Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 64-83 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/64.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ότι το λάβαρο της ελληνικής επανάστασης "θα υψωθεί στα τείχη της Κωνσταντινούπολης"1.

Τα άρθρα του Πολυχρονιάδη στην Ανθολογία υπογράφονται "Φιλαλήθης" με ελληνικούς χαρακτήρες (κατά τον R. Ciampini και C.Z., όπως στον Λόγιο Ερμή) και έχουν όλα θέματα σχετικά με την Ελλάδα2. Στις επιστολές που απόκεινται στο Carteggio Vieusseux αναφέρεται η συγγραφή και άλλων κειμένων που είναι άγνωστο αν δημοσιεύτηκαν3.

Εκτός από τα άρθρα για την Ελλάδα που δημοσιεύτηκαν στην Ανθολογία4, υπάρχουν και άλλα που είχαν συμπεριληφθεί στους

——————————————

1. R. Ciampini, ο.π. σ, 170.

2. Με την υπογραφή "Φιλαλήθης" έχουν δημοσιευτεί στην Ανθολογία τα εξής τέσσερα άρθρα: "Lettera al direttore dell'Antologia, sull'Isola di Scio e sulla vita letteraria del Sig. Coray", No 11, Ιούλιος 1823. "I greci e i turchi. Art. I", No 12, Νοέμβριος 1823. "I greci e i turchi. Art. II", No 13, Μάρτιος 1824. "I greci e i turchi. Art. III", No 14, Ιούνιος 1824. Για το άρθρο του σχετικά με τη Χίο γράφει ο Πολυχρονιάδης στον Vieusseux σε επιστολή του από Πίζα της 20 Μαΐου 1823 (Carteggio Vieusseux, ό.π.). Σ' ένα από τα άρθρα με τίτλο "I greci e i turchi" η λογοκρισία έχει περικόψει τη φράση "Οι Έλληνες άξιζαν καλύτερη τύχη" (De Rubertis, ό.π., σ. 36). Σχετικό θέμα με τα τρία δημοσιεύματα στην Ανθολογία έχει ένα παλαιότερο φυλλάδιο που αποδόθηκε από τη Λουκία Δρούλια στον Πολυχρονιάδη. (Βλ. «Η ανώνυμη "Notice sur l'état actuel de la Turquie" (1821) έργο του Κων. Πολυχρονιάδη", Ο Ερανιστής, έτος Η', τεύχ. 48, σ. 324-328, όπου και αναλύεται ο σκοπός και η σημασία των δημοσιευμάτων του είδους αυτού). Για περισσότερα σχετικά με τον Κ. Πολυχρονιάδη καθώς και σχετική βιβλιογραφία βλ. Αλέξη Πολίτη, Η ανακάλυψη των δημοτικών τραγουδιών..., ό.π., σ. 253 και σημ. 56, 260-263 και σημ. 78.

3. Carteggio Vieusseux, ό.π., γράμματα της 9 Ιουνίου 1823 και της 12 Ιανουαρίου 1824, και τα δύο από Πίζα, όπου ο Πολυχρονιάδης αναφέρει ότι ετοιμάζει μελέτες για το Ταξίδι, και την Ιστορία του Pouqueville. Πρβ. και Paolo Prunas, L'Antologia, ό.π., όπου αναφέρεται ο "Constantino Polycroniades" ως μεταφραστής και σχολιαστής του Beccaria.

4. Για πλήρη κατάλογο των σχετικών με την Ελλάδα δημοσιευμάτων της Ανθολογίας, βλ. Evi Valma-Pawloff, ο.π.

Σελ. 64
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/65.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

φακέλους που υπέβαλε ο Vieusseux για έγκριση, αλλά κόπηκαν από τη λογοκρισία. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα κείμενα του Mayer που αναφέρθηκαν και το "Il discorso funebre in lode di Lord Byron", που είχε ετοιμαστεί στο Μεσολόγγι από τον Σπυρίδωνα Τρικούπη. "Δεν περιλαμβάνει", έγραφε ο λογοκριτής Bernardini, "πολιτικά αισθήματα που μπορούν να αποτελέσουν πραγματικό λόγο απαγόρευσης. Σκέπτομαι ωστόσο ότι η δημοσίευση τέτοιων άρθρων στην Ανθολογία μπορεί να δυσαρεστήσει πολλούς γιατί αναγνωρίζεται σ' αυτήν η κλίση του εν λόγω περιοδικού στον λεγόμενο φιλελευθερισμό"1.

Οι εκδόσεις οι σχετικές με την Ελλάδα2 χαιρετίζονται πάντα με ενθουσιασμό στο Gabinetto και σχολιάζονται στην Ανθολογία. Ο Vieusseux και οι φίλοι του συζητούν με πάθος για την Ιστορία του Pouqueville3. Στις 7 Οκτωβρίου, στη διάρκεια ενός φιλελληνικού γεύματος στο σπίτι του Vieusseux, με συνδαιτημόνες τον Pieri, τον Giordani, τον Cioni, τον Lazzaro Papi, συζητιέται η συγγραφή μιας Ιστορίας της ελληνικής επανάστασης4. Ο

——————————————

1. De Rubertis, ό.π., σελ. 45, επιστολή της 17 Αυγούστου 1824.

2. Για τις σχετικές με την Ελλάδα ιταλικές εκδόσεις, βλ. C. Spetsieri Beschi και F. Guida, "Elenco bibliografico delle principali opere letterarie e storiche italiane di significato filellenico nell'Ottocento (1816-1899)" στο Risorgimento greco..., ό.π., σ. 447 κ.ε.

3. Histoire de la régénération de la Grèce, Paris 1824. Για περισσότερα σχετικά με τον Pouqueville και τη σχέση του με την Ελλάδα, βλ. Αλέξη Πολίτη, Η ανακάλυψη ιών δημοτικών τραγουδιών... ό.π., σ. 72-74, 76, 78, 124-127.

4. "Πριν από το πρόγευμα", διηγείται ο M. Pieri, "ο Vieusseux μάς διάβασε από τον Pouqueville το θάνατο του Μάρκου Μπότσαρη και δακρύσαμε όλοι από συμπάθεια και θαυμασμό..." Το ίδιο συμβαίνει όταν φτάνει στο Gabinetto η είδηση για την καταστροφή των Ψαρών και, αργότερα, για την πτώση του Μεσολογγίου. Άλλοτε πάλι "δάκρυα χαράς και ελπίδας" ή διαμαρτυρίες για την εύνοια των Δυνάμεων προς την Τουρκία και συχνά η κραυγή "Oh Austria infame !" (Carte Pieri, ό.π.) Ο Delavigne υπόσχεται πως θα γράψει για το Μεσολόγγι. Ο Pieri στιχουργεί για την Έξοδο "με την καρδιά τρυπημένη από αιχμηρό βέλος" (Della vita di Mario Pieri, ό.π., βιβλ. V, σ. 47-48).

5

Σελ. 65
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/66.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Pieri απορεί με τη σιωπή του Μουστοξύδη που θα είχε ασφαλώς στη διάθεσή του τόσο υλικό και τόσες ειδήσεις. Ο ίδιος γράφει μια επιτομή της ιστορίας του Pouqueville1. Στην Ανθολογία παρουσιάζεται και σχολιάζεται η Ιστορία του Ιακωβάκη Ρίζου Νερουλού2 καθώς και η Ιστορία της ελληνικής επανάστασης του Αλεξ. Σούτσου3. Μετά το θάνατο του Καποδίστρια ο Pieri, κατά παράκληση του αδελφού του κυβερνήτη Βιάρου, αποφασίζει να γράψει την ιστορία της διακυβέρνησής του, και πάλι όμως κρίνει καταλληλότερο τον Μουστοξύδη, και πάλι παραπονιέται ότι εκείνος "κατά τη συνήθειά του δεν έκαμε τίποτε"4.

Αλλά η συνδρομή των Φιλελλήνων της Τοσκάνης εκφραζόταν και με άλλους πρακτικότερους τρόπους. Ο Vieusseux, σε συνεργασία με τον Eynard5, φρόντιζε για τη διαβίβαση πληροφοριών και οδηγιών προς τα φιλελληνικά κομιτάτα της Μασσαλίας, του Παρισιού, του Πόρτσμουθ και των πόλεων της Πρωσσίας. Μέσω 

——————————————

1. Compendia della storia del Risorgimento della Grecia dal 1740-1824 compilato da M.P.C., Italia MDCCCXXV. Η έκδοση σχολιάζεται στην Ανθολογία, No 21, Μάρτιος 1826, σ. 94-95, μαζί με τη μετάφραση της Ιστορίας του Pouqueville του Stefano Ticozzi το 1825

2. Το άρθρο έχει τίτλο "Storia moderna della Grecia, di Iakovaky Riso. Histoire de la Grèce depuis la chute de l'Empire d'Orient par Iacovaky Rizo Neroulos, Ancient premier ministre des Hospodars grecs de Valachie et de Moldavie, Genève 1828" και δημοσιεύτηκε στο No. 32, Οκτώβριος 1828. Τον Ιακωβάκη Ρίζο γνώρισε στον Vieusseux ο Πολυχρονιάδης. Ο Vieusseux τον έστειλε, με θερμό συστατικό γράμμα, στο Λιβόρνο για να γνωρίσει τον Tommaseo, στον οποίο και ανήκει το παραπάνω άρθρο.

3. Storia della Rivoluzione greca, di Ales. Sutzo, Histoire de la Révolution Grecque, par Alex. Soutzo, Paris, 1929, in 8ο, Ανθολογία, No 38, Μάιος 1830.

4. Della vita di Mario Pieri..., ό.π., βιβλ. III, σ. 198-199.

5. Ο Jean Gabriel Eynard είχε στενούς δεσμούς με την Τοσκάνη και ζούσε τότε μεταξύ Φλωρεντίας, Πίζας και Γενέβης. Παλιότερα ήταν "persona grata" της βασίλισσας της Ετρουρίας και, μετά την παλινόρθωση, ήταν ευνοούμενος του αρχιδούκα Φερδινάνδου, στον οποίο είχε προσφέρει κάποια υπηρεσία υπό την ιδιότητά του ως τραπεζίτη.

Σελ. 66
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/67.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

πρακτόρων του Λιβόρνου (του Πολυχρονιάδη, του Tommaso Petrini, του Σπυρίδωνος Βάλβη και "ενός κάποιου Giuseppe Cerutti"), στέλνονται, στην Ελλάδα όπλα, είδη πρώτης ανάγκης, χρήματα για την εξαγορά αιχμαλώτων και για τη βοήθεια στις οικογένειες των προσφύγων1. Στην αλληλογραφία Eynard-Vieusseux ανταλλάσσονται σκέψεις για τον τρόπο στρατολογήσεως εθελοντών και υπάρχει αλληλοενημέρωση για τις αποστολές στην Ελλάδα2. Ο Eynard πληροφορεί -μέσω κάποιου τρίτου- τον Vieusseux για χρήματα που συγκεντρώθηκαν προς χάριν της Ελλάδας. "Dites-lui", γράφει στον άγνωστο αποδέκτη της επιστολής, "qu'il pourra racheter pour les 13.000 piastres d'esclaves. Il y a 30 mille malheureux réfugiés qui périssent de faim e de misère à

——————————————

1. Βλ. Cosimo Ceccuti, "Il Filellenismo dell'Antologia (1821-1832)", στο Risorgimento greco..., ό.π., σ. 92-93. Επίσης R. Ciampini, ό.π., σ. 174, όπου δίδονται πληροφορίες για την προσωπικότητα του Petrini: Καταγόταν από το Λιβόρνο, ήταν τραπεζιτικός πράκτορας ή εφοπλιστής και έπαιξε σημαντικό ρόλο στα φιλελληνικά κομιτάτα το 1826-27. Πρόκειται πάντως για αμφιλεγόμενη προσωπικότητα . Στο Carteggio Vieusseux υπάρχει καταγγελία εναντίον του με την υπογραφή "les vrais philhellènes et les Grecs de Livourne", όπου ο Petrini αποκαλείται "εχθρός των Ελλήνων και της ελευθερίας", ικανός "de se ménager des intelligences avec leurs ennemis et leurs alliés, et travailler en sens contraire au but et aux intentions philantropiques de ses illustres commetants"· κατηγορείται ότι συνεννοείται μυστικά "avec les Messieurs Rosseti et Fernandez, agents du vice-roi d'Egypte, et qui font construire dans les chantiers des bâtiments de guerre pour son compte". Ο Vieusseux, μόλις έλαβε το γράμμα, ζήτησε πληροφορίες από τον Σπυρίδωνα Βάλβη. Στην απάντηση του Βάλβη δίνονται οι καλύτερες συστάσεις για τον Petrini και προστίθεται το εξής αξιοπερίεργο: "... εξάλλου οι Έλληνες του Λιβόρνου ελάχιστα ενδιαφέρονται για τη δυστυχή πατρίδα τους και περί αυτού έχετε αρκετές αποδείξεις". Πλήθος αποδείξεις περί του εναντίου παρέχονται από την ελληνική και ιταλική βιβλιογραφία. Πρβ. Κ.Θ. Δημαράς, "Rapporti culturali tra Italia e Grecia come premesa al filellenismo" στο Risorgimento greco..., ό.π., σ. 47, όπου συνοψίζεται η προσφορά της παροικίας και της αδελφότητας του Λιβόρνου στον αγώνα της ανεξαρτησίας.

2. Carteggio Vieusseux, ό.π., 34, 136-146.

Σελ. 67
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/68.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Calamo..." Ο Βάλβης ναυλώνει τα πλοία και τα φορτώνει με εφόδια για τον αγώνα. Ο Petrini φεύγει με μυστική αποστολή από το Λιβόρνο το καλοκαίρι του 1826. Σ' ένα γράμμα του Eynard προς τον Vieusseux φαίνεται ότι έφτασε στο Ναύπλιο "με όλα του τα πλοία" κι από κει πέρασε στη Ζάκυνθο με σκοπό να πάει στη Γενεύη, όπου τον περίμενε ο Eynard1. Τη διοργάνωση της αποστολής είχε αναλάβει ο Vieusseux και ο άλλος σύνδεσμος του Eynard στο Λιβόρνο, ο Giuseppe Cerutti. Ο ίδιος ο Cerutti, τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου, βρίσκεται στην Κέρκυρα, απ' όπου στέλνει στον Vieusseux τις τελευταίες ειδήσεις για τον ελληνικό αγώνα. Άλλες ειδήσεις σχετικές με την παραλαβή εφοδίων και με την πορεία της επανάστασης λαβαίνει ο Vieusseux μέσω κάποιου Γεωργίου Παπαμανόλη, πράκτορα του Eynard στην Ancona. Τις ειδήσεις -που διανθίζονται με επιφωνήματα ενθουσιασμού και όρκους για νίκη ή θάνατο- μετέδιδε ο Vieusseux σε όλα τα φιλελληνικά κομιτάτα της Ευρώπης2.

Τα αισθήματα του Vieusseux και των φίλων του για την Ελλάδα διαγράφονται ανάγλυφα στην πιο προσωπική τους αλληλογραφία. "Adieu cher ami", γράφει ο Vieusseux στον Cino Capponi. "Je voudrais vous distraire [...] mais je ne puis m'empêcher de songer aus pauvres grecs, et la plume tombe des mains..."3

——————————————

1. στο ίδιο, γράμμα της 10 Σεπτεμβρίου 1826. Επίσης Cosimo Ceccuti, ό.π., σ. 92.

2. R. Ciampini, ό.π., σ. 177 κ.ε.

3. Στο ίδιο, σελ. 180-181, γράμμα της 28 Ιουνίου 1826, όταν έφτασε στην Τοσκάνη η είδηση για την άλωση της Αθήνας. Πρβ. και Della Vita di Mario Pieri..., ό.π., βιβλ. V, σ. 79. Ο Vieusseux συνέχισε να εκδηλώνει έμπρακτα το ενδιαφέρον του για την Ελλάδα και μετά την απελευθέρωση. Στο Carteggio Vieusseux (ό.π., III. 84) σώζεται επιστολή του Γεωργίου [Κοζάκη] Τυπάλδου από την Αθήνα της 16/28 Ιανουαρίου 1851, στην οποία ο τότε διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης απαντά σε επιστολή του Vieusseux της 4 Δεκεμβρίου 1850 με κατάλογο βιβλίων που έχουν ήδη σταλεί μέσω Λιβόρνου και του εκφράζει τις ευχαριστίες της Βιβλιοθήκης των Αθηνών και όλου του ελληνικού έθνους για την προσφορά του.

Σελ. 68
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/69.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Δεν χρειάζονται περισσότερα για να περιγραφεί η διάθεση των κορυφαίων διανοουμένων της Τοσκάνης απέναντι στους Έλληνες. Όσο για τις σχέσεις των κύκλων της Ανθολογίας με το Πανεπιστήμιο της Πίζας είναι, φυσικά, πολύ στενές. Στις συναντήσεις του Gabinetto συζητιούνταν οι θορυβώδεις εκδηλώσεις των φοιτητών, η δράση των φιλελεύθερων καθηγητών Pirria και Pilla (πού σκοτώθηκε αργότερα στο Curtatone) καθώς και το ενδεχόμενο να καταλάβει ο Tommaseo την έδρα της Filosofia morale1. Ο Ridolfi και ο Capei είναι διακεκριμένα μέλη του Cabinetto, ο Rosini διατηρεί στενές σχέσεις με τον Vieusseux, ο Centofanti και, αργότερα, ο Montanelli συνεργάζονται στην Ανθολογία και μετέχουν στις κινήσεις του Gabinetto. Ο Tommaseo κυκλοφορεί μεταξύ Λιβόρνου, Φλωρεντίας και Πίζας, όπου επισκέπτεται -συχνά μαζί με τον Mayer- το Πανεπιστήμιο και επικοινωνεί με τους φοιτητές. Ο Eynard βρίσκεται συχνά στην Πίζα, όπου επίσης δρα ο Κωνσταντίνος Πολυχρονιάδης. Όσο κι αν είναι μετρημένα τα ονόματα των Φιλελλήνων της Τοσκάνης που αναφέρθηκαν εδώ, ανήκουν σε προσωπικότητες με τέτοια ακτινοβολία, ώστε ασφαλώς ορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη γενικότερη ατμόσφαιρα. Ακόμα κι αν η στάση του Vieusseux, που αποκαλεί τους Έλληνες "l'élite de nation"2 είναι μια ακραία περίπτωση, δεν παύει να αντικατοπτρίζει αλλά και να διαμορφώνει το κλίμα, μέσα στο οποίο έζησαν οι Έλληνες φοιτητές της Πίζας.

——————————————

1. R. Ciampini, ό.π., σ. 108, απόσπασμα από γράμμα του Vieusseux στον Tommaseo της 2 Μαΐου 1842, όπου εκφράζεται η ελπίδα, η δική του και του Cino Capponi, να τον δουν καθηγητή στην Πίζα.

2. στο ίδιο, σ. 180, γράμμα του Vieusseux στον Cino Capponi της 28 Ιουνίου 1826.

Σελ. 69
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/70.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

5. Χάρτης της Πίζας (19ος αιώνας)

Σελ. 70
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/71.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Πίζα: μια επαρχιακή πόλη;

Σ' ένα φύλλο του 1887 της εφημερίδας Secolo αφιερωμένο στην Πίζα υπάρχει ένα αρθράκι με υπογραφή G. Nesti, όπου περιγράφεται η πόλη: "Αν αγαπάς την ηρεμία και τη γαλήνη, αν προτιμάς έναν τόπο όπου σχεδόν δεν γνωρίζει χειμώνα, αν σου αρέσει ένας όμορφος ανοιχτογάλανος ουρανός που πλαισιώνει λαμπρά μνημεία από άσπρο μάρμαρο, αν φοβάσαι τα χιόνια και τις παγωνιές, αν σε γοητεύει να βλέπεις όλο το χρόνο ανθισμένες τις πορτοκαλιές, αν δεν περιφρονείς τη ζωή της επαρχίας, αν σου αρέσουν οι ήσυχες νύχτες οι αρωματισμένες από μανόλιες και γιασεμιά και ζωντανεμένες συχνά από τον εύθυμο ήχο του μαντολίνου και της κιθάρας, ω, τότε έλα στην Πίζα κι εκεί θα μείνεις σίγουρα για πολύ..."1

Με τον ίδιο λυρικό οίστρο μιλάει για το Lungarno άλλος αρθρογράφος του Secolo. Αναφέρει τα Luminaria, νυχτερινές φωταψίες που γίνονταν κάθε χρόνο εκεί την ημέρα της γιορτής του San Ranieri και που τα θυμάται από τη νεότητά του -ίσως ήταν φοιτητής εκεί- "σαν παραμύθι, από τις Χίλιες και μία νύχτες". Μιλάει γι' αυτούς που περιδιάβαζαν στο δρόμο της όχθης "παίρνοντας το χειμώνα εκείνα τα χλιαρά λουτρά του ήλιου που έχουν τη δύναμη να ξαναδώσουν ζωή και ευθυμία ακόμα και στους άρρωστους και στους λυπημένους"2. Περιγράφει το

——————————————

1. Είναι το 12ο φύλλο μιας σειράς που επιγράφεται "Le cento città d'Italia-Supplemento mensile illustrato del Secolo", Milano 1887, Anno XXII, Sabato 24 dicembre, Supplemento al N. 7801. Είναι οκτασέλιδο (σ. 89-96). Τιμή Centesimi 10. Πρβ. και A. Feroci, Le condizioni igieniche di Pisa e del suo circondario, Pisa 1983, M. Curreli (a cura di), "Grandi soggiorni. Paradise of exiles: Shelley e Byron a Pisa", Cat. della mostra, Pisa 1985, και A. Da Morrona, I pregi di Pisa, Pisa 1816.

2. Πρβ. Ν. Τωμαδάκη, "Οι μεταξύ των ετών 1789-1809 και 1818-1841 Κεφαλλήνες διδάκτορες...", Κεφ. Χρονικά Β', 1977, σ. 164 "...η 

Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/72.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

6. Άποψη του Lungarno

Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/73.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Lungarno "Ωραίο το καταμεσήμερο, όταν ένας καλοκαιρινός ήλιος το τυλίγει ολόκληρο μέσα σ' ένα σύννεφο από φως και χρώματα [...] ωραίο τη νύχτα, όταν το μυστηριακό και χλωμά φως του φεγγαριού διαγράφει παράξενα, κάτω από έναν σαπφείρινο ουρανό, τα περιγράμματα των σπιτιών και ασημώνει το ήσυχο κύμα που κυλάει κάτω από τα μαρμάρινα γεφύρια..."1

Και για να έλθουμε σε θέματα λιγότερο -ή περισσότερο;- ρομαντικά: "Κατά τους χρόνους εκείνους ακριβώς η εγχώριος

——————————————

προτίμησις της Pisa εγένετο [...] διά το εύκρατον (αθηναϊκόν αυτόχρημα) κλίμα..." Επίσης L'Ateneo di Pisa, Pisa 1929, σ. 2-3: "Το κλίμα της Πίζας έχει μια παροιμιώδη ηπιότητα και γι' αυτό, τον περασμένο αιώνα, ήταν τόπος θεραπείας για τους αρρώστους [...] αλλά παραμένει για πάντα η πόλη όπου προτιμά να διαχειμάζει μια πλούσια παροικία ξένων και τόπος ηρεμίας και αναπαύσεως". Βλ. και Ηλίας Ζερβός Ιακωβάτος, Αυτοβιογραφία συντεθείσα παρ' αυτού του ιδίου, επιμ. Χρ. Σωτ. Θεοδωράτου, Αθήναι 1974, σ. 21: "Εφτάσαμεν εις την παυσίλυπον Τοσκάνην αυτήν την ρέουσαν μέλι και γάλα χώραν της επαγγελίας, την οποίαν και γη και ουρανός και πολιτισμός κατέστησαν τερπνότατον ενδιαίτημα των Μουσών και των Χαρίτων..." Με συγκίνιση μιλάει για την Πίζα ο Mario Pieri στο Della vita di Mario Pierri Corcirese, Firenze, Le Monnier 1850, βιβλ. IΙΙ, σ. 213-214: "δεν ξέρω καμιά πόλη στην Ιταλία πιο κατάλληλη για σπουδές ή για να προσφέρει γλυκό καταφύγιο στους ηλικιωμένους..." Σε άλλη του επίσκεψη στην Πίζα, το 1826, θα τον αφήσουν έκθαμβο τα Luminaria "με κείνον τον Άρνο που φαινόταν να φλέγεται όλος και να σκορπάει τριγύρω έναν ωκεανό από φως..." (στο ίδιο, βιβλ. V, σ. 50).

1. Lungarni ή Lungarno είναι οι δρόμοι της όχθης, λιθόστρωτοι τον περασμένο αιώνα, με τα θαυμάσια μέγαρα. Σ' ένα από τα μέγαρα του Lungarno Mediceo (Palazzo Toscanelli) έμενε ο Byron πριν ξεκινήσει για την Ελλάδα κι εκεί στεγάζονται τώρα τα Κρατικά Αρχεία της Πίζας. Στην ίδια όχθη, στο Lungarno Pacinotti, βρίσκεται η Sapienza. To Lungarno είναι ως σήμερα τόπος νυκτερινών περιπάτων, ρεμβασμού και συναντήσεων στα πεζούλια της όχθης και στον Ponte di Mezzo. Βλ. αναλυτικά L. Nuti (η), I Lungarni di Pisa, Pisa 1981. Επίσης Διονυσίου Πύρρου, Περιήγησις ιστορική και βιογραφία, εν Αθήναις, εκ του τυπογραφείου Α. Γκαρπολά 1848, σ. 47 (εντυπώσεις του 1806): "Η πόλις είναι ωραία και καλώς κατοικημένη με 30.000 κατοίκους· άξιον θεωρίας είναι η γέφυρα αυτής της πόλεως, επάνω εις τον ποταμόν Άρνον..."

Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/74.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

αρχή είχε καταργήσει ως όλως περιττήν την υπό των αστυνομικών οργάνων από μεσημβρίας άχρις εσπέρας φρούρησιν του προς την Piazza della Fontina μέρους του Λουγγάρνου διότι δύο Έλληνες της ιατρικής σπουδασταί είχον αναλάβει αυτήν δωρεάν και αυτοπροαιρέτως. Ήσαν δε οι αυτοσχέδιοι εκείνοι φρουροί [...] δράκοντες, φρουρούντες έκαστος δι' ίδιον λογαριασμόν τας δύο περικαλλείς θυγατέρας του επί της πλατείας εκείνης οικούντος Q... διευθυντού του από Πίσης εις Λιβόρνον σιδηροδρόμου"1.

Η Piazza della Fontina δεν απέχει παρά έναν περίπατο από τα μέρη, όπου κατοικούσαν οι Έλληνες: την Via San Frediano, την Via Santa Maria, την Piazza S. Caterina. Η Sapienza είναι πάνω στο Lungarno, αν και η είσοδος της μεγάλης αυλής βρίσκεται στην οδό 29ης Μαΐου, που τώρα έχει μετονομαστεί σε Via Curtatone e Montanara. Μόλις δύο βήματα από τη Sapienza ζει ακόμα, αλλά όχι με την παλιά του λάμψη, το ιστορικό Caffè dell'Ussero. Στους τοίχους του κρέμονται κάδρα με προσωπογραφίες και αυτόγραφα των μεγάλων δασκάλων και μαθητών του Πανεπιστημίου: του Montanelli, του Centofanti, του Carducci... Η Via San Frediano -προέκταση της 29ης Μαΐου- σε βγάζει σε δύο λεπτά στην Πλατεία των Ιπποτών, όπου ακόμα ζει και ευδοκιμεί η Scuola Normale στο Palazzo della Carovana. Για να πας από εκεί στην Πλατεία των θαυμάτων, δεν έχεις παρά να κάμεις έναν περίπατο πέντε λεπτών ακολουθώντας τη Via Santa Maria.

Για τους Πιζάνους μιλάει με συμπάθεια, αλλά και με ειρωνεία, ο Ειρηναίος Ασώπιος: "Κατατρίβοντες τον βίον, από γενεάς εις γενεάν, ανερχόμενοι και κατερχόμενοι το Λουγγάρνο, εθεώρουν τον μεν Άρνον ως Ωκεανόν, την δε Φλωρεντίαν ως τα πείρατα γαίης [...] Εγίγνωσκον βεβαίως ότι υπάρχει υπό τον Ήλιον κλασική τις χώρα, Grecia, Ελλάς καλουμένη [...]

——————————————

1. Ειρηναίος Ασώπιος, "Αναμνήσεις Ιταλίας, Πίσα (1845-1849). Οι Έλληνες σπουδασταί", Παρνασσός, 15, Σεπτέμβριος 1892, σ. 13-14.

Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/75.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

αλλά δεν ήξευρον ακριβώς πού του κόσμου η χώρα αύτη κείται"1. Αταξίδευτοι, κατά τον Ασώπιο, οι κάτοικοι της Πίζας, έβλεπαν με δέος τους Έλληνες που έφταναν εκεί από τόσο μακριά.

Διαφορετικά εικονίζει τους Πιζάνους ο Rosselli Nello: Για τον Montanelli, που βιογραφείται στο βιβλίο του, είναι γοητευτικά όσα "προσφέρει η Πίζα, με τους αργόσχολους, τους ανέμελους, τους ριψοκίνδυνους, τους πολύξερους, τους κυρίαρχους του κόσμου γενικά, και ειδικά της πόλης με τις καλλονές της κι όχι μόνο τις μαρμάρινες..." Κι ανάμεσα σ' αυτά "η μαγεία του ρομαντικού μύθου, που ακόμα πλανιέται στην πόλη, για έναν Shelley και έναν Byron που έμειναν για καιρό να συνθέτουν την ποίησή τους πάνω σ' αυτά τα Lungarni και να γεμίζουν με θαυμασμό και θόρυβο και σκάνδαλα τους ήσυχους δρόμους της πόλης"3.

Η Πίζα δεν είχε αλλάξει ως τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα μας: "Όλη η νέα βιομηχανική πόλη με την πυρετική και πολυθόρυβη ζωή της είναι έξω από την περίμετρο του παλιού ιστορικού κέντρου, που διατηρεί έτσι την αιωνόβια γαλήνη που προσιδιάζει σ' ένα άσυλο σπουδών"3. Το Centro Storico δεν έχει αλλάξει ούτε σήμερα. Η μόνη διαφορά είναι ότι, τον περασμένο αιώνα, έξω απ' τα τείχη υπήρχαν αγροκτήματα και επαύλεις και το νερό του ποταμού ήταν τότε τόσο καθαρό, ώστε οι Πιζάνοι σκέφτηκαν να χτίσουν δημόσια λουτρά για να μην κάνουν εκεί το μπάνιο τους οι πολίτες, πράγμα που "έδινε αφορμή να επιδεικνύονται οι πιο αηδιαστικές και σκανδαλώδεις γυμνότητες κατά παραβίασιν κάθε εννοίας ευπρεπείας"4.

——————————————

1. στο ίδιο, σ 10.

2. "Frammento..." ό.π., σ. 92.

3. L'Ateneo di Pisa, ο. π., σ. 6.

4. Stefano Renzoni, "Appunti per una storia dell'Architettura a Pisa nella prima metà dell'Ottocento" στο Una città..., ό.π., ά., 268. Επίσης, P. Pecchai, "Pisa all'alba del Regno d'Italia nelle impressioni e nei giudizi d'uno scrittore tedesco", Bollettino Storico Pisano 1937, σ. 70-87, όπου ο περιηγητής Grün το 1861 παρουσιάζει την Πίζα ως

Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/76.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

7. Η Πλατεία των Ιπποτών

Σελ. 76
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/77.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Επαρχία; Όχι ακριβώς. "Μια πόλη μεταξύ επαρχίας και αλλαγής", όπως τη χαρακτήρισαν οι Ιταλοί μελετητές: "Η Πίζα δεν έχει στα χρόνια της Παλινόθρωσης την έντονη πολιτισμική ζωή της Φλωρεντίας του Vieusseux και της Ανθολογίας ή τον αντίστοιχο οικονομικό και πολιτικό πυρετό του Λιβόρνου με τον Guerrazzi, τον Bastogi, τον Mayer. Αναπνέει κανείς σ' αυτήν έναν αέρα τυπικής ιταλικής επαρχίας, όχι μόνο σε επίπεδο πολιτισμικό (αν και το πανεπιστήμιό της δεν έγινε ποτέ εκείνος ο νεκρός βάλτος, στον οποίο μετατράπηκαν κατά την περίοδο αυτή πολλά ιταλικά πανεπιστήμια), μα ακόμη και σε επίπεδο οικονομικό και κοινωνικό. Κι όμως, ακόμα και στη μικρή αυτή πόλη της "σιωπής" διαπιστώνει κανείς νέες ζυμώσεις"1.

Ακριβώς επειδή η Πίζα ήταν η μικρή πόλη που εικονίστηκε παραπάνω, οι εντάσεις των ιδεολογικών ζυμώσεων και οι δονήσεις των πολιτικών συμβάντων ήταν σ' αυτήν ιδιαίτερα αισθητές. Ακριβώς επειδή -και όχι "αν και"- το πανεπιστήμιό της δεν βάλτωσε όπως άλλα, η Πίζα δεν έγινε τότε μια τυπική επαρχιακή πόλη. Αντίθετα: στάθηκε διαφωτιστικό κέντρο, που η ακτινοβολία του δεν περιοριζόταν μέσα στα τείχη της, πόλος έλξεως κορυφαίων διανοουμένων του πατριωτικού κινήματος και εστία έντονης πολιτικής κίνησης που δεν έσβησε καθόλου σ' όλο το διάστημα του Risorgimento. Ο χαρακτήρας των εκδηλώσεων ήταν αυτός που διαγράφτηκε για όλη την Τοσκάνη: πανηγυρισμοί κυρίως, έκφραση συμπαράστασης στους αιματηρούς αγώνες που διεξάγονταν σε αλλά ιταλικά κράτη, διαμαρτυρίες κάποτε και, όταν έφτασε η ώρα, αυθόρμητη και ενθουσιώδης συμμετοχή στον πόλεμο. Η Πίζα παρακολούθησε όλα τα συμβάντα του Risorgimento από το '21 ως το '61 και από το Palermo ως το Τορίνο με διαδηλώσεις και, τους πολέμους της ανεξαρτησίας, με εθελοντικά σώματα.

——————————————

"ωραίο και μεγάλο αναπαυτήριο, στο οποίο η ζωή [...] είχε παραμείνει ακριβώς όπως ήταν εκατό χρόνια πριν, στα χρόνια του Γκαίτε".

1. Una città..., ό.π., Εισαγωγή, σ. 11.

Σελ. 77
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/78.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ήδη από τη δεκαετία του '20, η Πίζα είναι μια από τις πόλεις που ανησυχούν περισσότερο την αστυνομία1. Όσο περνούν τα χρόνια, τόσο περισσότερο οι Πιζάνοι δίνουν την εικόνα ενός κόσμου εξαιρετικά ευαίσθητου στα πολιτικά μηνύματα. Όταν πια φτάνει η δεκαετία του '40, οι εκδηλώσεις γίνονται τόσο συχνές, ώστε ο κόσμος βρίσκεται συνεχώς στους δρόμους. Πολύ συχνά, οι πανηγυρισμοί αρχίζουν με δοξολογία στο Duomo, αλλά "δεν περιορίζονται στους τοίχους του ναού". Τον Ιούνιο του 1847 ο Πάπας Πίος Θ΄ έδωσε γενική αμνηστία στο παπικό κράτος. Στην Πίζα βγήκαν στους δρόμους οι αρχές της Κοινότητας, το τάγμα των ιπποτών του Αγίου Στεφάνου, οι καθηγητές και οι σπουδαστές του Πανεπιστημίου, ένα τεράστιο πλήθος πολιτών. Η γιορτή κράτησε ας αργά τη νύχτα: "Το βράδυ τα μπαλκόνια που έβλεπαν στον Άρνο φωτοβολούσαν. Αναρίθμητες οι σημαίες και οι κονκάρδες με τα χρώματα του Πάπα· αδιάκοπα τα συνθήματα και οι ζητωκραυγές για τον Πίο Θ΄, την Ιταλία, τον Gioberti, τους μεταρρυθμιστές πρίγκηπες, την ένωση, την ανεξαρτησία της Ιταλίας. Δύο βάρκες, γεμάτες από μουσικούς και τραγουδιστές, ξεκίνησαν από τον Ponte al Mare και διέσχισαν το ποτάμι [...] χειροκροτούσαν από τους δρόμους, από τις βάρκες, από τα παράθυρα..."2

Άλλοτε οι πανηγυρισμοί ξεκινούν από το θέατρο. Στις 29 Ιανουαρίου 1848 ο Φερδινάνδος Β' παραχώρησε σύνταγμα στη Νάπολη. Το βράδυ της επομένης "στη μέση της πλατείας του θεάτρου υψώθηκε μια τρίχρωμη σημαία με την επιγραφή "Ζήτω ο λαός των Δύο Σικελιών" και χαιρετίστηκε με απερίγραπτη χαρά. Το θέατρο γέμισε αμέσως με σημαίες: άνδρες και γυναίκες ανέμιζαν μαζί τα μαντίλια και τις εσάρπες· με τραγούδια και ζητωκραυγές διαδήλωναν τη χαρά τους για το μεγάλο νέο. Ο κόσμος βγήκε από το θέατρο, πλημμύρισε τους δρόμους με τη

——————————————

1. Ersilio Michel, Maestri e scolari dell'Università di Pisa nel Risorgimento Nazionale, Firenze 1949, σ. 27 κ.ε.

2. Paolo Tronci e Giovanni Sforza, ό.π., σ. 384-385.

Σελ. 78
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/79.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

συνοδεία της μουσικής μπάντας, φωταγωγήθηκαν τα παράθυρα..."1

Οι συμβολικές εκδηλώσεις αδελφοσύνης προς τη γειτονική Λούκα, που ανήκε τότε σε διαφορετικό κράτος, ήταν ένας τρόπος για να εκδηλώνουν οι Πιζάνοι την πίστη τους στην ένωση. Όταν ανακοινώθηκε στην Πίζα η συγκρότηση της πολιτοφυλακής, οι κάτοικοι έσπευσαν να καλέσουν τους Λουκέζους να πάρουν μέρος στους πανηγυρισμούς. Οι Λουκέζοι γύρισαν τη νύχτα στην πόλη τους κατασυγκινημένοι "από τη θερμότατη υποδοχή που τους επιφύλαξαν οι πολυαγαπημένοι Πιζάνοι, και κατέθεσαν στο σταθμό της Λούκας ένα προσφιλές δώρο, την ασφαλέστερη εγγύηση φιλίας και ενότητας μεταξύ Πίζας και Λούκας, μια σημαία που τους πρόσφερε η κοινότητα (comune) της Πίζας..."2

Έβρεχε στην Πίζα την ημέρα των εορτασμών για την πολιτοφυλακή. Τη νύχτα ξέσπασε καταιγίδα με βροντές και κεραυνούς, φούσκωνε το ποτάμι. "Αλλά αυτή η εναντιότητα του καιρού επαύξησε τον ενθουσιασμό του κόσμου αντί να τον μειώσει. Ο λαός πορευόταν με λάβαρα· υπήρχαν τα λάβαρα των γυναικών, των ιερέων, οι στρατιωτικοί ήταν ανακατεμένοι με τους πολίτες, έντεκα μπάντες διέτρεχαν την πόλη [...] οι γυναίκες έδειχναν θάρρος αληθινά ανδρικό [...] οι Έλληνες έφεραν τη σημαία τους πλαισιωμένη με τα χρώματα της Ιταλίας..."3 Μετά δύο μέρες ο ίδιος κόσμος (Λουκέζοι, Λιβορνέζοι, Πιζάνοι) πανηγυρίζει για τον ίδιο λόγο στο Λιβόρνο. Μα εκεί δεν τραγουδούσαν μόνο: "Μιλούσαν στο λαό διάφοροι ρήτορες στις πλατείες,

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 420-421. Περιγραφή της ίδιας γιορτής δίδεται στην εφ. L'Italia, Anno I, No 44, 1 Φεβρ. 1848. Η φωταγώγηση των παραθύρων γινόταν τότε με λάμπες, λαμπάδες και καντηλέρια που τοποθετούνταν στα περβάζια ή τα κινούσαν γιορταστικά οι γυναίκες.

2. Giornale privilegiato di Lucca, 10 Σεπτεμβρίου 1847. Είχε μόλις προηγηθεί το κίνημα στη Λούκα (Αύγουστος 1847) και, τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου, το δουκάτο της Λούκας ενσωματώθηκε στο Μ. Δουκάτο της Τοσκάνης.

3. Εφ. L'Italia, Anno I, No 14, 11 Σεπτεμβρίου 1847.

Σελ. 79
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/80.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

στους δρόμους, στις ταβέρνες, στα καφενεία [...] ανέμιζαν οι γυναίκες τα λάβαρα[...] και ο Λαός τις μεταχειριζόταν μ' εκείνους τους ευγενικούς τρόπους που άλλοτε θεωρούνταν προνόμιο της τάξης των ευγενών"1.

Με τέτοιες περιγραφές, που είναι αναρίθμητες στους χρονικογράφους και στις εφημερίδες και που αναφέρονται σε εορτασμούς επετείων, μνημόσυνα, θεατρικές παραστάσεις, κονσέρτα, εκδηλώσεις αποδοκιμασίας ή επευφημίες με την ευκαιρία επισκέψεων πολιτικών προσώπων στην Πίζα κτλ. κτλ., εικονίζεται μια πόλη που έχει συνέχεια Luminaria, όχι πια για τη γιορτή του San Ranieri. Αλλά αυτά τα πανηγύρια είναι ακριβώς η προετοιμασία της μεγάλης πολεμικής εξόδου, που συνοδεύτηκε κι αυτή με τραγούδια και ποιήματα και ανθοδέσμες και αρωματισμένα μαντιλάκια και φιλιά και χειροκροτήματα και καμπανοκρουσίες και φωταψίες.

Για να λυθεί το μεγάλο πρόβλημα του εξοπλισμού της Guardia Givica οργανώνονται παραστάσεις: «Η εταιρεία φίλων του θεάτρου, που σε κάθε περίσταση έδωσε συνεχή δείγματα πατριωτικής αρετής, θα παρουσιάσει αύριο Κυριακή, 24 Οκτωβρίου, την κωμωδία του Scribe με τον τίτλο "Una catena". Τα κέρδη θα διατεθούν για την πολιτοφυλακή»2. Την επόμενη Κυριακή πάλι οι Soci Filodramatici, πάλι για τον ίδιο σκοπό «θα παίξουν την πολυχειροκροτημένη κωμωδία του Συμπολίτη μας Δικηγόρου Tommaso Gherardi "Un momento di Errore"»3. Το ίδιο την άλλη Κυριακή, το ίδιο και την παράλλη.

Από πρωτοπόρους πατριώτες ανοίγει κατάστιχο συνεισφορών για την αγορά όπλων και κατάλογος εθελοντών για κατάταξη στην πολιτοφυλακή. Απίστευτη είναι η προθυμία του κόσμου4. Μεγάλη Festa di Ballo για τον οπλισμό της 

——————————————

1. στο ίδιο.

2. L'Italia, Anno I, No 20, 23 Οκτωβρίου 1847.

3. L'Italia, Anno I, No 21, 30 Οκτωβρίου 1847.

4. L'Italia, Anno I, No 30, 31 Δεκεμβρίου 1847, "Sottoscrizione per la difesa nazionale".

Σελ. 80
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/81.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

πολιτοφυλακής οργανώνεται στο Casino dei Nobili1. Γίνονται παραστάσεις στον Αρχιδούκα για παροχή όπλων2. Οργανώνονται συναυλίες με συμμετοχή χορωδίας, "εισιτήριο λίρα 1"3. Το εναρκτήριο μάθημα του Silvestro Centofanti στο Πανεπιστήμιο -ασφυκτικά γεμάτη η αίθουσα όχι μόνο από φοιτητές, αλλά και από πολίτες- δίνει αφορμή για απερίγραπτες εκδηλώσεις πατριωτικού ενθουσιασμού4. Αλλά, μόνο μία ανθολόγηση των συμβάντων μάς φέρνει ήδη στον Μάρτιο του 1848. Η συνέχεια της ιστορίας γράφεται στα πεδία των μαχών της Λομβαρδίας5.

Και κάτι που μοιάζει σαν ασυνέχεια: όταν ο Αρχιδούκας επιστρέφει στην Τοσκάνη, τη στιγμή που οι ίδιοι οι Αυστριακοί μπαίνουν στην Πίζα, οι Πιζάνοι τον υποδέχονται με πανηγυρισμούς6. Ασυνέχεια ίσως, όχι όμως ανεξήγητη, αν λάβει κανείς υπόψη τα χαρακτηριστικά του πολιτικού κινήματος στην Πίζα, αλλά και το γεγονός ότι το "οχλοκρατούμενο" Λιβόρνο είχε πλημμυρίσει την Πίζα με πλήθος "κουρελήδες αποστόλους της αναρχίας".

Οι πανηγυρισμοί του 1849 στάθηκαν οι τελευταίοι πριν από την μακρότατη περίοδο της σιωπής (1849-1859): "Η εξέλιξη της επανάστασης, ελπίδες πρώτα και ενθουσιασμοί κι ύστερα η οδυνηρή διάψευση, η ψυχική κατάθλιψη, η αδράνεια της λύπης

——————————————

1. L'Italia, Anno I, No 48, 26 Φεβρουαρίου 1848.

2. L'Italia, Anno I, No 58, 2 Μαρτίου 1848, άρθρο με τον τίτλο "Armi Armi!".

3. L'Italia, Anno I, No 59, 9 Μαρτίου 1848.

4. L'Italia, Anno I, No 62, 16 Μαρτίου 1848.

5. Βλ. εδώ, κεφ. "Στη φωτιά!" Για λόγους κατατάξεως του υλικού περιγράφονται σε άλλα κεφάλαια ("Πανεπιστήμιο-Πολιτική δράση", - "Viva Italia!" και "Τρεις αστυνομικές υποθέσεις") οι πολιτικές εκδηλώσεις των φοιτητών και καθηγητών του Πανεπιστημίου, μολονότι είναι δύσκολο ως αυθαίρετο να διαχωριστούν από τη δράση του υπόλοιπου κόσμου στην Πίζα.

6. P. Tronci e G. Sforza, ό.π., σ. 465 κ.ε.

6

Σελ. 81
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/82.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

8. To Camposanto

ΕΙΚΟΝΑ

9. Ο καθεδρικός ναός της Πίζας

Σελ. 82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/83.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

μετά τον μάταιο πυρετό της δράσης, διέτρεχαν όλες τις εκδηλώσεις της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής"1.

Οι Πιζάνοι θα ξαναθυμηθούν τους τρόπους, με τους οποίους συνήθιζαν να γιορτάζουν, όταν φτάνει η είδηση της παραιτήσεως του Αρχιδούκα (Απρίλιος 1859), που με τόση χαρά είχαν υποδεχτεί πριν δέκα χρόνια. Πάλι ο κόσμος στους δρόμους, πάλι φωταψίες, πάλι τα μαντιλάκια και τα δάκρυα, όπως παλιά· μόνο που τώρα η τρίχρωμη σημαία κυματίζει στο Duomo.

Τον επόμενο μήνα άλλοι πανηγυρισμοί: οι Πιζάνοι χαιρετίζουν τα γαλλικά στρατεύματα που περνούν από την πόλη τους πηγαίνοντας να πολεμήσουν εναντίον των Αυστριακών στο πλευρό του Piemonte. Τώρα, όπως και πριν από δέκα χρόνια, μαζί με τις ζητωκραυγές, και κατάταξη εθελοντών και συγκέντρωση χρημάτων για τον οπλισμό τους με συναυλίες, συνεισφορές και τόμπολες2.

Αλλά απ' όλες τις γιορτές η πιο επίσημη και η πιο λαμπρή έγινε όταν, μέσα στην ίδια άνοιξη, ξανάνοιξε (άρτιο πάλι) το Πανεπιστήμιο. Σε ανάμνηση της αξιομνημόνευτης εκείνης μέρας μια ενεπίγραφη πλάκα με χαραγμένη τη μορφή του Γαλιλαίου στολίζει ακόμα την Aula Magna3.

——————————————

1. Luigi Previti, "Educazione popolare", στο Una città..., ό.π., σ.185.

2. Irea Paolicchi, ό.π., σελ. 60-63. Η τόμπολα είναι τυχερό παιχνίδι που παίζεται στα σπίτια, αλλά και σε δημόσιους χώρους. Κάποτε τα κέρδη διατίθενται για κοινωφελείς σκοπούς.

3. Για ό,τι αφορά στο Πανεπιστήμιο, βλ. αναλυτικότερα στη σχετική ενότητα. Ειδικά για την περίφημη "Riapertura" του Πανεπιστημίου, βλ. αναλυτικά L'inaugurazione della Università di Pisa nel di 3 dicembre 1859 - Documenti pubblicati a cura e a spese del Municipio di Pisa, Pisa Nistri, 1859.

Σελ. 83
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 64
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    ότι το λάβαρο της ελληνικής επανάστασης "θα υψωθεί στα τείχη της Κωνσταντινούπολης"1.

    Τα άρθρα του Πολυχρονιάδη στην Ανθολογία υπογράφονται "Φιλαλήθης" με ελληνικούς χαρακτήρες (κατά τον R. Ciampini και C.Z., όπως στον Λόγιο Ερμή) και έχουν όλα θέματα σχετικά με την Ελλάδα2. Στις επιστολές που απόκεινται στο Carteggio Vieusseux αναφέρεται η συγγραφή και άλλων κειμένων που είναι άγνωστο αν δημοσιεύτηκαν3.

    Εκτός από τα άρθρα για την Ελλάδα που δημοσιεύτηκαν στην Ανθολογία4, υπάρχουν και άλλα που είχαν συμπεριληφθεί στους

    ——————————————

    1. R. Ciampini, ο.π. σ, 170.

    2. Με την υπογραφή "Φιλαλήθης" έχουν δημοσιευτεί στην Ανθολογία τα εξής τέσσερα άρθρα: "Lettera al direttore dell'Antologia, sull'Isola di Scio e sulla vita letteraria del Sig. Coray", No 11, Ιούλιος 1823. "I greci e i turchi. Art. I", No 12, Νοέμβριος 1823. "I greci e i turchi. Art. II", No 13, Μάρτιος 1824. "I greci e i turchi. Art. III", No 14, Ιούνιος 1824. Για το άρθρο του σχετικά με τη Χίο γράφει ο Πολυχρονιάδης στον Vieusseux σε επιστολή του από Πίζα της 20 Μαΐου 1823 (Carteggio Vieusseux, ό.π.). Σ' ένα από τα άρθρα με τίτλο "I greci e i turchi" η λογοκρισία έχει περικόψει τη φράση "Οι Έλληνες άξιζαν καλύτερη τύχη" (De Rubertis, ό.π., σ. 36). Σχετικό θέμα με τα τρία δημοσιεύματα στην Ανθολογία έχει ένα παλαιότερο φυλλάδιο που αποδόθηκε από τη Λουκία Δρούλια στον Πολυχρονιάδη. (Βλ. «Η ανώνυμη "Notice sur l'état actuel de la Turquie" (1821) έργο του Κων. Πολυχρονιάδη", Ο Ερανιστής, έτος Η', τεύχ. 48, σ. 324-328, όπου και αναλύεται ο σκοπός και η σημασία των δημοσιευμάτων του είδους αυτού). Για περισσότερα σχετικά με τον Κ. Πολυχρονιάδη καθώς και σχετική βιβλιογραφία βλ. Αλέξη Πολίτη, Η ανακάλυψη των δημοτικών τραγουδιών..., ό.π., σ. 253 και σημ. 56, 260-263 και σημ. 78.

    3. Carteggio Vieusseux, ό.π., γράμματα της 9 Ιουνίου 1823 και της 12 Ιανουαρίου 1824, και τα δύο από Πίζα, όπου ο Πολυχρονιάδης αναφέρει ότι ετοιμάζει μελέτες για το Ταξίδι, και την Ιστορία του Pouqueville. Πρβ. και Paolo Prunas, L'Antologia, ό.π., όπου αναφέρεται ο "Constantino Polycroniades" ως μεταφραστής και σχολιαστής του Beccaria.

    4. Για πλήρη κατάλογο των σχετικών με την Ελλάδα δημοσιευμάτων της Ανθολογίας, βλ. Evi Valma-Pawloff, ο.π.