Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 285-304 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/285.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Οι νομικές προδιαγραφές

Ο τύπος των εισαγωγικών εξετάσεων για το Πανεπιστήμιο της Πίζας περιγράφεται ως εξής στον Κανονισμό του 1814: "Ουδείς δύναται να εγγραφή εις τον κατάλογον των σπουδαστών εάν [...] δεν αποδείξη ότι εννοεί την Λατινικήν Γλώσσαν και ότι έχει επαρκώς διδαχθεί την Ρητορικήν1. -Προς τον σκοπόν αυτόν οιοσδήποτε επιθυμεί να εγγραφή εις τον ως άνω κατάλογον οφείλει να ευρίσκεται εν Πίσση την 7ην Νοεμβρίου, να παρουσιασθή εις την Γραμματείαν του Πανεπιστημίου και να υποστή μίαν ατομικήν ημίωρον εξέτασιν εις την Λατινικήν γλώσσαν και την Ρητορικήν, η οποία θα διεξαχθή εκ περιτροπής υπό των τριών εκ των τεσσάρων Καθηγητών: των Ανατολικών Γλωσσών, της Λογικής και Μεταφυσικής, της Ελληνολατινικής φιλολογίας και της Ιταλικής φιλολογίας[...] Από τας εξετάσεις απαλλάσσονται οι μαθηταί, οι οποίοι αναδεικνύονται φοιτηταί υπό της Αυτού Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Μεγαλειότητος ή από τας Κοινότητας του Κράτους, υπό τον όρον ότι έχει προηγηθεί της αναδείξεώς των άλλη αυστηρά εξέτασις. Εάν ο νέος θελήση να γίνη δεκτός εις την εξέτασιν της Λογικής ή και της Μεταφυσικής, δύναται να την υποστή και, εις την περίπτωσιν αυτήν, η όλη εξέτασις θα είναι ωριαία και, εφόσον λάβη ο εξετασθείς την έγκρισιν, θα απαλλάσσεται από την παρακολούθησιν των μαθημάτων αυτών εις το

——————————————

DI 10, No 72 (Σπυρίδων Μαρκοράς, ακ. έτος 1850-51) και DI 16, No 23 (Αυγουστίνος Κογεβίνας, ακ. έτος 1856-57).

1. Ο όρος αυτός τροποποιείται με Motuproprio της 26 Οκτωβρίου 1824 (A.S.P., Università, Α II 7, "Regolarmento...", σ. 51, με το οποίο ορίζεται ότι όσοι προορίζονται για σπουδές Ιατρικής ή Φυσικών επιστημών εξετάζονται επίσης στη Λογική, την Αριθμητική και τη Γεωμετρία.

Σελ. 285
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/286.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Πανεπιστήμιον"1. Για τους ξένους σπουδαστές προβλέπει το άρθρο XVIII (Forestieri) του ίδιου κανονισμού: "Ξένοι επιθυμούντες να ακολουθήσουν σπουδάς εις το Πανεπιστήμιον, εάν πρόκειται να διατρέξουν εν αυτώ όλον τον κύκλον των σπουδών των, έχουν τας αυτάς υποχρεώσεις με τους Υπηκόους της Αϊτού Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Μεγαλειότητος".

Στις αρχές της δεκαετίας του '40, μέσα στη γενική μεταρρυθμιστική κίνηση, αυξάνονται και τα εξεταζόμενα στις εισαγωγικές θέματα. Η εξέταση στη στοιχειώδη Γεωμετρία και στην Αριθμητική γίνεται υποχρεωτική για τους υποψηφίους όλων των σχολών. Η εξέταση στη Λατινική φιλολογία προσδιορίζεται ως γραπτή μετάφραση κειμένου του Βιργιλίου ή του Κικέρωνα από τα λατινικά "στα ιταλικά" (όχι "τοσκανικά" πια) και προφορική μετάφραση και ανάλυση μιας ωδής του Ορατίου2.

Άλλη σχετική διαταγή -με πνεύμα όμως κατασταλτικό του φοιτητικού κινήματος και όχι μεταρρυθμιστικό- εκδίδεται το 1849: "Τα δοκίμια των υφισταμένων τας εισαγωγικάς διά το Πανεπιστήμιον εξετάσεις δέον όπως κρίνονται με την δέουσαν αυστηρότητα [...] Ξένοι δεν γίνονται δεκτοί καθ' οιονδήποτε τρόπον εις τα Πανεπιστήμια εάν δεν έχουν λάβει την απαιτουμένην άδειαν από την Βασιλικήν Κυβέρνησιν"3.

——————————————

1. Α.8.Ρ., Università, Α II 7, Regolarmenti..., άρθρο IX, Studenti. Με το άρθρο XII του ίδιου κανονισμού ορίζεται ότι το μάθημα της Λογικής είναι υποχρεωτικό για τους πρωτοετείς σπουδαστές όλων των σχολών, αν δεν το έχουν περάσει στις εισαγωγικές. Η ανάγκη να "εννοούν" οι υποψήφιοι τη Λατινική γλώσσα προκύπτει από το γεγονός ότι ναι μεν τα μαθήματα γίνονται στα ιταλικά (in lingua Toscana, ορίζει ο κανονισμός) -κι αυτό επιβλήθηκε από τους Γάλλους στην περίοδο της Κατοχής-, αλλά στην αρχή κάθε παραδόσεώς του ο καθηγητής "κάνει μια εισαγωγή διαρκείας ενός τετάρτου στα Λατινικά, συνοψίζοντας τα βασικά στοιχεία του νέου μαθήματος" (στον ίδιο κανονισμό, άρθρο IV, Regolarmento per i professori).

2. στο ίδιο, No 17, Notificazione del Sig. Gav. Gaetano Giorgini, Soprintendente agli Studi del Granducato, 12 Ιανουαρίου 1841.

3. στο ίδιο, Notificazione dalla Cancelleria dell'I. e R. Università

Σελ. 286
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/287.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

47. Gaetano Giorgini: ο υπουργός της μεταρρύθμισης

Σελ. 287
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/288.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Τα σχετικά με την άδεια που απαιτείται προκειμένου να γίνει κανείς δεκτός στο Πανεπιστήμιο δεν θεσμοθετούνται για πρώτη φορά το 1849, αλλά μάλλον υπενθυμίζονται και διασαφηνίζονται, επειδή ο θεσμός έχει ατονήσει στο διάστημα της πολυτάραχης δεκαετίας του '40. Ήδη από το 1816 υπάρχει διαταγή να απευθύνουν οι πανεπιστημιακές αρχές στον Υπουργό της Παιδείας όλες τις υποθέσεις που πρέπει να υποβληθούν στην κρίση της κυβερνήσεως1. Μια εικόνα του τρόπου, με τον οποίο εφαρμοζόταν η διαταγή δίδεται σε μια επιστολή από την Προεδρία της Χρηστής Κυβερνήσεως προς τον Κυβερνήτη της Πίζας σχετική με την εγγραφή 10 ξένων υποψηφίων στο Πανεπιστήμιο. Ο πρόεδρος, αφού πήρε τις πληροφορίες του από την αστυνομία, πληροφορεί τον Κυβερνήτη ότι ο Προβλεπτής του Πανεπιστημίου εξουσιοδοτείται να δεχθεί τους οκτώ από τους δέκα ξένους (μεταξύ των οποίων και τον Μάρκο Γουργουράκη από τη Ζάκυνθο) υπό τον όρο ότι θα επιβλέπονται αυστηρά από την τοπική αστυνομία. Όσο για τους άλλους, "αμφοτέρους καταγομένους εκ του παπικού κράτους", ο πρόεδρος ορίζει να αποκλειστούν από το Πανεπιστήμιο και να μην τους δοθεί άδεια διαμονής (soggiorno) στο Μ. Δουκάτο2. Από πλήθος άλλες μικρές υποθέσεις φαίνεται ότι ο Provveditore του Πανεπιστημίου διαβίβαζε τις αιτήσεις των υποψηφίων για να πάρει από την κυβέρνηση την οποιαδήποτε εξουσιοδότηση3. Είναι φανερό ωστόσο ότι τέτοιοι θεσμοί εφαρμόζονται σχολαστικότερα σε περιόδους εντάσεων, όπως είναι η επαύριον των κινημάτων του '30, '31 και του πολέμου του 1848.

——————————————

li 26 ottobre 1849 (πρόκειται για κοινοποίηση της κυβερνητικής διαταγής εκ μέρους της Γραμματείας του Πανεπιστημίου). Σκοπός του μέτρου είναι να παρεμποδιστεί η είσοδος στο Πανεπιστήμιο πολιτικών προσφύγων, κυρίως από τα άλλα κράτη της Ιταλίας.

1. στο ίδιο, Istruzioni per il Regio Consultore e Soprintendente agli Studi del Gran Ducato [...] 29 Νοεμβρίου 1816.

2. A.S.P., Governatore 96, affare 9, επιστολή της 8 Δεκεμβρίου 1833.

3. A.S.P., Università, B II 12, anno 1838.

Σελ. 288
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/289.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Τον τρόπο εφαρμογής της διατάξεως για τις εισαγωγικές εξετάσεις μαρτυρούν στοιχεία από άλλα κατάστιχα: η πρώτη σχετική μνεία της περιόδου που ερευνώ είναι του 1815. Οι εξετάσεις διεξάγονται από τότε κανονικά κάθε χρόνο (με πλήθος όμως απαλλαγές), σταματούν ή τουλάχιστον δεν αναγράφονται στην περίοδο 1823-25 και εμφανίζονται πάλι το ακ. έτος 1825-26, με περισσότερες ακόμα εξαιρέσεις1. Μετά το 1826 (χρονολογία έκδοσης του Κανονισμού του 1814 από τον οίκο Ranieri-Prosperi, Stampatori della I. et R. Università), αναγράφονται κανονικά είτε οι εξετάσεις είτε οι λόγοι απαλλαγής, αλλά προοδευτικά οι εξαιρέσεις αυξάνονται, ώσπου, τις παραμονές της διαταγής του 1840, φτάνουν να απαλλάσσονται πάνω από τους μισούς υποψηφίους, αρκετοί μάλιστα χωρίς αναγραφή αιτιολόγησης.

"Κατά το προνόμιον των Ελλήνων"

Από πολλά στοιχεία προκύπτει ότι υπήρχε κατά καιρούς στο Πανεπιστήμιο της Πίζας ένα καθεστώς προνομίων για τους Έλληνες υποψηφίους που φαίνεται ότι είχε καθιερωθεί εθιμικά. Μια άλλη εύλογη υπόθεση, που δυνατόν να ερμηνεύει το τεράστιο ποσοστό των Ελλήνων που γίνονται δεκτοί χωρίς εισαγωγικές εξετάσεις, είναι ότι αρκετοί Έλληνες, κυρίως Επτανήσιοι, έφταναν στην Πίζα με μεγαλύτερη προπαιδεία από τους Ιταλούς, 

——————————————

1. A.S.P., Università, DI 69-74, Ruolo degli Scolari dell'I. e R. Università di Pisa coll'indicazione dei loro studi. Στον κώδικα αυτόν παραπέμπουν όλες οι υποσημειώσεις που αρχίζουν με την ένδειξη DI 69 ως DI 74. Βλ. και σ. 289 κ.ε. Η τελευταία μνεία εισαγωγικών εξετάσεων στον κώδικα είναι του 1840. Εκεί και τελειώνει το κατάστιχο. Οι διαπιστώσεις σχετικά με τις απαλλαγές δεν αναφέρονται βέβαια στους προερχόμενους από άλλα πανεπιστήμια, που είναι πάμπολλοι και, φυσικώ τω λόγω, κατατάσσονται σε προχωρημένο στάδιο σπουδών (βλ. γι' αυτούς κεφ. "Από πανεπιστήμιο σε πανεπιστήμιο").

19

Σελ. 289
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/290.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

βεβαιωμένη με τα πιστοποιητικά που προσκόμιζαν1. Επιπλέον, όπως θα φανεί και παρακάτω, οι περισσότεροι Έλληνες έκαναν το παν για να συντομεύουν την πολυδάπανη περιπέτεια των σπουδών στα ξένα.

Οπωσδήποτε, ήδη από το 1815, πλήθος Έλληνες απαλλάσσονται από την εισαγωγική εξέταση στο μάθημα της Φιλοσοφίας με επιστολή της Γεν. Γραμματείας του Κράτους της Τοσκάνης (R. Segreteria di Stato) ή και γίνονται δεκτοί χωρίς καμιά απολύτως εξέταση2. Υποθέτω μάλιστα ότι και αρκετοί από αυτούς που έδιναν εισαγωγικές εξετάσεις δεν εξετάζονταν στα ίδια μαθήματα με τους Ιταλούς υποψηφίους: για μια δεκαετία περίπου μετά το 1815, αναγραφόταν για τους Έλληνες η γενικόλογη φράση "Esame di ammissione", ενώ για τους Ιταλούς "Ammesso al Ruolo per l'esame subito in Lingua Latina". Από το 1826 και ύστερα αναγράφεται κάτω από το όνομα των περισσότερων Ελλήνων "Esame in Lingua Greca" και κάποτε "anche in Filosofia", πράγμα που σήμαινε ότι απαλλάσσονταν από το μάθημα της Λογικής του Α' έτους3. Δεν λείπουν όμως και οι Έλληνες που προτιμούν να εξεταστούν στα Λατινικά, ιδίως οι Καθολικοί και τα παιδιά της παροικίας4.

Πλήθος Έλληνες εξάλλου απαλλάσσονται από τις εισαγωγικές εξετάσεις "επειδή έχουν υποστεί αυτάς εις την πατρίδα των": ο Ιωάννης Αγγελίδης από τη Σύμη "γίνεται δεκτός εις την πρώτην (προκαταρκτική για το πτυχίο) εξέτασιν χωρίς να έχει υποβληθεί εις εισαγωγικάς εξετάσεις, επειδή έχει υποστεί ταύτας εις την πατρίδα του" (Απόφαση της 11 Αυγούστου 1831)5. Ο Γεώργιος Σακελλαρίδης από τα Ιωάννινα απαλλάσσεται το 1830 "επειδή έχει κάμει σπουδάς Φιλολογίας και Φιλοσοφίας εις το 

——————————————

1. Βλ. εδώ, κεφ. "Νέος φιλομαθής".

2. DI 69, No 253, 256, 349 και αλλού.

3. DI 71, No 131, 191, 346, 358, 403 και αλλού.

4. DI 71, No 347, 814 και αλλού.

5. DI 71, No 640.

Σελ. 290
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/291.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Σεμινάριον της Θεσσαλονίκης"1. Ο Γεώργιος Καλούτσης (ή Καλούτζης) από το Τσιρίγο απαλλάσσεται "δυνάμει των εξετάσεων τας οποίας έχει υποστεί εις τα δημόσια Λύκεια της πατρίδος του" (απόφαση της 27 Νοεμβρίου 1830 )2. Ο Τηλέμαχος Μαράτος εξαιρείται από τις εξετάσεις του 1838 "επειδή έδωσεν αυτάς εις το Λύκειον Παξών"3. Γενικά φαίνεται ότι τα πιστοποιητικά των ελληνικών σχολείων αποτελούσαν για τις πανεπιστημιακές αρχές λόγο επαρκή για να εισηγηθούν στην κυβέρνηση την απαλλαγή από τις εξετάσεις· βεβαιώσεις από Δευτερεύοντα Σχολεία της Επτανήσου, τη Σχολή της Σμύρνης, της Χάλκης κτλ. αναγνωρίζονταν έμπρακτα στην Πίζα. Αποκορύφωμα είναι οι περιπτώσεις του Άγγελου Φωκά που κερδίζει ένα χρόνο "επειδή έχει σπουδάσει εις τα Δευτερεύοντα Σχολεία της Κεφαλληνίας"4, του Λουκά Σακελλαρίδη που "του έχει χαρισθεί το πρώτο έτος των σπουδών της Ιατρικής, το οποίον έχει διανύσει εις το Βασιλικόν Ινστιτούτον της Ερμουπόλεως"5, και του Γεράσιμου Ινκιόστρη που "έγινε δεκτός εις το τρίτον έτος της Νομικής Σχολής δυνάμει των σπουδών, τας οποίας έχει κάμει εις την πατρίδα του: πρώτον και δεύτερον έτος εις τα Δευτερεύοντα Σχολεία [scuole secondarie] της Κεφαλληνίας"6.

Περισσότερες είναι οι απαλλαγές των Ελλήνων, για τις οποίες δεν αναγράφεται συγκεκριμένη αιτιολογία στη στήλη των παρατηρήσεων, αλλά σημειώνεται μόνο η φράση "απαλλαγμένος από τις εισαγωγικές εξετάσεις δυνάμει της Αποφάσεως..., Επιστολής..., Διαταγής..." κτλ.7 Σε άλλους πάλι δεν αναγράφονται εισαγωγικές εξετάσεις, αλλά ούτε υπάρχει οποιαδήποτε σχετική σημείωση στη στήλη των παρατηρήσεων. Ίσως, στις δύο αυτές 

——————————————

1. DI 71, No 838.

2. DI 71, No 863.

3. DI 72, No 978.

4. DI 73, No 265.

5. DI 73, No 267.

6. DI 73, No 366.

7. DI 72, No 207, No 323 και αλλού.

Σελ. 291
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/292.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κατηγορίες, πρέπει να κατατάξουμε και εκείνους που προσκόμισαν μόνο πιστοποιητικά από ιδιωτικούς δασκάλους.

Πώς διαμορφώθηκε το έθιμο αυτό των ελληνικών προνομίων διαγράφεται ανάγλυφα σε μια επιστολή ανυπόγραφη (υποθέτω του Provveditore του Πανεπιστημίου προς τη Γραμματεία του Κράτους) με ημερομηνία 31 Αυγούστου 1838: "Αν και ο κανονισμός του Πανεπιστημίου μας αντιτίθεται προς την αίτησιν που υπέβαλε ο Διονύσιος Βερέττας εκ Ζακύνθου δι' απαλλαγήν του από τας εισαγωγικάς εξετάσεις δυνάμει των σπουδών, τας οποίας πιστοποιεί ότι έχει ήδη κάμει εις την πατρίδα του, είναι δυνατόν να προσαχθούν πολλά παραδείγματα απαλλαγών, τα οποία θα ηυνόουν την αποδοχήν της αιτήσεως. Ευρίσκω πράγματι, εις τα κατάστιχα της Γραμματείας1 ότι ο Μελισσηνός Αντώνιος εκ Κεφαλληνίας, με την Διαταγήν της 9ης Ιανουαρίου 1834, απηλλάγη από τας εισαγωγικάς εξετάσεις, τας οποίας είχε υποστεί εις την πατρίδα του. Ο Τυπάλδος Φορέστης Μαρίνος εκ Κεφαλληνίας έτυχε της αυτής απαλλαγής με Διαταγήν της R. Segreteria di Stato της 15ης Μαρτίου 1834. Ο Σακελλαρίδης Γεώργιος εκ Λαρίσης εν Θεσσαλία, με απόφασιν της 3ης Φεβρουαρίου 1834, απηλλάγη ως ανωτέρω, επειδή είχε κάμει φιλολογικάς και φιλοσοφικάς σπουδάς εις το σεμινάριον της Θεσσαλονίκης. Ο Τυπάλδος Δημήτριος εκ Κεφαλληνίας, με Διαταγήν της Β. Γραμματείας του Κράτους της 27ης Ιουνίου 1835, απηλλάγη των εισαγωγικών εξετάσεων τας οποίας είχεν υποστεί εν Κεφαλληνία. Ο Βαλιέρ Νικόλαος και ο Τζουγανάτος Δημήτριος Λοβέρδος απηλλάγησαν των εξετάσεων με Διαταγήν της Β. Γραμματείας του Κράτους της 8ης Ιανουαρίου 1838, επειδή είχον υποστεί αυτάς εις τα Δευτερεύοντα Σχολεία του Αργοστολίου. -Εναπόκειται συνεπώς εις την Εξοχότητά σας η Απόφασις εάν η συνημμένη αίτησις είναι δυνατόν να γίνη αποδεκτή ή εάν πρέπη να εμμείνωμεν εις τας εν ισχύι Διαταγάς, υπό των οποίων, προκειμένου διά την 

——————————————

1. Ασφαλώς είδε τα κατάστιχα που τώρα έχουν τον αριθμό DI 69-74.

Σελ. 292
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/293.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

εισδοχήν εις το Πανεπιστήμιον, οι ξένοι έχουν πλήρως εξισωθεί με τους Υπηκόους της Υμετέρας Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Μεγαλειότητος"1.

Με ανάλογα επιχειρήματα υποστηρίζει ο Provveditore και άλλες αιτήσεις Ελλήνων: ζητάει να εγκριθεί η απαλλαγή του Ιάσονος Τηλέμαχου Μαράτου, επειδή οι εξετάσεις που έδωσε στο Λύκειο των Παξών "ανεγνωρίζοντο ανέκαθεν εις τους ομοεθνείς του"2. Για τον ίδιο λόγο ζητάει να αναγνωριστούν οι εξετάσεις που έδωσε ο Σπυρίδων Σταθάτος στο Δευτερεύον Σχολείον Ιθάκης3. Στην αίτηση του Άγγελου Φωκά να εξεταστεί στην Ελληνική γλώσσα και Φιλοσοφία (αντί στα Λατινικά και τη Λογική) δηλώνει ότι δεν έχει καμιά αντίρρηση4. Υποστηρίζει επίσης την αίτηση του Άγγελου Μπένετον από τη Ζάκυνθο να δώσει τις εισαγωγικές εξετάσεις στη Φιλοσοφία στο τέλος του πρώτου έτους των σπουδών του "κατά το προνόμιο που έχει δοθεί στους Έλληνες φοιτητές"5. Πράγματι, στα ειδικά κατάστιχα, όπου αναγράφονται αποκλειστικά οι εισαγωγικές εξετάσεις, ελάχιστες είναι οι περιπτώσεις Ελλήνων που εξετάζονται τον Νοέμβριο σε όλα τα μαθήματα: η εξέταση της Λογικής και Μεταφυσικής γίνεται σχεδόν πάντα Μάιο ή Ιούνιο. Τέλος είναι χαρακτηριστικό ότι, από 30 Έλληνες που αναγράφονται στον κατάλογο των υποψηφίων της περιόδου 1836-1841, μόνο τρεις απορρίπτονται6.

——————————————

1. A.S.P., Università, Β II 12, anno 1838, σ. 102. Πρόκειται για τεράστιο τόμο που θυμίζει Βιβλίο Εξερχομένων Εγγράφων.

2. στο ίδιο, σ. 48, επιστολή της 6 Απριλίου 1838.

3. στο ίδιο, σ. 80, επιστολή της 29 Ιουνίου 1838.

4. στο ίδιο, σ. 79, επιστολή της 28 Ιουνίου 1838.

5. στο ίδιο, σ. 43, επιστολή της 30 Μαρτίου 1838.

6. A.S.P., Università, DI 195, Registro per gli esami d' ammissione 1836-1845, και DI 197, Esami di Ammissione 1845-1855. To κατάστιχο DI 195 χωρίζεται σε τρία μέρη: στο πρώτο, που φτάνει ως τις 3 Ιουλίου 1841, καταγράφονται 740 εξεταζόμενοι, Ιταλοί και ξένοι, από τους οποίους 30 είναι ασφαλώς Έλληνες. Το δεύτερο μέρος επιγράφεται "Esami di ammissione secondo il Metodo prescritto dalla Notificazione del 6 febbraio

Σελ. 293
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/294.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΤΥΧΙΑΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Οι νομικές προδιαγραφές

Η διάρκεια των σπουδών ορίζεται από τον κανονισμό του 1814 σε τέσσερα ακαδημαϊκά έτη1. Στη διαδρομή αυτή oι φοιτητές της Νομικής, της Ιατρικής και των Φυσικών Επιστήμων2 υποβάλλονται τρεις φορές σε εξετάσεις: στο τέλος του δεύτερου έτους ("Πρώτη προπαρασκευαστική εξέταση για το πτυχίο"), στο τέλος του τρίτου ("Δεύτερη προπαρασκευαστική εξέταση") και στο τέλος του τέταρτου ("Τελευταία εξέταση" ). Οι προπαρασκευαστικές εξετάσεις διεξάγονται δημοσία από τρεις καθηγητές παρουσία του κοσμήτορα της αντίστοιχης σχολής και διαρκούν μισή ώρα ως τρία τέταρτα. Όσοι αποτυγχάνουν ή απουσιάζουν δικαιολογημένα από την εξέταση του Ιουνίου μπορούν να προσέλθουν στην περίοδο του Νοεμβρίου. Η Τελευταία εξέταση διεξάγεται από τέσσερις καθηγητές παρουσία όλων των καθηγητών της σχολής

——————————————

1840" και φτάνει ως τις 2 Ιουλίου 1845. Στο μέρος αυτό δεν υπάρχουν παρά μόνο 3 Έλληνες (και αυτοί της παροικίας του Λιβόρνου), αλλά ούτε και άλλοι μη Τοσκάνοι. Στο τρίτο μέρος καταγράφονται οι εξεταζόμενοι όχι στις εισαγωγικές, αλλά στις προαγωγικές εξετάσεις του Οκτωβρίου 1841, ανάμεσα στους οποίους και 23 Έλληνες. Αλλά και στο δεύτερο κατάστιχο (DI 197) δεν υπάρχουν Έλληνες (παρά μόνο της παροικίας) ούτε και άλλοι ξένοι. Υποθέτω ότι υπάρχει γι' αυτούς χωριστό βιβλίο. Αξιοπρόσεκτο είναι ότι, σε αντίθεση με τους εξ Ελλάδος, οι Έλληνες της παροικίας απορρίπτονται σε εντυπωσιακό ποσοστό, κάποτε μάλιστα κατ' επανάληψιν. Βλ. και εδώ, κεφ. "Σχέσεις με την παροικία".

1. A.S.P., Università, A II 7, Regolarmenti, Notificazioni..., άρθρο Χ, Corso degli Studi. Με συμπληρωματική διάταξη της 26 Οκτωβρίου 1824 ορίζεται ότι όσοι , μετά το πτυχίο της Ιατρικής, θέλουν να πάρουν και Χειρουργικής, χρειάζονται ένα ακόμα έτος σπουδών (άρθρο VII).

2. Η σχολή της Θεολογίας δεν ανήκει στο θέμα της μελέτης αυτής επειδή κανείς Έλληνας δεν φοιτούσε σ' αυτήν.

Σελ. 294
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/295.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

και του Provveditore, αντικείμενό της είναι τα μαθήματα όλων των ετών και η διάρκειά της ωριαία. Όποιος αποτυγχάνει είναι υποχρεωμένος να επαναλάβει όλα τα μαθήματα του τέταρτου έτους και να επανέλθει μετά ένα χρόνο1.

Η μέθοδος των εξετάσεων ορίζεται ως εξής: Όταν μπαίνει ο σπουδαστής, του εγχειρίζονται τόσοι φάκελοι όσα είναι τα εξεταστέα μαθήματα κι εκείνος κληρώνει τρία θέματα από κάθε φάκελο· σ' αυτά και εξετάζεται. Όσοι σπουδάζουν Ιατρική δίνουν την Πρώτη προπαρασκευαστική εξέταση στο Αμφιθέατρο Ανατομίας· τραβάνε οι ίδιοι έναν κλήρο, στον οποίο αναγράφεται ένα όργανο του σώματος και ύστερα τους ζητείται να βρουν το όργανο αυτά σε ένα πτώμα και να απαντήσουν σε σχετικές ερωτήσεις2. Η Δεύτερη προπαρασκευαστική εξέτασή τους διαξάγεται στη

——————————————

1. A.S.P., Università, A II 1, άρθρα XIII και XIV, Esami Preparatorii και Ultimo Esame. Για τις εξετάσεις των προερχόμενων από άλλα πανεπιστήμια προβλέπει το άρθρο XIII (Forestieri): Για να γίνουν δεκτοί σε οποιαδήποτε εξέταση, πρέπει να προσκομίσουν πιστοποιητικό ότι έχουν διανύσει τον κύκλο των προηγούμενων από αυτήν σπουδών και ότι δεν έχουν απορριφθεί σε καμιά εξέταση. Εάν έχουν απορριφθεί, γίνονται δεκτοί μόνο στην περίπτωση που θα αποδείξουν ότι έχουν, μετά την απόρριψη, παρακολουθήσει πλήρως μια σειρά μαθημάτων. Όσοι από αυτούς επιθυμούν να πάρουν πτυχίο της Νομικής ή της Φυσικομαθηματικής Σχολής, πρέπει να δώσουν την Τελευταία εξέταση. Για το πτυχίο της Ιατρικής ή της Χειρουργικής χρειάζονται δύο εξετάσεις: μία στην ύλη που περιλαμβάνουν οι προπαρασκευαστικές εξετάσεις και μία σε όλα τα μαθήματα που προβλέπονται για την τελευταία εξέταση. Στο τελευταίο κεφάλαιο του ίδιου κανονισμού, που έχει τον τίτλο Appendice al Regolarmento, αναγράφεται ότι "με Επιστολήν της Α. και Β. Γραμματείας του κράτους της 5 Ιουνίου 1820, παρεσχέθη εις μόνους τους Έλληνας η άδεια να λαμβάνουν πτυχίον εις μόνον το Δημόσιον Δίκαιον, με την διευκρίνισιν όμως ότι αποκλείονται από το προνόμιον αυτό οι Έλληνες που είναι Τοσκάνοι υπήκοοι ή διαμένουν μονίμως εν Τοσκάνη". Ασφαλώς το ποινικό δίκαιο της Τοσκάνης δεν χρειάζεται στους Έλληνες νομικούς, που δεν προορίζονται για να εργασθούν εκεί.

2. Η διάταξη αυτή θα τροποποιηθεί με το Motuproprio της 26 Οκτωβρίου 1824: σύμφωνα μ' αυτό, οι εξεταζόμενοι οφείλουν να κάμουν στο πτώμα και την απαιτούμενη εγχείρηση (άρθρο V).

Σελ. 295
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/296.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

48. Εξετάσεις στο τέλος του ακ. έτους 1859-60

Σελ. 296
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/297.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Sapienza· κληρώνουν οι ίδιοι τα θέματα από τρεις φακέλους, έναν για τη Χημεία, έναν για τη Φυσική και έναν για τη Βοτανική. Στην Τελευταία εξέταση ο εξεταζόμενος τραβάει 4 κλήρους με ονόματα ασθενειών και καλείται να τις ορίσει και να αναπτύξει την αιτία τους, τον τρόπο διαγνώσεώς τους και τη θεραπεία τους. Ακολουθεί μυστική ψηφοφορία των εξεταστών και αμέσως κατόπιν ο κοσμήτωρ αναγγέλλει το αποτέλεσμα της εξέτασης που εξάγεται με σχετική πλειοψηφία1.

Με τη μεταρρύθμιση του 1840-41 η διάρκεια των ιατρικών σπουδών γίνεται υποχρεωτικά πενταετής. Εξαίρεση γίνεται μόνο για τους φοιτητές της Ιατρικής που προέρχονται από άλλα πανεπιστήμια και εγγράφονται στο Γ' ή Δ' έτος του Πανεπιστημίου της Πίζας. Αυτοί μπορούν να πάρουν μετά το τέταρτο έτος πτυχίο μόνο Ιατρικής ή μόνο Χειρουργικής· αν όμως θέλουν να πάρουν πτυχίο και των δύο ιατρικών σχολών, πρέπει να διανύσουν ένα ακόμα έτος. Γι' αυτούς που σπουδάζουν στην Πίζα, προστίθεται μία ακόμη προπαρασκευαστική εξέταση τον Οκτώβριο του Α' έτους. Οι ξένοι που πιστοποιούν ότι έχουν συμπληρώσει τετραετείς σπουδές Ιατρικής σε άλλα πανεπιστήμια μπορούν να πάρουν στην Πίζα πτυχίο Ιατρικής ή Χειρουργικής αφού δώσουν την τελευταία εξέταση.

Η μεταρρύθμιση ολοκληρώνεται το 1841. Το σύστημα των εξετάσεων αλλάζει εκ βάθρων για να εναρμονιστεί με το νέο μέτρο, κατά το οποίο η διάρκεια των σπουδών γίνεται πενταετής για όλες τις σχολές και το πρώτο έτος των σπουδών θεωρείται προπαρασκευαστικό. Μετά τις θερινές διακοπές του πρώτου έτους, όλοι οι φοιτητές δίνουν εξετάσεις για να πάρουν το δίπλωμα του Baccelliere. Στο τέλος των θερινών διακοπών του δεύτερου έτους δίνουν πάλι εξετάσεις για να πάρουν το δίπλωμα του Licenziato, στο οποίο αναφέρονται τα μαθήματα που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο της εξέτασης. Ακολουθεί η εξέταση για την 

——————————————

1. A.S.P., Università, A II 7, άρθρο IV, Metodo degli esami.

Σελ. 297
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/298.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

προαγωγή στο Ε' έτος και η Τελευταία εξέταση στο τέλος του πέμπτου έτους. Για την επιτυχία στις εξετάσεις απαιτείται να συμφωνήσουν τα δύο τρίτα των εξεταστών. Οι επιτυγχάνοντες διακρίνονται σε κατηγορίες: επιτυχόντες με ομοφωνία, με πλειοψηφία των 2/3, μετ' επαίνων, με ομοφωνία και μετ' επαίνων κτλ. Οι επιτυγχάνοντες μετ' επαίνων στις εξετάσεις του Baccelliere διαγωνίζονται μεταξύ τους και ο νικητής του διαγωνισμού απαλλάσσεται από την καταβολή των διδάκτρων του επόμενου έτους.1

Πάλι "κατά το προνόμιον των Ελλήνων"

Από τους 600 περίπου Έλληνες που πήραν πτυχίο στο Πανεπιστήμιο της Πίζας ένα ελάχιστο ποσοστό παρακολούθησε στο

——————————————

1. Στο ίδιο, No 16, Notificazione del Sig. Cav. Gaetano Giorgini, Soprindendente agli Studi, 5 Νοεμβρίου 1840. Προσαρτημένοι σ' ένα άσχετο κατάστιχο υπάρχουν έντυποι πίνακες με τα στοιχεία όλων των εξετάσεων ορισμένων εξεταστικών περιόδων: του Ιουνίου 1856 (της Ιατροχειρουργικής και της Φυσικομαθηματικής Σχολής), του Ιουνίου του 1857(της Φιλοσοφικής-Φιλολογικής, της Ιατροχειρουργικής και της Φυσικομαθηματικής Σχολής) και του Ιουνίου του 1860 (της Νομικής, της Ιατροχειρουργικής και της Φυσικομαθηματικής Σχολής). Στους πίνακες αναγράφεται το είδος της εξέτασης (di Baccelliere, di passaggio al Terzo Anno, di Licenza, di passaggio al Quinto Anno, Ultimi), τα μαθήματα, η ημερομηνία και οι εξεταζόμενοι. Ανάμεσα στους τελευταίους, αλλά μόνο στους πίνακες εξετάσεων της Ιατροχειρουργικής Σχολής, υπάρχουν αρκετοί Έλληνες. Τα ονόματά τους στις τμηματικές εξετάσεις αναγράφονται μαζί με τα ονόματα των Ιταλών και άλλων Καθολικών, ενώ στις πτυχιακές αναγράφονται χωριστά, κάτω από τον τίτλο Eterodossi μαζί με κάποια ονόματα Εβραίων ή Μουσουλμάνων (Università, DI No 75, Elenco alfabetico di Studenti dell'Anno Accademico 1850/51-1859/60). Για τις εξετάσεις μιας άλλης εξεταστικής περιόδου, του Οκτωβρίου 1841, υπάρχουν πλήρη στοιχεία στις τελευταίες σελίδες του Βιβλίου που επιγράφεται Registro per gli esami d'amissione 1836-1845 (DI, No 195) και είναι γραμμένες με το χέρι και πολύ βιαστικά. Στους καταλόγους των εξεταζομένων την περίοδο αυτή αναγράφονται και 23 Έλληνες που δίνουν εξετάσεις διαφόρων επιπέδων.

Σελ. 298
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/299.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ακέραιο όλη τη διαδικασία που περιγράφεται παραπάνω. Πάμπολλοι είναι εκείνοι που πηγαίνουν στην Πίζα για να ολοκληρώσουν τις ανώτατες σπουδές τους ή και μόνο για το πτυχίο και άλλοι τόσοι -που σπουδάζουν μόνο εκεί- επωφελούνται από κάθε ευεργετική διάταξη και από την ελαστικότητα των πανεπιστημιακών κανονισμών για να συντομεύουν το χρονικό διάστημα των σπουδών τους. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι Έλληνες που έκαμαν πέντε χρόνια σπουδών στην Πίζα -αν δεν υπολογίσουμε εκείνους που παρέτειναν τις σπουδές τους για να πάρουν και δεύτερο πτυχίο- μετριούνται στα δάχτυλα.

Αν διατρέξει κανείς τα εξαιρετικά διαφωτιστικά κατάστιχα DI 69-741, θα δει, ιδίως μετά το 1830, στη μερίδα του κάθε Έλληνα, από ένα "ευεργέτημα" (grazia). To συνηθέστερο είναι η άδεια να προσέλθει στις πτυχιακές εξετάσεις στο τέλος του τρίτου έτους3. Αυτό προϋποθέτει ότι θα δώσει τη Δεύτερη προκαταρκτική και την Τελευταία εξέταση την ίδια εξεταστική περίοδο (συνήθως τις δίνουν σε δύο διαδοχικές μέρες) και, αμέσως κατόπιν, θα πάρει το πτυχίο. Σαν να μην έφτανε αυτό, δεν είναι λίγοι εκείνοι που ζητούν να πάρουν πτυχίο σε δύο χρόνια. Στους περισσότερους δίδεται αρνητική απάντηση3. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις στις οποίες ακόμα και αυτό το ευεργέτημα παρέχεται: Ο Δημήτριος Βάλβης από το Μεσολόγγι παίρνει την άδεια να

——————————————

1. Ruolo degli studenti dell'I. e R. Università di Pisa coll'indicazione del loro Studi.

2. "Grazia di laurearsi al termine del terzo anno dei suoi Studi". Δεν παραπέμπω γιατί οι αναφορές θα ήταν άπειρες.

3. "Grazia negata di dottorarsi dopo due anni di studio": DI 72 No 83 (Γεράσιμος Λοβέρδος, σπουδές 1832-35), στα ίδιο No 324 (Νικόλαος Τυπάλδος, σπουδές 1833-36), στο ίδιο No 854 (Τυπάλδος Ανδρέας Λασκαράτος, σπουδές στην Πίζα 1837-39 και το πρώτο έτος στο Παρίσι). Βλ. σχετικά και Ανδρέας Λασκαράτος, Αυτοβιογραφία, εκδ. Γνώση 1983, σ. 45, όπου ομολογείται από τον ίδιο ότι στο Παρίσι παρακολουθούσε ως απλός ακροατής, καθώς και Βιογραφία Ηλ. Ζερβού..., ό.π., όπου ο Ζερβός διαμαρτύρεται για την άρνηση.

Σελ. 299
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/300.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

παρουσιαστεί σε όλες τις εξετάσεις στο τέλος του 2ου έτους των σπουδών του· δίνει μέσα σε μια εβδομάδα την Πρώτη και Δεύτερη προπαρασκευαστική καθώς και την Τελευταία εξέταση και παίρνει πτυχίο1.

Σε χρόνο ρεκόρ τελειώνει τις σπουδές του στην Πίζα ο Αντώνιος Ασσάνης από την Κεφαλονιά: κατορθώνει να εγγραφεί απευθείας στο Γ' έτος με την παρατήρηση ότι έκαμε το Α' και το Β' στο Λύκειο της Κεφαλονιας2. Φτάνει στην Πίζα τον Νοέμβριο του 1832 και, στις 30 του ίδιου μηνάς, δίνει την Πρώτη προπαρασκευαστική εξέταση. Στις 17 Απριλίου του 1833 δίνει τη Δεύτερη και στις 18 την Τελευταία. Την ίδια μέρα του απονέμεται και το πτυχίο. Συνολικά, πεντέμισι μήνες και δύο μέρες!

Ένας άλλος τρόπος να εξοικονομείται χρόνος σπουδών στην Πίζα είναι να φεύγουν οι Έλληνες και να επιστρέφουν: ο Νικόλαος Καίσαρης από την Κέρκυρα χρειάζεται τρία ευεργετήματα για να μειώσει στα δύο χρόνια τις σπουδές του στην Πίζα: με το πρώτο παίρνει την άδεια να δώσει την Πρώτη προπαρασκευαστική εξέταση στο τέλος του πρώτου έτους (1834-35) "χωρίς αυτό να συνεπάγεται μείωση του συνολικού χρόνου των σπουδών του"' με το δεύτερο του επιτρέπουν να δώσει τη Δεύτερη προπαρασκευαστική στο τέλος του δεύτερου έτους (1835-36)· με το τρίτο παίρνει την άδεια να παρουσιαστεί στις πτυχιακές εξετάσεις τον Ιούνιο του 1838. Αν λάβει κανείς υπ' όψη του ότι, στο ακαδημαϊκό έτος 1836-37 και 1837-38 δεν παρακολούθησε κανένα μάθημα3, ο Καίσαρης διέθεσε για τις σπουδές του στην Πίζα δύο χρόνια και ένα σύντομο ταξίδι4.

——————————————

1. DI 71, No 726, σπουδές 1830-32.

2. Στις στήλες του Α' και Β' έτους αναγράφεται για τον Ασσάνη "Scolare del Liceo di Cefalonia", όπως ακριβώς, για τους προερχόμενους από άλλα πανεπιστήμια, αναγράφεται "Scolare della Pontificia Università di Bologna" κ.τ.ό. (DI 72, No 107).

3. Βλ. εδώ κεφ. "Η παρακολούθηση των μαθημάτων".

4. DI 72, No 442.

Σελ. 300
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/301.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Με παρεμφερή τρόπο κερδίζει ενδιάμεσο χρόνο και ο Μαρίνος Μεταξάς από την Κεφαλονιά. Δίνει την Πρώτη εξέταση στο τέλος του πρώτου έτους, λείπει όλο το δεύτερο έτος, φοιτά στο τρίτο και δίνει τη Δεύτερη προπαρασκευαστική, φοιτά και στο Δ' και δίνει την Τελευταία. Συνολικά 3 χρόνια στην Πίζα, κι ας του δόθηκε η πρώτη "grazia" "υπό τον όρον ότι δεν θα μειωθή ο κατά τα θέσμια χρόνος σπουδών"1.

Κι όμως: στον Μιχαήλ Βίκτωρα από τη Σμύρνη αρνήθηκαν την άδεια να δώσει την Πρώτη εξέταση στο τέλος του πρώτου έτους των σπουδών του, πράγμα που ίσως συνδέεται με την αναχώρησή του για το Montpelier, όπου έκαμε το Β' έτος. Μετά από αυτό ο Μιχαήλ επιστρέφει στην Πίζα, διανύει εκεί το 3ο και 4ο έτος, δίνει την τελευταία εξέταση και απορρίπτεται2.

Το παζάρι για τη συντόμευση του χρόνου σπουδών δεν γίνεται μόνο για τα χρόνια, αλλά και για τους μήνες: ο Αντώνιος Φλαμπουριάρης από τη Ζάκυνθο, κατορθώνει να δώσει πτυχιακές εξετάσεις "στις διακοπές του καρναβαλιού"3· ο Σπύρος Φωκάς από την Κεφαλονιά παίρνει πτυχίο τον Φεβρουάριο του 1837, "προτού τελειώσει το ακαδημαϊκό έτος"4· ο Ραφαήλ Λεβή από την Κέρκυρα απορρίπτεται στις πτυχιακές του Ιουνίου και του επιτρέπεται να ξαναδώσει εξετάσεις τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους (1840 )5· ο Γεώργιος Σακελλαρίδης από τη Λάρισα παίρνει την άδεια να εξεταστεί για το πτυχίο του τον Μάρτιο του 1836 6.

Είναι φανερό ότι έχουμε κι εδώ ένα καθεστώς προνομίων που καθιερώνεται εθιμικά: κάποιοι Έλληνες κατορθώνουν πρώτοι να πάρουν το άλφα ή βήτα ευεργέτημα κι αυτό αποτελεί δεδικασμένο με ισχύ νόμου για τους επόμενους· η αίτηση του Αναστασίου

——————————————

1. DI 72, No 447 (φαινομενικός χρόνος σπουδών 1834-38).

2. DI 72, No 450 (πραγματικός χρόνος σπουδών 1834-38).

3. DI 72, No 443.

4. DI 72, No 479.

5. DI 72, No 606.

6. DI 72, No 319.

Σελ. 301
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/302.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

49. Εξετάσεις του ακ. έτους 1856-57

Σελ. 302
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/303.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Καραμαλίκη να δώσει την Πρώτη προπαρασκευαστική εξέταση στο τέλος του πρώτου έτους των σπουδών του "δια να δυνηθή να αφιερωθή αποκλειστικώς κατά τα επόμενα έτη εις υψηλοτέρου επιπέδου τομείς της Νομικής επιστήμης", υποστηρίζεται από τις πανεπιστημιακές αρχές με το επιχείρημα ότι "το προνόμιον αυτό έχει δοθεί εις πολλούς συμπατριώτας του"1. Σημειωτέον ότι ο Καραμαλίκης έχει γίνει δεκτός στο Πανεπιστήμιο στις 8 Ιανουαρίου. Μία από τις όμοιες προηγούμενες περιπτώσεις, στις οποίες αναφέρεται ο εισηγητής, είναι ίσως του Μαρίνου Μποσσόνη από την Κεφαλονιά: η αίτησή του έχει υποστηριχτεί μερικές μέρες πριν και ασφαλώς του δόθηκε η άδεια "υπό τον όρον ότι αυτό δεν θα συνεπιφέρη μείωσιν του κατά νόμον συνολικού χρόνου σπουδών"2. Μετά από αυτά νομιμοποιείται απολύτως ο εισηγούμενος την παροχή του ίδιου ευεργετήματος στον Γεράσιμο Τυπάλδο Μαράτο να συνηγορεί λέγοντας ότι το ίδιο προνόμιο έχει δοθεί "εις πλήθος ομοεθνείς του"3. Ακραία, αλλά όχι και μοναδική, περίπτωση αποτελεί η αίτηση του Στέλιου Κασιμάτη να απαλλαγεί από τις δύο προπαρασκευαστικές εξετάσεις και να γίνει απ' ευθείας δεκτός στην Τελευταία. Ο εισηγητής την υποστηρίζει "επειδή η αυτή άδεια έχει παρασχεθεί εις τον Αλέξανδρον Δελβινιώτην και επειδή η Τελευταία εξέτασις περιλαμβάνει όλην την ύλην των δύο προπαρασκευαστικών"4. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ακολουθούν πλήθος ανάλογες περιπτώσεις: δύο grazie αρκούν για να καθιερωθεί το έθιμο.

——————————————

1. Β II 12, α. 1838, σ. 58, έγγραφο της 23 Απριλίου 1838.

2. στο ίδιο, σ. 49, έγγραφο της 6 Απριλίου 1838.

3. στο ίδιο, σ. 72, έγγραφο της 18 Ιουνίου 1838.

4. στο ίδιο, σ. 93, έγγραφο της 17 Αυγούστου 1838.

Σελ. 303
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/304.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Μετ' επαίνων

Θα περίμενε κανείς, με τόση οικονομία χρόνου, να ήταν μεγάλο το ποσοστό των Ελλήνων που απετύγχαναν στις εξετάσεις. Κι όμως: σε 47 Έλληνες που έδωσαν την Τελευταία εξέταση στο διάστημα της 10ετίας 1814-1825 μόνο ένας παρουσιάζεται ως επιτυχών με πλειοψηφία των δύο τρίτων. Όλοι οι άλλοι εγκρίθηκαν ομόφωνα1.

Για άλλες περιόδους δεν προέκυψαν ανάλογα στοιχεία και δεν μένει παρά να παραπέμψει κανείς σε βιογράφους Επτανησίων που όμως οι μαρτυρίες τους δεν είναι πάντα αξιόπιστες2. Ειδικά όμως για το έτος 1847 υπάρχουν δημοσιεύματα σε τοπική εφημερίδα της Πίζας με καταλόγους αριστούχων: "Πίζα: Την πρώτη Ιουλίου άρχισαν οι εξετάσεις και, ως την ημέρα αυτή, έχουν επιτύχει, μετ' επαίνων οι εξής νέοι". Ακολουθούν τα ονόματα 50 φοιτητών, ανάμεσα στους οποίους και των εξής 6 Ελλήνων:

Φωκάς Σταύρος από την Κεφαλονιά

Χρυσόφυλλος Μιχαήλ από τη Μυτιλήνη

Νεράντζης Γεώργιος από τη Ζάκυνθο

Μαρίνογλου Δημήτριος από τα Ιωάννινα

Πίστης Αλέξανδρος από την Άνδρο

——————————————

1. A.S.P., Università, DI No 167, Processi verbali degli esami e delle lauree nelle diverse facoltà. Από ενδεικτικά στοιχεία προκύπτει ότι ανάμεσα στους Ιταλούς υπάρχουν αρκετοί που αποτυγχάνουν ή δεν εγκρίνονται ομόφωνα. Το φαινόμενο μπορεί να ερμηνευθεί, μεταξύ άλλων, και με τη χαμηλή στάθμη, στην οποία βρισκόταν τότε στην Τοσκάνη η πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση (βλ. Luigi F. Previti, ό.π., σ. 153-163).

2. Για τον Χαράλαμπο Τυπάλδο Ιακωβάτο σώζεται ασφαλής μαρτυρία ότι πήρε το δίπλωμά του στη Χειρουργική "penitus penitus nemine discrepante" (Αρχ. Ιακωβάτων, Γ1, ίσον επιστολής προς Fratello carissimo, Φλωρεντία, 5 Ιουνίου 1837 S.N.). Βλ. και στο Παράρτημα τα εγκώμια κατά την τελετή της απονομής (έγγραφα αρ. 2. και 4).

Σελ. 304
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 285
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

    Οι νομικές προδιαγραφές

    Ο τύπος των εισαγωγικών εξετάσεων για το Πανεπιστήμιο της Πίζας περιγράφεται ως εξής στον Κανονισμό του 1814: "Ουδείς δύναται να εγγραφή εις τον κατάλογον των σπουδαστών εάν [...] δεν αποδείξη ότι εννοεί την Λατινικήν Γλώσσαν και ότι έχει επαρκώς διδαχθεί την Ρητορικήν1. -Προς τον σκοπόν αυτόν οιοσδήποτε επιθυμεί να εγγραφή εις τον ως άνω κατάλογον οφείλει να ευρίσκεται εν Πίσση την 7ην Νοεμβρίου, να παρουσιασθή εις την Γραμματείαν του Πανεπιστημίου και να υποστή μίαν ατομικήν ημίωρον εξέτασιν εις την Λατινικήν γλώσσαν και την Ρητορικήν, η οποία θα διεξαχθή εκ περιτροπής υπό των τριών εκ των τεσσάρων Καθηγητών: των Ανατολικών Γλωσσών, της Λογικής και Μεταφυσικής, της Ελληνολατινικής φιλολογίας και της Ιταλικής φιλολογίας[...] Από τας εξετάσεις απαλλάσσονται οι μαθηταί, οι οποίοι αναδεικνύονται φοιτηταί υπό της Αυτού Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Μεγαλειότητος ή από τας Κοινότητας του Κράτους, υπό τον όρον ότι έχει προηγηθεί της αναδείξεώς των άλλη αυστηρά εξέτασις. Εάν ο νέος θελήση να γίνη δεκτός εις την εξέτασιν της Λογικής ή και της Μεταφυσικής, δύναται να την υποστή και, εις την περίπτωσιν αυτήν, η όλη εξέτασις θα είναι ωριαία και, εφόσον λάβη ο εξετασθείς την έγκρισιν, θα απαλλάσσεται από την παρακολούθησιν των μαθημάτων αυτών εις το

    ——————————————

    DI 10, No 72 (Σπυρίδων Μαρκοράς, ακ. έτος 1850-51) και DI 16, No 23 (Αυγουστίνος Κογεβίνας, ακ. έτος 1856-57).

    1. Ο όρος αυτός τροποποιείται με Motuproprio της 26 Οκτωβρίου 1824 (A.S.P., Università, Α II 7, "Regolarmento...", σ. 51, με το οποίο ορίζεται ότι όσοι προορίζονται για σπουδές Ιατρικής ή Φυσικών επιστημών εξετάζονται επίσης στη Λογική, την Αριθμητική και τη Γεωμετρία.