Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 342-361 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/342.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Μετσαβάλης, Νικόλαος Μαράτος, Νικόλαος Βελισάριος και Αναστάσιος Κωστής1.

ΣΧΟΛΙΟ

Οι περιπτώσεις που παρατέθηκαν σε όλα τα κεφάλαια της ενότητας είναι απλώς ενδεικτικές. Επιλέχτηκαν με κριτήριο την αντιπροσωπευτικότατα ή την ιδιοτυπία τους και με σκοπό να δοθεί, μέσω αυτών, μια περιγραφή του θεσμικού πλαισίου, από το οποίο διεπόταν η διαδρομή των σπουδών στην Πίζα στο διάστημα της 50ετίας που καλύπτει η έρευνα και των εφαρμογών του προκειμένου για τους Έλληνες. Η εικόνα που προκύπτει από τη σύνθεση των επιμέρους περιπτώσεων θα μπορούσε να έχει την ονομασία "Η τελευταία αντίσταση". Πρόκειται για την εικόνα ενός πανεπιστημίου που έχει σοβαρούς λόγους αλλά και μπορεί, για λίγο ακόμα, να αντιστέκεται στους νέους θεσμούς, οι οποίοι θυσιάζουν -και θα θυσιάζουν ολοένα και περισσότερο στο μέλλον- την ουσία στον τύπο. Βρισκόμαστε ίσως στη στιγμή που εκπνέει μια μακρότατη μεταβατική περίοδος, μετά το τέλος της οποίας θα έχει λείψει και η τελευταία αντίσταση των Universitates απέναντι στην εισβολή-επιβολή της αυστηρά τυπικής-γραφειοκρατικής οργάνωσης των σύγχρονων πανεπιστημίων.

Τα κυριότερα χαρακτηριστικά που επισημάνθηκαν καθώς διαγραφόταν η εικόνα αυτή, είναι τα εξής: προϋποθέσεις εισδοχής, χρόνος και στάδια σπουδών, παρουσίες στις παραδόσεις. Αυτό που προέκυψε είναι ότι, όσο προχωρεί ο πολυτάραχος 19ος αιώνας, εισάγονται νέοι θεσμοί που θέτουν όλο και περισσότερους όρους για την εισδοχή και ορίζουν μακρότερο και πιο αυστηρά καθορισμένο διάστημα σπουδών, χωρισμένο σε στάδια, από τα

——————————————

1. Ερευνα στο Archivio della Curia Archivescovile της Πίζας θα φώτιζε πολλά σημεία του θέματος. Για τον τύπο των μη Καθολικών πτυχιούχων, βλ. εδώ, Παράρτημα, έγγραφο αρ. 1.

Σελ. 342
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/343.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

οποία το επόμενο προϋποθέτει αναγκαστικά τη διέλευση από το προηγούμενο. Παράλληλα γίνεται όλο και αυστηρότερος ο έλεγχος των παρουσιών στα μαθήματα. Ας σημειωθεί ότι οι αλλαγές αυτές δεν υπαγορεύονται από αυταρχικές ιδεολογίες, αλλά εκφράζουν τις τάσεις εκσυγχρονισμού που υιοθετεί μια μερίδα παιδαγωγών λίγο πριν από τα μέσα του αιώνα.

Η αντίσταση του Πανεπιστημίου της Πίζας, που ακόμα θυμάται κάπως τον καιρό που τα μαθήματα γίνονταν κάτω απ' τις στοές του Borgo, συνίσταται σε μια προσπάθεια να παραβαίνει τους περιοριστικούς θεσμούς χωρίς να κινδυνεύει. Κατορθώνει, υποκαθιστώντας συχνά το νόμο με το έθιμο, να διασώζει τον χαρακτήρα εκείνον των ανώτατων σπουδών που σε λίγο θα χαθεί ολωσδιόλου.

Στη στάση αυτή του Πανεπιστημίου της Πίζας δεν μπορεί παρά να συμβάλλει και το γεγονός ότι λειτουργεί σε μια υπόδουλη χώρα. Αν προσθέσουμε σ' αυτό ότι η 50ετία, στην οποία κινείται η έρευνα, είναι η εποχή της ακμής του ιταλικού Risorgimento, έχουμε μια ακόμα ερμηνεία: όταν η Ιταλία ολόκληρη μάχεται εναντίον της ξένης κυριαρχίας, οι πανεπιστημιακές αρχές στην Πίζα βρίσκουν τρόπους -έστω και κατ' επίφασιν γραφειοκρατικούς- να αντιπαλεύουν την καταδυνάστευση των κυβερνητικών διαταγών. Όσο για την ενθύμηση των παλιότερων θεσμών στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, δεν μπορεί παρά να ενισχύεται από το πνεύμα του φιλελεύθερου ρομαντισμού που κυριαρχεί τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα και που κάνει τους φοιτητές να εκφράζουν την αντίστασή τους κατά του καθεστώτος κυκλοφορώντας, παρά τις διαταγές, με κουστούμια της εποχής των Μεδίκων1.

——————————————

1. Μια γενικότερη ερμηνεία της στάσης των φοιτητών και της σχετικής απαγόρευσης παρέχει ο Μαρξ: "Και όταν ακόμα οι ζωντανοί φαίνονται σαν ν' ασχολούνται ν' ανατρέψουν τους εαυτούς τους και τα πράγματα για να δημιουργήσουν κάτι που δεν έχει προϋπάρξει, σ' αυτές ακριβώς τις εποχές της επαναστατικής κρίσης, επικαλούνται φοβισμένοι τα πνεύματα του παρελθόντος στην υπηρεσία τους, δανείζονται τα ονόματά τους, τα μαχητικά 

Σελ. 343
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/344.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Οι διαταγές εξάλλου που αφορούν στο Πανεπιστήμιο εκφράζουν τη γενικότερη εκπαιδευτική πολιτική που υιοθετείται κατά καιρούς από τους Δούκες της Λορένης: έχουν χαρακτήρα απλώς εκσυγχρονιστικό σε περιόδους κατά τις οποίες το Μ. Δουκάτο θεωρεί ότι αυτό επιβοηθεί τη συντήρηση της κυριαρχίας του αλλά και την επιρροή του, που εν πολλοίς στηρίζεται στην ακτινοβολία του ιστορικού Πανεπιστημίου της Πίζας· αποκτούν χαρακτήρα κατασταλτικό και χάνουν ακόμα και το πατρικό τους ύφος σε περιόδους έντασης του γενικότερου ενωτικού-απελευθερωτικού αγώνα, στον οποίο το Πανεπιστήμιο, όπως είδαμε, όχι μόνο συμμετέχει, αλλά και πρωτοστατεί.

Τα μέτρα που εφαρμόζονται ως έκφραση της επαμφοτερίζουσας αυτής πολιτικής σχετίζονται κατά πρώτο λόγο με τον βαθμό ανοχής του Πανεπιστημίου στο ζήτημα της εισδοχής των ξένων. Οι Δούκες της Λορένης και η Αυστρία -με την οποία το Μ. Δουκάτο διατηρεί, έστω και χαλαρούς, τους δεσμούς του- γνωρίζουν ότι ο ιταλικός αγώνας της ανεξαρτησίας γίνεται τόσο αποτελεσματικότερος, όσο ενισχύεται ο ενωτικός του χαρακτήρας. Ένα πανεπιστήμιο με ανοιχτές πύλες υποδέχεται, υιοθετεί και τρέφει, μαζί με τους πολιτικούς πρόσφυγες από τα αλλά ιταλικά κράτη, και την επαναστατική ενωτική ιδέα.

Εξίσου επικίνδυνη για την κυριαρχία των Λορενέζων γίνεται κατά καιρούς και η παρουσία στο Πανεπιστήμιο αλλοεθνών ξένων. Ανάμεσα σ' αυτούς το σώμα που έχει τη μεγαλύτερη δύναμη και επιρροή είναι οι Έλληνες. Ότι οι Έλληνες μεταφέρουν στην Τοσκάνη τις ιδεολογίες του δικού τους απελευθερωτικού αγώνα, έγινε σαφές στα προηγούμενα κεφάλαια. Εκπροσωπούν επίσης, εκτός από την ιδέα της εθνικότητας -πιο οικεία στην ελληνική

——————————————

συνθήματά τους, τις στολές τους για να παραστήσουν, με την αρχαιοπρεπή αυτή σεβάσμια μεταμφίεση και μ' αυτή τη δανεισμένη γλώσσα, τη νέα σκηνή της παγκόσμιας ιστορίας". (Κ. Μαρξ, "Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη", Καρλ Μαρξ και Φρίντριχ Έγκελς, Διαλεχτά έργα, εκδ. "Γνώσεις", Αθήνα χ.χ., σ. 282.

Σελ. 344
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/345.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

απ' ό,τι στην ιταλική παράδοση- μίαν άλλη επικίνδυνη για τους κυριάρχους ενωτική τάση: του ενιαίου μετώπου υποδούλων λαών διαφορετικής εθνικότητας. Η τάση αυτή, μολονότι χρονολογείται από την επαύριον της ιδρύσεως της Ιεράς Συμμαχίας, βρίσκει, προς το τέλος της πεντηκονταετίας, τους τρόπους να εκφραστεί πιο δραστικά. .

Όσο κι αν δεν υπάρχουν στατιστικά δεδομένα, είναι μάλλον βέβαιο ότι οι άλλοι μη Ιταλοί -έκτος ίσως από τους Ελβετούς- ήταν ολιγάριθμοι στο Πανεπιστήμιο της Πίζας. Η συρροή των Ελλήνων οφείλεται, μεταξύ άλλων, στην υπεροχή των ιταλικών σπουδών εν σχέσει με τις ελληνικές. Ανάλογοι λόγοι δεν συντρέχουν για τους τότε προηγμένους λαούς της Ευρώπης, που δεν χρειάζεται ν' αναζητήσουν σε άλλη χώρα τα φώτα και το κύρος των πτυχίων τους.

Παρ' όλους ωστόσο τους κινδύνους που εκτέθηκαν παραπάνω, οι αρχές του Μ. Δουκάτου δεν προχώρησαν ποτέ σε μέτρα πλήρους αποκλεισμού των ξένων. Κάτι τέτοιο θα προσέκρουε σε μια ισχυρότατη -επειδή προαιώνια- παράδοση και θα αντέβαινε, σε βασικά οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα της δυναστείας. Αν μάλιστα προστεθεί στους ενδοιασμούς της κυβερνητικής πολιτικής η σταθερή -αν και συχνότερα παθητική- αντίσταση του ακαδημαϊκού σώματος σε οτιδήποτε εναντιωνόταν σε μια επίσης παμπάλαιη παράδοση πανεπιστημιακής αυτονομίας, εύκολα ερμηνεύεται το γεγονός ότι το Πανεπιστήμιο διατήρησε, έστω και με κάποιες ταλαντεύσεις, τις πύλες του ανοιχτές σ' όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Τα μέτρα περιορίζονταν αναγκαστικά, σε διαταγές που συνιστούσαν αυστηρότητα στις εισαγωγικές εξετάσεις -πράγμα που εύκολα μπορεί να εκληφθεί ως προσπάθεια ανυψώσεως του επιπέδου σπουδών-, σε έλεγχο των εισαγομένων ως προς τα πολιτικά τους φρονήματα και την προηγούμενη πολιτική τους δράση και σε μυστική παρακολούθηση των ξένων φοιτητών.

Προκειμένου για τα προνόμια των Ελλήνων, η πρώτη εξήγηση είναι σχεδόν αυτονόητη: οι Ιταλοί διανοούμενοι είναι 

Σελ. 345
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/346.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

γνωστοί για τον άκρατο φιλελληνισμό τους που, στη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία, ενισχύεται ακόμα περισσότερο από το αίσθημα συγγένειας που εμπνέει η κοινή τύχη στη δουλεία και στην εξέγερση. Στην ερμηνεία αυτή ας προστεθεί ακόμα μία: η παροικία των Ελλήνων φοιτητών στην Πίζα, με την αριθμητική της δύναμη, την οργάνωση, την αλληλεγγύη μεταξύ των μελών της και τη ζωτικότητά της, είχε κατορθώσει να αποκτήσει μια δύναμη που ενέπνεε σεβασμό και μπορούσε συνεπώς να προβάλλει τα αιτήματά της και να κατορθώνει την εκπλήρωσή τους.

Θα ήταν λάθος ωστόσο να υποθέσει κανείς ότι τα προνόμια αυτά συνεπάγονταν δωρεές πτυχίων. Όλα τα στοιχεία συγκλίνουν στην επιβεβαίωση της άποψης ότι τις εύνοιες τις κέρδιζαν οι Έλληνες, εκτός των άλλων, και με το ικανοποιητικό μορφωτικό τους επίπεδο. Είναι εξάλλου φυσικό: η μεγάλη πλειονότητα των Επτανησίων που πήγαιναν στην Πίζα προερχόταν από οικογένειες ευγενών. Ακόμα κι αν οι οικογένειες αυτές ήταν -και οι περισσότερες ήταν- ξεπεσμένες την εποχή αυτή, η προπαιδεία των μετέπειτα φοιτητών της Πίζας προερχόταν από δασκάλους επιφανείς, συχνά μάλιστα από Ιταλούς πρόσφυγες. Η ιταλομάθειά τους, όπως φαίνεται και από την οικογενειακή αλληλογραφία των Ιακωβάτων, ήταν τόσο πλήρης, ώστε εύλογα μπορούν να χαρακτηριστούν, οι περισσότεροι απ' αυτούς, παιδιά δίγλωσσα.

Κάποιες λαμπρές σχολές υπάρχουν εξάλλου και σε ορισμένα κέντρα του υπόδουλου, του αλύτρωτου και του ελεύθερου Ελληνισμού, που μάλλον θα εξόπλιζαν με επάρκεια τους υποψήφιους σπουδαστές. Τέλος, τα παιδιά που δεν είχαν φοιτήσει στις ολιγάριθμες αυτές σχολές υπόκεινταν, φυσικώ τω λόγω, σε κάποια επιλογή προκειμένου να πάνε στην Πίζα: ή κέρδιζαν υποτροφίες ή έπαιρναν οι ίδιοι και οι οικογένειές τους μια μεγάλη απόφαση που δεν είναι, φυσικά, άσχετη με την έφεση για σπουδές και την κλίση τους προς τα γράμματα.

Επειδή πάντως, όταν μιλάμε για μορφωτικό επίπεδο, τα πράγματα είναι σχετικά, αξίζει να επισημανθεί εδώ η άθλια 

Σελ. 346
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/347.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κατάσταση της γενικής εκπαίδευσης στην Τοσκάνη. Μεταξύ Ιανουαρίου 1841 και Φεβρουαρίου 1842 έγινε εκεί μια έρευνα για να διαπιστωθεί το επίπεδο της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τα αποτελέσματα της έρευνας δόθηκαν στον Λεοπόλδο Β' τον Μάιο του 1842 από τον Gaetano Giorgini. Τα επιμέρους στοιχεία είναι έξω από τα όρια της παρούσας έρευνας· παρατίθεται μόνο το γενικό συμπέρασμα του Giorgini: "...Περιορίζομαι για την ώρα να επισημάνω [...] ένα οδυνηρό αλλά σωτήριο δίδαγμα, την ανάγκη δηλαδή να ληφθεί αποφασιστική μέριμνα για τη λαϊκή εκπαίδευση εάν δεν θέλουμε η χώρα αυτή, η οποία από παλιά κατέχει την πρώτη θέση στην αναγέννηση του πολιτισμού, να μείνει σήμερα στο τελευταίο σκαλί της πολιτισμικής προόδου"1.

Ούτε όμως και μετά τις διαπιστώσεις αυτές διορθώθηκε η κατάσταση· τα ελάχιστα μέτρα που πρόλαβε να λάβει η κυβέρνηση στο σύντομο διάστημα που μεσολάβησε ως τον Πρώτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας δεν άλλαξαν πολλά πράγματα και μάλλον συνέτειναν στη ματαίωση μιας αναγεννητικής προσπάθειας που είχαν αναλάβει, με δική τους πρωτοβουλία, ριζοσπάστες παιδαγωγοί. Όσο για το μορφωτικό επίπεδο των φοιτητών που προέρχονταν από άλλα ιταλικά κράτη, θα μπορούσε κανείς να παραπέμψει στη διαμαρτυρία των "αγανακτισμένων πολιτών", διατηρώντας όμως και κάποιες επιφυλάξεις για την αμεροληψία τους. Πάντως οι πολίτες αυτοί δεν διαμαρτυρήθηκαν για τους Έλληνες. Αντίθετα, την ίδια εκείνη εποχή, οι Έλληνες διαμαρτύρονται ζητώντας τον ίδιο τύπο πτυχίου με τους Ιταλούς, κι αυτό με κυριότερο επιχείρημα "τη στάθμη που διατήρησαν στις σπουδές τους".

Οι άλλες εύνοιες που παρέχονταν στους Έλληνες αφορούν στο χρονικό διάστημα, κατά το οποίο διατρέχουν τις σπουδές τους. Σε καμιά περίπτωση δεν παρέχεται απαλλαγή από άλλη εξέταση

——————————————

1. A.S.F., Gabinetto, app. 71, 31, και A.S.P., Governatore 175, α. 365.

Σελ. 347
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/348.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

εκτός από τις εισαγωγικές· τους δίδεται απλώς το προνόμιο να υποστούν μαζί την πρώτη και τη δεύτερη, κάποτε μάλιστα και την επί πτυχίω εξέταση, πράγμα που αντιστοιχεί με κατόρθωμα για τους Έλληνες, αλλά όχι αναγκαστικά με επιείκεια στην έκδοση του αποτελέσματος. Και επιτέλους: η τυχόν επιείκεια δεν είναι δυνατόν να επιδεικνύεται ομόφωνα ούτε να συνοδεύεται από επαίνους και αριστεία. Ο φιλελληνισμός του ακαδημαϊκού σώματος δεν χαρίζει στους Έλληνες πτυχία· ενθαρρύνει μόνο το Πανεπιστήμιο στην προσπάθειά του να παρακάμπτει τις περιοριστικές τυπικές προδιαγραφές, συντηρώντας μάλιστα έτσι και την παλαιά του παράδοση.

Σελ. 348
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/349.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΙΚΙΑ

ΚΩΔΙΚΕΣ ΓΑΜΩΝ, ΒΑΠΤΙΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΠΟΒΙΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑΣ ΤΟΥ ΛIBOPNOΥ

Ακόμα κι αν δεν υπήρχε κανένα άλλο στοιχείο για το είδος της σχέσης μεταξύ των Ελλήνων φοιτητών της Πίζας και της ελληνικής παροικίας του Λιβόρνου, τα βιβλία της Αγίας Τριάδας1 θα αποτελούσαν επαρκή μαρτυρία. Από έναν απλό παραλληλισμό των ονομάτων προκύπτει ότι 70 τουλάχιστον φοιτητές της περιόδου 1806-1861 είχαν εκεί συγγενείς και αρκετοί από αυτούς είτε κατάγονταν από το Λιβόρνο είτε έζησαν σ' αυτό ως το τέλος της ζωής τους. Επειδή εξάλλου σ' όλη την Τοσκάνη δεν υπήρχε άλλη ορθόδοξη εκκλησία, τα βιβλία της Αγίας Τριάδας είναι πηγή πληροφοριών και για τους Έλληνες των άλλων πόλεων: σ' όποιο μέρος της Τοσκάνης κι αν κατοικούσαν, εκεί παντρεύονταν, εκεί βάφτιζαν τα παιδιά τους, στο Κοινόν Κοιμητήριον του Γένους αναπαύονταν.

Όταν πέθανε στην Πίζα ο Αναστάσιος Σάλτας, πρώτη φροντίδα των συμφοιτητών του ήταν να τον μεταφέρουν στο Λιβόρνο για να ταφεί στο νεκροταφείο των Ορθοδόξων2. Τρία χρόνια 

——————————————

1. Κ Τριαντάφυλλου, ό.π. Το βιβλίο θανάτων, "Βιβλίον Ληξιαρχικών Πράξεων και Αποβιώσεων της εν Λιβόρνω Ανατολικής Εκκλησίας της Αγίας Τριάδος έτος 1761-1900" (στο εξής Βιβλ. Αποβ.), φυλάγεται στο Ελληνικό Ινστιτούτο της Βενετίας και αποδελτιώθηκε ως προς ό,τι αφορά στους Έλληνες φοιτητές της Πίζας.

2. Βλ. εδώ, κεφ. "Η εκφορά".

Σελ. 349
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/350.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

60. Βιβλίο Αποβιώσεων της Αγίας Τριάδας του Λιβόρνου: η πρώτη σελίδα

Σελ. 350
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/351.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

νωρίτερα είχε πεθάνει ο Παναγιώτης Άννινος και φαίνεται ότι οι αρχές, εξαιτίας της καραντίνας, δεν επέτρεψαν να μεταφερθεί στο Λιβόρνο: "1837 Σεπτ. 5/17 ενημέρωσις του θανάτου και ενταφιασμού του μακαρίτου Παναγιώτου αννίνου. Εις τας 3/15 του αυτού μηνός απέθανε με την χόλεραν ο ειρημένος Παναγιώτης εκ Πίσης εις τας 7 ώρας της ημέρας προ μεσημβρίας, λέγω ο εκ Κεφαλληνίας Παναγιώτης υιός του κυρίου σάβα Αννίνου ων κατά την ηλικίαν χρόνων 25 και ελεύθερος και ετάφη εις την ιδίαν πόλιν και εν τω κοιμητηρίω των νηπίων παρά της της πόλεως αδελφότητος της ευσπλαχνίας συνοδευθείς εκ των εαυτού συμμαθητών και συγγενών"1. Ένα άλλο μέλος της μεγάλης οικογενείας των Αννίνων, ο "Γεράσιμος Άννηνος Κεφαλιναίος"2 είχε ταφεί στις 15/27 Ιουνίου του 1834 στο ίδιο νεκροταφείο. Πιθανότατα πρόκειται για τον Γεράσιμο Άννινο Καβαλιεράτο που πήρε πτυχίο Νομικής στην Πίζα στις 13 Ιουνίου του ίδιου χρόνου. Τις παραμονές ή την επαύριον του πτυχίου τους πέθαναν πέντε ακόμα φοιτητές της Πίζας: ο Δημήτριος Σούνδιας από τη Λευκάδα3, ο Κωνσταντίνος Εμμανουήλ από τη Σύρο4, ο Θεμιστοκλής Νάκος από τη Λεβαδιά5, ο Θεόδωρος Κουρής από την Κέρκυρα6 και ο

——————————————

1. Βιβλ. Αποβ., πράξη 397. Ο Π. Άννινος του Σάββα είχε πάρει το πτυχίο του στις 17 Ιουνίου του ίδιου έτους

2. στο ίδιο, πράξη 371.

3. στο ίδιο, πράξη 183: "έτος 1808, Δεκ 30: Εκοιμήθη εν κυρίω ο δημήτριος σούντιας αγιομαβρίτης". Ο Σούνδιας είχε πάρει πτυχίο τον Απρίλιο του 1808.

4. στο ίδιο, πράξη 560: "1855 Δεκεμβρίου 18/30. Ανεπαύθη εις Πίζαν ο Κωνσταντίνος Εμμανουήλ εκ Σύρας και μεταφερθείς το λείψανον ενταύθα ετάφη..." Το 1855 ο Εμμανουήλ (πρωτοετής το 1852) θα πλησίαζε στο πτυχίο.

5 στο ίδιο, πράξη 543: "1854 Μαρτίου 29/10. Ανεπαύθη εις Πίζαν ο Θεμιστοκλής Νάκου [...] και μεταφερθείς εις Λιβόρνον ετάφη..." Ο Νάκος είχε καταβάλει τα εξέταστρα για να δώσει πτυχιακή εξέταση τον Νοέμβριο 1853.

6. στο ίδιο, πράξη 361, 1833 Απριλίου 30/12. Ο Θ. Κουρής είχε δώσει τη 2η προπαρασκευαστική εξέταση στις 2 Ιουνίου του 1832.

Σελ. 351
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/352.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ιωάννης Δελαγραμμάτικας από την Άνδρο1. Είναι όλοι θαμμένοι στο κοιμητήριο της Αγίας Τριάδας.

Αρκετοί Έλληνες απόφοιτοι του Πανεπιστημίου της Πίζας κάνουν οικογένεια, ζουν και πεθαίνουν στην Τοσκάνη. Το 1845 κηδεύεται στο Λιβόρνο "ο εξοχώτατος Ιωάννης Βαλαμόντες εξ αγίας Μαύρας, ετών 47"2. Στην Αγία Τριάδα βαφτίζονται και αργότερα αναπαύονται τα παιδιά του Νικολάου Βαλιέρ από την Κεφαλονιά. Εκεί ενταφιάζεται και η γυναίκα του Σοφία Ιγγλέση3. Ο Αριστείδης Βλάχος του Δημητρίου από τη Λευκάδα φαίνεται ότι επίσης ξέμεινε στην Τοσκάνη ή τουλάχιστον άφησε εκεί απογόνους: ο γιος του Δημήτριος Α. Βλάχος παντρεύτηκε την "Βικτωρία Κατάρση του Ραϊμόνδου, δόγματος δυτικού" κι ο εγγονός του Αριστείδης Ερρίκος γεννήθηκε στην Πίζα το 1879 και βαφτίστηκε στο Λιβόρνο "παρά του εν Πίζη φοιτούντος τα νομικά κ. Ερρίκου Ε. Βανδόρου εκ Κεφαλληνίας"4. Ο Κωνσταντίνος Καρρέρ από τη Ζάκυνθο απόχτησε γιο αμέσως μόλις πήρε το πτυχίο του που του πέθανε "ετών ενού και ετάφη εν τω κοινώ

——————————————

1. στο ίδιο, πράξη 237, 1819: "Έπορεύθη εν Κυρίω ο Ιωάννης Δελαγραμμάτικας από πνιγμόν εις το ποτάμι της Πίζας" Ο Δελαγραμμάτικας είχε πάρει πτυχίο στις 12 Ιουνίου του 1819.

2. στο ίδιο, πράξη 452, 1854, Ιαν. 23/Φεβρ. 4. Ο Ιωάννης Βαλαμόντες πήρε πτυχίο ιατρικής στην Πίζα το 1822. Είναι αδελφός του Αρχιμανδρίτη Ιωακείμ Βαλαμόντε, εφημερίου της Αγίας Τριάδας από το 1810-1851, που πέθανε στο Λιβόρνο σε ηλικία 97 ετών. (Η πράξη του θανάτου του στο ίδιο, αρ. 583). Βλ. και Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., σελ. 111.

3. Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πρ. 365, 371, 389, 390, και Βιβλ. Αποβ., πρ. 724 και 726. Ο Ν. Π. Βαλιέρης είναι φανερό ότι έζησε στο Λιβόρνο και μάλλον έχει δίκιο ο Χρ. Θεοδωράτος που αναρωτιέται μήπως δεν είναι ο ίδιος "ο κυβερνητικός" βουλευτής της Θ΄ Βουλής (Ηλ. Ζερβού Βιογραφία..., ό.π., σ. 14, και υποσ. No 31).

4. Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πρ. 428/3, Λιβόρνο 14/26 Αυγούστου 1879. Όλα τα στοιχεία συνηγορούν για την ορθότητα της ταυτίσεως εκτός από το ότι "ο Δημήτριος Α. Βλάχος δόγματος ορθοδόξου" φέρεται στο βιβλίο ως "εκ Μητηλήνης". Ο Αριστείδης Βλάχος γεννήθηκε στη Λευκάδα το 1828 και πήρε πτυχίο Νομικής στην Πίζα το 1853.

Σελ. 352
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/353.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

κοιμητηρίω του γένους"1. Μόλις μερικούς μήνες μετά την αποφοίτησή του βαφτίζει το γιο του στο Λιβόρνο ο Αλέξανδρος Βλαστός από τη Χίο. Μετά δύο χρόνια βαφτίζει τον δεύτερο γιο του· ανάδοχος "ο προς μητρός αυτού θείος κύριος Παύλος"2. Ο Αλέξανδρος Πίσσας του Ευσταθίου έχει βιαστεί ακόμα περισσότερο: ο γιος του βαφτίζεται τον Μάρτιο και ο ίδιος παίρνει πτυχίο τον Ιούνιο του 1859 3. Ο Ιωάννης Κασσιανός του Αντωνίου από την Ιθάκη (πρωτοετής στο Πανεπιστήμιο της Πίζας το 1843-44) βάφτισε το 1848 στη Φλωρεντία τη Σοφία, κόρη του "Κολονέλου in ritirata της A.M. του Αυτοκράτορος πασών των ρωσσιών κυρίου Βλαδιμήρου [...] Karraynoff και της [...] Ευγενίας Résimont..."4 Ο Κωνσταντίνος Κροκίδας από την Ήπειρο, πρόξενος του οθωμανικού κράτους στην Τοσκάνη, πέθανε εξήντα χρονών στην Πίζα και "μετακομισθέν το πτώμα του εις Λιβόρνον ενταφιάσθη..."5 Ο Ιωάννης Κλαδάς από την Κεφαλονιά είναι επίσης πρόξενος -αλλά της Ελλάδας- στη Γένοβα. Ο ίδιος και η κόρη του Αμαλία είναι θαμμένοι στην Αγία Τριάδα6. Το όνομα του Ιωάννη Κλαδά αναφέρεται και στη βάφτιση του γιου του Γεράσιμου Φωκά στην Πίζα, όπου πήγε επί τούτω

——————————————

1. Βιβλ. Αποβ., πράξη 450, 1844 Σεπτεμβρίου 4. Το όνομα της μητέρας δεν αναγράφεται, άρα το παιδί ήταν νόθο. Εξάλλου ο Κωνσταντίνος Καρρέρ (πτυχίο Νομικής στην Πίζα το 1842) παντρεύτηκε στη Σμύρνη (Λ. Ζώη, ό.π., αρ. 97).

2. Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πράξεις 237 του 1837, και 243 του 1839. Άλλα μέλη της οικογενείας Βλαστού -πιθανότατα αδέλφια του Αλεξάνδρου της Πίζας- αναφέρονται στο ίδιο, πρ. 242 του 1840, και 259 του 1845. Επίσης Βιβλ. Αποβ , πρ. 406 του 1838.

3. Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πράξη 333.

4. στο ίδιο, πράξη 275

5. Βιβλ. Αποβ., πράξη 618, 1862, Ιουνίου 15/27. Ο Κ. Κροκίδας σπούδαζε στην Πίζα Ιατρική το ακ. έτος 1823-24. Πτυχίο δεν πήρε στην Πίζα.

6. στο ίδιο, πράξη 742, 1876, και 772, 1881. Ο Ι. Κλαδάς φοίτησε στη νομική σχολή του Πανεπιστημίου της Πίζας από το 1834-37. Πτυχίο δεν πήρε εκεί.

23

Σελ. 353
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/354.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

61. Λιβόρνο, γενική άποψη

Σελ. 354
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/355.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ο εφημέριος της Αγίας Τριάδας1. Ο Διονύσιος Καμπάνης από την Άνδρο πέθανε στη Φλωρεντία και κηδεύτηκε στο Λιβόρνο2. Στο Λιβόρνο επίσης βαφτίστηκε ο γιος του Γεράσιμου Φωκά "και της νομίμου συζύγου αυτού Άννης Καστάλη [Castalli;], καθολικής εκ Πίσσης"3. Ένας άλλος Φωκάς, ο Κωνσταντίνος, είχε ενταφιαστεί στο "κοινόν κοιμητήριον" το 1833, τρία χρόνια μετά την αποφοίτησή του4. Το 1855 πεθαίνει στη Σιένα και κηδεύεται στο Λιβόρνο ο Νικόλαος Φωκάς του Σπυρίδωνος, ετών26 5.

Πλήθος είναι οι περιπτώσεις φοιτητών που έχουν συγγενείς στην Τοσκάνη, αλλά και σε άλλα μέρη της Ιταλίας. Του Σπυρίδωνος Ζαμπέλιου ο μεγάλος προστάτης ζει στη Βενετία6, αλλά το όνομα της οικογένειας απαντά αργότερα και στο Λιβόρνο7. Της μεγάλης οικογενείας των Βαλσαμάκηδων ένας τουλάχιστον κλάδος είναι εγκατεστημένος στο Λιβόρνο8. Ανάλογες διαπιστώσεις προκύπτουν και για άλλες μεγάλες οικογένειες της 

——————————————

1. Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πράξη 261 του 1845.

2. Βιβλ. Αποβ., πράξη 427, 1841, 25 Μαρτ./6 Απριλ. Ο Δ. Καμπάνης σπούδασε Φυσικομαθηματικά στην Πίζα το 1812-13. Άγνωστο αν πήρε πτυχίο (δεν υπάρχει κατάστιχο πτυχιούχων για την εποχή αυτή, τουλάχιστον στην Πίζα).

3. Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πράξη 261 του 1845. Ο Γεράσιμος Φωκάς πήρε πτυχίο Νομικής το 1840. Βλ. γι' αυτόν κεφ. "Η εκφορά" και "Η επέτειος".

4. Βιβλ. Αποβ., πράξη 369, 1833, 20 Οκτωβρίου: "Κωνσταντίνος Φωκάς Κεφαλιναίος".

5. στο ίδιο, πράξη 558. Πιθανότατα είναι ο γιος του Σπυρίδωνος Φωκά του Νικολάου, πτυχιούχου της Πίζας το 1837.

6. Βλ., "Αυτοβιογραφία Ιω. Ζαμπελίου", ό.π., όπου περιγράφεται διεξοδικά η επίσκεψη του Ζαμπέλιου στον Ιταλό πατρίκιο Ζαμπέλη, ο οποίος "διετήρει σχέσεις τινάς μετά του οίκου Ζαμπελίου" της Λευκάδας.

7. Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πράξη 434/3, 1880, όπου η Λουκία, σύζυγος Κ. Σπ. Ζαμπελίου, αναγράφεται ως ανάδοχος της Ιωάννας, Λουκίας, Αιμιλίας D'Estraigis που βαφτίστηκε Ολωρία αφού αποσκίρτησε από το "δυτικόν δόγμα".

8. στο ίδιο, πράξεις 177 του 1819 και 261 του 1845. Επίσης Βιβλ. Αποβ , πράξεις 396 του 1837, 430 του 1841 και 703 του 1871.

Σελ. 355
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/356.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Κεφαλονιάς που στέλνουν τα παιδιά τους να σπουδάσουν στην Πίζα: τους Ιγγλέσηδες1, τους Κατσαϊτέους2, τους Κεφαλάδες3, τους Πανάδες4, τους Κοργιαλένιους5, τους Μεταξάδες6. Από τους Κερκυραίους ο Φρειδερίκος Αλβάνας (πτυχιούχος της Πίζας το 1849) είναι αδελφός της Μαργαρίτας-Ματθίλδης Αλβάνα-Μηνιάτη που ζει και διαπρέπει στην Τοσκάνη7. Ένας κλάδος της οικογενείας Θεοτόκη ζει επίσης στο Λιβόρνο8.

——————————————

1. Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πράξεις 365 του 1865, 370 του 1866, 404 του 1874. Επίσης Βιβλ. Αποβ., πράξη 248 του 1821.

2. Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πράξη 185 του 1822.

3. στο ίδιο, πράξη 438/4 του 1882, όπου "η δέσποινα Ματίλντη Κεφαλά" βαφτίζει το γιο του "εις Γένοβαν διατελούντος Κ. Παναγή Γ. Τζιτζέλη".

4. στο ίδιο, πράξεις 238 του 1837, 242 του 1839, 306 και 310 του 1854, 365 του 1865, 371 του 1867. Επίσης Βιβλ. Αποβ., πράξεις 413 του 1839, 445 του 1844, 695 του 1870, και αλλού. Βλ. επίσης Ηλ. Zερβού Βιογραφία, ό.π., σ. 21: "Φθάσαντες εις την Τοσκάνην [...] εγώ και ο Βαλιέρης [κατηυθύνθημεν] προς την πόλιν του Λιβόρνου, όπου ήτο εγκατεστημένος ο τραπεζίτης μας Ηλίας Πανάς, θείος μητρικός του Βαλιέρη..."

5. Κ. Τριανταφύλλου ό.π., πράξη 239 του 1837: Βαφτίζονται δύο θυγατέρες "του εκ Κεφαλληνίας ποτέ Ανδρέου ευγενούς Κυρίου Δημητρίου Κοργιαλένιου [...] και της [...] ευγενούς κυρίας Λουίζης Ενρικότας Σκοττ Αγγλίδος..." Επίσης στο ίδιο, πράξεις 244 του 1839, 248 του 1840 και 253 του 1843 (πράξη βαπτίσεως δύο παιδιών του Δημ. Κοργιαλένιου με νονό δι' επιτρόπου τον Δημήτριο κόμη Δελλαδέτσιμα).

6. Βιβλ. Αποβ., πράξη 297 [του 1827: "Επορεύθη εν Κυρίω [. ] και ενταφιάσθη [...] ο Κόντε Γεώργιος Μεταξάς [...] φερθείς από Φλωρεντίαν". Επίσης πράξη 492 του 1848: "...ο Περικλής Μεταξάς εκ Κεφαλληνίας υπό του κόμητος Γεωργίου Μεταξά".

7. Βλ. Βροκίνη, Βιογραφικά σχεδάρια, σ. 41, Επίσης Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πρ. 280 του 1849 (βάπτιση της Κόρης της Μ. Αλβάνα στη Φλωρεντία με νονό τον Γεώργιο Παλατιανό από την Κέρκυρα).

8. Βιβλ. Αποβ., πράξη 464 του 1845: "Εκρημνίσθη ο υιός του εκ Κερκύρας Κόμητος Σπυρίδωνος Θεοτόκη και της συζύγου αυτού Κυρίας Μαρίας εις τα λουτρά της Λούκας, επταετής τη ηλικία [...] ωνομάζετο Λεωνίδας και μεταφερθείς..."

Σελ. 356
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/357.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Γνωστές είναι και οι σχέσεις της μεγάλης κερκυραϊκής οικογενείας Πιέρη με την Τοσκάνη1.

Στην απαρίθμηση αυτή -που είναι απλώς ενδεικτική- ας αναφερθούν και μερικές ακόμη οικογένειες Ελλήνων της Τοσκάνης, με τις οποίες οι φοιτητές της Πίζας είχαν πιθανότατα στενή ή μακρινή συγγένεια: Μπαχώμη από τη Ζάκυνθο2, Παλατιανού από την Κέρκυρα3, Ραζή από την Κεφαλονιά4, Κουντούρη από την Κεφαλονιά5. Στην Πίζα τέλος βαφτίζεται "η θυγάτηρ του Εκλαμπροτάτου Πρίγκηπος Κυρίου Κωνσταντίνου Καρατσά υιού του υψηλ. Πρίγγιπος Ιωάννου και της Συζύγου αυτού Πριγγιπίσης Κυρίας Αδελήνης θυγατρός του εκλαμπρ. ιππέως Κυρίου Σπυρίδωνος Κονδού κερκυραίου [...] υπουργός του Μυστηρίου και πνευματικός της αυλής του αυτού Πρίγγιπος Μακάριος αρχιμανδρίτης Βασιλάκης Χίος"6.

——————————————

1. Βλ. Βροκίνη, ό.π., σ. 212-219 και 287. Επίσης Della vita di Mario Pieri..., ό.π. Επίσης Βιβλ. Αποβ., πράξη 525 του 1852, 8/20 Μαΐου: "Επορεύθη εν Κυρίω εις Φλωρεντίαν ο Μάριος του ποτέ Ιωάννου Battista Πιέρη φιλόλογος και ευγενής εκ της νήσου Κορυφών εις ηλικίαν εβδομήντα επτά ετών και μεταφερθείς..." και, στο ίδιο, πράξη 770 του 1881: "Ο εκ Κερκύρας Αντώνιος Πιέρης, σπουδαστής ετών 24 ανεπαύθη εις Πίζαν και μεταφερθείς..."

2. Βιβλ. Αποβ., πράξεις 626 του 1863, 629 του 1863, 638 του 1864, και αλλού. Βλ. και εδώ, κεφ. "Η εκφορά".

3. Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πράξεις 210 του 1828 και 280 του 1849.

4. στο ίδιο, πράξη 158 του 1816, και Βιβλ. Αποβ., πράξη 418 του 1840.

5. Βιβλ. Αποβ., πράξη 436 του 1842: "Ο εκ Κεφαλληνίας Παναγιώτης Ιωάννου Κουντούρης ανεπαύθη εις το νοσοκομείον των Ιταλών".

6. Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πράξη 215 του 1827. Η πράξη καταγράφεται στο Βιβλίο της Αγίας Τριάδας "παρά [...] Ιωακείμ Βαλλαμόντε, εφημεραίου της Εκκλησίας". Υπάρχει και παλιότερη πράξη (αρ. 172 του 1818,) όπου η Ελένη, σύζυγος Ιωάννου Καρατζά, αναγράφεται ως ανάδοχος του Εμμανουήλ Παν. Αργυροπούλου που γεννήθηκε στην Πίζα. Για τον φοιτητή της Πίζας Ιωάννη Καρατζά (πτυχίο Ιατροχειρουργίας 1848), βλ. εδώ κεφ. "Μετ' επαίνων". Ο ηγεμόνας της Βλαχίας Κωνσταντίνος Καρατζάς έμεινε στο σπίτι του Ιγνατίου στην Πίζα από το 1819 (Εμ. Πρωτοψάλτη, Ιγνάτιος Μητροπολίτης Ουγγροβλαχίας, Ακαδ. Αθηνών 1961, Κεφ. Γ).

Σελ. 357
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/358.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

62. Βαπτιστικό Καθολικού υποψηφίου από το Λιβόρνο

ΕΙΚΟΝΑ

63. Πιστοποιητικό καλής διαγωγής εξιταλισμένου Έλληνα

Σελ. 358
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/359.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΙΚΙΑΣ

Η αρχειακή έρευνα έφερε στο φως μερικά ονόματα παιδιών της παροικίας που σπούδαζαν στην Πίζα στο διάστημα 1806-1861 1. Τέσσερις τουλάχιστον από αυτούς έχουν υποβάλει στο Πανεπιστήμιο πιστοποιητικά βαπτίσεως από την Αγία Τριάδα: ο Αλέξανδρος Γιάμαρης2, ο Αναστάσιος Καλόβολος3, ο Νικόλαος Στεφανόπουλος4 και ο Κωνσταντίνος Αργέντης5.

——————————————

1. Ο αριθμός τους είναι μικρός εν σχέσει με το πλήθος των οικογενειών της παροικίας. Ίσως τα παιδιά των Ελλήνων της Ιταλίας σταδιοδρομούσαν στις επιχειρήσεις των γονέων τους. Είναι ενδεχόμενο ωστόσο κάποια ονόματα να μην έχουν καταγραφεί. Στα κατάστιχα τα ονόματα δεν είναι πάντα αναγνωρίσιμα και, στις περιπτώσεις των Ελλήνων της Ιταλίας, η αναγραφή της πατρίδας δεν επιβοηθεί. Πάντως, και στην έρευνα που έκαμε στο Λιβόρνο η αστυνομία εξ αφορμής της προκηρύξεως που κυκλοφόρησαν παράνομα οι Έλληνες φοιτητές (βλ. κεφ. "Η επέτειος"), αποδείχτηκε ότι ούτε ένα παιδί της παροικίας δεν φοιτούσε στο Πανεπιστήμιο το 1840, μια περίοδο κατά την οποία πλήθος Έλληνες συνέρρεαν στην Πίζα.

2. A.S.P., Università DI 10, No 128 Η πράξη υπογράφεται από τον Curato della Chiesa Greca di Rito Orientale la S.S. Trinità Giovacino Vallamonte το 1834 και το απόσπασμα είναι του 1851. Βλ και κεφ. "Η εκφορά", όπου "ένας κάποιος Γιάμαρης" φέρεται αναμεμειγμένος στην υπόθεση, οι χρονολογίες όμως δεν ταιριάζουν. Ένας άλλος Γιάμαρης από το Λιβόρνο δίνει εισαγωγικές εξετάσεις το 1848 (DI 197, Esami di ammissione... No 76). Κανείς Γιάμαρης δεν πήρε πτυχίο στην Πίζα.

3. A.S.P., Università. DI 13, No 37. Ο Καλόβολος δεν βαφτίστηκε στην Αγία Τριάδα· το πιστοποιητικό του (υπογραφή Padre Metodio Teodoridi curato κτλ.) βεβαιώνει ότι βαφτίστηκε στη Σμύρνη. Το πιστοποιητικό καλής διαγωγής του έχει εκδοθεί από τον Γενικό Πρόξενο του Βασιλέως της Ελλάδος στην Τοσκάνη. Καλόβολοι πάντως μαρτυρούνται στο Λιβόρνο (Κ. Τριανταφύλλου, ό.π., πράξη 202 του 1826).

4. A.S.Ρ., Università, DI 9, No 155: Στις 10 Ιανουαρίου του 1833 βαφτίστηκε ο γιος του Πέτρου Γαριδάκη Στεφανόπουλου και της Αυγούστας του μ. Γεωργίου Σούτσου από την Κωνσταντινούπολη. Ανάδοχος ο Πέτρος Γαριδάκης Στεφανόπουλος και εκπρόσωπός του ο Παύλος Χριστιανάκης από την Κορσική. Το πιστοποιητικό καλής διαγωγής του εκδόθηκε από τον priore της εκκλησίας του Αγ. Ματθαίου στην Πίζα το 1850.

5. A.S.P., Università, DI 6, No 120. Ο Κ. Αργέντης του Ιωάννη

Σελ. 359
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/360.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούν οι καταγόμενοι από εξιταλισμένες λίγο ή πολύ ελληνικές οικογένειες: Ο Olinto Temistocle Fernandez από το Λιβόρνο δύσκολα θα αναγνωριζόταν ως Έλληνας: βαφτίστηκε το 1836 στην Cattedrale della Città, e Porto di Livorno, είναι γιος της Maria del Sig.re Constantino Corfiati di Firenze και το πιστοποιητικό καλής διαγωγής του έχει εκδοθεί από την εκκλησία του S. Benedetto του Λιβόρνου. Ο πατέρας του όμως αναγράφεται Dionisio Fernandis και ο δάσκαλος που τον προετοίμασε στα μαθηματικά υπογράφεται Michele Misios1.

Με ανάλογους -και ίσως ακόμα τολμηρότερους- συνδυασμούς διαπιστώνεται η ελληνική καταγωγή του Αντωνίου Πελεγρίνου από τη Γένοβα: είναι γιος του δικηγόρου Didaco (Διδάχου;) και της ;Aννας (διαβάζεται με δυσκολία Denegri) και εγγονός του Niccolò. Βαφτίστηκε στην Εκκλησία του San Carlo στη Γένοβα. Άλλα πιστοποιητικά του έχουν εκδοθεί στο Πέρα της Κωνσταντινούπολης2. Ο Έκτωρ Γιαννέλης εξάλλου, που πηγαίνει στο Πανεπιστήμιο της Πίζας με έξοδα του ευεργετήματος Sardi, έχει επίσης βαφτιστεί στην Cattedrale του Λιβόρνου. Για να διαπιστωθεί η ελληνική καταγωγή του πρέπει να ανατρέξει κανείς σε τρίτη γενιά: Είναι γιος της Άννας "del Sig. Natale Castagnacci del fu Nichita"3. Ανάλογη είναι η περίπτωση του

——————————————

και της Marianna Donati βαφτίστηκε στις 21 Δεκεμβρίου 1829 με ανάδοχο τον Domenico Grassi από το Λιβόρνο. Το πιστοποιητικό σπουδών του είναι από την "Pubblica Scuola nel Collegio S. Sebastiano" του Λιβόρνου. Πλήθος πράξεις στα βιβλία της Αγ. Τριάδας μαρτυρούν τη μακρόχρονη ιστορία της οικογενείας Αργέντη στο Λιβόρνο.

1. A.S.P., Università, DI 13, No 61. Δύο ακόμα μέλη της οικογένειας αναφέρονται στα αρχεία: ο Καίσαρ έδωσε εισαγωγικές εξετάσεις τον Νοέμβριο του 1842 και απορρίφθηκε (A.S.P., DI 195, No 122). Ο Αλέξανδρος έφτασε ως το 4ο έτος, αλλά δεν πήρε πτυχίο (A.S.P., Università, DI 195, No 615, DI 73 No 489, και Gov. 200, F. 18, No 255).

2. A.S.P., Università, DI 17, No 3.

3. A.S.P., Università, DI 15, No 17.

Σελ. 360
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/361.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Οδυσσέα Σέτερη από το Λιβόρνο: βαφτίστηκε στην Cattedrale του Λιβόρνου και όλα του τα πιστοποιητικά έχουν εκδοθεί από ιταλικές εκκλησιαστικές και πολιτικές αρχές. Στο βαπτιστικό του αναγράφεται ως γιος του Νικολάου Σέτερη από τη Χίο και της Ernesta dell'illustrissimo Sig. Carlo Fiorentini di Livorno1. Για άλλους δεν βρέθηκε βαπτιστικό, αλλά η ελληνική τους καταγωγή διαπιστώνεται από άλλα πιστοποιητικά: ο Γεώργιος Δημουλάς από την Τεργέστη έχει προσκομίσει πιστοποιητικό καλής διαγωγής με υπογραφή "Ι capi di Nazione Greca orientale Ambrosio di Stef. Ralli e Stamati Zizinta". Έχει επίσης διδαχτεί επί έξι χρόνια ελληνικά, λατινικά, ιταλικά και φιλοσοφία από τον Επίσκοπο Καισαρείας Αγαθάγγελο2. Χαρακτηριστική τέλος είναι η περίπτωσις της οικογένειας Ζανίνη ή Τζανίνη. Στα πανεπιστημιακά αρχεία υπάρχουν έξι μέλη κάποιων κλάδων της: Σωτήριος (χωρίς πατρώνυμο) από το Λιβόρνο το 1828· Χαρίλαος του Αντωνίου από την Πίζα το 1828· Αντώνιος του Καρόλου από την Πίζα το 1829· Αχιλλεύς (χωρίς πατρώνυμο) από την Πίζα το 1851· Νικόλαος (χωρίς πατρώνυμο) από την Πίζα το 1854 και Ιωσήφ του δρος Καρόλου από την Κέρκυρα το 1855. Από αυτούς ο Χαρίλαος έχει καταθέσει το εξής βαπτιστικό: "...Augusto Carilao del Nobil Sig. Antonio del Nobil Sign. Carlo Giannini di Pisa [...] e della Sig. Caterina di Natale Cirri[...] compare il Sig. Domenico Parjotti. Della Primaziale della città di Pisa"3. Πρόκειται ασφαλώς για οικογένεια, της οποίας δύσκολα πια διακρίνονται οι ελληνικοί από τους ιταλικούς κλάδους.

——————————————

1 A.S.P., Università, DI 14, No 46.

2. A.S.P., Università, DI 1, No 119.

3. A S.P., Università, DI 10, No 173.

Σελ. 361
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 342
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    Μετσαβάλης, Νικόλαος Μαράτος, Νικόλαος Βελισάριος και Αναστάσιος Κωστής1.

    ΣΧΟΛΙΟ

    Οι περιπτώσεις που παρατέθηκαν σε όλα τα κεφάλαια της ενότητας είναι απλώς ενδεικτικές. Επιλέχτηκαν με κριτήριο την αντιπροσωπευτικότατα ή την ιδιοτυπία τους και με σκοπό να δοθεί, μέσω αυτών, μια περιγραφή του θεσμικού πλαισίου, από το οποίο διεπόταν η διαδρομή των σπουδών στην Πίζα στο διάστημα της 50ετίας που καλύπτει η έρευνα και των εφαρμογών του προκειμένου για τους Έλληνες. Η εικόνα που προκύπτει από τη σύνθεση των επιμέρους περιπτώσεων θα μπορούσε να έχει την ονομασία "Η τελευταία αντίσταση". Πρόκειται για την εικόνα ενός πανεπιστημίου που έχει σοβαρούς λόγους αλλά και μπορεί, για λίγο ακόμα, να αντιστέκεται στους νέους θεσμούς, οι οποίοι θυσιάζουν -και θα θυσιάζουν ολοένα και περισσότερο στο μέλλον- την ουσία στον τύπο. Βρισκόμαστε ίσως στη στιγμή που εκπνέει μια μακρότατη μεταβατική περίοδος, μετά το τέλος της οποίας θα έχει λείψει και η τελευταία αντίσταση των Universitates απέναντι στην εισβολή-επιβολή της αυστηρά τυπικής-γραφειοκρατικής οργάνωσης των σύγχρονων πανεπιστημίων.

    Τα κυριότερα χαρακτηριστικά που επισημάνθηκαν καθώς διαγραφόταν η εικόνα αυτή, είναι τα εξής: προϋποθέσεις εισδοχής, χρόνος και στάδια σπουδών, παρουσίες στις παραδόσεις. Αυτό που προέκυψε είναι ότι, όσο προχωρεί ο πολυτάραχος 19ος αιώνας, εισάγονται νέοι θεσμοί που θέτουν όλο και περισσότερους όρους για την εισδοχή και ορίζουν μακρότερο και πιο αυστηρά καθορισμένο διάστημα σπουδών, χωρισμένο σε στάδια, από τα

    ——————————————

    1. Ερευνα στο Archivio della Curia Archivescovile της Πίζας θα φώτιζε πολλά σημεία του θέματος. Για τον τύπο των μη Καθολικών πτυχιούχων, βλ. εδώ, Παράρτημα, έγγραφο αρ. 1.