Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 71-90 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/71.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Πίζα: μια επαρχιακή πόλη;

Σ' ένα φύλλο του 1887 της εφημερίδας Secolo αφιερωμένο στην Πίζα υπάρχει ένα αρθράκι με υπογραφή G. Nesti, όπου περιγράφεται η πόλη: "Αν αγαπάς την ηρεμία και τη γαλήνη, αν προτιμάς έναν τόπο όπου σχεδόν δεν γνωρίζει χειμώνα, αν σου αρέσει ένας όμορφος ανοιχτογάλανος ουρανός που πλαισιώνει λαμπρά μνημεία από άσπρο μάρμαρο, αν φοβάσαι τα χιόνια και τις παγωνιές, αν σε γοητεύει να βλέπεις όλο το χρόνο ανθισμένες τις πορτοκαλιές, αν δεν περιφρονείς τη ζωή της επαρχίας, αν σου αρέσουν οι ήσυχες νύχτες οι αρωματισμένες από μανόλιες και γιασεμιά και ζωντανεμένες συχνά από τον εύθυμο ήχο του μαντολίνου και της κιθάρας, ω, τότε έλα στην Πίζα κι εκεί θα μείνεις σίγουρα για πολύ..."1

Με τον ίδιο λυρικό οίστρο μιλάει για το Lungarno άλλος αρθρογράφος του Secolo. Αναφέρει τα Luminaria, νυχτερινές φωταψίες που γίνονταν κάθε χρόνο εκεί την ημέρα της γιορτής του San Ranieri και που τα θυμάται από τη νεότητά του -ίσως ήταν φοιτητής εκεί- "σαν παραμύθι, από τις Χίλιες και μία νύχτες". Μιλάει γι' αυτούς που περιδιάβαζαν στο δρόμο της όχθης "παίρνοντας το χειμώνα εκείνα τα χλιαρά λουτρά του ήλιου που έχουν τη δύναμη να ξαναδώσουν ζωή και ευθυμία ακόμα και στους άρρωστους και στους λυπημένους"2. Περιγράφει το

——————————————

1. Είναι το 12ο φύλλο μιας σειράς που επιγράφεται "Le cento città d'Italia-Supplemento mensile illustrato del Secolo", Milano 1887, Anno XXII, Sabato 24 dicembre, Supplemento al N. 7801. Είναι οκτασέλιδο (σ. 89-96). Τιμή Centesimi 10. Πρβ. και A. Feroci, Le condizioni igieniche di Pisa e del suo circondario, Pisa 1983, M. Curreli (a cura di), "Grandi soggiorni. Paradise of exiles: Shelley e Byron a Pisa", Cat. della mostra, Pisa 1985, και A. Da Morrona, I pregi di Pisa, Pisa 1816.

2. Πρβ. Ν. Τωμαδάκη, "Οι μεταξύ των ετών 1789-1809 και 1818-1841 Κεφαλλήνες διδάκτορες...", Κεφ. Χρονικά Β', 1977, σ. 164 "...η 

Σελ. 71
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/72.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

6. Άποψη του Lungarno

Σελ. 72
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/73.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Lungarno "Ωραίο το καταμεσήμερο, όταν ένας καλοκαιρινός ήλιος το τυλίγει ολόκληρο μέσα σ' ένα σύννεφο από φως και χρώματα [...] ωραίο τη νύχτα, όταν το μυστηριακό και χλωμά φως του φεγγαριού διαγράφει παράξενα, κάτω από έναν σαπφείρινο ουρανό, τα περιγράμματα των σπιτιών και ασημώνει το ήσυχο κύμα που κυλάει κάτω από τα μαρμάρινα γεφύρια..."1

Και για να έλθουμε σε θέματα λιγότερο -ή περισσότερο;- ρομαντικά: "Κατά τους χρόνους εκείνους ακριβώς η εγχώριος

——————————————

προτίμησις της Pisa εγένετο [...] διά το εύκρατον (αθηναϊκόν αυτόχρημα) κλίμα..." Επίσης L'Ateneo di Pisa, Pisa 1929, σ. 2-3: "Το κλίμα της Πίζας έχει μια παροιμιώδη ηπιότητα και γι' αυτό, τον περασμένο αιώνα, ήταν τόπος θεραπείας για τους αρρώστους [...] αλλά παραμένει για πάντα η πόλη όπου προτιμά να διαχειμάζει μια πλούσια παροικία ξένων και τόπος ηρεμίας και αναπαύσεως". Βλ. και Ηλίας Ζερβός Ιακωβάτος, Αυτοβιογραφία συντεθείσα παρ' αυτού του ιδίου, επιμ. Χρ. Σωτ. Θεοδωράτου, Αθήναι 1974, σ. 21: "Εφτάσαμεν εις την παυσίλυπον Τοσκάνην αυτήν την ρέουσαν μέλι και γάλα χώραν της επαγγελίας, την οποίαν και γη και ουρανός και πολιτισμός κατέστησαν τερπνότατον ενδιαίτημα των Μουσών και των Χαρίτων..." Με συγκίνιση μιλάει για την Πίζα ο Mario Pieri στο Della vita di Mario Pierri Corcirese, Firenze, Le Monnier 1850, βιβλ. IΙΙ, σ. 213-214: "δεν ξέρω καμιά πόλη στην Ιταλία πιο κατάλληλη για σπουδές ή για να προσφέρει γλυκό καταφύγιο στους ηλικιωμένους..." Σε άλλη του επίσκεψη στην Πίζα, το 1826, θα τον αφήσουν έκθαμβο τα Luminaria "με κείνον τον Άρνο που φαινόταν να φλέγεται όλος και να σκορπάει τριγύρω έναν ωκεανό από φως..." (στο ίδιο, βιβλ. V, σ. 50).

1. Lungarni ή Lungarno είναι οι δρόμοι της όχθης, λιθόστρωτοι τον περασμένο αιώνα, με τα θαυμάσια μέγαρα. Σ' ένα από τα μέγαρα του Lungarno Mediceo (Palazzo Toscanelli) έμενε ο Byron πριν ξεκινήσει για την Ελλάδα κι εκεί στεγάζονται τώρα τα Κρατικά Αρχεία της Πίζας. Στην ίδια όχθη, στο Lungarno Pacinotti, βρίσκεται η Sapienza. To Lungarno είναι ως σήμερα τόπος νυκτερινών περιπάτων, ρεμβασμού και συναντήσεων στα πεζούλια της όχθης και στον Ponte di Mezzo. Βλ. αναλυτικά L. Nuti (η), I Lungarni di Pisa, Pisa 1981. Επίσης Διονυσίου Πύρρου, Περιήγησις ιστορική και βιογραφία, εν Αθήναις, εκ του τυπογραφείου Α. Γκαρπολά 1848, σ. 47 (εντυπώσεις του 1806): "Η πόλις είναι ωραία και καλώς κατοικημένη με 30.000 κατοίκους· άξιον θεωρίας είναι η γέφυρα αυτής της πόλεως, επάνω εις τον ποταμόν Άρνον..."

Σελ. 73
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/74.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

αρχή είχε καταργήσει ως όλως περιττήν την υπό των αστυνομικών οργάνων από μεσημβρίας άχρις εσπέρας φρούρησιν του προς την Piazza della Fontina μέρους του Λουγγάρνου διότι δύο Έλληνες της ιατρικής σπουδασταί είχον αναλάβει αυτήν δωρεάν και αυτοπροαιρέτως. Ήσαν δε οι αυτοσχέδιοι εκείνοι φρουροί [...] δράκοντες, φρουρούντες έκαστος δι' ίδιον λογαριασμόν τας δύο περικαλλείς θυγατέρας του επί της πλατείας εκείνης οικούντος Q... διευθυντού του από Πίσης εις Λιβόρνον σιδηροδρόμου"1.

Η Piazza della Fontina δεν απέχει παρά έναν περίπατο από τα μέρη, όπου κατοικούσαν οι Έλληνες: την Via San Frediano, την Via Santa Maria, την Piazza S. Caterina. Η Sapienza είναι πάνω στο Lungarno, αν και η είσοδος της μεγάλης αυλής βρίσκεται στην οδό 29ης Μαΐου, που τώρα έχει μετονομαστεί σε Via Curtatone e Montanara. Μόλις δύο βήματα από τη Sapienza ζει ακόμα, αλλά όχι με την παλιά του λάμψη, το ιστορικό Caffè dell'Ussero. Στους τοίχους του κρέμονται κάδρα με προσωπογραφίες και αυτόγραφα των μεγάλων δασκάλων και μαθητών του Πανεπιστημίου: του Montanelli, του Centofanti, του Carducci... Η Via San Frediano -προέκταση της 29ης Μαΐου- σε βγάζει σε δύο λεπτά στην Πλατεία των Ιπποτών, όπου ακόμα ζει και ευδοκιμεί η Scuola Normale στο Palazzo della Carovana. Για να πας από εκεί στην Πλατεία των θαυμάτων, δεν έχεις παρά να κάμεις έναν περίπατο πέντε λεπτών ακολουθώντας τη Via Santa Maria.

Για τους Πιζάνους μιλάει με συμπάθεια, αλλά και με ειρωνεία, ο Ειρηναίος Ασώπιος: "Κατατρίβοντες τον βίον, από γενεάς εις γενεάν, ανερχόμενοι και κατερχόμενοι το Λουγγάρνο, εθεώρουν τον μεν Άρνον ως Ωκεανόν, την δε Φλωρεντίαν ως τα πείρατα γαίης [...] Εγίγνωσκον βεβαίως ότι υπάρχει υπό τον Ήλιον κλασική τις χώρα, Grecia, Ελλάς καλουμένη [...]

——————————————

1. Ειρηναίος Ασώπιος, "Αναμνήσεις Ιταλίας, Πίσα (1845-1849). Οι Έλληνες σπουδασταί", Παρνασσός, 15, Σεπτέμβριος 1892, σ. 13-14.

Σελ. 74
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/75.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

αλλά δεν ήξευρον ακριβώς πού του κόσμου η χώρα αύτη κείται"1. Αταξίδευτοι, κατά τον Ασώπιο, οι κάτοικοι της Πίζας, έβλεπαν με δέος τους Έλληνες που έφταναν εκεί από τόσο μακριά.

Διαφορετικά εικονίζει τους Πιζάνους ο Rosselli Nello: Για τον Montanelli, που βιογραφείται στο βιβλίο του, είναι γοητευτικά όσα "προσφέρει η Πίζα, με τους αργόσχολους, τους ανέμελους, τους ριψοκίνδυνους, τους πολύξερους, τους κυρίαρχους του κόσμου γενικά, και ειδικά της πόλης με τις καλλονές της κι όχι μόνο τις μαρμάρινες..." Κι ανάμεσα σ' αυτά "η μαγεία του ρομαντικού μύθου, που ακόμα πλανιέται στην πόλη, για έναν Shelley και έναν Byron που έμειναν για καιρό να συνθέτουν την ποίησή τους πάνω σ' αυτά τα Lungarni και να γεμίζουν με θαυμασμό και θόρυβο και σκάνδαλα τους ήσυχους δρόμους της πόλης"3.

Η Πίζα δεν είχε αλλάξει ως τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα μας: "Όλη η νέα βιομηχανική πόλη με την πυρετική και πολυθόρυβη ζωή της είναι έξω από την περίμετρο του παλιού ιστορικού κέντρου, που διατηρεί έτσι την αιωνόβια γαλήνη που προσιδιάζει σ' ένα άσυλο σπουδών"3. Το Centro Storico δεν έχει αλλάξει ούτε σήμερα. Η μόνη διαφορά είναι ότι, τον περασμένο αιώνα, έξω απ' τα τείχη υπήρχαν αγροκτήματα και επαύλεις και το νερό του ποταμού ήταν τότε τόσο καθαρό, ώστε οι Πιζάνοι σκέφτηκαν να χτίσουν δημόσια λουτρά για να μην κάνουν εκεί το μπάνιο τους οι πολίτες, πράγμα που "έδινε αφορμή να επιδεικνύονται οι πιο αηδιαστικές και σκανδαλώδεις γυμνότητες κατά παραβίασιν κάθε εννοίας ευπρεπείας"4.

——————————————

1. στο ίδιο, σ 10.

2. "Frammento..." ό.π., σ. 92.

3. L'Ateneo di Pisa, ο. π., σ. 6.

4. Stefano Renzoni, "Appunti per una storia dell'Architettura a Pisa nella prima metà dell'Ottocento" στο Una città..., ό.π., ά., 268. Επίσης, P. Pecchai, "Pisa all'alba del Regno d'Italia nelle impressioni e nei giudizi d'uno scrittore tedesco", Bollettino Storico Pisano 1937, σ. 70-87, όπου ο περιηγητής Grün το 1861 παρουσιάζει την Πίζα ως

Σελ. 75
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/76.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

7. Η Πλατεία των Ιπποτών

Σελ. 76
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/77.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Επαρχία; Όχι ακριβώς. "Μια πόλη μεταξύ επαρχίας και αλλαγής", όπως τη χαρακτήρισαν οι Ιταλοί μελετητές: "Η Πίζα δεν έχει στα χρόνια της Παλινόθρωσης την έντονη πολιτισμική ζωή της Φλωρεντίας του Vieusseux και της Ανθολογίας ή τον αντίστοιχο οικονομικό και πολιτικό πυρετό του Λιβόρνου με τον Guerrazzi, τον Bastogi, τον Mayer. Αναπνέει κανείς σ' αυτήν έναν αέρα τυπικής ιταλικής επαρχίας, όχι μόνο σε επίπεδο πολιτισμικό (αν και το πανεπιστήμιό της δεν έγινε ποτέ εκείνος ο νεκρός βάλτος, στον οποίο μετατράπηκαν κατά την περίοδο αυτή πολλά ιταλικά πανεπιστήμια), μα ακόμη και σε επίπεδο οικονομικό και κοινωνικό. Κι όμως, ακόμα και στη μικρή αυτή πόλη της "σιωπής" διαπιστώνει κανείς νέες ζυμώσεις"1.

Ακριβώς επειδή η Πίζα ήταν η μικρή πόλη που εικονίστηκε παραπάνω, οι εντάσεις των ιδεολογικών ζυμώσεων και οι δονήσεις των πολιτικών συμβάντων ήταν σ' αυτήν ιδιαίτερα αισθητές. Ακριβώς επειδή -και όχι "αν και"- το πανεπιστήμιό της δεν βάλτωσε όπως άλλα, η Πίζα δεν έγινε τότε μια τυπική επαρχιακή πόλη. Αντίθετα: στάθηκε διαφωτιστικό κέντρο, που η ακτινοβολία του δεν περιοριζόταν μέσα στα τείχη της, πόλος έλξεως κορυφαίων διανοουμένων του πατριωτικού κινήματος και εστία έντονης πολιτικής κίνησης που δεν έσβησε καθόλου σ' όλο το διάστημα του Risorgimento. Ο χαρακτήρας των εκδηλώσεων ήταν αυτός που διαγράφτηκε για όλη την Τοσκάνη: πανηγυρισμοί κυρίως, έκφραση συμπαράστασης στους αιματηρούς αγώνες που διεξάγονταν σε αλλά ιταλικά κράτη, διαμαρτυρίες κάποτε και, όταν έφτασε η ώρα, αυθόρμητη και ενθουσιώδης συμμετοχή στον πόλεμο. Η Πίζα παρακολούθησε όλα τα συμβάντα του Risorgimento από το '21 ως το '61 και από το Palermo ως το Τορίνο με διαδηλώσεις και, τους πολέμους της ανεξαρτησίας, με εθελοντικά σώματα.

——————————————

"ωραίο και μεγάλο αναπαυτήριο, στο οποίο η ζωή [...] είχε παραμείνει ακριβώς όπως ήταν εκατό χρόνια πριν, στα χρόνια του Γκαίτε".

1. Una città..., ό.π., Εισαγωγή, σ. 11.

Σελ. 77
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/78.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ήδη από τη δεκαετία του '20, η Πίζα είναι μια από τις πόλεις που ανησυχούν περισσότερο την αστυνομία1. Όσο περνούν τα χρόνια, τόσο περισσότερο οι Πιζάνοι δίνουν την εικόνα ενός κόσμου εξαιρετικά ευαίσθητου στα πολιτικά μηνύματα. Όταν πια φτάνει η δεκαετία του '40, οι εκδηλώσεις γίνονται τόσο συχνές, ώστε ο κόσμος βρίσκεται συνεχώς στους δρόμους. Πολύ συχνά, οι πανηγυρισμοί αρχίζουν με δοξολογία στο Duomo, αλλά "δεν περιορίζονται στους τοίχους του ναού". Τον Ιούνιο του 1847 ο Πάπας Πίος Θ΄ έδωσε γενική αμνηστία στο παπικό κράτος. Στην Πίζα βγήκαν στους δρόμους οι αρχές της Κοινότητας, το τάγμα των ιπποτών του Αγίου Στεφάνου, οι καθηγητές και οι σπουδαστές του Πανεπιστημίου, ένα τεράστιο πλήθος πολιτών. Η γιορτή κράτησε ας αργά τη νύχτα: "Το βράδυ τα μπαλκόνια που έβλεπαν στον Άρνο φωτοβολούσαν. Αναρίθμητες οι σημαίες και οι κονκάρδες με τα χρώματα του Πάπα· αδιάκοπα τα συνθήματα και οι ζητωκραυγές για τον Πίο Θ΄, την Ιταλία, τον Gioberti, τους μεταρρυθμιστές πρίγκηπες, την ένωση, την ανεξαρτησία της Ιταλίας. Δύο βάρκες, γεμάτες από μουσικούς και τραγουδιστές, ξεκίνησαν από τον Ponte al Mare και διέσχισαν το ποτάμι [...] χειροκροτούσαν από τους δρόμους, από τις βάρκες, από τα παράθυρα..."2

Άλλοτε οι πανηγυρισμοί ξεκινούν από το θέατρο. Στις 29 Ιανουαρίου 1848 ο Φερδινάνδος Β' παραχώρησε σύνταγμα στη Νάπολη. Το βράδυ της επομένης "στη μέση της πλατείας του θεάτρου υψώθηκε μια τρίχρωμη σημαία με την επιγραφή "Ζήτω ο λαός των Δύο Σικελιών" και χαιρετίστηκε με απερίγραπτη χαρά. Το θέατρο γέμισε αμέσως με σημαίες: άνδρες και γυναίκες ανέμιζαν μαζί τα μαντίλια και τις εσάρπες· με τραγούδια και ζητωκραυγές διαδήλωναν τη χαρά τους για το μεγάλο νέο. Ο κόσμος βγήκε από το θέατρο, πλημμύρισε τους δρόμους με τη

——————————————

1. Ersilio Michel, Maestri e scolari dell'Università di Pisa nel Risorgimento Nazionale, Firenze 1949, σ. 27 κ.ε.

2. Paolo Tronci e Giovanni Sforza, ό.π., σ. 384-385.

Σελ. 78
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/79.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

συνοδεία της μουσικής μπάντας, φωταγωγήθηκαν τα παράθυρα..."1

Οι συμβολικές εκδηλώσεις αδελφοσύνης προς τη γειτονική Λούκα, που ανήκε τότε σε διαφορετικό κράτος, ήταν ένας τρόπος για να εκδηλώνουν οι Πιζάνοι την πίστη τους στην ένωση. Όταν ανακοινώθηκε στην Πίζα η συγκρότηση της πολιτοφυλακής, οι κάτοικοι έσπευσαν να καλέσουν τους Λουκέζους να πάρουν μέρος στους πανηγυρισμούς. Οι Λουκέζοι γύρισαν τη νύχτα στην πόλη τους κατασυγκινημένοι "από τη θερμότατη υποδοχή που τους επιφύλαξαν οι πολυαγαπημένοι Πιζάνοι, και κατέθεσαν στο σταθμό της Λούκας ένα προσφιλές δώρο, την ασφαλέστερη εγγύηση φιλίας και ενότητας μεταξύ Πίζας και Λούκας, μια σημαία που τους πρόσφερε η κοινότητα (comune) της Πίζας..."2

Έβρεχε στην Πίζα την ημέρα των εορτασμών για την πολιτοφυλακή. Τη νύχτα ξέσπασε καταιγίδα με βροντές και κεραυνούς, φούσκωνε το ποτάμι. "Αλλά αυτή η εναντιότητα του καιρού επαύξησε τον ενθουσιασμό του κόσμου αντί να τον μειώσει. Ο λαός πορευόταν με λάβαρα· υπήρχαν τα λάβαρα των γυναικών, των ιερέων, οι στρατιωτικοί ήταν ανακατεμένοι με τους πολίτες, έντεκα μπάντες διέτρεχαν την πόλη [...] οι γυναίκες έδειχναν θάρρος αληθινά ανδρικό [...] οι Έλληνες έφεραν τη σημαία τους πλαισιωμένη με τα χρώματα της Ιταλίας..."3 Μετά δύο μέρες ο ίδιος κόσμος (Λουκέζοι, Λιβορνέζοι, Πιζάνοι) πανηγυρίζει για τον ίδιο λόγο στο Λιβόρνο. Μα εκεί δεν τραγουδούσαν μόνο: "Μιλούσαν στο λαό διάφοροι ρήτορες στις πλατείες,

——————————————

1. στο ίδιο, σ. 420-421. Περιγραφή της ίδιας γιορτής δίδεται στην εφ. L'Italia, Anno I, No 44, 1 Φεβρ. 1848. Η φωταγώγηση των παραθύρων γινόταν τότε με λάμπες, λαμπάδες και καντηλέρια που τοποθετούνταν στα περβάζια ή τα κινούσαν γιορταστικά οι γυναίκες.

2. Giornale privilegiato di Lucca, 10 Σεπτεμβρίου 1847. Είχε μόλις προηγηθεί το κίνημα στη Λούκα (Αύγουστος 1847) και, τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου, το δουκάτο της Λούκας ενσωματώθηκε στο Μ. Δουκάτο της Τοσκάνης.

3. Εφ. L'Italia, Anno I, No 14, 11 Σεπτεμβρίου 1847.

Σελ. 79
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/80.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

στους δρόμους, στις ταβέρνες, στα καφενεία [...] ανέμιζαν οι γυναίκες τα λάβαρα[...] και ο Λαός τις μεταχειριζόταν μ' εκείνους τους ευγενικούς τρόπους που άλλοτε θεωρούνταν προνόμιο της τάξης των ευγενών"1.

Με τέτοιες περιγραφές, που είναι αναρίθμητες στους χρονικογράφους και στις εφημερίδες και που αναφέρονται σε εορτασμούς επετείων, μνημόσυνα, θεατρικές παραστάσεις, κονσέρτα, εκδηλώσεις αποδοκιμασίας ή επευφημίες με την ευκαιρία επισκέψεων πολιτικών προσώπων στην Πίζα κτλ. κτλ., εικονίζεται μια πόλη που έχει συνέχεια Luminaria, όχι πια για τη γιορτή του San Ranieri. Αλλά αυτά τα πανηγύρια είναι ακριβώς η προετοιμασία της μεγάλης πολεμικής εξόδου, που συνοδεύτηκε κι αυτή με τραγούδια και ποιήματα και ανθοδέσμες και αρωματισμένα μαντιλάκια και φιλιά και χειροκροτήματα και καμπανοκρουσίες και φωταψίες.

Για να λυθεί το μεγάλο πρόβλημα του εξοπλισμού της Guardia Givica οργανώνονται παραστάσεις: «Η εταιρεία φίλων του θεάτρου, που σε κάθε περίσταση έδωσε συνεχή δείγματα πατριωτικής αρετής, θα παρουσιάσει αύριο Κυριακή, 24 Οκτωβρίου, την κωμωδία του Scribe με τον τίτλο "Una catena". Τα κέρδη θα διατεθούν για την πολιτοφυλακή»2. Την επόμενη Κυριακή πάλι οι Soci Filodramatici, πάλι για τον ίδιο σκοπό «θα παίξουν την πολυχειροκροτημένη κωμωδία του Συμπολίτη μας Δικηγόρου Tommaso Gherardi "Un momento di Errore"»3. Το ίδιο την άλλη Κυριακή, το ίδιο και την παράλλη.

Από πρωτοπόρους πατριώτες ανοίγει κατάστιχο συνεισφορών για την αγορά όπλων και κατάλογος εθελοντών για κατάταξη στην πολιτοφυλακή. Απίστευτη είναι η προθυμία του κόσμου4. Μεγάλη Festa di Ballo για τον οπλισμό της 

——————————————

1. στο ίδιο.

2. L'Italia, Anno I, No 20, 23 Οκτωβρίου 1847.

3. L'Italia, Anno I, No 21, 30 Οκτωβρίου 1847.

4. L'Italia, Anno I, No 30, 31 Δεκεμβρίου 1847, "Sottoscrizione per la difesa nazionale".

Σελ. 80
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/81.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

πολιτοφυλακής οργανώνεται στο Casino dei Nobili1. Γίνονται παραστάσεις στον Αρχιδούκα για παροχή όπλων2. Οργανώνονται συναυλίες με συμμετοχή χορωδίας, "εισιτήριο λίρα 1"3. Το εναρκτήριο μάθημα του Silvestro Centofanti στο Πανεπιστήμιο -ασφυκτικά γεμάτη η αίθουσα όχι μόνο από φοιτητές, αλλά και από πολίτες- δίνει αφορμή για απερίγραπτες εκδηλώσεις πατριωτικού ενθουσιασμού4. Αλλά, μόνο μία ανθολόγηση των συμβάντων μάς φέρνει ήδη στον Μάρτιο του 1848. Η συνέχεια της ιστορίας γράφεται στα πεδία των μαχών της Λομβαρδίας5.

Και κάτι που μοιάζει σαν ασυνέχεια: όταν ο Αρχιδούκας επιστρέφει στην Τοσκάνη, τη στιγμή που οι ίδιοι οι Αυστριακοί μπαίνουν στην Πίζα, οι Πιζάνοι τον υποδέχονται με πανηγυρισμούς6. Ασυνέχεια ίσως, όχι όμως ανεξήγητη, αν λάβει κανείς υπόψη τα χαρακτηριστικά του πολιτικού κινήματος στην Πίζα, αλλά και το γεγονός ότι το "οχλοκρατούμενο" Λιβόρνο είχε πλημμυρίσει την Πίζα με πλήθος "κουρελήδες αποστόλους της αναρχίας".

Οι πανηγυρισμοί του 1849 στάθηκαν οι τελευταίοι πριν από την μακρότατη περίοδο της σιωπής (1849-1859): "Η εξέλιξη της επανάστασης, ελπίδες πρώτα και ενθουσιασμοί κι ύστερα η οδυνηρή διάψευση, η ψυχική κατάθλιψη, η αδράνεια της λύπης

——————————————

1. L'Italia, Anno I, No 48, 26 Φεβρουαρίου 1848.

2. L'Italia, Anno I, No 58, 2 Μαρτίου 1848, άρθρο με τον τίτλο "Armi Armi!".

3. L'Italia, Anno I, No 59, 9 Μαρτίου 1848.

4. L'Italia, Anno I, No 62, 16 Μαρτίου 1848.

5. Βλ. εδώ, κεφ. "Στη φωτιά!" Για λόγους κατατάξεως του υλικού περιγράφονται σε άλλα κεφάλαια ("Πανεπιστήμιο-Πολιτική δράση", - "Viva Italia!" και "Τρεις αστυνομικές υποθέσεις") οι πολιτικές εκδηλώσεις των φοιτητών και καθηγητών του Πανεπιστημίου, μολονότι είναι δύσκολο ως αυθαίρετο να διαχωριστούν από τη δράση του υπόλοιπου κόσμου στην Πίζα.

6. P. Tronci e G. Sforza, ό.π., σ. 465 κ.ε.

6

Σελ. 81
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/82.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

8. To Camposanto

ΕΙΚΟΝΑ

9. Ο καθεδρικός ναός της Πίζας

Σελ. 82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/83.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

μετά τον μάταιο πυρετό της δράσης, διέτρεχαν όλες τις εκδηλώσεις της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής"1.

Οι Πιζάνοι θα ξαναθυμηθούν τους τρόπους, με τους οποίους συνήθιζαν να γιορτάζουν, όταν φτάνει η είδηση της παραιτήσεως του Αρχιδούκα (Απρίλιος 1859), που με τόση χαρά είχαν υποδεχτεί πριν δέκα χρόνια. Πάλι ο κόσμος στους δρόμους, πάλι φωταψίες, πάλι τα μαντιλάκια και τα δάκρυα, όπως παλιά· μόνο που τώρα η τρίχρωμη σημαία κυματίζει στο Duomo.

Τον επόμενο μήνα άλλοι πανηγυρισμοί: οι Πιζάνοι χαιρετίζουν τα γαλλικά στρατεύματα που περνούν από την πόλη τους πηγαίνοντας να πολεμήσουν εναντίον των Αυστριακών στο πλευρό του Piemonte. Τώρα, όπως και πριν από δέκα χρόνια, μαζί με τις ζητωκραυγές, και κατάταξη εθελοντών και συγκέντρωση χρημάτων για τον οπλισμό τους με συναυλίες, συνεισφορές και τόμπολες2.

Αλλά απ' όλες τις γιορτές η πιο επίσημη και η πιο λαμπρή έγινε όταν, μέσα στην ίδια άνοιξη, ξανάνοιξε (άρτιο πάλι) το Πανεπιστήμιο. Σε ανάμνηση της αξιομνημόνευτης εκείνης μέρας μια ενεπίγραφη πλάκα με χαραγμένη τη μορφή του Γαλιλαίου στολίζει ακόμα την Aula Magna3.

——————————————

1. Luigi Previti, "Educazione popolare", στο Una città..., ό.π., σ.185.

2. Irea Paolicchi, ό.π., σελ. 60-63. Η τόμπολα είναι τυχερό παιχνίδι που παίζεται στα σπίτια, αλλά και σε δημόσιους χώρους. Κάποτε τα κέρδη διατίθενται για κοινωφελείς σκοπούς.

3. Για ό,τι αφορά στο Πανεπιστήμιο, βλ. αναλυτικότερα στη σχετική ενότητα. Ειδικά για την περίφημη "Riapertura" του Πανεπιστημίου, βλ. αναλυτικά L'inaugurazione della Università di Pisa nel di 3 dicembre 1859 - Documenti pubblicati a cura e a spese del Municipio di Pisa, Pisa Nistri, 1859.

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/84.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/85.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΠΙΖΑΣ

ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Πηγές και βοηθήματα

Ως παλαιότεροι ιστορικοί του Πανεπιστημίου της Πίζας αναφέρονται ο Stefano Fabbrucci και ο Flaminio dal Borgo, καθηγητής από το 1731 ως το 1768. Βασική πηγή παραμένει ως σήμερα η τρίτομη Ιστορία του Angelo Fabbroni, Provveditore στο Πανεπιστήμιο από το 1769 ως το 18031. Η εξιστόρησή του καλύπτει την περίοδο 1472-1737. Μια σύντομη αναδρομή σε παλαιότερες εποχές γίνεται στον τόμ. Ι, κεφ. V, σ. 34 κ.ε. Πολλές σελίδες καλύπτουν οι Κατάλογοι Καθηγητών (Rotuli Professorum). Ονόματα διδακτόρων (δηλαδή πτυχιούχων) δεν υπάρχουν πουθενά2. Την ιστορία του Fabbroni συνεχίζει ο Evelardo Michel

——————————————

1. Fabronio Angelo, Historia Academiae Pisanae, Pisis MDCCXCI, excudebat Cajetanus Mugnainius.

2. Βλ. Ν. Τωμαδάκη, "Τριάκοντα επτά Έλληνες ιατροφιλόσοφοι σπουδάσαντες εν Πίση (Pisa) της Ιταλίας 1790-1821", Παρνασσός, Κς', 1984, σ. 213: "Αμφότερα τα βιβλία (του Fabbroni και του Scolopio) περιέχουν ονόματα διδακτόρων". "Διδάκτορες" ονομάζει ο Ν. Τωμαδάκης τους πτυχιούχους μεταφράζοντας το ιταλικό "dottorati".

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/86.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Scolopio1. To έργο του επρόκειτο να καλύψει την περίοδο 1737-1859, αλλά, όπως μας πληροφορεί ο ίδιος ο συγγραφέας του (σ. 1, "Avvertenza"), σταμάτησε μετά τη συγγραφή του Α' τόμου (1737-1799) εξαιτίας της μεταθέσεώς του στην Padova. Ούτε εδώ υπάρχουν κατάλογοι πτυχιούχων. Μετά τους μεγάλους αυτούς ιστορικούς του Πανεπιστημίου, ο μόνος που ανέλαβε ένα ανάλογα επίμοχθο έργο είναι ο Ersilio Michel, αλλά το πολύτιμο βιβλίο του2, βασισμένο σε σχολαστική αρχειακή έρευνα, εστιάζεται κυρίως στα πολιτικά συμβάντα.

Για να συνθέσει κανείς έστω και μια σύνοψη της ιστορίας του Πανεπιστημίου τον 19ο αιώνα, χρειάζεται να ανατρέξει σε πλήθος μονογραφίες, σύντομες ή και μακροσκελείς αναφορές επ' ευκαιρία άλλων μελετών, σε εφημερίδες της εποχής και κυρίως σε αρχειακές πηγές3. Πλούσια πηγή πληροφοριών είναι τα δημοσιεύματα στο Bollettino Storico Pisano (ιδίως στο Volume dedicato al sesto centenario dell'Università di Pisa 1842-44), αλλά και πλήθος άλλα βιβλία που αφορούν κυρίως στον Πρώτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας ή και γενικότερα στους αγώνες του Risorgimento. Πλήθος είναι επίσης τα Απομνημονεύματα (όπως του G. Giusti, του Montanelli, του G. Nerucci κ.ά.) και τα Χρονικά, μεταξύ των οποίων πολυτιμότατο το βιβλίο των P. Tronci και G. Sforza4. Σημαντική πηγή, αλλά μόνο για τον 19ο αιώνα, είναι το βιβλίο του Carlo Fedeli5. Υπάρχει επίσης και ένα μικρό

——————————————

1. Storia dell'Università di Pisa dal MDCCXXXVII al MDCCLIX in continuazione dell'altra pubblicata da Angiolo Fabbroni, Pisa, Tipografia T. Nistri, 1877.

2. Maestri e scolari dell'Università di Pisa nel Risorgimento Nazionale, Firenze 1949.

3. Ιδιαίτερα χρήσιμος στη μελέτη αυτή, προκειμένου για την ιστορία του Πανεπιστημίου, στάθηκε ο κώδικας του A.S.P., Università, A II 7, Regolarmenti Notificazioni e Circolari dal 1814-1859.

4. Annali Pisani, Pisa 1868.

5. Documenti Pontificii Riguardanti L'Universita di Pisa editi ed illustrati da Carlo Fedeli, in Pisa. Presso Francesco Mariotti Stampatore, 1908.

Σελ. 86
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/87.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

βιβλίο, γραμμένο από ομάδα διευθυντών και καθηγητών του Πανεπιστημίου και των Ινστιτούτων της Πίζας και αφιερωμένο στον Benitto Mussolini, που όμως παρασιωπά ή διαστρεβλώνει σημαντικές εξελίξεις της περιόδου της Γαλλοκρατίας1. Άκρως διαφωτιστική είναι τέλος η σύνοψη ιστορίας του Πανεπιστημίου καθώς και όλα τα ντοκουμέντα που περιέχονται στον κατάλογο της εκθέσεως που οργάνωσαν το 1946 τα Κρατικά Αρχεία της Πίζας2.

Από τη γέννηση ως τα τέλη του 18ου αιώνα.

Οι ιστορικοί του Πανεπιστημίου ανάγουν την αυγή των νομικών σπουδών στην Πίζα στον 12ο αιώνα, εποχή που άνθιζαν στην Τοσκάνη τα αυτόνομα κοινοτικά κράτη (comuni). Παράλληλα με τις συντεχνίες των τεχνών και των επαγγελμάτων, αναγνωρισμένες ήδη και προστατευόμενες από τον επίσκοπο της πόλης ή και από τον πάπα, δημιουργήθηκαν τότε εκεί εταιρείες μαθητών και δασκάλων, οι λεγόμενες Universitates, με σκοπό να εμβαθύνουν κυρίως στη μελέτη του Ρωμαϊκού Δικαίου και των νόμων του Ιουστινιανού. Αναφέρονται περίφημοι Πιζάνοι νομομαθείς του 12ου αιώνα, που ίσως αναδείχτηκαν από τους κόλπους των εταιρειών αυτών και προσάγεται ως μαρτυρία για τη δράση τους η πώληση ενός Νέου Κανόνος (Digesti nuovi) μέσω του Viviano, "αντιπροσώπου των Πιζάνων Μαθητών" (nuncii Pisanorum Scolarium). Μεταξύ των δασκάλων πιθανολογείται ότι συγκαταλεγόταν, στο τέλος του 12ου αι., ο Βουργούνδιος, ο "doctor doctorum", που μετέφρασε στα λατινικά τα ελληνικά εδάφια των Πανδεκτών. Μια εταιρεία γιατρών (dottorum in arte medicinae et

——————————————

1. L'Ateneo di Pisa, Tipografia P. Mariotti, 1929.

2. Catalogo della Mostra dell'Università di Pisa (29 marzo/31 ottobre 1946), εκδ. A.S.P.

Σελ. 87
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/88.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

in arte chirurgiae) ερχόταν να προστεθεί στις αρχές του 13ου αιώνα, στις εταιρείες των νομικών1.

Επίσημα αναγνωρίστηκαν οι πανεπιστημιακές σπουδές στην Πίζα με το σιγίλιο του Πάπα Κλήμη του ς' της 3 Σεπτεμβρίου 1343, στο οποίο και απαριθμούνται τα πλεονεκτήματα που πρόσφερε η πόλη σ' εκείνους που θα τη διάλεγαν ως έδρα των σπουδών τους2. Από τη στιγμή αυτή το Studio Generale της Πίζας μπορούσε να χορηγεί τον τίτλο του Δόκτορος ή του Διδασκάλου (Dottore ο Maestro) και αναγνωρίζονταν στους δασκάλους και στους σπουδαστές του τα ίδια προνόμια που είχαν χορηγηθεί στα Studi Generali της Μπολόνια και του Παρισιού. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για αναγνώριση και συνένωση των Εταιρειών που προϋπήρχαν, γι' αυτό και στο Studio εκείνο υπήρχαν τότε μόνο σχολές Θεολογίας, Δικαίου και Ιατρικής, στις οποίες συνεργάζονταν, ήδη από τον 13ο αιώνα, πολυάριθμοι δάσκαλοι και μαθητές.

Μετά από μια σύντομη περίοδο παρακμής τον 14ο αι., εξαιτίας των πολέμων της Πίζας με τη Φλωρεντία που είχαν συνέπεια να χάσει η Πίζα την αυτονομία της, το Πανεπιστήμιο ανθεί και πάλι τους επόμενους αιώνες (15ο - 17ο) με την υποστήριξη των

——————————————

1. Η ονομασία Universitas χρησιμοποιούνταν τότε για οποιαδήποτε συνεργατική εταιρεία. Ήταν ένα συνώνυμο του Collegium, που σημαίνει συγκέντρωση πολλών ατόμων στον ίδιο τόπο, με τη διαφορά ότι Universitas σήμαινε συνεταιρισμό ανθρώπων που ασκούσαν το ίδιο λειτούργημα (βλ. σχετικά Carlo Fedeli, ό.π., σ. 11-12). Η θεμελιακή διαφορά ένας πρώιμου πανεπιστημίου από τον τύπο αυτό της μεσαιωνικής Universitas έγκειται στο ότι συνενώνει μελετητές διαφόρων κλάδων. Γι' αυτό και τα πρώτα αναγνωρισμένα πανεπιστήμια ονομάστηκαν στην Ιταλία Studi generali ή Ακαδημίες και χρειάστηκε να περάσει ένας αιώνας από την ίδρυσή τους για να γενικευθεί η ονομασία Università, χωρίς να καταργηθεί όμως, ως το τέλος του περασμένου αιώνα, η χρήση του όρου Studio, Accademia και, συχνότατα, Ateneo.

2. Το σιγίλιο αυτό (Bolla in supreme dignitatis) βρίσκεται στα Κρατικά Αρχεία της Πίζας (Pergamene rirguardanti atti pubblici, No 36) και έχει δημοσιευθεί από τον Carlo Fedeli, ό.π., σ. 86, πίνακας 1.

Σελ. 88
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/89.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

10. Sapienza: Η Καμπάνα

ΕΙΚΟΝΑ

11. Η μεγάλη αυλή

Σελ. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/90.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Μεδίκων. Είναι η εποχή που σπουδάζουν στην Πίζα ο Ιωάννης Μέδικος, ο Καίσαρ Βοργίας και ο μετέπειτα πάπας Λέων ο 10ος. Μολονότι η εποχή αυτή απέχει δύο αιώνες περίπου από την περίοδο στην οποία εντοπίζεται η παρούσα έρευνα, αξίζει να διαγραφεί κάπως η φυσιογνωμία του πρώιμου εκείνου Πανεπιστημίου, επειδή τότε ακριβώς διαμορφώθηκε ο χαρακτήρας που έμελλε να σφραγίσει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τη λειτουργία του στους επόμενους αιώνες.

Αρχιγραμματέας (Arcicancelliere Pontificio) του Πανεπιστημίου ήταν ο Αρχιεπίσκοπος της Πίζας και Πρύτανης (Rettore) ένας σπουδαστής μη Τοσκάνος (nè Florentine nè dal dominio) που εκλεγόταν κάθε χρόνο από όλους τους σπουδαστές και ασκούσε τη δικαστική εξουσία σε όλα τα ζητήματα, εκτός από περιπτώσεις κλοπής ή φόνου. Οι φοιτητές ήταν χωρισμένοι σε "nationes" με βάση τον τόπο καταγωγής τους και είχαν όλοι τα ίδια δικαιώματα.

Οι διδασκαλίες γίνονταν στις κατοικίες των δασκάλων, στο αββαείο του S. Michele in Borgo, στα μοναστήρια της S. Caterina, του S. Pierrino και του San Niccola. Μετά τα μαθήματα οργανώνονταν συζητήσεις, στις οποίες μετείχαν οι σπουδαστές με δικαίωμα παρέμβασης. Οι συζητήσεις των Νομικών (Legisti) γίνονταν κάτω από τις στοές του Borgo, κοντά στην τωρινή είσοδο του Mercato, και τα διπλώματα απονέμονταν στον Άγιο Μιχαήλ ή στη μεγάλη σάλα του μεγάρου της Αρχιεπισκοπής.

Γύρω στα μέσα του 16ου αιώνα οι πανεπιστημιακές σπουδές απόχτησαν στέγη στην Πίζα: με χορηγίες των κοινοτήτων του κράτους της Φλωρεντίας και με συνεισφορές ιδιωτών, χτίστηκε το μέγαρο της Sapienza (1544) και ιδρύθηκαν τα Κολλέγια Ricci, Ferdinando, Vittoriano, Puteano, όπου στεγάζονταν φοιτητές και καθηγητές. Ήδη η πανεπιστημιακή ζωή οργανώνεται και ο διάσημος ουμανιστής Lelio Torelli αναλαμβάνει να συντάξει τους κανονισμούς της.

Οι σπουδές ανθίζουν: λαμπροί δάσκαλοι ερμηνεύουν τους νόμους, προάγεται η σπουδή του ανθρώπινου σώματος και η ίδια

Σελ. 90
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 71
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    Πίζα: μια επαρχιακή πόλη;

    Σ' ένα φύλλο του 1887 της εφημερίδας Secolo αφιερωμένο στην Πίζα υπάρχει ένα αρθράκι με υπογραφή G. Nesti, όπου περιγράφεται η πόλη: "Αν αγαπάς την ηρεμία και τη γαλήνη, αν προτιμάς έναν τόπο όπου σχεδόν δεν γνωρίζει χειμώνα, αν σου αρέσει ένας όμορφος ανοιχτογάλανος ουρανός που πλαισιώνει λαμπρά μνημεία από άσπρο μάρμαρο, αν φοβάσαι τα χιόνια και τις παγωνιές, αν σε γοητεύει να βλέπεις όλο το χρόνο ανθισμένες τις πορτοκαλιές, αν δεν περιφρονείς τη ζωή της επαρχίας, αν σου αρέσουν οι ήσυχες νύχτες οι αρωματισμένες από μανόλιες και γιασεμιά και ζωντανεμένες συχνά από τον εύθυμο ήχο του μαντολίνου και της κιθάρας, ω, τότε έλα στην Πίζα κι εκεί θα μείνεις σίγουρα για πολύ..."1

    Με τον ίδιο λυρικό οίστρο μιλάει για το Lungarno άλλος αρθρογράφος του Secolo. Αναφέρει τα Luminaria, νυχτερινές φωταψίες που γίνονταν κάθε χρόνο εκεί την ημέρα της γιορτής του San Ranieri και που τα θυμάται από τη νεότητά του -ίσως ήταν φοιτητής εκεί- "σαν παραμύθι, από τις Χίλιες και μία νύχτες". Μιλάει γι' αυτούς που περιδιάβαζαν στο δρόμο της όχθης "παίρνοντας το χειμώνα εκείνα τα χλιαρά λουτρά του ήλιου που έχουν τη δύναμη να ξαναδώσουν ζωή και ευθυμία ακόμα και στους άρρωστους και στους λυπημένους"2. Περιγράφει το

    ——————————————

    1. Είναι το 12ο φύλλο μιας σειράς που επιγράφεται "Le cento città d'Italia-Supplemento mensile illustrato del Secolo", Milano 1887, Anno XXII, Sabato 24 dicembre, Supplemento al N. 7801. Είναι οκτασέλιδο (σ. 89-96). Τιμή Centesimi 10. Πρβ. και A. Feroci, Le condizioni igieniche di Pisa e del suo circondario, Pisa 1983, M. Curreli (a cura di), "Grandi soggiorni. Paradise of exiles: Shelley e Byron a Pisa", Cat. della mostra, Pisa 1985, και A. Da Morrona, I pregi di Pisa, Pisa 1816.

    2. Πρβ. Ν. Τωμαδάκη, "Οι μεταξύ των ετών 1789-1809 και 1818-1841 Κεφαλλήνες διδάκτορες...", Κεφ. Χρονικά Β', 1977, σ. 164 "...η