" οι υποψήφιοι τη Λατινική γλώσσα προκύπτει από το γεγονός ότι ναι μεν τα μαθήματα γίνονται στα ιταλικά (in lingua Toscana, ορίζει ο κανονισμός) -κι αυτό επιβλήθηκε από τους Γάλλους στην περίοδο της Κατοχής-, αλλά στην αρχή κάθε παραδόσεώς του ο καθηγητής "κάνει μια εισαγωγή διαρκείας ενός τετάρτου στα Λατινικά, συνοψίζοντας τα βασικά στοιχεία του νέου μαθήματος" (στον ίδιο κανονισμό, άρθρο IV, Regolarmento per i professori).

2. στο ίδιο, No 17, Notificazione del Sig. Gav. Gaetano Giorgini, Soprintendente agli Studi del Granducato, 12 Ιανουαρίου 1841.

3. στο ίδιο, Notificazione dalla Cancelleria dell'I. e R. Università

Σελ. 286
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/287.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

47. Gaetano Giorgini: ο υπουργός της μεταρρύθμισης

Σελ. 287
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/288.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Τα σχετικά με την άδεια που απαιτείται προκειμένου να γίνει κανείς δεκτός στο Πανεπιστήμιο δεν θεσμοθετούνται για πρώτη φορά το 1849, αλλά μάλλον υπενθυμίζονται και διασαφηνίζονται, επειδή ο θεσμός έχει ατονήσει στο διάστημα της πολυτάραχης δεκαετίας του '40. Ήδη από το 1816 υπάρχει διαταγή να απευθύνουν οι πανεπιστημιακές αρχές στον Υπουργό της Παιδείας όλες τις υποθέσεις που πρέπει να υποβληθούν στην κρίση της κυβερνήσεως1. Μια εικόνα του τρόπου, με τον οποίο εφαρμοζόταν η διαταγή δίδεται σε μια επιστολή από την Προεδρία της Χρηστής Κυβερνήσεως προς τον Κυβερνήτη της Πίζας σχετική με την εγγραφή 10 ξένων υποψηφίων στο Πανεπιστήμιο. Ο πρόεδρος, αφού πήρε τις πληροφορίες του από την αστυνομία, πληροφορεί τον Κυβερνήτη ότι ο Προβλεπτής του Πανεπιστημίου εξουσιοδοτείται να δεχθεί τους οκτώ από τους δέκα ξένους (μεταξύ των οποίων και τον Μάρκο Γουργουράκη από τη Ζάκυνθο) υπό τον όρο ότι θα επιβλέπονται αυστηρά από την τοπική αστυνομία. Όσο για τους άλλους, "αμφοτέρους καταγομένους εκ του παπικού κράτους", ο πρόεδρος ορίζει να αποκλειστούν από το Πανεπιστήμιο και να μην τους δοθεί άδεια διαμονής (soggiorno) στο Μ. Δουκάτο2. Από πλήθος άλλες μικρές υποθέσεις φαίνεται ότι ο Provveditore του Πανεπιστημίου διαβίβαζε τις αιτήσεις των υποψηφίων για να πάρει από την κυβέρνηση την οποιαδήποτε εξουσιοδότηση3. Είναι φανερό ωστόσο ότι τέτοιοι θεσμοί εφαρμόζονται σχολαστικότερα σε περιόδους εντάσεων, όπως είναι η επαύριον των κινημάτων του '30, '31 και του πολέμου του 1848.

——————————————

li 26 ottobre 1849 (πρόκειται για κοινοποίηση της κυβερνητικής διαταγής εκ μέρους της Γραμματείας του Πανεπιστημίου). Σκοπός του μέτρου είναι να παρεμποδιστεί η είσοδος στο Πανεπιστήμιο πολιτικών προσφύγων, κυρίως από τα άλλα κράτη της Ιταλίας.

1. στο ίδιο, Istruzioni per il Regio Consultore e Soprintendente agli Studi del Gran Ducato [...] 29 Νοεμβρίου 1816.

2. A.S.P., Governatore 96, affare 9, επιστολή της 8 Δεκεμβρίου 1833.

3. A.S.P., Università, B II 12, anno 1838.

Σελ. 288
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/289.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Τον τρόπο εφαρμογής της διατάξεως για τις εισαγωγικές εξετάσεις μαρτυρούν στοιχεία από άλλα κατάστιχα: η πρώτη σχετική μνεία της περιόδου που ερευνώ είναι του 1815. Οι εξετάσεις διεξάγονται από τότε κανονικά κάθε χρόνο (με πλήθος όμως απαλλαγές), σταματούν ή τουλάχιστον δεν αναγράφονται στην περίοδο 1823-25 και εμφανίζονται πάλι το ακ. έτος 1825-26, με περισσότερες ακόμα εξαιρέσεις1. Μετά το 1826 (χρονολογία έκδοσης του Κανονισμού του 1814 από τον οίκο Ranieri-Prosperi, Stampatori della I. et R. Università), αναγράφονται κανονικά είτε οι εξετάσεις είτε οι λόγοι απαλλαγής, αλλά προοδευτικά οι εξαιρέσεις αυξάνονται, ώσπου, τις παραμονές της διαταγής του 1840, φτάνουν να απαλλάσσονται πάνω από τους μισούς υποψηφίους, αρκετοί μάλιστα χωρίς αναγραφή αιτιολόγησης.

"Κατά το προνόμιον των Ελλήνων"

Από πολλά στοιχεία προκύπτει ότι υπήρχε κατά καιρούς στο Πανεπιστήμιο της Πίζας ένα καθεστώς προνομίων για τους Έλληνες υποψηφίους που φαίνεται ότι είχε καθιερωθεί εθιμικά. Μια άλλη εύλογη υπόθεση, που δυνατόν να ερμηνεύει το τεράστιο ποσοστό των Ελλήνων που γίνονται δεκτοί χωρίς εισαγωγικές εξετάσεις, είναι ότι αρκετοί Έλληνες, κυρίως Επτανήσιοι, έφταναν στην Πίζα με μεγαλύτερη προπαιδεία από τους Ιταλούς, 

——————————————

1. A.S.P., Università, DI 69-74, Ruolo degli Scolari dell'I. e R. Università di Pisa coll'indicazione dei loro studi. Στον κώδικα αυτόν παραπέμπουν όλες οι υποσημειώσεις που αρχίζουν με την ένδειξη DI 69 ως DI 74. Βλ. και σ. 289 κ.ε. Η τελευταία μνεία εισαγωγικών εξετάσεων στον κώδικα είναι του 1840. Εκεί και τελειώνει το κατάστιχο. Οι διαπιστώσεις σχετικά με τις απαλλαγές δεν αναφέρονται βέβαια στους προερχόμενους από άλλα πανεπιστήμια, που είναι πάμπολλοι και, φυσικώ τω λόγω, κατατάσσονται σε προχωρημένο στάδιο σπουδών (βλ. γι' αυτούς κεφ. "Από πανεπιστήμιο σε πανεπιστήμιο").

19

Σελ. 289
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/290.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

βεβαιωμένη με τα πιστοποιητικά που προσκόμιζαν1. Επιπλέον, όπως θα φανεί και παρακάτω, οι περισσότεροι Έλληνες έκαναν το παν για να συντομεύουν την πολυδάπανη περιπέτεια των σπουδών στα ξένα.

Οπωσδήποτε, ήδη από το 1815, πλήθος Έλληνες απαλλάσσονται από την εισαγωγική εξέταση στο μάθημα της Φιλοσοφίας με επιστολή της Γεν. Γραμματείας του Κράτους της Τοσκάνης (R. Segreteria di Stato) ή και γίνονται δεκτοί χωρίς καμιά απολύτως εξέταση2. Υποθέτω μάλιστα ότι και αρκετοί από αυτούς που έδιναν εισαγωγικές εξετάσεις δεν εξετάζονταν στα ίδια μαθήματα με τους Ιταλούς υποψηφίους: για μια δεκαετία περίπου μετά το 1815, αναγραφόταν για τους Έλληνες η γενικόλογη φράση "Esame di ammissione", ενώ για τους Ιταλούς "Ammesso al Ruolo per l'esame subito in Lingua Latina". Από το 1826 και ύστερα αναγράφεται κάτω από το όνομα των περισσότερων Ελλήνων "Esame in Lingua Greca" και κάποτε "anche in Filosofia", πράγμα που σήμαινε ότι απαλλάσσονταν από το μάθημα της Λογικής του Α' έτους3. Δεν λείπουν όμως και οι Έλληνες που προτιμούν να εξεταστούν στα Λατινικά, ιδίως οι Καθολικοί και τα παιδιά της παροικίας4.

Πλήθος Έλληνες εξάλλου απαλλάσσονται από τις εισαγωγικές εξετάσεις "επειδή έχουν υποστεί αυτάς εις την πατρίδα των": ο Ιωάννης Αγγελίδης από τη Σύμη "γίνεται δεκτός εις την πρώτην (προκαταρκτική για το πτυχίο) εξέτασιν χωρίς να έχει υποβληθεί εις εισαγωγικάς εξετάσεις, επειδή έχει υποστεί ταύτας εις την πατρίδα του" (Απόφαση της 11 Αυγούστου 1831)5. Ο Γεώργιος Σακελλαρίδης από τα Ιωάννινα απαλλάσσεται το 1830 "επειδή έχει κάμει σπουδάς Φιλολογίας και Φιλοσοφίας εις το 

——————————————

1. Βλ. εδώ, κεφ. "Νέος φιλομαθής".

2. DI 69, No 253, 256, 349 και αλλού.

3. DI 71, No 131, 191, 346, 358, 403 και αλλού.

4. DI 71, No 347, 814 και αλλού.

5. DI 71, No 640.

Σελ. 290
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/291.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Σεμινάριον της Θεσσαλονίκης"1. Ο Γεώργιος Καλούτσης (ή Καλούτζης) από το Τσιρίγο απαλλάσσεται "δυνάμει των εξετάσεων τας οποίας έχει υποστεί εις τα δημόσια Λύκεια της πατρίδος του" (απόφαση της 27 Νοεμβρίου 1830 )2. Ο Τηλέμαχος Μαράτος εξαιρείται από τις εξετάσεις του 1838 "επειδή έδωσεν αυτάς εις το Λύκειον Παξών"3. Γενικά φαίνεται ότι τα πιστοποιητικά των ελληνικών σχολείων αποτελούσαν για τις πανεπιστημιακές αρχές λόγο επαρκή για να εισηγηθούν στην κυβέρνηση την απαλλαγή από τις εξετάσεις· βεβαιώσεις από Δευτερεύοντα Σχολεία της Επτανήσου, τη Σχολή της Σμύρνης, της Χάλκης κτλ. αναγνωρίζονταν έμπρακτα στην Πίζα. Αποκορύφωμα είναι οι περιπτώσεις του Άγγελου Φωκά που κερδίζει ένα χρόνο "επειδή έχει σπουδάσει εις τα Δευτερεύοντα Σχολεία της Κεφαλληνίας"4, του Λουκά Σακελλαρίδη που "του έχει χαρισθεί το πρώτο έτος των σπουδών της Ιατρικής, το οποίον έχει διανύσει εις το Βασιλικόν Ινστιτούτον της Ερμουπόλεως"5, και του Γεράσιμου Ινκιόστρη που "έγινε δεκτός εις το τρίτον έτος της Νομικής Σχολής δυνάμει των σπουδών, τας οποίας έχει κάμει εις την πατρίδα του: πρώτον και δεύτερον έτος εις τα Δευτερεύοντα Σχολεία [scuole secondarie] της Κεφαλληνίας"6.

Περισσότερες είναι οι απαλλαγές των Ελλήνων, για τις οποίες δεν αναγράφεται συγκεκριμένη αιτιολογία στη στήλη των παρατηρήσεων, αλλά σημειώνεται μόνο η φράση "απαλλαγμένος από τις εισαγωγικές εξετάσεις δυνάμει της Αποφάσεως..., Επιστολής..., Διαταγής..." κτλ.7 Σε άλλους πάλι δεν αναγράφονται εισαγωγικές εξετάσεις, αλλά ούτε υπάρχει οποιαδήποτε σχετική σημείωση στη στήλη των παρατηρήσεων. Ίσως, στις δύο αυτές 

——————————————

1. DI 71, No 838.

2. DI 71, No 863.

3. DI 72, No 978.

4. DI 73, No 265.

5. DI 73, No 267.

6. DI 73, No 366.

7. DI 72, No 207, No 323 και αλλού.

Σελ. 291
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 272
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    κανείς τα πιστοποιητικά που καλύπτουν δύο δεκαετίες σχεδόν, δεν είναι σπάνιο να συναντήσει δύο φορές το ίδιο όνομα: τη μια ως όνομα υποψηφίου για το Πανεπιστήμιο της Πίζας και την άλλη ως υπογραφή Επάρχου ή Συμβούλου στο πιστοποιητικό ενός νεότερου υποψηφίου. Συχνά οι βεβαιώσεις είναι μακροσκελείς συμβολαιογραφικές πράξεις με πολλές υπογραφές και πλήθος μαρτύρων που βεβαιώνουν το έγκυρο των υπογραφών αυτών. Ακολουθεί θεώρηση από τον Έπαρχο και δεύτερη θεώρηση από το Αυστριακό Προξενείο1. Προκειμένου για τους χρυσοβιβλικούς της Επτανήσου, ένα μεγάλο ποσοστό από τους υπογράφοντες είναι διακεκριμένα πρόσωπα της οικογενείας του υποψηφίου.

    "Πολίτης χρηστός και ανεπιλήψιμος"

    Ο τύπος των πιστοποιητικών καλής διαγωγής αλλάζει μετά τη διαταγή που εξέδωσε η κυβέρνηση της Τοσκάνης το 1849, δηλαδή στο τέλος μιας δεκαετίας, στο διάστημα της οποίας πείστηκε για το ρόλο που μπορεί να παίξει στην πολιτική ζωή ένα Πανεπιστήμιο με ανοιχτές πύλες. Ήδη οι υποψήφιοι είναι υποχρεωμένοι να πιστοποιούν όχι μόνο τα χρηστά τους ήθη, αλλά και ότι απέχουν από την πολιτική. Τα περισσότερα πιστοποιητικά εκδίδονται τώρα από τις δικαστικές αρχές ή την αστυνομία: "Ο παρά τοις εν Σύρω πρωτοδίκαις εισαγγελεύς πιστοποιεί ότι ο Δημήτριος Γ. Ιουστινιάνης, Δημότης και κάτοικος Σύρου [...] ουδέποτε εμηνύθη εις ημάς δι' εγκληματικήν τινα πράξιν, ούτε εδικάσθη ενώπιον του ανωτέρω Δικαστηρίου και κατά συνέπειαν ούτε κατεδικάσθη δι' εγκληματικήν ή πολιτικήν υπόθεσιν, και προσέτι ότι δεν ανεμείχθη ούτε έλαβε μέρος εις πολιτικάς έριδας ή φατρίας ως εκ των ειρημένων δε ότι η διαγωγή του υπήρξεν άμεμπτος..." Το πιστοποιητικό είναι θεωρημένο από τον Πρόεδρο των εν Σύρω

    ——————————————

    1. DI 4, No 76, ακ. έτος 1845-46 και αλλού.