Συγγραφέας:Σιδέρη, Αλόη
 
Τίτλος:Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:21
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989-1994
 
Σελίδες:687
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά - Ιταλικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα - Ιταλία, Πίζα
 
Χρονική κάλυψη:1806-1861
 
Περίληψη:Σκοπός του βιβλίου είναι να φωτίσει με κάθε δυνατή ακρίβεια μια πολύ μικρή γωνία ενός μεγάλου θέματος: της φοιτητικής μετανάστευσης. Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο της Πίζας, έναν χώρο από τους περισσότερο αδιερεύνητους, η συγγραφέας προσπάθησε να εντοπίσει τους Έλληνες που φοίτησαν εκεί σε μια κρίσιμη φάση της ελληνικής και της ιταλικής Ιστορίας (1806-1861). Ο πρώτος τόμος περιέχει τη μελέτη και τα πορίσματά της, και ο δεύτερος περιλαμβάνει καταλόγους και πίνακες. Στους καταλόγους βρίσκουμε τα ονόματα των Ελλήνων φοιτητών, ακόμα και εκείνων που γράφτηκαν αλλά δεν αποφοίτησαν, και στους πίνακες εμφανίζεται η διακύμανση του ρεύματος των Ελλήνων προς το Πανεπιστήμιο της Πίζας σε συσχετισμό με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τις χρονικές περιόδους, οι σχολές της προτιμήσεώς τους κατά περιόδους, η αριθμητική σχέση των πτυχιούχων προς αυτούς που εγκαταλείπουν τις σπουδές στην Πίζα, η διακύμανση του ποσοστού των Ελλήνων στο σύνολο των φοιτητών κτλ. Σε ειδικούς πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός των φοιτητών που έστειλε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας κάθε ελληνική πόλη και περιφέρεια σε όλο το διάστημα της πεντηκονταετίας. Στον επίλογο τίθενται τα ερωτήματα, στα οποία η έρευνα δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση. Στο παράρτημα παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά ντοκουμέντα: πιστοποιητικά για την εισδοχή, διπλώματα, σελίδες καταστίχων ή λυτά φύλλα, έγγραφα της αστυνομίας.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 35.12 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 87-106 από: 694
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/87.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

βιβλίο, γραμμένο από ομάδα διευθυντών και καθηγητών του Πανεπιστημίου και των Ινστιτούτων της Πίζας και αφιερωμένο στον Benitto Mussolini, που όμως παρασιωπά ή διαστρεβλώνει σημαντικές εξελίξεις της περιόδου της Γαλλοκρατίας1. Άκρως διαφωτιστική είναι τέλος η σύνοψη ιστορίας του Πανεπιστημίου καθώς και όλα τα ντοκουμέντα που περιέχονται στον κατάλογο της εκθέσεως που οργάνωσαν το 1946 τα Κρατικά Αρχεία της Πίζας2.

Από τη γέννηση ως τα τέλη του 18ου αιώνα.

Οι ιστορικοί του Πανεπιστημίου ανάγουν την αυγή των νομικών σπουδών στην Πίζα στον 12ο αιώνα, εποχή που άνθιζαν στην Τοσκάνη τα αυτόνομα κοινοτικά κράτη (comuni). Παράλληλα με τις συντεχνίες των τεχνών και των επαγγελμάτων, αναγνωρισμένες ήδη και προστατευόμενες από τον επίσκοπο της πόλης ή και από τον πάπα, δημιουργήθηκαν τότε εκεί εταιρείες μαθητών και δασκάλων, οι λεγόμενες Universitates, με σκοπό να εμβαθύνουν κυρίως στη μελέτη του Ρωμαϊκού Δικαίου και των νόμων του Ιουστινιανού. Αναφέρονται περίφημοι Πιζάνοι νομομαθείς του 12ου αιώνα, που ίσως αναδείχτηκαν από τους κόλπους των εταιρειών αυτών και προσάγεται ως μαρτυρία για τη δράση τους η πώληση ενός Νέου Κανόνος (Digesti nuovi) μέσω του Viviano, "αντιπροσώπου των Πιζάνων Μαθητών" (nuncii Pisanorum Scolarium). Μεταξύ των δασκάλων πιθανολογείται ότι συγκαταλεγόταν, στο τέλος του 12ου αι., ο Βουργούνδιος, ο "doctor doctorum", που μετέφρασε στα λατινικά τα ελληνικά εδάφια των Πανδεκτών. Μια εταιρεία γιατρών (dottorum in arte medicinae et

——————————————

1. L'Ateneo di Pisa, Tipografia P. Mariotti, 1929.

2. Catalogo della Mostra dell'Università di Pisa (29 marzo/31 ottobre 1946), εκδ. A.S.P.

Σελ. 87
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/88.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

in arte chirurgiae) ερχόταν να προστεθεί στις αρχές του 13ου αιώνα, στις εταιρείες των νομικών1.

Επίσημα αναγνωρίστηκαν οι πανεπιστημιακές σπουδές στην Πίζα με το σιγίλιο του Πάπα Κλήμη του ς' της 3 Σεπτεμβρίου 1343, στο οποίο και απαριθμούνται τα πλεονεκτήματα που πρόσφερε η πόλη σ' εκείνους που θα τη διάλεγαν ως έδρα των σπουδών τους2. Από τη στιγμή αυτή το Studio Generale της Πίζας μπορούσε να χορηγεί τον τίτλο του Δόκτορος ή του Διδασκάλου (Dottore ο Maestro) και αναγνωρίζονταν στους δασκάλους και στους σπουδαστές του τα ίδια προνόμια που είχαν χορηγηθεί στα Studi Generali της Μπολόνια και του Παρισιού. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για αναγνώριση και συνένωση των Εταιρειών που προϋπήρχαν, γι' αυτό και στο Studio εκείνο υπήρχαν τότε μόνο σχολές Θεολογίας, Δικαίου και Ιατρικής, στις οποίες συνεργάζονταν, ήδη από τον 13ο αιώνα, πολυάριθμοι δάσκαλοι και μαθητές.

Μετά από μια σύντομη περίοδο παρακμής τον 14ο αι., εξαιτίας των πολέμων της Πίζας με τη Φλωρεντία που είχαν συνέπεια να χάσει η Πίζα την αυτονομία της, το Πανεπιστήμιο ανθεί και πάλι τους επόμενους αιώνες (15ο - 17ο) με την υποστήριξη των

——————————————

1. Η ονομασία Universitas χρησιμοποιούνταν τότε για οποιαδήποτε συνεργατική εταιρεία. Ήταν ένα συνώνυμο του Collegium, που σημαίνει συγκέντρωση πολλών ατόμων στον ίδιο τόπο, με τη διαφορά ότι Universitas σήμαινε συνεταιρισμό ανθρώπων που ασκούσαν το ίδιο λειτούργημα (βλ. σχετικά Carlo Fedeli, ό.π., σ. 11-12). Η θεμελιακή διαφορά ένας πρώιμου πανεπιστημίου από τον τύπο αυτό της μεσαιωνικής Universitas έγκειται στο ότι συνενώνει μελετητές διαφόρων κλάδων. Γι' αυτό και τα πρώτα αναγνωρισμένα πανεπιστήμια ονομάστηκαν στην Ιταλία Studi generali ή Ακαδημίες και χρειάστηκε να περάσει ένας αιώνας από την ίδρυσή τους για να γενικευθεί η ονομασία Università, χωρίς να καταργηθεί όμως, ως το τέλος του περασμένου αιώνα, η χρήση του όρου Studio, Accademia και, συχνότατα, Ateneo.

2. Το σιγίλιο αυτό (Bolla in supreme dignitatis) βρίσκεται στα Κρατικά Αρχεία της Πίζας (Pergamene rirguardanti atti pubblici, No 36) και έχει δημοσιευθεί από τον Carlo Fedeli, ό.π., σ. 86, πίνακας 1.

Σελ. 88
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/89.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

10. Sapienza: Η Καμπάνα

ΕΙΚΟΝΑ

11. Η μεγάλη αυλή

Σελ. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/90.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Μεδίκων. Είναι η εποχή που σπουδάζουν στην Πίζα ο Ιωάννης Μέδικος, ο Καίσαρ Βοργίας και ο μετέπειτα πάπας Λέων ο 10ος. Μολονότι η εποχή αυτή απέχει δύο αιώνες περίπου από την περίοδο στην οποία εντοπίζεται η παρούσα έρευνα, αξίζει να διαγραφεί κάπως η φυσιογνωμία του πρώιμου εκείνου Πανεπιστημίου, επειδή τότε ακριβώς διαμορφώθηκε ο χαρακτήρας που έμελλε να σφραγίσει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τη λειτουργία του στους επόμενους αιώνες.

Αρχιγραμματέας (Arcicancelliere Pontificio) του Πανεπιστημίου ήταν ο Αρχιεπίσκοπος της Πίζας και Πρύτανης (Rettore) ένας σπουδαστής μη Τοσκάνος (nè Florentine nè dal dominio) που εκλεγόταν κάθε χρόνο από όλους τους σπουδαστές και ασκούσε τη δικαστική εξουσία σε όλα τα ζητήματα, εκτός από περιπτώσεις κλοπής ή φόνου. Οι φοιτητές ήταν χωρισμένοι σε "nationes" με βάση τον τόπο καταγωγής τους και είχαν όλοι τα ίδια δικαιώματα.

Οι διδασκαλίες γίνονταν στις κατοικίες των δασκάλων, στο αββαείο του S. Michele in Borgo, στα μοναστήρια της S. Caterina, του S. Pierrino και του San Niccola. Μετά τα μαθήματα οργανώνονταν συζητήσεις, στις οποίες μετείχαν οι σπουδαστές με δικαίωμα παρέμβασης. Οι συζητήσεις των Νομικών (Legisti) γίνονταν κάτω από τις στοές του Borgo, κοντά στην τωρινή είσοδο του Mercato, και τα διπλώματα απονέμονταν στον Άγιο Μιχαήλ ή στη μεγάλη σάλα του μεγάρου της Αρχιεπισκοπής.

Γύρω στα μέσα του 16ου αιώνα οι πανεπιστημιακές σπουδές απόχτησαν στέγη στην Πίζα: με χορηγίες των κοινοτήτων του κράτους της Φλωρεντίας και με συνεισφορές ιδιωτών, χτίστηκε το μέγαρο της Sapienza (1544) και ιδρύθηκαν τα Κολλέγια Ricci, Ferdinando, Vittoriano, Puteano, όπου στεγάζονταν φοιτητές και καθηγητές. Ήδη η πανεπιστημιακή ζωή οργανώνεται και ο διάσημος ουμανιστής Lelio Torelli αναλαμβάνει να συντάξει τους κανονισμούς της.

Οι σπουδές ανθίζουν: λαμπροί δάσκαλοι ερμηνεύουν τους νόμους, προάγεται η σπουδή του ανθρώπινου σώματος και η ίδια

Σελ. 90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/91.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

η κυβέρνηση των Μεδίκων ενθαρρύνει τις σπουδές της ανατομίας και τις χειρουργικές πρακτικές, που δοκιμάζονται πρώτα πάνω στα πτώματα των εκτελεσμένων. Δειλά στην αρχή εμφανίζονται οι πρώτοι δάσκαλοι της γλώσσας της Τοσκάνης, ξυπνάει το ενδιαφέρον για τις θετικές επιστήμες και ιδρύεται Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και Ορυκτολογίας. Ιδρύεται ο Βοτανικός Κήπος, όπου, για πρώτη φορά στην Ευρώπη, ανθίζουν η αλόη και ο καφές. Τέλος, από το 1589 ως το 1592 και από το 1610 ως το θάνατό του, διδάσκει στην έδρα των Μαθηματικών ο Galileo Galilei.

Από τα τέλη του 17ου ως τα μέσα περίπου του 18ου αιώνα, παρακμάζει το Μεγάλο Δουκάτο των Μεδίκων και, μαζί του, το Πανεπιστήμιο της Πίζας. Νέα εποχή ακμής θα γνωρίσει από το 1765 ως την τελευταία 10ετία του αιώνα, εποχή της βασιλείας του Λεοπόλδου Α' της Λορένης, αλλά με νέους πια θεσμούς που αντικατοπτρίζουν την πολιτική φιλοσοφία της φωτισμένης δεσποτείας. Ο 18ος αιώνας είναι για το Πανεπιστήμιο η αρχή μιας μεταβατικής περιόδου, στο διάστημα της οποίας θα χάνει όλο και περισσότερο τον χαρακτήρα της "Universitas" και θα μετατρέπεται, παρ' όλη την αντίστασή του, σ' ένα ίδρυμα που λειτουργεί με τυπικές άνωθεν προδιαγραφές. Στο τέλος της περιόδου αυτής, γύρω στα μέσα του 19ου αιώνα, οι άγραφοι θεσμοί του ύστερου Μεσαίωνα και της Αναγέννησης θα είναι μια νοσταλγική ανάμνηση.

Βασικός σταθμός στην πορεία προς τον "εκσυγχρονισμό" είναι η ανάθεση της πρυτανείας σε καθηγητή του Πανεπιστημίου: ο Provveditore αναλαμβάνει την ευθύνη για την τήρηση των κανονισμών και πλήθος άλλες εξουσίες, που είχε πριν ο αιρετός αντιπρόσωπος των φοιτητών. Αναφέρεται ότι την εξουσία αυτή άσκησε με εξαιρετική σύνεση, από το 1769 ως το 1803, ο φωτισμένος καθηγητής και ιστορικός του Πανεπιστημίου Angelo Fabroni.

Την ίδια περίοδο αναπτύσσονται στο Πανεπιστήμιο της Πίζας οι σπουδές της Φυσικής από τους οπαδούς των θεωριών του Γαλιλαίου, ανοίγει η βιβλιοθήκη της Sapienza (1742), ξαναρχίζουν οι σπουδές της Χειρουργικής με εμπνευστή τον "Τοσκάνο

Σελ. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/92.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

12. Ο καθηγητής Gaetano Savi

Σελ. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/93.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ιπποκράτη" Francesco Vaccà Bertinghieri και προάγονται οι σπουδές της Νομικής με τον Andrea Guadagni και τον Gianmaria Lampredi. Γύρω στα μέσα του αιώνα ιδρύονται έδρες Φυσικής πειραματικής, Χημείας και Δημοσίου δικαίου. Η έδρα του Φεουδαρχικού Δικαίου καταργείται ως ασύμφωνη με το πνεύμα των νέων καιρών.

Από την εποχή της Γαλλοκρατίας ως την Ένωση

Καθώς δύει ο ΙΗ' αι., οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης, που είχαν ήδη από πριν περάσει τις πύλες του Πανεπιστημίου της Πίζας, έρχονται να εκπροσωπηθούν στην Τοσκάνη από τους ίδιους τους Γάλλους και τους Ιταλούς "Napoleonidi". Στην πολυτάραχη περίοδο της γαλλικής εισβολής και των κοινωνικών συγκρούσεων Ιακωβίνοι καθηγητές καταλαμβάνουν έδρες στο Πανεπιστήμιο. Το 1799, αμέσως μετά την αποκατάστασή του, ο Αρχιδούκας Φερδινάνδος ο Γ' διατάζει από τη Βιέννη την αναστολή της λειτουργίας του Πανεπιστημίου. Το επόμενο έτος οι Γάλλοι θα δώσουν διαταγή να ξανανοίξει.

Η περίοδος που ακολουθεί (1801-1810) είναι σημαντική για την ιστορία του Πανεπιστημίου της Πίζας, επειδή σ' αυτό πνέει τότε ο άνεμος της Γαλλικής Επανάστασης: οι Γάλλοι επιβάλλουν τη διδασκαλία στην ιταλική γλώσσα και ιδρύουν έδρες Ιστορίας και Ναυτικού Δικαίου. Ο φιλελεύθερος Andrea Vaccà διαδέχεται τον πατέρα του στη θέση του Provveditore. Ο διάσημος βοτανολόγος Gaetano Savi καταλαμβάνει έδρα στο Πανεπιστήμιο, οι νομικές σπουδές οδηγούνται σε κορυφαία σημεία από τον διάσημο μελετητή των πηγών του δικαίου Giovanni Carmignani, ενώ ο "βιβλιοπώλης-καθηγητής" Giovanni Rosini αναλαμβάνει την έδρα της Ιταλικής φιλολογίας.

Στην επόμενη φάση, που είναι γνωστή ως "Ναπολεόντεια περίοδος" (1810-1814), τα τρία διαμερίσματα, στα οποία 

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/94.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

χωρίστηκε η Τοσκάνη, αποτέλεσαν μία εκπαιδευτική περιφέρεια και σ' αυτήν αποφασίστηκε να ηγείται το Πανεπιστήμιο της Πίζας. Τη διοίκηση του Πανεπιστημίου ανέλαβε ένα Διευθυντικό σώμα, αποτελούμενο από τον πρύτανη, έναν επιθεωρητή (Ispettore) στην Πίζα, έναν στη Φλωρεντία και μερικούς ψιλώ ονόματι (Ispettori onorari), και ένα Συμβούλιο, αποτελούμενο από τον πρύτανη και όλους τους καθηγητές. Οι σχολές έγιναν πέντε: Θεολογική, Νομική, Ιατρική, Θετικών Επιστημών, Φιλολογίας. Υπήρχαν επίσης σπουδαστήρια Ανατομίας και Φυσικής, εργαστήριο Χημείας, Βοτανικός κήπος, Αστεροσκοπείο και Βιβλιοθήκη. Στο ακαδημαϊκό σώμα προστέθηκαν έκτακτοι λέκτορες (lettori straordinari), που εκλέγονταν από το σώμα των φοιτητών.

Προκειμένου για την περίοδο αυτή η έρευνα απέδωσε, μεταξύ άλλων, ένα κατάστιχο που επιγράφεται "Registro dei Graduati nella Imperiale Accademia di Pisa 1811-1813"1. Στην αρχή του κατάστιχου υπάρχουν υποδείγματα διπλωμάτων, χωρίς ονόματα, γραμμένα στα γαλλικά: Certificat de Capacité, Diplôme de Bachelier, de Licencié, de docteur. Όλα αρχίζουν με την καθιερωμένη τότε φράση "Au nom de Napoléon, Empereur des Français, Roi d' Italie, et Protecteur de la Confédération de Rhin" και υπογράφονται "par Son Excellence le Grand Maître, le Conseilleur-Secrétaire-Général". Χαρακτηριστικό του πνεύματος της εποχής είναι το εξής υπόδειγμα διπλώματος: "Université Impériale-Académie de Diplôme de Sage-Femme.

——————————————

1. A.S.P., Università, D. I. No 200. Μεταξύ των 345 ονομάτων που αναγράφονται στο κατάστιχο, δεν υπάρχει κανείς Έλληνας. Δεν αληθεύει λοιπόν ότι, για την περίοδο αυτή, "αρχεία δεν υφίστανται" (Ν. Τωμαδάκης, ό.π., σ. 213). Για τους Έλληνες που φοιτούσαν τότε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, βλ. κεφ. "Η διαδρομή των σπουδών" καθώς και κατάλογο Β'. Επίσης A.S.P., Università, D.I. 20, όπου διά χειρός του ίδιου του φοιτητή, αναγράφεται: "Ιο Anastasio Padovani nativo di Corfu, Dipartimento: delle Isole Ionie di anni 18, m' iscrivo per scolare leggista anno secondo. A di 4 9bre 1813". Ο ίδιος σημειώνει για δεύτερη φορά την εγγραφή του στις 15 Μαΐου 1814.

Σελ. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/95.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Nous sοulignés Doyen, eτ Professeurs de la faculté de Médecine de l'Académie de ... en exécution de la Loi du 19 Ventôse An. 11 certifions que la Dame... âgée de ... native de... Commune de ... Département de ... après nous avons exhibé conforment à l'article 3 de la Loi précitée, les Certificats des cours qu'elle a finis, a été par nous interrogée sur les différents parties de la théorie, et de la pratique des accouchements qu'il est indispensable à une Sage-Femme de connaître, dans lequel examen la Dite... ayant fait preuve de capacité, nous lui délivrons le présent Diplôme de Sage-Femme"1.

Η περίοδος της Παλινόρθωσης ανοίγει για το Πανεπιστήμιο της Πίζας με τη διαταγή του 1814 για την "ανασύστασή" του2. Με το διάταγμα αυτό "καταργείται η Ακαδημία της Πίζας [...] και ανακαλούνται εν ισχύι οι Νόμοι και αι Διατάξεις αι διέπουσαι το Πανεπιστήμιον υπό την διακυβέρνησιν της Α.Α. και Β.Υ.". Στη διοίκηση του Πανεπιστημίου επαναφέρονται ο Gran Cancelliere στο πρόσωπο του Αρχιεπισκόπου της Πίζας, ο Auditore και ο Γενικός Προβλεπτής (Provveditore Generale). Στον τελευταίο ανατίθεται η διεύθυνση και η αστυνόμευση (direzione e polizia) του Πανεπιστημίου. Το αξίωμα του Κοσμήτορος αναλαμβάνει ο εκάστοτε αρχαιότερος σε κάθε σχολή. Στις Γενικές Διατάξεις του Κανονισμού ορίζεται ως βάση της διδασκαλίας η Καθολική θρησκεία και ηθική, η υπακοή στον Ηγεμόνα, ο σεβασμός στις Δημόσιες Αρχές, η αφοσίωση στην Πατρίδα (εδώ ως πατρίδα νοείται το κράτος της Τοσκάνης) και η διαφύλαξη της δόξας των γραμμάτων στην Τοσκάνη.

——————————————

1. Αυτά σε μια εποχή, στην οποία ελάχιστα κορίτσια φοιτούσαν ακόμα και σε δημοτικά σχολεία (Βλ. Luigi F. Previti, "Educazione popolare" στο Una città..., ό.π.)

2. A.S.P. Università, A II 7, Regolarmenti, notificazioni e circolari dal 1814-1859, Regolarmento per la I. e R. Università di Pisa approvato da S.A.I. e R. con Benigno rescritto de'IX novembre 1814, con un appendice al medesimo, Pisa, Nistri, 1826.

Σελ. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/96.gif&w=600&h=393 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

13. Ο Βοτανικός Κήπος

Σελ. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/97.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Οι σχολές περιορίζονται σε τρεις: Θεολογική, Νομική και Ιατροφυσική. Η τελευταία χωρίζεται σε δύο τομείς: Ιατροχειρουργικής και Φυσικομαθηματικής. Οι όροι εισδοχής, τα μαθήματα, οι εξετάσεις κτλ. ορίζονται με υπέρμετρη σχολαστικότητα1. Προβλέπονται 30 καθηγητές για όλες μαζί τις σχολές, όλοι τακτικοί, και καταργείται ο θεσμός των εκτάκτων λεκτόρων που αναδεικνύονταν από το σώμα των φοιτητών.

Μία νέα αρχή ιδρύεται στο Μ. Δουκάτο το 1816: η Soprintendenza agli Studi, ένα είδος Υπουργείου Παιδείας, που εποπτεύει όλη τη Δημόσια Εκπαίδευση της Τοσκάνης. Στην αρχή αυτή όφειλαν να υποβάλλουν οι Provveditori των Πανεπιστημίων της Σιένας και της Πίζας όλες τις υποθέσεις που υπέβαλλαν παλαιότερα απ' ευθείας στον Αρχιδούκα. Ο Soprintendente όφειλε να ενημερώνει τον Αρχιδούκα, με αναφορά του, κάθε μήνα2. Το 1830 η Soprintendenza agli Studi συγχωνεύτηκε με τη Γραμματεία του Κράτους (Segreteria di Stato) και το 1840 ξανάγινε αυτόνομη.

Πριν κλείσει η αναφορά στον κανονισμό του 1814, που προσδιόρισε την πανεπιστημιακή ζωή για δυόμισι περίπου δεκαετίες, πρέπει να σημειωθεί ότι διατηρούνται μ' αυτόν όλες οι προδιαγραφές που επέτρεπαν την απρόσκοπτη πρόσβαση των ξένων στο Πανεπιστήμιο. Επιπλέον δεν έγιναν οστρακισμοί καθηγητών: οι ίδιοι άνθρωποι που είχαν ήδη ενστερνιστεί -και για ένα διάστημα πραγματώσει- τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης, καλούνταν τώρα να εφαρμόσουν συντηρητικούς θεσμούς3.

——————————————

1. "Επεκράτησε η ιδέα ότι η νεολαία πρέπει να υπόκειται σε πολυάριθμους αυστηρούς κανονισμούς, υπερβολικά κουραστικούς για πνεύματα φλογερά και ελεύθερα..." (A. Zobi, Storia civile della Toscana dal 1737-1846, Firenze 1850-52, σ. 159).

2. A.S.P., Università, A II 7, ό.π., Istruzioni per il Regio Consultore e Soprintendente agli Studi del Gran-Ducato, approvato da Sua Altezza Imperiale e Reale. Sotto di 29 novembre 1816.

3. Βλ. τα αποτελέσματα της αντινομίας αυτής στα κεφ. "Η διαδρομή των σπουδών", "Πολιτική δράση" κ.ά.

7

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/98.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Ο δεύτερος μεγάλος σταθμός στην ιστορία του Πανεπιστημίου είναι η μεταρρύθμιση του 1839-41, που έχει τη σφραγίδα του G. Giorgini, Υπουργού της Παιδείας και πρώην καθηγητή των Μαθηματικών και Provveditore στο Πανεπιστήμιο της Πίζας. Με διαταγή του 1840 οι σχολές αυξάνονται σε έξι (Θεολογική, Νομική, Φιλοσοφική, Ιατρική-Χειρουργική, Μαθηματικών επιστήμων, Φυσικών επιστημών) και ιδρύονται νέες έδρες που εκφράζουν το πνεύμα των καιρών1. Τον ίδιο χρόνο αυξάνεται σε πέντε χρόνια το διάστημα σπουδών της Ιατρικής, με την εξαίρεση όμως εκείνων που φτάνουν στην Πίζα μετά από σπουδές σε άλλα Πανεπιστήμια. Σ' αυτούς χορηγείται πτυχίο μόνο Ιατρικής ή μόνο Χειρουργικής μετά από τεσσάρων χρόνων αναγνωρισμένες σπουδές2. Το 1841 επεκτείνεται σε όλες τις σχολές το μέτρο της πενταετούς φοίτησης και ορίζεται το σύστημα των εξετάσεων και των αριστείων3. Μια διαταγή του ίδιου χρόνου ορίζει τα εξεταζόμενα μαθήματα στις εξετάσεις όλων των επιπέδων και θεσπίζει μεταβατικές διατάξεις4.

Εδώ τελειώνουν μάλλον οι διαταγές που αφορούν στη μεταρρύθμιση. Εκείνες που εκδίδονται από το 1842 ως το 1849 έχουν σκοπό να αντιμετωπίσουν την έκρηξη του πανεπιστημιακού κινήματος και έχουν τη θέση τους στο κεφάλαιο "Πολιτική δράση". Όσο για τη μεταρρύθμιση την ίδια, επικρίθηκε όχι λίγο από τους Ιταλούς παιδαγωγούς: "Μια μεταρρύθμιση τόσο εκτεταμένη που κάλυπτε τόσα αντικείμενα, έθιγε τόσα συμφέροντα, τροποποιούσε τόσες συνήθειες, δεν θα μπορούσε να διαφύγει την κριτική για το

——————————————

1. A.S.P. Università, ό.π., Notificazione [...] Dalla Soprintendenza agli Studi del Gran-Ducato li 5 Ottobre 1840. Βλ. και εδώ Παράρτημα, έγγραφο αρ. 6.

2. στο ίδιο, Notificazione [...] dalla Soprintendenza agli studi... li 5 novembre 1840.

3. στο ίδιο, Notificazione [...] dalla Soprintendenza aqli Studi [...l li 6 Febraio 1841. Για λεπτομέρειες (εξετάσεις, βραβεία, μαθήματα κτλ.) βλ. ειδικά κεφάλαια στην ενότητα "Διαδρομή των Σπουδών".

4. A.S.P. Α II 7, ό.π., Notificazione [...] dalla Soprintendenza agli Studi, li 2 Giugno 1841.

Σελ. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/99.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

14. Ο Καθηγητής Francesco Puccinotti

Σελ. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/100.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

επιστημονικό κριτήριο, από το οποίο διαπνεόταν, και για την ίδια την εφαρμογή της σε συσχετισμό με τις πραγματικότητες του τόπου..."1 Από τις πραγματικότητες αυτές ίσως η πιο αντίνομη σ' ένα τόσο φιλόδοξο σχέδιο πανεπιστημιακής μεταρρύθμισης ήταν η άθλια κατάσταση, στην οποία βρισκόταν τότε στην Τοσκάνη η πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση: "Η μεταρρύθμιση υπήρξε πρόωρη και επίσης πολύ εκτεταμένη κι αυτό συνέβη επειδή άρχισε από το σημείο, στο οποίο όφειλε να καταλήξει"2.

Παρόλα αυτά, στη δεκαετία του 1840, ανθούν οι σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας και είναι άγνωστο πόσο συνέβαλε σ' αυτό η μεταρρύθμιση και πόσο η γενικότερη ακμή, στην οποία βρισκόταν τότε το ιταλικό πνευματικό κίνημα. Σε μεγάλο βαθμό συντείνει πάντως ο κοσμοπολίτικος χαρακτήρας του Πανεπιστημίου που, ειδικά την εποχή της έντασης των ιταλικών αγώνων, το είχε καταστήσει άσυλο καθηγητών-πολιτικών προσφύγων. Διάσημοι δάσκαλοι από κάθε μέρος της Ιταλίας διαδέχονταν ο ένας τον άλλον στις έδρες του Πανεπιστημίου: ο Federico Del Rosso, ο Giuseppe Montanelli, ο Silvestro Centofanti και πάντα ο Carmignani στα Νομικά, οι εφευρέτες Luigi Pacinotti και Carlo Matteucci και ο κορυφαίος συγγραφέας και δάσκαλος Ottaviano Fabrizio Mossoti στη Φυσική, ο Raffaele Piria στη Χημεία και, στην έδρα της Αστρονομίας, ο σοφός Giuseppe Piazzini. Στο νοσοκομείο της S. Chiara, όπου κάνουν την εξάσκησή τους οι χειρουργοί, εξελίσσονται οι παλαιότερες πρακτικές και διερευνώνται νέες περιοχές, όπως το ζήτημα των όγκων.

——————————————

1. G. Baldasseroni, Leopoldo Il Granduca di Tosccma e i suoi tempi, Firenze 1871, σ. 137.

2. A. Zobi, ό.π., σ. 506, 508. Δεν έλειψαν πάντως και τα εγκώμια: "Η γενική μεταρρύθμιση [...] επαινέθηκε πολύ όχι μόνο στην Τοσκάνη και στα άλλα κράτη της χερσονήσου, αλλ' ακόμα και στη Γερμανία και στη Γαλλία, όπου δεν άργησε να φτάσει η φήμη της" (Paolo Tronci e Giovanni Sforza, ό.π., σ. 353).

Σελ. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/101.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

15. Ο κανονισμός του Πανεπιστημίου μετά την Παλινόρθωση

EIKONA

16. Ο αριθμός των φοιτητών πριν και μετά τον ακρωτηριασμό του

Σελ. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/102.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

"Οι καιροί εν τω μεταξύ ωρίμαζαν· τα τολμηρά κινήματα του 1848 είχαν βαθιά απήχηση όχι μόνο στη σπουδάζουσα νεολαία της Πίζας, αλλά και στο ίδιο το ακαδημαϊκό σώμα· το μαρτυρούν τα δοξασμένα πεδία των μαχών του Curtatone και της Montanara· συνεπώς και η αντεκδίκηση μετά την παλινόρθωση υπήρξε σκληρή: με μια απόφαση, που ίσως δημοσιεύτηκε στην Αυστρία, το Πανεπιστήμιο κόπηκε στα δύο· το ένα μέρος του προοριζόταν για την Πίζα (Ιατρική, Φυσικές επιστήμες, Μαθηματικά, Φιλοσοφία και Φιλολογία)· το άλλο κατευθύνθηκε στη Σιένα (Θεολογία, Νομική). Τότε, μέσα στην οδύνη της πόλης ολόκληρης, υψώθηκε η φωνή ενός ετοιμοθάνατου: ο Αρχιεπίσκοπος Parretti, από το κρεβάτι του πόνου, έτοιμος να παρουσιαστεί μπροστά στο Θεό, διαμαρτυρόταν σθεναρά, με όλη τη δύναμη της ψυχής του και με το νομικό δικαίωμά του ως Αρχιγραμματέως του Πανεπιστημίου, εναντίον του ασύνετου σχίσματος..."1

Η περίοδος 1850-59 είναι εποχή μαρασμού των σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, που στερήθηκε μια από τις πιο ζωντανές και δημιουργικές σχολές του, και σκληρών περιορισμών, καταπιέσεων και διωγμών για τους φοιτητές και τους καθηγητές του.

Στις 30 Απριλίου του 1859, με διάταγμα της Προσωρινής Κυβέρνησης, αποκαθίσταται το Πανεπιστήμιο της Πίζας και συγκροτείται επιτροπή από 6 καθηγητές για να προτείνει τους τρόπους και τις αναγκαίες αναδιατάξεις2. Μετά ένα χρόνο, τον Μάρτιο του 1860, με βάση τις προτάσεις της επιτροπής, θεσπίζεται, σε όλες της τις λεπτομέρειες, η πολυπόθητη αποκατάσταση. Η

——————————————

1. Carlo Fedeli, 8.π., σ. 221. Το διάταγμα της 28 Οκτωβρίου 1851 για τον ακρωτηριασμό του Πανεπιστημίου ίσως βρίσκεται στη Βιέννη, όπου ασφαλώς θα υπάρχουν και άλλα ντοκουμέντα, πολύτιμα για την έρευνα αυτή. Τα σχετικά με τη συμμετοχή της Πανεπιστημιακής Φάλαγγας στον Πρώτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας βλ. αναλυτικά στο κεφ. "Στη φωτιά!"

2. A.S.P., Università A II 7, ό.π., R. Università di Pisa, Decreti ed Ordini dai 27 Aprile 1850, Pisa Stamperia della Università, 1860.

Σελ. 102
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/103.gif&w=600&h=915 21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

ΕΙΚΟΝΑ

17. Ο Κανονισμός της Πανεπιστημιακής Φρουράς

EIKONA

18. Το εξώφυλλο της διαταγής για την αποκατάσταση του Πανεπιστημίου

Σελ. 103
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/104.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

σχετική διαταγή υπογράφεται από τον Πρωθυπουργό και Υπουργό Εσωτερικών καθώς και τον Υπουργό Δημοσίας Εκπαιδεύσεως της Κυβερνήσεως της Τοσκάνης "βασιλεύοντος του Vittorio Emanuele"1.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΛΙΜΑ - ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

Ένα τεράστιο Gabinetto Vieusseux

Τα χαρακτηριστικά της συγκυρίας, που έγινε προσπάθεια να διαγραφούν στα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου αυτού, προσδιόρισαν και το είδος του πατριωτισμού και του πολιτικού πάθους που διαμορφώθηκε στο Πανεπιστήμιο της Πίζας στο διάστημα του Risorgimento. Καθένας μπορεί να φανταστεί τις ιδεολογικές εγχαράξεις που συντελέστηκαν στο διάστημα της γαλλικής κατοχής, οπότε "οι πολιτειακές διενέξεις εισέδυαν ακόμα και στο ήσυχο περιβάλλον των καθηγητών της θεολογίας [...] διαδίδονταν ανάμεσα στους Καθηγητές και στους φοιτητές οι θεωρίες της επανάστασης [...] καθηγητές Ιακωβίνοι και αντιδραστικοί διαδέχονταν ο ένας τον άλλον στις πανεπιστημιακές έδρες, ανατρέπονταν, ξαναδιορίζονταν..."2 Άδικα η Μαρία Λουίζα θα προσπαθήσει να επαναφέρει την παλιά τάξη πραγμάτων καταργώντας τις νέες έδρες που είχαν ιδρυθεί στην πρώτη περίοδο της Γαλλοκρατίας: "Οι φοιτητές αντιδρούν με σάτιρες παριστάνοντας το δίπλωμα να απονέμεται σε μουλάρια"3.

——————————————

1. στο ίδιο, "Il Governo di Toscana, considerando che le mutate condizioni politiche..."

2. L'Ateneo di Pisa, ό.π., σ. 23.

3. στο ίδιο σ. 24. "Δεν ήταν καιροί ευνοϊκοί για σπουδές", σχολιάζει

Σελ. 104
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/105.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Με την Παλινόρθωση άλλαξαν οι θεσμοί, αλλά όχι και η πνευματική φυσιογνωμία του Πανεπιστημίου. Αντίθετα: στο διάστημα από το 1815 ως το 1848 το πανεπιστημιακό κίνημα θα ακμάζει όλο και περισσότερο για να φτάσει, στο τέλος της δεκαετίας του '40, σε θαυμαστές κορυφώσεις. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται, σε μέγιστο βαθμό, στην ανεκτικότητα των κυβερνητικών αρχών που επέτρεψε στο Πανεπιστήμιο να διατηρήσει, ακόμα και στην πολυτάραχη περίοδο της ακμής του Risorgimento, τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα του.

"Ένα τεράστιο Gabinetto Vieusseux", χαρακτήρισε το Πανεπιστήμιο της Πίζας ο Rosselli Nello: "Οι Τοσκάνοι φοιτητές", γράφει, "αποτελούσαν κάτι λιγότερο από το μισό του φοιτητικού πληθυσμού -οι άλλοι ήταν Λομβαρδοί και Πιεμοντέζοι και Εμιλιάνοι και Ρομάνοι· υπήρχαν επίσης μερικοί Γάλλοι και Γερμανοί, αλλά κυρίως δρούσαν εκεί δύο μεγάλοι και διακεκριμένοι πυρήνες, ο ένας ξένος εθνικά και γλωσσικά, ο άλλος μόνο πολιτικά: ο πυρήνας των Ελλήνων και ο πυρήνας των Κορσικανών. Ότι οι Κορσικανοί, συνδεδεμένοι με την Τοσκάνη με παλαιότατους δεσμούς και διαρκή εμπορικά συμφέροντα, έστελναν τους γιους τους να σπουδάσουν στην Πίζα, καθόλου παράξενο [...] Πιο μοναδική αντίθετα ήταν η συρροή των Ελλήνων, που έγινε ιδιαίτερα έντονη με την όξυνση των σχέσεων ανάμεσα στην κυβέρνηση και τους κυβερνώμενους στις χριστιανικές επαρχίες της τουρκικής αυτοκρατορίας κι αργότερα με την έκρηξη και τη συνέχιση της ακατάβλητης επανάστασης. Ονομάζονταν Έλληνες όλοι, αλλά έρχονταν τόσο από την Κέρκυρα όσο και από την Αλβανία, από τα Δωδεκάνησα αλλά κι από τις ηγεμονίες της Μολδαβίας και της

——————————————

ο συγγραφέας του βιβλίου "γιατί προείχαν τα πολιτικά ενδιαφέροντα..." Και όμως είναι η εποχή στην οποία γίνεται επανάσταση στην Κλινική Χειρουργική, κυρίως από τον Andrea Vaccà, στη Βοτανική διατυπώνονται πρωτοποριακές θεωρίες από τον G. Savi και γίνονται στην Πίζα εφαρμογές πρωτοφανείς στην Ευρώπη, διδάσκεται για πρώτη φορά Ιταλική Φιλολογία από τον διάσημο Rosini και αρχίζει την καριέρα του στη Νομική σχολή ο Carmignani. Αλλά το βιβλίο είναι αφιερωμένο στον Benitto Mussolini.

Σελ. 105
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/40/gif/106.gif&w=600&h=91521. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

Βλαχίας ή από την Αρμενία. Έφερναν στην Πίζα τη νοσταλγία της υπόδουλης πατρίδας τους, τη γοητεία ενός πανάρχαιου πολιτισμού που ασφυκτιούσε, τη γλυκύτητα της γλώσσας τους, τη ροπή προς τις σπουδές, προς τις μυστικές εταιρείες, προς τις πολιτικές ραδιουργίες..."1

Από το λυρικό ύφος του κειμένου, με δεδομένον μάλιστα τον άκρατο φιλελληνισμό των Ιταλών διανοουμένων, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι ο Nello υπερβάλλει. Η πληροφορία όμως επαληθεύεται από τα στοιχεία που παρέχουν τα αρχεία (εκτός από την αριθμητική αναλογία) και διασταυρώνεται με αντίστοιχες πληροφορίες άλλων Ιταλών ιστοριογράφων: "Ανάμεσα στους φοιτητές", γράφει ο Gherardo Nerucci, "αφθονούσαν οι Ελβετοί, οι Ρομάνοι, οι Κορσικανοί. Οι Έλληνες εξάλλου αριθμούσαν μια παροικία· αυτοί, εξιστορώντας τα κατορθώματα της επανάστασής τους κατά των Τούρκων, παρακινούσαν τους Ιταλούς να τους μιμηθούν". Ο ίδιος ιστοριογράφος αναφέρει ένα εκ πρώτης όψεως ασήμαντο επεισόδιο, που είναι όμως χαρακτηριστικό της ιδεολογίας όχι μόνο των φοιτητών, αλλά και των καθηγητών στη διάρκεια της δεκαετίας του '40: Τον Ιανουάριο του 1844, με την ευκαιρία της ευεργετικής της τραγουδίστριας Teresa Brambilla σε θέατρο της Πίζας, ο φοιτητής Ανδρέας Ρηγόπουλος δημοσίευσε ένα ποίημα (Λιβόρνο, Τυπογρ. Pozzolini), που μοιράστηκε στους θεατές μεταφρασμένο σε πεζό από τον καθηγητή S. Centofanti, στο οποίο ο ποιητής καλεί την Teresa Brambilla να πάει στην Ελλάδα, να δει πώς πεθαίνουν οι γενναίοι, πώς ξαναβρίσκουν με αίμα την αρχαία δόξα, πώς νικούν, πώς εξυψώνονται, πώς κατακτούν το στεφάνι της δόξας, πώς ανοίγουν ελεύθερα τα φτερά τους, φτάνει μόνο να ενωθούν2.

——————————————

1. Rosselli Nello, "Frammento....", ό.π., σ. 107-108.

2. Ersilio Michel, ό.π., σ. 172: "Πρέπει λογικά να υποθέσουμε ότι οι στίχοι αυτοί δεν πέρασαν κανονικά από τον έλεγχο της λογοκρισίας και ότι μοιράστηκαν σε περιορισμένο κύκλο και με μεγάλη προφύλαξη και περίσκεψη". Την ιταλική απόδοση του ποιήματος παραθέτει ο G. Nerucci,

Σελ. 106
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Έλληνες φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πίζας (1806-1861), Α΄-Β΄
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 87
    21. Σιδέρη, Φοιτητές Πίζας

    βιβλίο, γραμμένο από ομάδα διευθυντών και καθηγητών του Πανεπιστημίου και των Ινστιτούτων της Πίζας και αφιερωμένο στον Benitto Mussolini, που όμως παρασιωπά ή διαστρεβλώνει σημαντικές εξελίξεις της περιόδου της Γαλλοκρατίας1. Άκρως διαφωτιστική είναι τέλος η σύνοψη ιστορίας του Πανεπιστημίου καθώς και όλα τα ντοκουμέντα που περιέχονται στον κατάλογο της εκθέσεως που οργάνωσαν το 1946 τα Κρατικά Αρχεία της Πίζας2.

    Από τη γέννηση ως τα τέλη του 18ου αιώνα.

    Οι ιστορικοί του Πανεπιστημίου ανάγουν την αυγή των νομικών σπουδών στην Πίζα στον 12ο αιώνα, εποχή που άνθιζαν στην Τοσκάνη τα αυτόνομα κοινοτικά κράτη (comuni). Παράλληλα με τις συντεχνίες των τεχνών και των επαγγελμάτων, αναγνωρισμένες ήδη και προστατευόμενες από τον επίσκοπο της πόλης ή και από τον πάπα, δημιουργήθηκαν τότε εκεί εταιρείες μαθητών και δασκάλων, οι λεγόμενες Universitates, με σκοπό να εμβαθύνουν κυρίως στη μελέτη του Ρωμαϊκού Δικαίου και των νόμων του Ιουστινιανού. Αναφέρονται περίφημοι Πιζάνοι νομομαθείς του 12ου αιώνα, που ίσως αναδείχτηκαν από τους κόλπους των εταιρειών αυτών και προσάγεται ως μαρτυρία για τη δράση τους η πώληση ενός Νέου Κανόνος (Digesti nuovi) μέσω του Viviano, "αντιπροσώπου των Πιζάνων Μαθητών" (nuncii Pisanorum Scolarium). Μεταξύ των δασκάλων πιθανολογείται ότι συγκαταλεγόταν, στο τέλος του 12ου αι., ο Βουργούνδιος, ο "doctor doctorum", που μετέφρασε στα λατινικά τα ελληνικά εδάφια των Πανδεκτών. Μια εταιρεία γιατρών (dottorum in arte medicinae et

    ——————————————

    1. L'Ateneo di Pisa, Tipografia P. Mariotti, 1929.

    2. Catalogo della Mostra dell'Università di Pisa (29 marzo/31 ottobre 1946), εκδ. A.S.P.