Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 321-340 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/321.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

στην Πίζα επειδή τους κράτησαν οι υγειονομικές αρχές εξαιτίας της χολέρας1. Χωρίς δικαιολογία χαρίζονται οι απουσίες του Αναστασίου Καραμαλίκη υπό τον όρο ότι θα πληρώσει αμέσως τα ετήσια δίδακτρα2. Μόνο στον Ιωάννη Κλαδά αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν το έτος 1836-37 επειδή του έλειπαν οι πέντε από τις οκτώ δηλώσεις παρουσίας (απόφαση της 20ής Μαΐου 1837)3. Όσο για τον Αναστάσιο Σάλτα εύλογα του χαρίστηκαν οι απουσίες: ήταν φυματικός και πέθανε προτού τελειώσει το δεύτερο έτος4.

"Με προσοχήν και επιμέλειαν"

Ο θεσμός να καταθέτουν οι καθηγητές κάθε χρόνο αναφορές (note annue) για τη συνέπεια και τις επιδόσεις των μαθητών τους φαίνεται ότι είναι παλαιότερος από το 1814, οπότε θεσπίζεται ο πρώτος κανονισμός μετά τη Γαλλοκρατία. Στο A.S.P., υπάρχουν τέτοια έγγραφα, εξαιρετικά ενδιαφέροντα για τη μελέτη αυτή, επειδή φωτίζουν την ως τώρα ανεξερεύνητη περίοδο 1810-1815 5. Είναι γραμμένα βιαστικά και πρόχειρα, απευθύνονται στον Κοσμήτορα της Σχολής και υπογράφονται από τον καθηγητή που δίδασκε το μάθημα. Σε μερικά υπάρχουν χαρακτηρισμοί

——————————————

1. DI 72, No 811 και 823, Δημήτριος Βερναρδάκης και Νικόλαος Σταθάτος, ακ. έτος 1836-37.

2. DI 72, No 970. Τα ετήσια δίδακτρα (tasse annue) πληρώνονταν στην πρώτη Rassegna. Βλ. παρακάτω, κεφ. "Δίδακτρα".

3. DI 72, No 451, ακ. έτος 1836-37.

4. DI 73, No 100. Το ευεργέτημα δόθηκε με επιστολή της Γενικής Γραμματείας του Κράτους της 1ης Φεβρουαρίου 1839.

5. A.S.P., Università, DI 114, Nota di scolari intervenuti alle lezioni dei professori (1810/11 1813/14). Από τα έγγραφα του κώδικα άλλα προϋπήρχαν ("note annue" με πολλά ονόματα) και άλλα γράφτηκαν βιαστικά για να εκπληρωθεί ο όρος του άρθρου IX του Κανονισμού του 1814.

21

Σελ. 321
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/322.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

προόδου ("diligente con molto profitto", "con mediocre profitto", "negligente"), που δεν είναι, όμως εντελώς τυποποιημένοι ούτε αναγράφονται σε όλες τις αναφορές. Σε μερικά από τα έγγραφα του φακέλου υπάρχει η επικεφαλίδα "Università Imperiale, Accademia di Pisa". Τα περισσότερα είναι τόσο δυσανάγνωστα, ώστε δεν διαβάζονται τα ονόματα των φοιτητών και η αναγνώριση των Ελλήνων γίνεται ακόμα δυσκολότερη, γιατί σε ελάχιστα αναφέρονται πατρίδες. Διαβάζεται με δυσκολία "Καμιλλέρης Σωτήριος από την Κέρκυρα, 1810-11, επιμελής, προοδεύει" στην αναφορά του καθηγητή Torrigiani της Κλινικής Ιατρικής1. Σε πολλές αναφορές υπάρχει το όνομα Ιατρόπουλος Κωνσταντίνος που σπούδαζε Φυσικές Επιστήμες και φαίνεται ότι είχε εξαιρετική επίδοση στο μάθημα της Αστρονομίας του καθηγητή Giuseppe Piazzini, το οποίο παρακολουθούσαν όλοι κι όλοι τέσσαρες σπουδαστές: ο Κωνσταντίνος Ιατρόπουλος, Έλληνας, και ο Enrico Reveley, Άγγλος ("αμφότεροι παρηκολούθησαν όλην την σειράν των μαθημάτων παρέχοντες συνεχώς σαφέστατα δείγματα ασυνήθους ταλάντου και ακαταπονήτου αφοσιώσεως")· ο Baltasare Vetri ("... μία ασθένεια τον ημπόδισε να συνεχίσει") και ο Μιχαήλ Νάστης, Έλληνας ("παρηκολούθησε όλην την σειράν των μαθημάτων, αλλά είναι άμοιρος των αναγκαίων βασικών γνώσεων των μαθηματικών")2. Το επόμενο έτος (1812-13) ο καθηγητής Piazzini έχει μόνο δύο μαθητές, τον Ιατρόπουλο και τον Reveley, που εξακολουθούν να "επιδεικνύουν έξοχον επιμέλειαν και εργατικότητα"3.

——————————————

1. στο ίδιο, fasc. 140.

2 στο ίδιο, fasc. 227, αναφορά της 30ής Ιουνίου 1812.

3. στο ίδιο, fasc. 237, αναφορά της 30ής Ιουνίου 1813. Ο Ιατρόπουλος αναγράφεται, και σε αναφορά του καθηγητή της Άλγεβρας Pietro Paoli το 1812 (fasc. 225) και του καθηγητή της Βοτανικής Gaetano Savi το 1814 (χαρακτηρισμός: "Επιμελής, προοδεύει πολύ", fasc. 258). Ο Νάστης, στο μάθημα της Παθολογίας και Νοσολογίας του καθηγητή Luigi Moreli το ακ. έτος 1812-13, κατεβαίνει ανά τρίμηνο από το "καλός" στο "μέτριος" και στο "αμελής" (fasc. 182).

Σελ. 322
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/323.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Σε πολλές αναφορές μεταξύ 1811 και 1814 αναγράφεται το όνομα του Αναστασίου Παδοβάνη από την Κέρκυρα: το 1811-12 (μάθημα: Ναπολεόντειος Κώδιξ του καθηγητή Quartiere) "δεν παρηκολούθησε αφού εξέθεσε το επείγον ορισμένων υποθέσεων του"1, το 1812-13 παρακολουθεί τα μαθήματα του Carmignani (η παρατήρηση δεν διαβάζεται)2 και το 1813-14 ο ίδιος Lorenzo Quartiere τον χαρακτηρίζει σε τρία τρίμηνα "επιμελέστατο"3. Ιατρική σπουδάζουν το ακαδ. έτος 1812-13 ο Πέτρος Στεφανόπουλος και ο Αθανάσιος Galiti (;) από την Κέρκυρα4. Το ίδιο έτος άλλοι τρεις Έλληνες σπουδάζουν Φυσικές Επιστήμες: ο Κωνσταντίνος Σατόπουλος από την Προύσα, ο Διονύσιος (δυσανάγνωστο), Έλληνας από την Άνδρο5 και ο Ιάκωβος Σκάβος από τη Σμύρνη, ο οποίος, σε μια κατάσταση του 1813-14, φέρεται ότι φοιτά στη Σχολή Φυσικών Επιστημών με καλή επίδοση και, σε άλλη του ίδιου έτους, φαίνεται ότι σπουδάζει Ιατρική με άριστη επίδοση6.

Μέσα στον ίδιο φάκελο υπάρχουν και δικαιολογητικά από γιατρούς και πιστοποιητικά για έναν ως τρεις φοιτητές ότι παρακολούθησαν το τάδε ή δείνα μάθημα, εξαιρετικά δυσανάγνωστα και χωρίς καμιά τάξη. Ασφαλώς βρισκόμαστε μπροστά σε ό,τι απομένει στην Πίζα από την ταραγμένη περίοδο της γαλλικής κατοχής. Η πλημμύρα φαίνεται ότι έχει συμβάλει στην καταστροφή των εγγράφων και ίσως ακριβώς γι' αυτό τα παραπάνω έγγραφα απόμειναν στην Πίζα7.

——————————————

1. στο ίδιο, fasc. 53.

2. στο ίδιο, fasc. 61.

3. στο ίδιο, fasc. 111.

4. στο ίδιο, fasc. 180 (καθ. Studiati, μάθημα Materia Medica και καθ. Catellaci, μάθημα Ανατομία-Φυσιολογία).

5. στο ίδιο, fasc. 235 (καθ. Pietro Paoli, μάθημα Άλγεβρα).

6. στο ίδιο, fasc. 262 (καθ. Giuseppe Branchi, μάθημα Χημεία), fasc. 268 (χωρίς όνομα καθηγητή, Ανατομία-Φυσιολογία).

7. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι μια έρευνα στα γαλλικά πανεπιστημιακά αρχεία της εποχής θα φώτιζε πολύ περισσότερο τα θέμα της μελέτης αυτής, τουλάχιστον ως προς την περίοδο της Γαλλοκρατίας.

Σελ. 323
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/324.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

"Ημείς οι υπογεγραμμένοι πιστοποιούμεν..."

Η συνέχεια της προηγούμενης ιστορίας διαβάζεται, καθαρότερα κάπως, σε έναν άλλο κώδικα που περιέχει πιστοποιητικά της αμέσως μεταγενέστερης εποχής1. Τα αμέσως μετά την Παλινόρθωση χρόνια, με την ανασύσταση του Πανεπιστημίου, χρειάζονταν στοιχεία, με βάση τα οποία να καταταγούν οι φοιτητές στο κατάλληλο στάδιο σπουδών2. Καθένας έσπευσε να ζητήσει πιστοποιητικά παρακολουθήσεως μαθημάτων από τον καθηγητή της έδρας. Οι καθηγητές φαίνονται πρόθυμοι να δίνουν τέτοια πιστοποιητικά, ακόμα και αν δεν θυμούνται τίποτε, μερικοί μάλιστα ομολογούν ότι ο φοιτητής δεν αναγράφεται μεν στην ετήσια αναφορά τους, αλλά παρακολούθησε το μάθημα, πράγμα που μάλλον είναι αλήθεια, αν λάβει κανείς υπ' όψη την προχειρότητα, με την οποία συντάσσονταν τότε οι καταστάσεις. Τέσσερις καθηγητές δίνουν πιστοποιητικά με τέτοια διατύπωση στον Νικόλαο Μοναστηριώτη από τη Λευκάδα, υπογραμμίζοντας μάλιστα την επιμέλειά του. Ο ένας από αυτούς, ο G. Savi, δεν τον θυμάται, αλλά του το βεβαιώνουν τέσσερις επιμελείς μαθητές του: οι κύριοι Ranieri Coli, Niccola Pierozzi, Moisé Salmoni και Francesco Fracasin. Ο καθηγητής Sacchetti επισυνάπτει τη γραπτή βεβαίωση των συμφοιτητών του Μοναστηριώτη: "Οι υπογεγραμμένοι πιστοποιούμεν ότι ο Κύριος Νικόλαος Μοναστηριώτης εξ Αγίας Μαύρας παρηκολούθησε τα μαθήματα της Λογικής και της Μεταφυσικής του Καθηγητού Κυρίου Sacchetti το Ακαδ. έτος 1814 με πάσαν δυνατήν επιμέλειαν". Ο καθηγητής, "επί

——————————————

1. A.S.P., Università, DI 84 No 3 (το No 1 και No 2 είναι στο Παρίσι;), Filza di attestati ed altro (riguardante studenti) 1814-1838.

2. Στον κανονισμό του 1814 (A II, 7, Disposizione transitoria, άρθρο IX), ορίζεται ότι η έλλειψη της λεγομένης "εγγραφής" δεν είναι δυνατόν να αντισταθμιστεί από κανέναν φοιτητή παρά μόνο με σημειώματα των καθηγητών που να πιστοποιούν την τακτική παρακολούθηση και την επιμέλειά του στα μαθήματα των προηγουμένων ετών.

Σελ. 324
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/325.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

τη βάσει των ως άνω υπογραφών", πιστοποιεί τη φοίτηση του Μοναστηριώτη1. Με βεβαιώσεις συμφοιτητών τους παίρνουν πιστοποιητικά φοιτήσεως, επίσης για το 1814, ο Θεοδόσιος Τσιλιάνης και ο Ιερώνυμος Βαλσαμάκης2.

Τα επόμενα, τέτοιου είδους, πιστοποιητικά που περιέχονται στον φάκελο είναι της 10ετίας του '30. Η μόνη εξήγηση που μπορεί να δοθεί, αν δεν έχουν χαθεί τα ντοκουμέντα, είναι ότι οι διαταγές που αφορούν το τυπικό μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας ατονούν λίγο μετά την έκδοσή τους και πάλι επανέρχονται για να ταλαιπωρήσουν σπουδαστές και καθηγητές. Πάντως και στην περίοδο αυτήν οι καθηγητές εξακολουθούν να παραλείπουν "εκ παραδρομής" τα ονόματα ορισμένων σπουδαστών στις ετήσιες αναφορές τους, αλλά τώρα οι Έλληνες σπουδαστές είναι αρκετά οργανωμένοι ώστε να αναπληρώνουν οι ίδιοι την έλλειψη: "Ημείς, οι υπογεγραμμένοι σπουδασταί της Ιατροχειρουργικής του ενθάδε Αυτοκρατορικού και Βασιλικού Πανεπιστημίου, πιστοποιούμεν ότι έχομεν ίδει τον Νικόλαον Π. Σταθάτον εξ Ιθάκης να παρακολουθή τα μαθήματα της Ανατομίας, τα οποία παρέδιδεν ο Εκλαμπρότατος Κύριος Filippo Cirinini. -Ηλίας Μωραΐτης Παπούλης, Κωνσταντίνος Κεφαλάς, Γαληνός Κλάδος, Ιωσήφ Ρίκης, Αντώνιος Μαρκάκης". Στο ίδιο φύλλο σημειώνει ο καθηγητής ότι δεν έχει αντίρρηση στη βεβαίωση "επειδή και ο ίδιος συχνά τον έχει δει να παρακολουθεί"3.

Προφανής είναι ο λόγος, για τον οποίο ζητάει πιστοποιητικό ο Μαρίνος Μεταξάς: "...προτίθεται να υποβάλλει αίτηση για να γίνει δεκτός στη Δεύτερη εξέταση" (είναι η περίπτωση της συντόμευσης του χρόνου σπουδών) και θέλει να επισυνάψει στην αίτησή του μια βεβαίωση ότι παρακολούθησε το μάθημα "Πανδέκται" το έτος 1834-35. Ο καθηγητής, που δεν τον έχει γράψει στην

——————————————

1. στο ίδιο, No 101-105. Με τα πιστοποιητικά βεβαιώνεται η φοίτηση κατά το ακ. έτος 1814-15.

2. στο ίδιο, No 89, 91, 93, 96.

3. στο ίδιο, No 876, βεβαίωση της 18 Ιουνίου 1838.

Σελ. 325
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/326.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κατάσταση γιατί το παρακολουθούσε εθελοντικά πρόωρα, βεβαιώνει ότι ο Μεταξάς "παρείχε πάντοτε τα λαμπρότερα δείγματα μιας εκτάκτου ικανότητος και συνεπείας [...] βοηθών ωσαύτως και τους συμφοιτητάς του [...] και είναι άξιος θερμής συστάσεως λόγω των διανοητικών ικανοτήτων του, αι οποίαι συνδυάζονται με ασυνήθη σεμνότητα και εντιμότητα..."1.

Πιθανότατα για τον ίδιο σκοπό παίρνουν πιστοποιητικά ότι παρακολούθησαν το μάθημα Πανδέκται και οι φοιτητές Νικόλαος Φωκάς, Αντώνιος Φλαμπουριάρης, Αναστάσιος Κυπριώτης και Μαρίνος Ταβουλάρης2. Χαρακτηριστική της επιμέλειας ορισμένων Ελλήνων είναι η βεβαίωση του καθηγητή L. Moretti ότι ο Γεώργιος Σακελλάριος, ο Σπυρίδων Στέφανος Ναράντζης, ο Χριστόδουλος Λαβράνος και ο Χαράλαμπος Τυπάλδος όχι μόνο παρακολούθησαν τον Κλινικό κύκλο (giro clinico) των μαθημάτων στο τρίτο και τέταρτο έτος των σπουδών τους, αλλά "το έκαναν επίσης και τους θερινούς μήνας, εις τους οποίους, ως φοιτηταί, δεν ήσαν διόλου υποχρεωμένοι"3.

Άλλες βεβαιώσεις χορηγούνται από τη Γραμματεία του Πανεπιστημίου, μάλλον επί τη βάσει των ετήσιων αναφορών4. Στην κατηγορία αυτή πρέπει ίσως να καταταγεί και η βεβαίωση του Ιωάννη Αγγελίδη από τη Σύμη, με την οποία πιστοποιείται, με την ίδια υπογραφή και σφραγίδα, η παρακολούθηση διαφόρων μαθημάτων στο διάστημα 1829-325. Ο Αγγελίδης πήρε το πτυχίο

——————————————

1. στο ίδιο, No 784. Υπογραφή Federigo del Rosso, Pr. di Pandette, 22 Μαΐου 1837.

2. στο ίδιο, No 760 και 782, πιστοποιητικά του καθηγητή Fed. del Rosso, Ιανουάριος και Φεβρουάριος 1837.

3. στο ίδιο, No 706, πιστοποιητικό της 24 Μαρτίου 1936.

4. στο ίδιο, No 293, Μιχαήλ Αναστασίου, για τα ακ. έτος 1830-31, και 474, Δημήτριος Βαλαμόντης, για το ακ. έτος 1834-35. Οι βεβαιώσεις υπογράφονται από τον Dor Raffaello Tortolini, Γραμματέα.

5. Η βεβαίωση βρέθηκε από τον Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη στο Μουσείο Λαογραφικής Συλλογής Μυκόνου, Αρχείο Χειρογράφων, Έγγραφα Μονής Αγίου Παντελεήμονος. Έχει εκδοθεί από τη Γραμματεία του Πανεπιστημίου και υπογράφεται από τον Dor Raffaello Tortolini.

Σελ. 326
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/327.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

του στις 3 Ιουνίου 1833 και το πιστοποιητικό έχει εκδοθεί στις 13 του ίδιου μηνός. Η διαφορά της ημερομηνίας οφείλεται μάλλον στη διαφορά του ημερολογίου. Μήπως ο Αγγελίδης δεν φοίτησε το 1832-33 και χρειάστηκε το πιστοποιητικό για να δώσει τις πτυχιακές εξετάσεις;

ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Η καθημερινότητα της πανεπιστημιακής ζωής ορίζεται με κάθε λεπτομέρεια στους κανονισμούς. Η καμπάνα του Πανεπιστημίου, που ακούγεται σ' όλη την πόλη, σημαίνει στις οχτώ το πρωί την έναρξη των μαθημάτων. Όλα τα μαθήματα γίνονται στη Sapienza ή σε άλλους χώρους προορισμένους για πανεπιστημιακή διδασκαλία, εκτός από το μάθημα της Ελληνικής γλώσσας, που το διδάσκει ο καθηγητής στο σπίτι του. Το πρώτο μάθημα αρχίζει στις 8:30 και το τελευταίο τελειώνει στη 1:00. Κάθε μάθημα διαρκεί μιάμιση ώρα1. Ο καθηγητής μπαίνει, στην τάξη φορώντας την τήβεννο, αν διδάσκει στη Sapienza, και οπωσδήποτε κατάμαυρα, αν διδάσκει σε άλλο χώρο. Στην αρχή του μαθήματος υποβάλλει ερωτήσεις πάνω στο προηγούμενο μάθημα. Ύστερα ανεβαίνει στην έδρα και κάνει μια σύντομη εισαγωγή στο νέο μάθημα μιλώντας Λατινικά. Το υπόλοιπο μάθημα γίνεται στη γλώσσα της Τοσκάνης2.

Κάθε χρόνο, στις 11 Νοεμβρίου, γίνεται η επίσημη τελετή της ενάρξεως του Ακαδημαϊκού έτους με τους τύπους που είχαν

——————————————

1. A.S.P., Università, Α II 7, Regolarmenti, Notificazioni, e Circolari dal 1814-1815, No 2, Regolarmento per la I. e R. Università di Pisa, 1814, άρθρο VII, Lezioni.

2. στο ίδιο, Disposizioni Generali, άρθρα IV-VI.

Σελ. 327
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/328.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

καθιερωθεί πριν από τη γαλλική κατοχή1. Τα μαθήματα αρχίζουν στις 12 Νοεμβρίου και εξακολουθούν ως την 31η Μαΐου εκτός από τις ημέρες των διακοπών που είναι οι εξής:

Όλες οι εορτές που συνεπάγονται υποχρέωση για παρακολούθηση της θείας λειτουργίας.

Οι γιορτές της Αγίας Αικατερίνης και του Αγίου Νικολάου.

Η παραμονή των Χριστουγέννων.

Οι τελευταίες έξι μέρες της Αποκριάς.

Η Ημέρα των Νεκρών.

Οι τελευταίες τέσσερις μέρες της Μεγάλης Εβδομάδας.

Η ημέρα της ονομαστικής εορτής του βασιλεύοντος Ηγεμόνος2.

Το 1842 καθιερώνονται ως αργίες και οι ημέρες που προορίζονται για δηλώσεις παρουσίας (Rassegne), που μετατίθενται σε άλλες ημερομηνίες, και παρατείνονται οι διακοπές των Χριστουγέννων και του Πάσχα3.

Ως παραπτώματα των φοιτητών που τιμωρούνται από τον Γενικό Προβλεπτή ή, κατά την κρίση του ίδιου, και από τις τοπικές αρχές αναφέρονται στις πρωιμότερες διαταγές οι αταξίες που αναγκάζουν τον καθηγητή να εγκαταλείψει την έδρα του,

——————————————

1. "Άθλια" χαρακτηρίζει την τελετή ο Mario Pieri, που παραβρέθηκε σ' αυτήν τον Νοέμβριο του 1821. "Καμιά συμμετοχή του κόσμου, καθόλου διακόσμηση. Οι Καθηγητές, με τις τηβέννους τους, καθισμένοι άλλος εδώ άλλος εκεί, χωρίς καμιά τάξη. Ο πρύτανης καθισμένος μαζί με τους άλλους πάνω σ' έναν πάγκο σκεπασμένον με μενεξεδί ύφασμα: αυτή ήταν όλη κι όλη η επισημότητα που ταίριαζε πολύ λίγο μ' εκείνη την τρομπέτα, υπό τον ήχο της οποίας οι Καθηγητές, περνώντας εν πομπή από το Lungarno, είχαν οδεύσει προς τη Sapienza..." (Della vita di Mario Pieri , ό.π., βιβλ. III, σ. 218-219).

2. A.S.Ρ , Università, A II 7, άρθρο VIII, Anno Accademico 3 στο ίδιο. No 20, Sovrano Motuproprio del 4 giugno 1840, Notificazione dalla Soprintendenza agli Studi li 25 gennaio 1842. Εκτός από τις παραπάνω αργίες υπήρχαν ασφαλώς και άλλες ευκαιρίες για να μη γίνονται μαθήματα (βλ. Ειρ. Ασώπιου "Αναμνήσεις Ιταλίας", ό.π., σ. 12:: "...άπειροι τότε εν Ιταλία αι Mezzefeste και αι της αργίας ημέραι"

Σελ. 328
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/329.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ο θόρυβος που τον εμποδίζει να ελέγξει τις παρουσίες με ονομαστικό κατάλογο και η υποκατάσταση ενός φοιτητή από άλλον που υπογράφει αντί γι' αυτόν στο βιβλίο παρουσιών. Οι διαταγές που προβλέπουν ποινές για πολιτικές εκδηλώσεις αρχίζουν την δεκαετία του '40 1.

ΔΙΔΑΚΤΡΑ

Οι νομικές προδιαγραφές

Από το 1815 ως το 1839 ισχύει ένα περίπλοκο σύστημα καταβολής των διδάκτρων. Από τα σχετικά διατάγματα μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι δεν υπήρχε κρατική οικονομική πρόνοια, αλλά το Πανεπιστήμιο συντηρούνταν από τους φοιτητές. Στην ανάλυση του συνολικού ποσού (L. 116.6.8), που πλήρωναν οι φοιτητές μόνο για το πτυχίο, φαίνεται ότι αυτό "μοιραζόταν" στις πανεπιστημιακές αρχές, στον Κοσμήτορα, στους καθηγητές που τους δίδαξαν και στο διοικητικό προσωπικό του Πανεπιστημίου. Μέσα στο ποσό αυτό περιέχονται ειδικές εισφορές για να διανεμηθεί αναμνηστικό του διπλώματος σε όλους τους καθηγητές της Σχολής, για τα χρυσά γράμματα και για τη βασιλική σφραγίδα στην περγαμηνή του διπλώματος. Άλλες εισφορές (πάντα μέσα στο ίδιο ποσόν) προορίζονταν για τον Γραμματέα της Αρχιεπισκοπής, τον Γραμματέα του Πανεπιστημίου, τους δύο κλητήρες, τον καμπανοκρούστη, τους δύο πυροσβέστες και τους κηπουρούς του Βοτανικού Κήπου ή για το μοίρασμα της δάφνης2.

——————————————

1. Βλ. εδώ, κεφάλαια "Πολιτική δράση" και "Μερικές πτυχές ιδιωτικού βίου".

2. A.S.Ρ., Α II 7, Regolarmenti, Notificazioni..., Regolarmento dell'

Σελ. 329
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/330.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Για τις εισαγωγικές εξετάσεις εξάλλου οι υποψήφιοι πλήρωναν εξέταστρα που μοιράζονταν στο ταμείο του Πανεπιστημίου, στους εξεταστές καθηγητές, στον γραμματέα και στους δύο κλητήρες. Το 1825, οπότε προστίθεται η εξέταση στην Αριθμητική και στη Γεωμετρία, το συνολικό ποσό των εξετάστρων φτάνει τις L. 13.6.8 1. Εκείνοι που γίνονται δεκτοί στο Πανεπιστήμιο χωρίς εισαγωγικές εξετάσεις πληρώνουν, πριν από την εγγραφή τους στους καταλόγους των φοιτητών, το ήμισυ των εισφορών που αντιστοιχούν στα έτη προηγούμενων σπουδών που τους αναγνωρίζονται2.

Το 1839 καταργούνται όλα τα παραπάνω και, "διά να έχουν οι Καθηγηταί και οι διάφοροι Αξιωματούχοι και Υπάλληλοι μίαν μεταχείρισιν ασφαλή και σταθεράν και να μην εξαρτώνται κατά περίστασιν από τας εισφοράς, αίτινες καταβάλλονται υπό των φοιτητών", ορίζονται τα εξής: Κάθε φοιτητής πληρώνει για κάθε ακ. έτος μια ετήσια εισφορά (tassa annua) και μια τελική (tassa finale) πριν από τις πτυχιακές του εξετάσεις. Γα τους φοιτητές της Νομικής ορίζεται η ετήσια εισφορά σε L. 140 και η τελική σε L. 130. Για τους φοιτητές της Ιατρικής, της Χειρουργικής και της Φυσικομαθηματικής η ετήσια Εισφορά είναι L. 126 και η τελική L. 124. Όσοι φοιτητές έρχονται στα Πανεπιστήμια της Τοσκάνης (πρόκειται για τα Πανεπιστήμια της Πίζας και της Σιένας) για να πάρουν πτυχίο χωρίς να φοιτήσουν καθόλου σ' αυτά, πληρώνουν το ήμισυ όλων των ετήσιων εισφορών και

——————————————

Ι. e R. Università, 1814, σ. 56-57, Tariffa. Ο Giovanni Sforza χαρακτηρίζει την ετήσια εισφορά "αρκετά χαμηλή" (piuttosto tenue). Ο ίδιος μαρτυρεί ότι τότε ορίστηκε για τους καθηγητές "σταθερός μισθός" (Annali Pisani, ό.π., σ. 352-53). Μια ετήσια συνδρομή στον Educatore del Povero το 1832 στοιχίζει 4 λίρες και ένα εισιτήριο για το θέατρο το 1847 1 λίρα. Βλ. επίσης εδώ, κεφ. "Η γη της επαγγελίας".

1. A.S.P., Α II 7, ό.π, σ. 55.

2. στο ίδιο, Notificazione dalla Soprintendenza agli Studi, 7 Μαρτίου 1845. Ο θεσμός για τα εξέταστρα ασφαλώς προϋπήρχε, όπως φαίνεται από τη διατύπωση της διαταγής: "Continueranno a pagare, come per lo passato..."

Σελ. 330
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/331.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

57. Απόδειξη πληρωμής του Χαραλάμπη Τυπάλδου Ιακωβάτου.

Σελ. 331
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/332.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ολόκληρη την τελική. Οι ετήσιες εισφορές καταβάλλονται πριν από κάθε προαγωγική εξέταση και η τελική πριν από την Τελευταία1.

Δίδακτρα δεν χαρίζονται

Σ' ένα κατάστιχο στα Κρατικά Αρχεία της Πίζας2, που χρησίμευε, καθώς φαίνεται, για την καταγραφή των εισφορών, παρουσιάζεται ανάγλυφα η εφαρμογή του διατάγματος του 1839: το όνομα του κάθε φοιτητή αναγράφεται σ' αυτό τόσες φορές, όσες αυτός έχει πληρώσει δίδακτρα. Από τη συναρμογή των διαφόρων αναγραφών, που απέχουν μεταξύ τους πάμπολλες σελίδες, προκύπτουν 152 ονόματα Ελλήνων που κατέβαλαν διάφορες εισφορές στο διάστημα της 10ετίας του '50. Απαλλαγή δεν αναφέρεται καμιά εκτός από ένα "abbuonamento" ετήσιας εισφοράς στον Κωνσταντίνο Τερογιόκα, που μάλλον του δόθηκε επειδή πρώτευσε στον διαγωνισμό μεταξύ των αριστούχων3. Πολλοί Έλληνες δεν καταβάλλουν τις εισφορές στις προβλεπόμενες από το διάταγμα περιόδους (αρχή και τέλος του ακαδημαϊκού έτους, οπότε ήταν

——————————————

1. στο ίδιο, Notificazione dalla Real Consulta, 7 Σεπτεμβρίου 1839. Εξαιρετικά διαφωτιστικά είναι δύο επίσημα έγγραφα του Πανεπιστημίου, όπου αναγράφονται, σε πλήρη ανάλυση, τα ποσά που πλήρωσε ο Χαράλαμπος Τυπάλδος για την Τελευταία εξέταση και για το πτυχίο του (Αρχείο Ιακωβάτων, XI).

2. A.S.P., Università, DI No 75, Elenco alfabetico di Studenti dell'Anno Accademico 1850/51-1859/60. Ο κατάλογος κάθε άλλο παρά αλφαβητικός είναι, οι αναγραφές είναι δυσανάγνωστες και δεν υπάρχει αρίθμηση ούτε ονομάτων ούτε σελίδων.

3. Η πλήρης αναγραφή είναι: "Terojocas Costantino di Tessaglia. Sola Medicina. Due tasse medie per gli studi all'Estero ed al medesimo abbuonata una intiera. Tassa annua per l'anno di diploma per il dottorato in medicina. Tassa finale 5 Nov. 1858". Πτυχίο παίρνει ο Τερογιόκας στις 9 Νοεμβρίου 1858.

Σελ. 332
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/333.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

και οι κανονικές περίοδοι των εξετάσεων), αλλά τον Δεκέμβριο, τον Ιανουάριο, τον Μάρτιο κτλ. κι αυτό ίσως συνδυάζεται, με τα ευεργετήματα που τους επέτρεπαν να δίνουν εξετάσεις στη διαδρομή του έτους. Άλλοι φαίνεται ότι καθυστερούν τα δίδακτρα ενός έτους και τα πληρώνουν στο τέλος του επομένου1. Άλλοι πληρώνουν τακτικότατα επί τέσσερα χρόνια στο τέλος του κάθε ακαδημαϊκού έτους2. Σε μερικές, ελάχιστες, αναγραφές αναφέρεται και εισφορά εισαγωγικών εξετάσεων (tassa d'ammissione), εκτός αν στην εισφορά αυτήν αναφέρεται και το "Ammesso" συν ημερομηνία, οπότε τα εξέταστρα έχουν καταβληθεί από περισσότερους.

Από το ίδιο κατάστιχο έχουν προκύψει τα στοιχεία για την περιήγηση των Ελλήνων "από πανεπιστήμιο σε πανεπιστήμιο" που αφορούν στη δεκαετία του 1840. Άλλοι απ' αυτούς πληρώνουν το ήμισυ μιας εισφοράς (una tassa media), άλλοι δύο, άλλοι τριών "για τις σπουδές που έχουν κάμει στο Εξωτερικό" και, φυσικά, κατατάσσονται αναλόγως στο δεύτερο, στο τρίτο έτος κτλ. Πιο συχνά αναγράφεται η περίπτωση εκείνων που πληρώνουν για τριών χρόνων σπουδές "στο Εξωτερικό". Αυτοί καταβάλλουν επιπλέον μια ετήσια εισφορά και την τελική και παίρνουν πτυχίο3.

——————————————

1. Ο Ιωάννης Δρακούλης καταβάλλει στις 6 Ιουνίου 1856 "δύο ακέραιες ετήσιες εισφορές" και, στις 28 του ίδιου μηνός, παίρνει το πτυχίο του.

2. Με τη συναρμογή των διαφόρων αναγραφών που αφορούν στον Γεώργιο Αποστολάκη, προκύπτει ότι πλήρωσε "Tassa Annua 26 Maggio 1848, 24 Aprile 1849, 10 Maggio 1850, 21 Maggio 1851, Tassa Finale 24 Maggio 1852". Όπως φαίνεται από το κατάστιχο των πτυχιούχων, ο Αποστολάκης πήρε το πτυχίο του στις 28 Ιουνίου 1852. Τέτοια παραδείγματα υπάρχουν αρκετά.

3. Για τον Σπυρίδωνα Παπαδάκη, για παράδειγμα, αναγράφεται: "3 Tasse medie per gli studi all'Estero 10 Nov. 1854. Una intiera per l'Anno passato in Pisa 10 Nov. 1854. T.F. 10 Nov. 1854". Πτυχίο πήρε ο Παπαδάκης στις 17 Νοεμβρίου 1854. Σημειώνεται και πάλι ότι "all'Estero" είναι όλα τα πανεπιστήμια εκτός από της Πίζας και της Σιένας.

Σελ. 333
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/334.gif&w=600&h=39321. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

58. Τρεις σελίδες από το κεφάλαιο "Δίδακτρα" του Κανονισμού

Σελ. 334
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/335.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Μακρότατη διαδρομή σπουδών φαίνεται πως έκαμε ο Γεώργιος Θρόνος από τη Λεβαδιά: πληρώνει τον Δεκέμβριο του 1852 το ήμισυ τριών ετήσιων εισφορών, πράγμα που σημαίνει ότι του αναγνωρίζονται τρία χρόνια προηγούμενων σπουδών, πληρώνει, στο τέλος του ίδιου ακ. έτους, μια ετήσια εισφορά και την τελική, αλλά, όπως φαίνεται, δεν παίρνει πτυχίο· ξαναπληρώνει την τελική εισφορά τον Μάρτιο του 1857 και, πάλι, τον Φεβρουάριο του 1858, οπότε και παίρνει το πτυχίο του. Ο Νικόλαος Μαράτος εξάλλου πληρώνει επίσης "τρεις μισές εισφορές για τις σπουδές που έκαμε στο Εξωτερικό" τον Νοέμβριο του 1854, ξαναπαρουσιάζεται για να πληρώσει μια ετήσια εισφορά τον Νοέμβριο του 1857 και παίρνει πτυχίο το 1860. Τι έκαμε στα ενδιάμεσα, άγνωστο. Επί πέντε χρόνια συνεχώς, αλλά τακτικότατα, πληρώνει ο Ιωάννης Φερνάνδης. Στο τέλος του τέταρτου έτους (1856) πληρώνει την τελική εισφορά και παίρνει πτυχίο Ιατρικής, στο τέλος του 5ου (1857), δεύτερη τελική εισφορά και παίρνει πτυχίο Χειρουργικής.

Συνηθέστατη είναι η περίπτωση Ελλήνων που καταβάλλουν όλες τις εισφορές συγχρόνως: είναι ασφαλώς εκείνοι που πηγαίνουν στην Πίζα μόνο για πτυχίο. Από αυτούς οι περισσότεροι

——————————————

Δύο από τους Έλληνες, στους οποίους αναγνωρίζονται 3 χρόνια προηγούμενων σπουδών, προέρχονται από το Οθώνειο. Στη σχετική αναγραφή διαβάζεται: "Am. al 4° Anno grazia degli studi fatti alia Università Ottone, Due tasse medie" κτλ. Πρόκειται για τον Ανδρέα Μουζάκη, που πήρε πτυχίο Ιατροχειρουργικής μετά από δύο χρόνια σπουδές στην Πίζα (Μάρτιος 1861), και τον Ιωάννη Σικούρο Δεσύλλα, που δεν πήρε πτυχίο στην Πίζα. Το πανεπιστήμιο προελεύσεως στις περιπτώσεις αυτές κατονομάζεται. Κατονομάζεται επίσης και το Πανεπιστήμιο της Σιένας στην περίπτωση του Ρωμύλου Μπολιάκου, ίσως για διάκριση από το γενικόλογο "all'Estero". Το όνομα του Μπολιάκου αναγράφεται και στο κατάστιχο DI No 76, Ruolo degli studenti della Università di Siena che possono andare a compiere i loro studi alla Università di Pisa (1859). Πλάι στο όνομα έχει σημειωθεί "1 Giug. 1859, 4ο anno, Una tassa annua". Ο κατάλογος αυτός περιλαμβάνει 311 φοιτητές της Θεολογίας, 20 της Giurisprudenza Minore (;) και έναν μόνο της Ιατροχειρουργικής, τον Bogliaco Romolo di Adrianopoli.

Σελ. 335
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/336.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

παίρνουν το πτυχίο τους λίγες μέρες μετά την καταβολή των εισφορών1. Άλλοι, ελάχιστοι, φαίνεται ότι δεν τα καταφέρνουν2. Δεν λείπουν τέλος κι εκείνοι που πληρώνουν μόνο ένα ακαδημαϊκό έτος και δεν ξαναφαίνονται: είναι η περίπτωση του Γεράσιμου Μαρκορά: "Marcoras Gerasimo di Corfù. Legge. T. A. dicem. 1850, 30 maggio 1851".

Η ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΠΟΝΟΜΗΣ

Στον κώδικα όπου καταγράφονται οι προαγωγικές εξετάσεις και η Τελευταία, υπάρχουν ειδικά φύλλα που αφορούν στις τελετές της απονομής3. Σ' αυτά αναγράφονται οι υποψήφιοι για το δίπλωμα κατά ομάδες είτε μόνο από Καθολικούς είτε μόνο από Έλληνες, κάποτε μαζί με κάποιον Εβραίο. Αναφέρεται ο χώρος, όπου γίνεται η τελετή ("in Scuola Magna", προκειμένου για τους Έλληνες)4, το όνομα του καθηγητή που προΐσταται στην τελετή (laureante), τα ονόματα των παρισταμένων καθηγητών

——————————————

1. Ο Γεώργιος Πούμπουρας, για παράδειγμα, φαίνεται πως έκαμε μόνο ένα σύντομο ταξίδι στην Πίζα: "Quattro tasse medie per gli studi fatti all' Estero 3 Nov. 1856. Tassa finale 3 Nov. 1856". Στις 10 Νοεμβρίου ο Πούμπουρας πήρε πτυχίο.

2. Για παράδειγμα παραθέτω την αναγραφή του Επαμεινώνδα Μεταξά: "Metaxà Epaminonda di Paros Sola Medic. 4 Tasse medie 15 Giugno 1852. T. F. 15 Giugno 1852". Στο κατάστιχο των πτυχιούχων δεν υπάρχει Επαμεινώνδας Μεταξάς. Ποσοστά πτυχιούχων και μη δεν εξάγονται από την περίοδο αυτήν γιατί μερικοί ενδέχεται να πήραν πτυχίο μετά το 1861, που είναι το όριο της έρευνας.

3. A.S.P , Università, DI No 167, Processi verbali degli esami e delle lauree...

4. Πρόκειται για την περίφημη "Sala della Divina Sapienza" που έχτισε ο Angelo Franceschi, πρώτα σπουδαστής της Θεολογίας και του Δικαίου και ύστερα Γραμματέας (Cancelliere) στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (βλ. Carlo Fedeli, ό.π., σ. 220).

Σελ. 336
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/337.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

(κάποτε γράφεται μόνο "παρουσία όλου του Ακ. σώματος της Σχολής"), το όνομα του καθηγητή που τους "ανεκήρυξε δόκτορας με την καθιερωμένην απόφασιν της A.M. του Αρχιδούκα", το όνομα του καθηγητή που εξεφώνησε τον επαινετικό λόγο και εκείνου που επέδωσε την τήβεννο καθώς και του καθηγητή που συνέταξε την πράξη.

Η τελετή της απονομής των πτυχίων, προκειμένου για τους Καθολικούς, γίνεται στο μέγαρο της Αρχιεπισκοπής και αρχίζει με την ομολογία Καθολικής πίστεως· ο τίτλος απονέμεται σ' αυτούς από τον αρχιγραμματέα του Πανεπιστημίου (Gran Cancelliere), που είναι ο Αρχιεπίσκοπος. Για τους μη Καθολικούς, η τελετή γίνεται στη Μεγάλη Αίθουσα του Πανεπιστημίου και το πτυχίο τους απονέμεται από τον πρύτανη της Σχολής εν ονόματι της Αυτού Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Μεγαλειότητος. Αντί για ομολογία πίστεως, οι μη Καθολικοί δίνουν ενώπιον του πρυτάνεως "τον καθιερωμένο όρκο"1. Όλοι οι υποψήφιοι για την απονομή του πτυχίου κάθε σχολής αναγορεύονται πτυχιούχοι με μία και την αυτή ανακήρυξη2 και κατόπιν ένας από τους καθηγητές της σχολής εκφωνεί ένα σύντομο επαινετικό λόγο στα λατινικά3.

——————————————

1. Οι γιατροί δίνουν τον όρκο του Ιπποκράτους (A.S.P., Università, D I No 167, πρακτικά των εξετάσεων και των τελετών απονομής 1814-1825).

2. Βλ στο Παράρτημα τον τύπο της κοινής αναγόρευσης.

3. A.S P., Università, D II 7, ό.π., άρθρο XVII, Dottorato. Στο Αρχ. Ιακωβάτων, N1, σώζονται δύο έπαινοι: "Acroasis Habita Pisis, VI Idus Aprilis An. MDCCXXXVI ab Josepho Gantinio, Equite Gregoriano et SS. Canonum Interprete -In Pisano Athenaeo- Cum Doctoratus Lauream Probatis Adolescentibus Traderet". M' αυτήν εγκωμιάζεται "ο Νικόλαος, υιός του Πέτρου εκ των κομήτων Λογοθέτη, των οποίων πατρίς είναι η γλυκυτάτη Ζάκυνθος", και ο Νικόλαος Τυπάλδος. Του Λογοθέτη ο έπαινος είναι μακρότατος: αναφέρεται στη δόξα των Λογοθετών, ξεκινώντας από τον ιδρυτή του οίκου, και στα εξαίρετα προσόντα του νεαρού Νικολάου. Του Τυπάλδου ο έπαινος είναι σύντομος επειδή "ο ίδιος με θερμάς παρακλήσεις καθικέτευσε να μην ειπωθή ούτε λέξις διά τους ιδικούς του και των προγόνων του τους επαίνους" Ο δεύτερος έπαινος (στο ίδιο, Γ2,

22

Σελ. 337
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/338.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Κάποτε διαβάζονται εγκωμιαστικά ποιήματα, γραμμένα επί τούτω από καθηγητές ή φίλους των αναγορευομένων1, και η τελετή κλείνει με την επίδοση των ατομικών τίτλων2.

Ο τύπος του πτυχίου "παρέμεινε αναλλοίωτος ως το 1860, όπως αναλλοίωτη έμεινε και η τελετή της απονομής, ωραιότατη, γεμάτη από ιστορικές αναμνήσεις"3. Κι όμως: ο τύπος του πτυχίου που δινόταν στους Έλληνες άλλαξε το 1842· αντί για τον μεγαλοπρεπή τίτλο σπουδών με τη σχολαστική αναγραφή όλων των παραγόντων της τελετής, τους δινόταν πια ένα "απλό πιστοποιητικό" κι αυτό προκάλεσε εντονότατη διαμαρτυρία τους στον γενικό προβλεπτή του Πανεπιστημίου Giuglio Boninsegni: "Εκλαμπρότατε και Σεβασμιότατε Monsignore: Αφ' ότου ιδρύθηκε το τρισένδοξο Πανεπιστήμιο της Πίζας, οι Έλληνες, μνήμονες της δόξας και των συμφορών που είναι κοινές στην πατρίδα τους και σ' αυτήν την κλασική γη, και των φώτων, τα οποία η μητέρα των επιστημών εμπιστεύθηκε στην πρωτότοκη κόρη της

——————————————

"Acroasis habita Pisis, an. DCCCXXXVII Ab. Josepho Cantinio...") είναι του Γεωργίου Τυπάλδου. Σ' αυτόν αναφέρεται η δόξα της οικογένειας, όλοι οι τομείς στους οποίους αυτή διακρίθηκε, το πλήθος των μελών της, που σπούδασε στην Πίζα, ο Νικόλαος που πήρε πτυχίο το προηγούμενο έτος και οι λαμπρές σπουδές του Γεωργίου στην Ιόνιο Ακαδημία, στο Παρίσι και στην Πίζα. Βλ. Παράρτημα, έγγραφο αρ. 2.

1. Πρβ. Ειρ. Ασωπίου, "Αναμνήσεις Ιταλίας", ό.π., σ. 10: «Εν εκάστη Έλληνος σπουδαστού Laurea ή διδακτορική αναγορεύσει [...] ο αείμνηστος Κάρολος Ορλανδίνης δεν παρημέλει να υπενθυμίζη τω αναγορευομένω προσφέρων αυτώ σονέττον [ ..] ότι "Πέλοπος κτίσμα η Πίσα"». Ένα εγκωμιαστικό ποίημα, με επικεφαλίδα "Della faustissima circostanza che il nobil Signor Niccolò Tipaldo presa la laurea in legge nell'I. e R Università di Pisa nell'anno 1836" και υπογραφή Niccolò Caludi Corfuense, σώζεται στο Αρχ. Ιακωβάτων, N1. Βλ. εδώ, Παράρτημα, έγγραφο αρ. 3.

2. Στο Αρχ. Ιακωβάτων, N1, σώζεται το δίπλωμα του Νικολάου Τυπάλδου που επιδόθηκε από τον Giovanni Rosini. Το κείμενο είναι μακρότατο με πλήθος υπογραφές και τελευταία του M. Fossombroni. Βλ. Παράρτημα, έγγραφο αρ. 1.

3. Carlo Fedeli, ό.π., σ. 224.

Σελ. 338
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/339.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

59. Η τελετή της απονομής: επικεφαλίδες εγκωμίων

Σελ. 339
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/340.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

για να τα διαφυλάξει, προσέτρεχαν πολυπληθείς σ' αυτό για να μεταφέρουν τον σπόρο του ζωοποιού εκείνου φυτού, το οποίο η βαρβαρότητα είχε εξ ολοκλήρου εξαλείψει [...] Εδώ στην Πίζα, τόσο από άλλες απόψεις όσο και στις σπουδές μας, εύλογα θεωρηθήκαμε ίσοι με τους εντοπίους, και, τόσο στα πρώτα έτη όσο και στο τελευταίο, οι κανόνες των εξετάσεων και η διατύπωση του πτυχίου μας ήταν όμοιες με εκείνες των Ιταλών, με μερικές μόνο τροποποιήσεις, που αφορούσαν στη διαφορά του δόγματος. Τώρα όμως, βλέποντας ότι σχεδόν υποβιβαζόμαστε και ότι ο τύπος του διπλώματος έχει ολωσδιόλου μεταβληθεί ειδικά για μας, βλέποντάς το να στερείται, εκτός από τις άλλες εκφράσεις που είναι αναγκαίες για το κύρος ενός διπλώματος, ακόμα και τα πανσέβαστα ονόματα των ενδόξων καθηγητών μας και σχεδόν να περιορίζεται στην απλότητα ενός πιστοποιητικού, δεν μπορούμε παρά να μην το δεχθούμε και να σας παρακαλέσουμε να μας χορηγήσετε διπλώματα διατυπωμένα με τον παλαιό τρόπο, εφόσον μάλιστα εμείς έχουμε διατρέξει τις σπουδές μας και έχουμε υποστεί τις εξετάσεις κατά τον παλαιό κανονισμό, αλλά και επειδή η διαφορά του πτυχίου και η λακωνικότητα αυτή εν σχέσει με την διατύπωση που διαθέτουν οι παλαιότεροι από εμάς πτυχιούχοι θα μπορούσε να μας προξενήσει ζημία στις πατρίδες μας, αφού εκεί δεν είναι δυνατόν να είναι γνωστοί ούτε οι νέοι κανονισμοί ούτε η στάθμη που εμείς διατηρήσαμε στις σπουδές μας.

Πίζα, 13 Ιουλίου 1842

Δωρ. Ιωάννης Καλλίας, Δωρ. Δημήτριος Μπαχώμης, Δωρ. Ιωάννης Φρυδάς, Δωρ. Ανδρέας Καρούζος, Δωρ. Δημήτριος Κολέας του Αγγέλου, Δωρ. Ευάγγελος Ι. Κλαδάς, Δωρ. (Γεώργιος) Κουπέτσογλου, Δωρ. Σπυρίδων Παδοβάνης, Δωρ. Ιάκωβος Πολυκαλάς"1.

——————————————

1. Michele Luppo Gentile, ό.π. Στη δημοσίευση του εγγράφου παραλείπεται μια υπογραφή με την εξήγηση "illegibile" και ο Φρυδάς μεταγράφεται ως Fasdu.

Σελ. 340
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 321
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    στην Πίζα επειδή τους κράτησαν οι υγειονομικές αρχές εξαιτίας της χολέρας1. Χωρίς δικαιολογία χαρίζονται οι απουσίες του Αναστασίου Καραμαλίκη υπό τον όρο ότι θα πληρώσει αμέσως τα ετήσια δίδακτρα2. Μόνο στον Ιωάννη Κλαδά αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν το έτος 1836-37 επειδή του έλειπαν οι πέντε από τις οκτώ δηλώσεις παρουσίας (απόφαση της 20ής Μαΐου 1837)3. Όσο για τον Αναστάσιο Σάλτα εύλογα του χαρίστηκαν οι απουσίες: ήταν φυματικός και πέθανε προτού τελειώσει το δεύτερο έτος4.

    "Με προσοχήν και επιμέλειαν"

    Ο θεσμός να καταθέτουν οι καθηγητές κάθε χρόνο αναφορές (note annue) για τη συνέπεια και τις επιδόσεις των μαθητών τους φαίνεται ότι είναι παλαιότερος από το 1814, οπότε θεσπίζεται ο πρώτος κανονισμός μετά τη Γαλλοκρατία. Στο A.S.P., υπάρχουν τέτοια έγγραφα, εξαιρετικά ενδιαφέροντα για τη μελέτη αυτή, επειδή φωτίζουν την ως τώρα ανεξερεύνητη περίοδο 1810-1815 5. Είναι γραμμένα βιαστικά και πρόχειρα, απευθύνονται στον Κοσμήτορα της Σχολής και υπογράφονται από τον καθηγητή που δίδασκε το μάθημα. Σε μερικά υπάρχουν χαρακτηρισμοί

    ——————————————

    1. DI 72, No 811 και 823, Δημήτριος Βερναρδάκης και Νικόλαος Σταθάτος, ακ. έτος 1836-37.

    2. DI 72, No 970. Τα ετήσια δίδακτρα (tasse annue) πληρώνονταν στην πρώτη Rassegna. Βλ. παρακάτω, κεφ. "Δίδακτρα".

    3. DI 72, No 451, ακ. έτος 1836-37.

    4. DI 73, No 100. Το ευεργέτημα δόθηκε με επιστολή της Γενικής Γραμματείας του Κράτους της 1ης Φεβρουαρίου 1839.

    5. A.S.P., Università, DI 114, Nota di scolari intervenuti alle lezioni dei professori (1810/11 1813/14). Από τα έγγραφα του κώδικα άλλα προϋπήρχαν ("note annue" με πολλά ονόματα) και άλλα γράφτηκαν βιαστικά για να εκπληρωθεί ο όρος του άρθρου IX του Κανονισμού του 1814.

    21