Error(s) found: '2'

+ Unable to change databases. Unknown database 'iaennew'.
+ Unable to perform the query SELECT * FROM keywords_description WHERE (language_id = ''). No database selected.
TEXT_VISIBLE_PAGES 80-99 TEXT_OF 694
TEXT_PREVIOUS_20
TEXT_CURRENT_PAGE
TEXT_NEXT_20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/80.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

στους δρόμους, στις ταβέρνες, στα καφενεία [...] ανέμιζαν οι γυναίκες τα λάβαρα[...] και ο Λαός τις μεταχειριζόταν μ' εκείνους τους ευγενικούς τρόπους που άλλοτε θεωρούνταν προνόμιο της τάξης των ευγενών"1.

Με τέτοιες περιγραφές, που είναι αναρίθμητες στους χρονικογράφους και στις εφημερίδες και που αναφέρονται σε εορτασμούς επετείων, μνημόσυνα, θεατρικές παραστάσεις, κονσέρτα, εκδηλώσεις αποδοκιμασίας ή επευφημίες με την ευκαιρία επισκέψεων πολιτικών προσώπων στην Πίζα κτλ. κτλ., εικονίζεται μια πόλη που έχει συνέχεια Luminaria, όχι πια για τη γιορτή του San Ranieri. Αλλά αυτά τα πανηγύρια είναι ακριβώς η προετοιμασία της μεγάλης πολεμικής εξόδου, που συνοδεύτηκε κι αυτή με τραγούδια και ποιήματα και ανθοδέσμες και αρωματισμένα μαντιλάκια και φιλιά και χειροκροτήματα και καμπανοκρουσίες και φωταψίες.

Για να λυθεί το μεγάλο πρόβλημα του εξοπλισμού της Guardia Givica οργανώνονται παραστάσεις: «Η εταιρεία φίλων του θεάτρου, που σε κάθε περίσταση έδωσε συνεχή δείγματα πατριωτικής αρετής, θα παρουσιάσει αύριο Κυριακή, 24 Οκτωβρίου, την κωμωδία του Scribe με τον τίτλο "Una catena". Τα κέρδη θα διατεθούν για την πολιτοφυλακή»2. Την επόμενη Κυριακή πάλι οι Soci Filodramatici, πάλι για τον ίδιο σκοπό «θα παίξουν την πολυχειροκροτημένη κωμωδία του Συμπολίτη μας Δικηγόρου Tommaso Gherardi "Un momento di Errore"»3. Το ίδιο την άλλη Κυριακή, το ίδιο και την παράλλη.

Από πρωτοπόρους πατριώτες ανοίγει κατάστιχο συνεισφορών για την αγορά όπλων και κατάλογος εθελοντών για κατάταξη στην πολιτοφυλακή. Απίστευτη είναι η προθυμία του κόσμου4. Μεγάλη Festa di Ballo για τον οπλισμό της 

——————————————

1. στο ίδιο.

2. L'Italia, Anno I, No 20, 23 Οκτωβρίου 1847.

3. L'Italia, Anno I, No 21, 30 Οκτωβρίου 1847.

4. L'Italia, Anno I, No 30, 31 Δεκεμβρίου 1847, "Sottoscrizione per la difesa nazionale".

TEXT_PAGE_SHORT80
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/81.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

πολιτοφυλακής οργανώνεται στο Casino dei Nobili1. Γίνονται παραστάσεις στον Αρχιδούκα για παροχή όπλων2. Οργανώνονται συναυλίες με συμμετοχή χορωδίας, "εισιτήριο λίρα 1"3. Το εναρκτήριο μάθημα του Silvestro Centofanti στο Πανεπιστήμιο -ασφυκτικά γεμάτη η αίθουσα όχι μόνο από φοιτητές, αλλά και από πολίτες- δίνει αφορμή για απερίγραπτες εκδηλώσεις πατριωτικού ενθουσιασμού4. Αλλά, μόνο μία ανθολόγηση των συμβάντων μάς φέρνει ήδη στον Μάρτιο του 1848. Η συνέχεια της ιστορίας γράφεται στα πεδία των μαχών της Λομβαρδίας5.

Και κάτι που μοιάζει σαν ασυνέχεια: όταν ο Αρχιδούκας επιστρέφει στην Τοσκάνη, τη στιγμή που οι ίδιοι οι Αυστριακοί μπαίνουν στην Πίζα, οι Πιζάνοι τον υποδέχονται με πανηγυρισμούς6. Ασυνέχεια ίσως, όχι όμως ανεξήγητη, αν λάβει κανείς υπόψη τα χαρακτηριστικά του πολιτικού κινήματος στην Πίζα, αλλά και το γεγονός ότι το "οχλοκρατούμενο" Λιβόρνο είχε πλημμυρίσει την Πίζα με πλήθος "κουρελήδες αποστόλους της αναρχίας".

Οι πανηγυρισμοί του 1849 στάθηκαν οι τελευταίοι πριν από την μακρότατη περίοδο της σιωπής (1849-1859): "Η εξέλιξη της επανάστασης, ελπίδες πρώτα και ενθουσιασμοί κι ύστερα η οδυνηρή διάψευση, η ψυχική κατάθλιψη, η αδράνεια της λύπης

——————————————

1. L'Italia, Anno I, No 48, 26 Φεβρουαρίου 1848.

2. L'Italia, Anno I, No 58, 2 Μαρτίου 1848, άρθρο με τον τίτλο "Armi Armi!".

3. L'Italia, Anno I, No 59, 9 Μαρτίου 1848.

4. L'Italia, Anno I, No 62, 16 Μαρτίου 1848.

5. Βλ. εδώ, κεφ. "Στη φωτιά!" Για λόγους κατατάξεως του υλικού περιγράφονται σε άλλα κεφάλαια ("Πανεπιστήμιο-Πολιτική δράση", - "Viva Italia!" και "Τρεις αστυνομικές υποθέσεις") οι πολιτικές εκδηλώσεις των φοιτητών και καθηγητών του Πανεπιστημίου, μολονότι είναι δύσκολο ως αυθαίρετο να διαχωριστούν από τη δράση του υπόλοιπου κόσμου στην Πίζα.

6. P. Tronci e G. Sforza, ό.π., σ. 465 κ.ε.

6

TEXT_PAGE_SHORT81
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/82.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

8. To Camposanto

ΕΙΚΟΝΑ

9. Ο καθεδρικός ναός της Πίζας

TEXT_PAGE_SHORT82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/83.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

μετά τον μάταιο πυρετό της δράσης, διέτρεχαν όλες τις εκδηλώσεις της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής"1.

Οι Πιζάνοι θα ξαναθυμηθούν τους τρόπους, με τους οποίους συνήθιζαν να γιορτάζουν, όταν φτάνει η είδηση της παραιτήσεως του Αρχιδούκα (Απρίλιος 1859), που με τόση χαρά είχαν υποδεχτεί πριν δέκα χρόνια. Πάλι ο κόσμος στους δρόμους, πάλι φωταψίες, πάλι τα μαντιλάκια και τα δάκρυα, όπως παλιά· μόνο που τώρα η τρίχρωμη σημαία κυματίζει στο Duomo.

Τον επόμενο μήνα άλλοι πανηγυρισμοί: οι Πιζάνοι χαιρετίζουν τα γαλλικά στρατεύματα που περνούν από την πόλη τους πηγαίνοντας να πολεμήσουν εναντίον των Αυστριακών στο πλευρό του Piemonte. Τώρα, όπως και πριν από δέκα χρόνια, μαζί με τις ζητωκραυγές, και κατάταξη εθελοντών και συγκέντρωση χρημάτων για τον οπλισμό τους με συναυλίες, συνεισφορές και τόμπολες2.

Αλλά απ' όλες τις γιορτές η πιο επίσημη και η πιο λαμπρή έγινε όταν, μέσα στην ίδια άνοιξη, ξανάνοιξε (άρτιο πάλι) το Πανεπιστήμιο. Σε ανάμνηση της αξιομνημόνευτης εκείνης μέρας μια ενεπίγραφη πλάκα με χαραγμένη τη μορφή του Γαλιλαίου στολίζει ακόμα την Aula Magna3.

——————————————

1. Luigi Previti, "Educazione popolare", στο Una città..., ό.π., σ.185.

2. Irea Paolicchi, ό.π., σελ. 60-63. Η τόμπολα είναι τυχερό παιχνίδι που παίζεται στα σπίτια, αλλά και σε δημόσιους χώρους. Κάποτε τα κέρδη διατίθενται για κοινωφελείς σκοπούς.

3. Για ό,τι αφορά στο Πανεπιστήμιο, βλ. αναλυτικότερα στη σχετική ενότητα. Ειδικά για την περίφημη "Riapertura" του Πανεπιστημίου, βλ. αναλυτικά L'inaugurazione della Università di Pisa nel di 3 dicembre 1859 - Documenti pubblicati a cura e a spese del Municipio di Pisa, Pisa Nistri, 1859.

TEXT_PAGE_SHORT83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/84.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

TEXT_PAGE_SHORT84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/85.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΠΙΖΑΣ

ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Πηγές και βοηθήματα

Ως παλαιότεροι ιστορικοί του Πανεπιστημίου της Πίζας αναφέρονται ο Stefano Fabbrucci και ο Flaminio dal Borgo, καθηγητής από το 1731 ως το 1768. Βασική πηγή παραμένει ως σήμερα η τρίτομη Ιστορία του Angelo Fabbroni, Provveditore στο Πανεπιστήμιο από το 1769 ως το 18031. Η εξιστόρησή του καλύπτει την περίοδο 1472-1737. Μια σύντομη αναδρομή σε παλαιότερες εποχές γίνεται στον τόμ. Ι, κεφ. V, σ. 34 κ.ε. Πολλές σελίδες καλύπτουν οι Κατάλογοι Καθηγητών (Rotuli Professorum). Ονόματα διδακτόρων (δηλαδή πτυχιούχων) δεν υπάρχουν πουθενά2. Την ιστορία του Fabbroni συνεχίζει ο Evelardo Michel

——————————————

1. Fabronio Angelo, Historia Academiae Pisanae, Pisis MDCCXCI, excudebat Cajetanus Mugnainius.

2. Βλ. Ν. Τωμαδάκη, "Τριάκοντα επτά Έλληνες ιατροφιλόσοφοι σπουδάσαντες εν Πίση (Pisa) της Ιταλίας 1790-1821", Παρνασσός, Κς', 1984, σ. 213: "Αμφότερα τα βιβλία (του Fabbroni και του Scolopio) περιέχουν ονόματα διδακτόρων". "Διδάκτορες" ονομάζει ο Ν. Τωμαδάκης τους πτυχιούχους μεταφράζοντας το ιταλικό "dottorati".

TEXT_PAGE_SHORT85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/86.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Scolopio1. To έργο του επρόκειτο να καλύψει την περίοδο 1737-1859, αλλά, όπως μας πληροφορεί ο ίδιος ο συγγραφέας του (σ. 1, "Avvertenza"), σταμάτησε μετά τη συγγραφή του Α' τόμου (1737-1799) εξαιτίας της μεταθέσεώς του στην Padova. Ούτε εδώ υπάρχουν κατάλογοι πτυχιούχων. Μετά τους μεγάλους αυτούς ιστορικούς του Πανεπιστημίου, ο μόνος που ανέλαβε ένα ανάλογα επίμοχθο έργο είναι ο Ersilio Michel, αλλά το πολύτιμο βιβλίο του2, βασισμένο σε σχολαστική αρχειακή έρευνα, εστιάζεται κυρίως στα πολιτικά συμβάντα.

Για να συνθέσει κανείς έστω και μια σύνοψη της ιστορίας του Πανεπιστημίου τον 19ο αιώνα, χρειάζεται να ανατρέξει σε πλήθος μονογραφίες, σύντομες ή και μακροσκελείς αναφορές επ' ευκαιρία άλλων μελετών, σε εφημερίδες της εποχής και κυρίως σε αρχειακές πηγές3. Πλούσια πηγή πληροφοριών είναι τα δημοσιεύματα στο Bollettino Storico Pisano (ιδίως στο Volume dedicato al sesto centenario dell'Università di Pisa 1842-44), αλλά και πλήθος άλλα βιβλία που αφορούν κυρίως στον Πρώτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας ή και γενικότερα στους αγώνες του Risorgimento. Πλήθος είναι επίσης τα Απομνημονεύματα (όπως του G. Giusti, του Montanelli, του G. Nerucci κ.ά.) και τα Χρονικά, μεταξύ των οποίων πολυτιμότατο το βιβλίο των P. Tronci και G. Sforza4. Σημαντική πηγή, αλλά μόνο για τον 19ο αιώνα, είναι το βιβλίο του Carlo Fedeli5. Υπάρχει επίσης και ένα μικρό

——————————————

1. Storia dell'Università di Pisa dal MDCCXXXVII al MDCCLIX in continuazione dell'altra pubblicata da Angiolo Fabbroni, Pisa, Tipografia T. Nistri, 1877.

2. Maestri e scolari dell'Università di Pisa nel Risorgimento Nazionale, Firenze 1949.

3. Ιδιαίτερα χρήσιμος στη μελέτη αυτή, προκειμένου για την ιστορία του Πανεπιστημίου, στάθηκε ο κώδικας του A.S.P., Università, A II 7, Regolarmenti Notificazioni e Circolari dal 1814-1859.

4. Annali Pisani, Pisa 1868.

5. Documenti Pontificii Riguardanti L'Universita di Pisa editi ed illustrati da Carlo Fedeli, in Pisa. Presso Francesco Mariotti Stampatore, 1908.

TEXT_PAGE_SHORT86
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/87.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

βιβλίο, γραμμένο από ομάδα διευθυντών και καθηγητών του Πανεπιστημίου και των Ινστιτούτων της Πίζας και αφιερωμένο στον Benitto Mussolini, που όμως παρασιωπά ή διαστρεβλώνει σημαντικές εξελίξεις της περιόδου της Γαλλοκρατίας1. Άκρως διαφωτιστική είναι τέλος η σύνοψη ιστορίας του Πανεπιστημίου καθώς και όλα τα ντοκουμέντα που περιέχονται στον κατάλογο της εκθέσεως που οργάνωσαν το 1946 τα Κρατικά Αρχεία της Πίζας2.

Από τη γέννηση ως τα τέλη του 18ου αιώνα.

Οι ιστορικοί του Πανεπιστημίου ανάγουν την αυγή των νομικών σπουδών στην Πίζα στον 12ο αιώνα, εποχή που άνθιζαν στην Τοσκάνη τα αυτόνομα κοινοτικά κράτη (comuni). Παράλληλα με τις συντεχνίες των τεχνών και των επαγγελμάτων, αναγνωρισμένες ήδη και προστατευόμενες από τον επίσκοπο της πόλης ή και από τον πάπα, δημιουργήθηκαν τότε εκεί εταιρείες μαθητών και δασκάλων, οι λεγόμενες Universitates, με σκοπό να εμβαθύνουν κυρίως στη μελέτη του Ρωμαϊκού Δικαίου και των νόμων του Ιουστινιανού. Αναφέρονται περίφημοι Πιζάνοι νομομαθείς του 12ου αιώνα, που ίσως αναδείχτηκαν από τους κόλπους των εταιρειών αυτών και προσάγεται ως μαρτυρία για τη δράση τους η πώληση ενός Νέου Κανόνος (Digesti nuovi) μέσω του Viviano, "αντιπροσώπου των Πιζάνων Μαθητών" (nuncii Pisanorum Scolarium). Μεταξύ των δασκάλων πιθανολογείται ότι συγκαταλεγόταν, στο τέλος του 12ου αι., ο Βουργούνδιος, ο "doctor doctorum", που μετέφρασε στα λατινικά τα ελληνικά εδάφια των Πανδεκτών. Μια εταιρεία γιατρών (dottorum in arte medicinae et

——————————————

1. L'Ateneo di Pisa, Tipografia P. Mariotti, 1929.

2. Catalogo della Mostra dell'Università di Pisa (29 marzo/31 ottobre 1946), εκδ. A.S.P.

TEXT_PAGE_SHORT87
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/88.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

in arte chirurgiae) ερχόταν να προστεθεί στις αρχές του 13ου αιώνα, στις εταιρείες των νομικών1.

Επίσημα αναγνωρίστηκαν οι πανεπιστημιακές σπουδές στην Πίζα με το σιγίλιο του Πάπα Κλήμη του ς' της 3 Σεπτεμβρίου 1343, στο οποίο και απαριθμούνται τα πλεονεκτήματα που πρόσφερε η πόλη σ' εκείνους που θα τη διάλεγαν ως έδρα των σπουδών τους2. Από τη στιγμή αυτή το Studio Generale της Πίζας μπορούσε να χορηγεί τον τίτλο του Δόκτορος ή του Διδασκάλου (Dottore ο Maestro) και αναγνωρίζονταν στους δασκάλους και στους σπουδαστές του τα ίδια προνόμια που είχαν χορηγηθεί στα Studi Generali της Μπολόνια και του Παρισιού. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για αναγνώριση και συνένωση των Εταιρειών που προϋπήρχαν, γι' αυτό και στο Studio εκείνο υπήρχαν τότε μόνο σχολές Θεολογίας, Δικαίου και Ιατρικής, στις οποίες συνεργάζονταν, ήδη από τον 13ο αιώνα, πολυάριθμοι δάσκαλοι και μαθητές.

Μετά από μια σύντομη περίοδο παρακμής τον 14ο αι., εξαιτίας των πολέμων της Πίζας με τη Φλωρεντία που είχαν συνέπεια να χάσει η Πίζα την αυτονομία της, το Πανεπιστήμιο ανθεί και πάλι τους επόμενους αιώνες (15ο - 17ο) με την υποστήριξη των

——————————————

1. Η ονομασία Universitas χρησιμοποιούνταν τότε για οποιαδήποτε συνεργατική εταιρεία. Ήταν ένα συνώνυμο του Collegium, που σημαίνει συγκέντρωση πολλών ατόμων στον ίδιο τόπο, με τη διαφορά ότι Universitas σήμαινε συνεταιρισμό ανθρώπων που ασκούσαν το ίδιο λειτούργημα (βλ. σχετικά Carlo Fedeli, ό.π., σ. 11-12). Η θεμελιακή διαφορά ένας πρώιμου πανεπιστημίου από τον τύπο αυτό της μεσαιωνικής Universitas έγκειται στο ότι συνενώνει μελετητές διαφόρων κλάδων. Γι' αυτό και τα πρώτα αναγνωρισμένα πανεπιστήμια ονομάστηκαν στην Ιταλία Studi generali ή Ακαδημίες και χρειάστηκε να περάσει ένας αιώνας από την ίδρυσή τους για να γενικευθεί η ονομασία Università, χωρίς να καταργηθεί όμως, ως το τέλος του περασμένου αιώνα, η χρήση του όρου Studio, Accademia και, συχνότατα, Ateneo.

2. Το σιγίλιο αυτό (Bolla in supreme dignitatis) βρίσκεται στα Κρατικά Αρχεία της Πίζας (Pergamene rirguardanti atti pubblici, No 36) και έχει δημοσιευθεί από τον Carlo Fedeli, ό.π., σ. 86, πίνακας 1.

TEXT_PAGE_SHORT88
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/89.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

10. Sapienza: Η Καμπάνα

ΕΙΚΟΝΑ

11. Η μεγάλη αυλή

TEXT_PAGE_SHORT89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/90.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Μεδίκων. Είναι η εποχή που σπουδάζουν στην Πίζα ο Ιωάννης Μέδικος, ο Καίσαρ Βοργίας και ο μετέπειτα πάπας Λέων ο 10ος. Μολονότι η εποχή αυτή απέχει δύο αιώνες περίπου από την περίοδο στην οποία εντοπίζεται η παρούσα έρευνα, αξίζει να διαγραφεί κάπως η φυσιογνωμία του πρώιμου εκείνου Πανεπιστημίου, επειδή τότε ακριβώς διαμορφώθηκε ο χαρακτήρας που έμελλε να σφραγίσει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τη λειτουργία του στους επόμενους αιώνες.

Αρχιγραμματέας (Arcicancelliere Pontificio) του Πανεπιστημίου ήταν ο Αρχιεπίσκοπος της Πίζας και Πρύτανης (Rettore) ένας σπουδαστής μη Τοσκάνος (nè Florentine nè dal dominio) που εκλεγόταν κάθε χρόνο από όλους τους σπουδαστές και ασκούσε τη δικαστική εξουσία σε όλα τα ζητήματα, εκτός από περιπτώσεις κλοπής ή φόνου. Οι φοιτητές ήταν χωρισμένοι σε "nationes" με βάση τον τόπο καταγωγής τους και είχαν όλοι τα ίδια δικαιώματα.

Οι διδασκαλίες γίνονταν στις κατοικίες των δασκάλων, στο αββαείο του S. Michele in Borgo, στα μοναστήρια της S. Caterina, του S. Pierrino και του San Niccola. Μετά τα μαθήματα οργανώνονταν συζητήσεις, στις οποίες μετείχαν οι σπουδαστές με δικαίωμα παρέμβασης. Οι συζητήσεις των Νομικών (Legisti) γίνονταν κάτω από τις στοές του Borgo, κοντά στην τωρινή είσοδο του Mercato, και τα διπλώματα απονέμονταν στον Άγιο Μιχαήλ ή στη μεγάλη σάλα του μεγάρου της Αρχιεπισκοπής.

Γύρω στα μέσα του 16ου αιώνα οι πανεπιστημιακές σπουδές απόχτησαν στέγη στην Πίζα: με χορηγίες των κοινοτήτων του κράτους της Φλωρεντίας και με συνεισφορές ιδιωτών, χτίστηκε το μέγαρο της Sapienza (1544) και ιδρύθηκαν τα Κολλέγια Ricci, Ferdinando, Vittoriano, Puteano, όπου στεγάζονταν φοιτητές και καθηγητές. Ήδη η πανεπιστημιακή ζωή οργανώνεται και ο διάσημος ουμανιστής Lelio Torelli αναλαμβάνει να συντάξει τους κανονισμούς της.

Οι σπουδές ανθίζουν: λαμπροί δάσκαλοι ερμηνεύουν τους νόμους, προάγεται η σπουδή του ανθρώπινου σώματος και η ίδια

TEXT_PAGE_SHORT90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/91.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

η κυβέρνηση των Μεδίκων ενθαρρύνει τις σπουδές της ανατομίας και τις χειρουργικές πρακτικές, που δοκιμάζονται πρώτα πάνω στα πτώματα των εκτελεσμένων. Δειλά στην αρχή εμφανίζονται οι πρώτοι δάσκαλοι της γλώσσας της Τοσκάνης, ξυπνάει το ενδιαφέρον για τις θετικές επιστήμες και ιδρύεται Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και Ορυκτολογίας. Ιδρύεται ο Βοτανικός Κήπος, όπου, για πρώτη φορά στην Ευρώπη, ανθίζουν η αλόη και ο καφές. Τέλος, από το 1589 ως το 1592 και από το 1610 ως το θάνατό του, διδάσκει στην έδρα των Μαθηματικών ο Galileo Galilei.

Από τα τέλη του 17ου ως τα μέσα περίπου του 18ου αιώνα, παρακμάζει το Μεγάλο Δουκάτο των Μεδίκων και, μαζί του, το Πανεπιστήμιο της Πίζας. Νέα εποχή ακμής θα γνωρίσει από το 1765 ως την τελευταία 10ετία του αιώνα, εποχή της βασιλείας του Λεοπόλδου Α' της Λορένης, αλλά με νέους πια θεσμούς που αντικατοπτρίζουν την πολιτική φιλοσοφία της φωτισμένης δεσποτείας. Ο 18ος αιώνας είναι για το Πανεπιστήμιο η αρχή μιας μεταβατικής περιόδου, στο διάστημα της οποίας θα χάνει όλο και περισσότερο τον χαρακτήρα της "Universitas" και θα μετατρέπεται, παρ' όλη την αντίστασή του, σ' ένα ίδρυμα που λειτουργεί με τυπικές άνωθεν προδιαγραφές. Στο τέλος της περιόδου αυτής, γύρω στα μέσα του 19ου αιώνα, οι άγραφοι θεσμοί του ύστερου Μεσαίωνα και της Αναγέννησης θα είναι μια νοσταλγική ανάμνηση.

Βασικός σταθμός στην πορεία προς τον "εκσυγχρονισμό" είναι η ανάθεση της πρυτανείας σε καθηγητή του Πανεπιστημίου: ο Provveditore αναλαμβάνει την ευθύνη για την τήρηση των κανονισμών και πλήθος άλλες εξουσίες, που είχε πριν ο αιρετός αντιπρόσωπος των φοιτητών. Αναφέρεται ότι την εξουσία αυτή άσκησε με εξαιρετική σύνεση, από το 1769 ως το 1803, ο φωτισμένος καθηγητής και ιστορικός του Πανεπιστημίου Angelo Fabroni.

Την ίδια περίοδο αναπτύσσονται στο Πανεπιστήμιο της Πίζας οι σπουδές της Φυσικής από τους οπαδούς των θεωριών του Γαλιλαίου, ανοίγει η βιβλιοθήκη της Sapienza (1742), ξαναρχίζουν οι σπουδές της Χειρουργικής με εμπνευστή τον "Τοσκάνο

TEXT_PAGE_SHORT91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/92.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

12. Ο καθηγητής Gaetano Savi

TEXT_PAGE_SHORT92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/93.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ιπποκράτη" Francesco Vaccà Bertinghieri και προάγονται οι σπουδές της Νομικής με τον Andrea Guadagni και τον Gianmaria Lampredi. Γύρω στα μέσα του αιώνα ιδρύονται έδρες Φυσικής πειραματικής, Χημείας και Δημοσίου δικαίου. Η έδρα του Φεουδαρχικού Δικαίου καταργείται ως ασύμφωνη με το πνεύμα των νέων καιρών.

Από την εποχή της Γαλλοκρατίας ως την Ένωση

Καθώς δύει ο ΙΗ' αι., οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης, που είχαν ήδη από πριν περάσει τις πύλες του Πανεπιστημίου της Πίζας, έρχονται να εκπροσωπηθούν στην Τοσκάνη από τους ίδιους τους Γάλλους και τους Ιταλούς "Napoleonidi". Στην πολυτάραχη περίοδο της γαλλικής εισβολής και των κοινωνικών συγκρούσεων Ιακωβίνοι καθηγητές καταλαμβάνουν έδρες στο Πανεπιστήμιο. Το 1799, αμέσως μετά την αποκατάστασή του, ο Αρχιδούκας Φερδινάνδος ο Γ' διατάζει από τη Βιέννη την αναστολή της λειτουργίας του Πανεπιστημίου. Το επόμενο έτος οι Γάλλοι θα δώσουν διαταγή να ξανανοίξει.

Η περίοδος που ακολουθεί (1801-1810) είναι σημαντική για την ιστορία του Πανεπιστημίου της Πίζας, επειδή σ' αυτό πνέει τότε ο άνεμος της Γαλλικής Επανάστασης: οι Γάλλοι επιβάλλουν τη διδασκαλία στην ιταλική γλώσσα και ιδρύουν έδρες Ιστορίας και Ναυτικού Δικαίου. Ο φιλελεύθερος Andrea Vaccà διαδέχεται τον πατέρα του στη θέση του Provveditore. Ο διάσημος βοτανολόγος Gaetano Savi καταλαμβάνει έδρα στο Πανεπιστήμιο, οι νομικές σπουδές οδηγούνται σε κορυφαία σημεία από τον διάσημο μελετητή των πηγών του δικαίου Giovanni Carmignani, ενώ ο "βιβλιοπώλης-καθηγητής" Giovanni Rosini αναλαμβάνει την έδρα της Ιταλικής φιλολογίας.

Στην επόμενη φάση, που είναι γνωστή ως "Ναπολεόντεια περίοδος" (1810-1814), τα τρία διαμερίσματα, στα οποία 

TEXT_PAGE_SHORT93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/94.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

χωρίστηκε η Τοσκάνη, αποτέλεσαν μία εκπαιδευτική περιφέρεια και σ' αυτήν αποφασίστηκε να ηγείται το Πανεπιστήμιο της Πίζας. Τη διοίκηση του Πανεπιστημίου ανέλαβε ένα Διευθυντικό σώμα, αποτελούμενο από τον πρύτανη, έναν επιθεωρητή (Ispettore) στην Πίζα, έναν στη Φλωρεντία και μερικούς ψιλώ ονόματι (Ispettori onorari), και ένα Συμβούλιο, αποτελούμενο από τον πρύτανη και όλους τους καθηγητές. Οι σχολές έγιναν πέντε: Θεολογική, Νομική, Ιατρική, Θετικών Επιστημών, Φιλολογίας. Υπήρχαν επίσης σπουδαστήρια Ανατομίας και Φυσικής, εργαστήριο Χημείας, Βοτανικός κήπος, Αστεροσκοπείο και Βιβλιοθήκη. Στο ακαδημαϊκό σώμα προστέθηκαν έκτακτοι λέκτορες (lettori straordinari), που εκλέγονταν από το σώμα των φοιτητών.

Προκειμένου για την περίοδο αυτή η έρευνα απέδωσε, μεταξύ άλλων, ένα κατάστιχο που επιγράφεται "Registro dei Graduati nella Imperiale Accademia di Pisa 1811-1813"1. Στην αρχή του κατάστιχου υπάρχουν υποδείγματα διπλωμάτων, χωρίς ονόματα, γραμμένα στα γαλλικά: Certificat de Capacité, Diplôme de Bachelier, de Licencié, de docteur. Όλα αρχίζουν με την καθιερωμένη τότε φράση "Au nom de Napoléon, Empereur des Français, Roi d' Italie, et Protecteur de la Confédération de Rhin" και υπογράφονται "par Son Excellence le Grand Maître, le Conseilleur-Secrétaire-Général". Χαρακτηριστικό του πνεύματος της εποχής είναι το εξής υπόδειγμα διπλώματος: "Université Impériale-Académie de Diplôme de Sage-Femme.

——————————————

1. A.S.P., Università, D. I. No 200. Μεταξύ των 345 ονομάτων που αναγράφονται στο κατάστιχο, δεν υπάρχει κανείς Έλληνας. Δεν αληθεύει λοιπόν ότι, για την περίοδο αυτή, "αρχεία δεν υφίστανται" (Ν. Τωμαδάκης, ό.π., σ. 213). Για τους Έλληνες που φοιτούσαν τότε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, βλ. κεφ. "Η διαδρομή των σπουδών" καθώς και κατάλογο Β'. Επίσης A.S.P., Università, D.I. 20, όπου διά χειρός του ίδιου του φοιτητή, αναγράφεται: "Ιο Anastasio Padovani nativo di Corfu, Dipartimento: delle Isole Ionie di anni 18, m' iscrivo per scolare leggista anno secondo. A di 4 9bre 1813". Ο ίδιος σημειώνει για δεύτερη φορά την εγγραφή του στις 15 Μαΐου 1814.

TEXT_PAGE_SHORT94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/95.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Nous sοulignés Doyen, eτ Professeurs de la faculté de Médecine de l'Académie de ... en exécution de la Loi du 19 Ventôse An. 11 certifions que la Dame... âgée de ... native de... Commune de ... Département de ... après nous avons exhibé conforment à l'article 3 de la Loi précitée, les Certificats des cours qu'elle a finis, a été par nous interrogée sur les différents parties de la théorie, et de la pratique des accouchements qu'il est indispensable à une Sage-Femme de connaître, dans lequel examen la Dite... ayant fait preuve de capacité, nous lui délivrons le présent Diplôme de Sage-Femme"1.

Η περίοδος της Παλινόρθωσης ανοίγει για το Πανεπιστήμιο της Πίζας με τη διαταγή του 1814 για την "ανασύστασή" του2. Με το διάταγμα αυτό "καταργείται η Ακαδημία της Πίζας [...] και ανακαλούνται εν ισχύι οι Νόμοι και αι Διατάξεις αι διέπουσαι το Πανεπιστήμιον υπό την διακυβέρνησιν της Α.Α. και Β.Υ.". Στη διοίκηση του Πανεπιστημίου επαναφέρονται ο Gran Cancelliere στο πρόσωπο του Αρχιεπισκόπου της Πίζας, ο Auditore και ο Γενικός Προβλεπτής (Provveditore Generale). Στον τελευταίο ανατίθεται η διεύθυνση και η αστυνόμευση (direzione e polizia) του Πανεπιστημίου. Το αξίωμα του Κοσμήτορος αναλαμβάνει ο εκάστοτε αρχαιότερος σε κάθε σχολή. Στις Γενικές Διατάξεις του Κανονισμού ορίζεται ως βάση της διδασκαλίας η Καθολική θρησκεία και ηθική, η υπακοή στον Ηγεμόνα, ο σεβασμός στις Δημόσιες Αρχές, η αφοσίωση στην Πατρίδα (εδώ ως πατρίδα νοείται το κράτος της Τοσκάνης) και η διαφύλαξη της δόξας των γραμμάτων στην Τοσκάνη.

——————————————

1. Αυτά σε μια εποχή, στην οποία ελάχιστα κορίτσια φοιτούσαν ακόμα και σε δημοτικά σχολεία (Βλ. Luigi F. Previti, "Educazione popolare" στο Una città..., ό.π.)

2. A.S.P. Università, A II 7, Regolarmenti, notificazioni e circolari dal 1814-1859, Regolarmento per la I. e R. Università di Pisa approvato da S.A.I. e R. con Benigno rescritto de'IX novembre 1814, con un appendice al medesimo, Pisa, Nistri, 1826.

TEXT_PAGE_SHORT95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/96.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

13. Ο Βοτανικός Κήπος

TEXT_PAGE_SHORT96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/97.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Οι σχολές περιορίζονται σε τρεις: Θεολογική, Νομική και Ιατροφυσική. Η τελευταία χωρίζεται σε δύο τομείς: Ιατροχειρουργικής και Φυσικομαθηματικής. Οι όροι εισδοχής, τα μαθήματα, οι εξετάσεις κτλ. ορίζονται με υπέρμετρη σχολαστικότητα1. Προβλέπονται 30 καθηγητές για όλες μαζί τις σχολές, όλοι τακτικοί, και καταργείται ο θεσμός των εκτάκτων λεκτόρων που αναδεικνύονταν από το σώμα των φοιτητών.

Μία νέα αρχή ιδρύεται στο Μ. Δουκάτο το 1816: η Soprintendenza agli Studi, ένα είδος Υπουργείου Παιδείας, που εποπτεύει όλη τη Δημόσια Εκπαίδευση της Τοσκάνης. Στην αρχή αυτή όφειλαν να υποβάλλουν οι Provveditori των Πανεπιστημίων της Σιένας και της Πίζας όλες τις υποθέσεις που υπέβαλλαν παλαιότερα απ' ευθείας στον Αρχιδούκα. Ο Soprintendente όφειλε να ενημερώνει τον Αρχιδούκα, με αναφορά του, κάθε μήνα2. Το 1830 η Soprintendenza agli Studi συγχωνεύτηκε με τη Γραμματεία του Κράτους (Segreteria di Stato) και το 1840 ξανάγινε αυτόνομη.

Πριν κλείσει η αναφορά στον κανονισμό του 1814, που προσδιόρισε την πανεπιστημιακή ζωή για δυόμισι περίπου δεκαετίες, πρέπει να σημειωθεί ότι διατηρούνται μ' αυτόν όλες οι προδιαγραφές που επέτρεπαν την απρόσκοπτη πρόσβαση των ξένων στο Πανεπιστήμιο. Επιπλέον δεν έγιναν οστρακισμοί καθηγητών: οι ίδιοι άνθρωποι που είχαν ήδη ενστερνιστεί -και για ένα διάστημα πραγματώσει- τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης, καλούνταν τώρα να εφαρμόσουν συντηρητικούς θεσμούς3.

——————————————

1. "Επεκράτησε η ιδέα ότι η νεολαία πρέπει να υπόκειται σε πολυάριθμους αυστηρούς κανονισμούς, υπερβολικά κουραστικούς για πνεύματα φλογερά και ελεύθερα..." (A. Zobi, Storia civile della Toscana dal 1737-1846, Firenze 1850-52, σ. 159).

2. A.S.P., Università, A II 7, ό.π., Istruzioni per il Regio Consultore e Soprintendente agli Studi del Gran-Ducato, approvato da Sua Altezza Imperiale e Reale. Sotto di 29 novembre 1816.

3. Βλ. τα αποτελέσματα της αντινομίας αυτής στα κεφ. "Η διαδρομή των σπουδών", "Πολιτική δράση" κ.ά.

7

TEXT_PAGE_SHORT97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/98.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ο δεύτερος μεγάλος σταθμός στην ιστορία του Πανεπιστημίου είναι η μεταρρύθμιση του 1839-41, που έχει τη σφραγίδα του G. Giorgini, Υπουργού της Παιδείας και πρώην καθηγητή των Μαθηματικών και Provveditore στο Πανεπιστήμιο της Πίζας. Με διαταγή του 1840 οι σχολές αυξάνονται σε έξι (Θεολογική, Νομική, Φιλοσοφική, Ιατρική-Χειρουργική, Μαθηματικών επιστήμων, Φυσικών επιστημών) και ιδρύονται νέες έδρες που εκφράζουν το πνεύμα των καιρών1. Τον ίδιο χρόνο αυξάνεται σε πέντε χρόνια το διάστημα σπουδών της Ιατρικής, με την εξαίρεση όμως εκείνων που φτάνουν στην Πίζα μετά από σπουδές σε άλλα Πανεπιστήμια. Σ' αυτούς χορηγείται πτυχίο μόνο Ιατρικής ή μόνο Χειρουργικής μετά από τεσσάρων χρόνων αναγνωρισμένες σπουδές2. Το 1841 επεκτείνεται σε όλες τις σχολές το μέτρο της πενταετούς φοίτησης και ορίζεται το σύστημα των εξετάσεων και των αριστείων3. Μια διαταγή του ίδιου χρόνου ορίζει τα εξεταζόμενα μαθήματα στις εξετάσεις όλων των επιπέδων και θεσπίζει μεταβατικές διατάξεις4.

Εδώ τελειώνουν μάλλον οι διαταγές που αφορούν στη μεταρρύθμιση. Εκείνες που εκδίδονται από το 1842 ως το 1849 έχουν σκοπό να αντιμετωπίσουν την έκρηξη του πανεπιστημιακού κινήματος και έχουν τη θέση τους στο κεφάλαιο "Πολιτική δράση". Όσο για τη μεταρρύθμιση την ίδια, επικρίθηκε όχι λίγο από τους Ιταλούς παιδαγωγούς: "Μια μεταρρύθμιση τόσο εκτεταμένη που κάλυπτε τόσα αντικείμενα, έθιγε τόσα συμφέροντα, τροποποιούσε τόσες συνήθειες, δεν θα μπορούσε να διαφύγει την κριτική για το

——————————————

1. A.S.P. Università, ό.π., Notificazione [...] Dalla Soprintendenza agli Studi del Gran-Ducato li 5 Ottobre 1840. Βλ. και εδώ Παράρτημα, έγγραφο αρ. 6.

2. στο ίδιο, Notificazione [...] dalla Soprintendenza agli studi... li 5 novembre 1840.

3. στο ίδιο, Notificazione [...] dalla Soprintendenza aqli Studi [...l li 6 Febraio 1841. Για λεπτομέρειες (εξετάσεις, βραβεία, μαθήματα κτλ.) βλ. ειδικά κεφάλαια στην ενότητα "Διαδρομή των Σπουδών".

4. A.S.P. Α II 7, ό.π., Notificazione [...] dalla Soprintendenza agli Studi, li 2 Giugno 1841.

TEXT_PAGE_SHORT98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/99.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

14. Ο Καθηγητής Francesco Puccinotti

TEXT_PAGE_SHORT99
    TEXT_SEARCH_FORM
    TEXT_SEARCH_IN_BOOK
    TEXT_SEARCH_RESULTS
      TEXT_BOOK_LIST
        21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

        στους δρόμους, στις ταβέρνες, στα καφενεία [...] ανέμιζαν οι γυναίκες τα λάβαρα[...] και ο Λαός τις μεταχειριζόταν μ' εκείνους τους ευγενικούς τρόπους που άλλοτε θεωρούνταν προνόμιο της τάξης των ευγενών"1.

        Με τέτοιες περιγραφές, που είναι αναρίθμητες στους χρονικογράφους και στις εφημερίδες και που αναφέρονται σε εορτασμούς επετείων, μνημόσυνα, θεατρικές παραστάσεις, κονσέρτα, εκδηλώσεις αποδοκιμασίας ή επευφημίες με την ευκαιρία επισκέψεων πολιτικών προσώπων στην Πίζα κτλ. κτλ., εικονίζεται μια πόλη που έχει συνέχεια Luminaria, όχι πια για τη γιορτή του San Ranieri. Αλλά αυτά τα πανηγύρια είναι ακριβώς η προετοιμασία της μεγάλης πολεμικής εξόδου, που συνοδεύτηκε κι αυτή με τραγούδια και ποιήματα και ανθοδέσμες και αρωματισμένα μαντιλάκια και φιλιά και χειροκροτήματα και καμπανοκρουσίες και φωταψίες.

        Για να λυθεί το μεγάλο πρόβλημα του εξοπλισμού της Guardia Givica οργανώνονται παραστάσεις: «Η εταιρεία φίλων του θεάτρου, που σε κάθε περίσταση έδωσε συνεχή δείγματα πατριωτικής αρετής, θα παρουσιάσει αύριο Κυριακή, 24 Οκτωβρίου, την κωμωδία του Scribe με τον τίτλο "Una catena". Τα κέρδη θα διατεθούν για την πολιτοφυλακή»2. Την επόμενη Κυριακή πάλι οι Soci Filodramatici, πάλι για τον ίδιο σκοπό «θα παίξουν την πολυχειροκροτημένη κωμωδία του Συμπολίτη μας Δικηγόρου Tommaso Gherardi "Un momento di Errore"»3. Το ίδιο την άλλη Κυριακή, το ίδιο και την παράλλη.

        Από πρωτοπόρους πατριώτες ανοίγει κατάστιχο συνεισφορών για την αγορά όπλων και κατάλογος εθελοντών για κατάταξη στην πολιτοφυλακή. Απίστευτη είναι η προθυμία του κόσμου4. Μεγάλη Festa di Ballo για τον οπλισμό της 

        ——————————————

        1. στο ίδιο.

        2. L'Italia, Anno I, No 20, 23 Οκτωβρίου 1847.

        3. L'Italia, Anno I, No 21, 30 Οκτωβρίου 1847.

        4. L'Italia, Anno I, No 30, 31 Δεκεμβρίου 1847, "Sottoscrizione per la difesa nazionale".