Συγγραφέας:Τσικνάκης, Κώστας
 
Τίτλος:Ελληνικός νεανικός τύπος (1915-1936). Καταγραφή
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:5
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:804
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Νεανικά έντυπα
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1915-1936
 
Περίληψη:
5. Κώστας Τσικνάκης, Ελληνικός νεανικός τύπος (1915-1936). Καταγραφή, 1986, σ. 804.

Στόχος του βιβλίου αυτού είναι η επισήμανση και η καταγραφή ενός υλικού, που μέχρι πρόσφατα δεν είχε χρησιμοποιηθεί στη μελέτη της σύγχρονης ιστορίας μας, είτε γιατί δεν είχε εκτιμηθεί σωστά η σημασία του είτε γιατί παραμερίστηκε ως μη ανταποκρινόμενο στις προδιαγραφές περί ιστορικής έρευνας: παρουσιάζονται 324 νεανικά έντυπα των ετών 1915-1936. Η συναγωγή αυτή προέκυψε από συστηματική έρευνα τα χρόνια 1983-1984, σε δημόσιες ή ιδιωτικές βιβλιοθήκες και αρχεία της Αθήνας και μεγάλων επαρχιακών πόλεων. Από τα βιβλιογραφικά αυτά λήμματα που ανακοινώνονται, τα 171 αντιστοιχούν σε περιγραφές από αυτοψία και λεπτομερή αποδελτίωση των εντύπων, ενώ τα υπόλοιπα 153 αντιστοιχούν σε έντυπα έμμεσα γνωστά, τα οποία λανθάνουν. Οι πληροφορίες γι’ αυτά είναι αρκετά περιορισμένες και στηρίζονται σε βιβλιογραφικές μνείες ή αναφορές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 43.38 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 6-25 από: 806
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/6.gif&w=600&h=915 5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 6
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/7.gif&w=600&h=915 5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Μέχρι σήμερα, δεν έχει επιχειρηθεί καμιά συστηματική καταγραφή των τίτλων, όσων περιοδικών εντύπων κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα, από την ανακήρυξή της ως ανεξάρτητου κράτους ως τις μέρες μας1. Οι λόγοι για τους οποίους είναι αναγκαία μια τέτοια εργασία, είναι γνωστοί και δεν χρειάζεται να αναφερθούν εδώ. Επισημαίνεται, μόνο τούτο: για την παρουσίαση και κατανόηση της πολιτισμικής μας ζωής, απαιτείται η ύπαρξη κατάλληλων εργαλείων μελέτης και έρευνάς της. Εργαλείων που θα αρκούνται στην υπόδειξη για συστηματοποίηση ενός υλικού άγνωστου και όμως υπαρκτού· περιθωριακού και γι' αυτό ενδιαφέροντος. Ένα τέτοιο ρόλο καλούνται να παίξουν απόπειρες, όπως η παρούσα. Επισήμανσης δηλαδή και καταγραφής ενός υλικού, που μέχρι πρόσφατα δεν είχε χρησιμοποιηθεί στη μελέτη της σύγχρονης ιστορίας μας, είτε γιατί δεν είχε εκτιμηθεί σωστά η σημασία του είτε γιατί παραμερίστηκε ως μη ανταποκρινόμενο στις προδιαγραφές περί ιστορικής έρευνας. Θέμα της: Ελληνικός νεανικός τύπος (1915-1936). Καταγραφή2.

—————————————————

1. Οι πληροφορίες οποιουδήποτε προσπαθήσει να ασχοληθεί με το θέμα περιορίζονται, μέχρι στιγμής, στα εξής βοηθήματα: α) Κατάλογος Βιβλιοθήκης της Βουλής, Εφορεία Σ. Ε. Στάη. Α' Εφημερίδες ελληνικαί. Β' Περιοδικά ελληνικά, Αθήναι 1900. β) Κ. Μάγερ, Ιστορία τον Ελληνικού Τύπου, Α'-Γ', Αθήνα 1957-1960. γ) Δ. Σ. Γκίνης, Κατάλογος ελληνικών εφημερίδων και περιοδικών, 1811-1863, Αθήναι 21967. Μια κριτική αποτίμηση αυτών των βοηθημάτων, στην προοπτική της βιβλιογράφησης των περιοδικών του 19ου αιώνα επιχειρήθηκε από τη Μάρθα Καρπόζηλου στο άρθρο της: «H βιβλιογράφηση των ελληνικών περιοδικών του 19ου αιώνα», π. Διαβάζω, τχ. 26, Δεκέμβριος 1979, σ. 28-34.

2. Είναι χαρακτηριστικό πως για τα νεανικά έντυπα έχουν γραφτεί 

Σελ. 7
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/8.gif&w=600&h=9155. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

Στην αφετηρία της περιόδου, η συμμετοχή της Ελλάδας στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και οι γνωστές πολιτικές διαμάχες που ακολουθούν, αποτελούν ανασταλτικό στοιχείο για τον εκδοτικό χώρο: περιορίζουν σημαντικά τη δραστηριότητά του, που ήταν αξιοπρόσεκτη τα προηγούμενα χρόνια με σαφείς τάσεις βελτίωσής του, ιδιαίτερα μάλιστα μετά την επιτελούμενη γεωγραφική αύξηση του ελληνικού χώρου. Η Μικρασιατική Καταστροφή και η Διεθνής Οικονομική Κρίση που ακολουθεί λίγο αργότερα, επιφέρουν σημαντικές κοινωνικές ανακατατάξεις, παίζοντας αποφασιστικό ρόλο στην ανάπτυξη της εκδοτικής παραγωγής. Τούτο διαφαίνεται, πέρα από την έκδοση περιοδικών πλατιάς κυκλοφορίας, στη σημαντική αύξηση των εντύπων που τυπώνονται στην επαρχία1. Ο εκδοτικός αυτός οργασμός, του οποίου το μέγεθος δεν έχει ακόμα προσδιοριστεί2, παύει να υφίσταται με την εγκαθίδρυση του 

—————————————————

λιγοστά άρθρα. Σ' αυτά επιχειρείται μια πρώτη αλλά πολύ γενική καταγραφή τίτλων. Επισημαίνεται το άρθρο της Γεωργίας Ταρσούλη («Παιδικά και Νεανικά Περιοδικά», Μεγάλη Παιδαγωγική Εγκυκλοπαίδεια, τ. Δ', Αθήνα 1968, σ. 352-353), όπως και οι σελίδες που αφιερώνονται γι' αυτά στα παρακάτω βιβλία: Δημήτρης Γιάκος, Ιστορία της Ελληνικής Παιδικής Λογοτεχνίας από τον ΙΘ' αιώνα έως σήμερα, Αθήνα 1977 (= σ. 103-108: Ελληνικά Παιδικά Περιοδικά)· Αντώνης Δελώνης, Εισαγωγή στη μεταπολεμική ελληνική παιδική λογοτεχνία, Αθήνα 1982 (= σ. 80-95: Παιδικά Περιοδικά 1970-1980)· Χάρης Σακελλαρίου, Ιστορία της Παιδικής Λογοτεχνίας, Αθήνα 1982 (= σ. 317-335: Τα ελληνικά παιδικά περιοδικά). Τέλος, με την ευκαιρία της έκθεσης νεανικών εντύπων που οργάνωσε η Σχολή Μωραΐτη τον Μάρτιο του 1983, κυκλοφόρησε πολυγραφημένος ο κατάλογος: Ελληνικά περιοδικά για παιδιά και εφήβους (1836-1944).

1. Παραπέμπω στο χρήσιμο άρθρο του Γιώργου Ζεβελάκη, «Λαϊκά περιοδικά του μεσοπολέμου», εφημ. Η Αυγή (Τρίτη 29 Οκτωβρίου 1983), όπου συνοπτικά αλλά με πολλή σαφήνεια εξηγείται η ανάπτυξη της εκδοτικής παραγωγής κατά τη δεκαετία του 1920.

2. Μια πρώτη προσπάθεια προσδιορισμού του επιχειρείται με τη Στατιστική του Ελληνικού Περιοδικού Τύπον κατά το 1927. Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας. Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος. Αθήνα 1931. Η στατιστική, παρά τη χρησιμότητα των στοιχείων της, υστερεί σημαντικά, καθώς αφήνει έξω ένα σημαντικό αριθμό βραχύβιων εφημερίδων ή περιοδικών, 

Σελ. 8
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/9.gif&w=600&h=915 5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

δικτατορικού καθεστώτος της 4ης Αυγούστου και την ανάληψη της επίσημης πληροφόρησης από μέρους του.

Ο λόγος όμως για τον νεανικό περιοδικό τύπο: τα περιεχόμενά του αποτυπώνουν την πολιτιστική στάθμη της εποχής και αποτελούν αποκαλυπτικό πεδίο ως προς τις αντιλήψεις και τις νοοτροπίες που εκφράζουν. Μέσα από αυτόν προβάλλεται η εικόνα της νέας γενιάς και οι όποιες προτάσεις διατυπώνει για τα προβλήματα της εποχής της. Ο μεγάλος αριθμός του στα χρόνια του Μεσοπόλεμου, δείχνει μια τάση για εξωτερίκευση των συναισθημάτων της νεολαίας, μετά από ένα χρόνιο παραμερισμό της καθώς και μια πρόταση για επικοινωνία,

Η καταγραφή των εντύπων αυτής της κατηγορίας, συνάντησε αρχικά αρκετές δυσκολίες, στο τι πρόκειται να συμπεριλάβει και τι να απορρίψει. Και αυτό γιατί o χαρακτηρισμός ενός εντύπου ως νεανικού, είναι πολλές φορές τόσο ασαφής αν όχι αυθαίρετος. Αντιπροσωπεύει θέματα που σχετίζονται γενικότερα, με το πρόβλημα της εισόδου των γενεών στον ενεργό πληθυσμό όπως επίσης και με το ζήτημα των «πρωτοποριών». Τελικά, στη βιβλιογραφία, συμπεριλήφθηκαν όλα εκείνα τα έντυπα που απευθύνονται στη νεολαία ή αποτελούν δικές της δημιουργίες. Ειδικότερα στη δεύτερη περίπτωση, θεωρήθηκε απαραίτητη προϋπόθεση, η επιβεβαίωση της νεανικής πρωτοβουλίας. Ως τέτοια επιλέχτηκε η ρητή αναφορά, στον υπότιτλο ή το προγραμματικό άρθρο, από μέρους της συντακτικής ομάδας του εντύπου, του νεαρού της ηλικίας της. Έτσι, στη βιβλιογραφία περιλαμβάνονται οι εφημερίδες, τα περιοδικά καθώς και οι κάθε είδους επετηρίδες, ή λευκώματα. H διαφοροποίηση ανάμεσά τους έγκειται στην περιοδικότητά τους, που στις μεν εφημερίδες είναι πιο πυκνή ενώ στις περιπτώσεις των επετηρίδων, ημερολογίων ή λευκωμάτων πιο αραιή και με πολλές ιδιομορφίες1.

—————————————————

κυρίως της επαρχίας. Ακόμα, ο τρόπος συλλογής των στοιχείων που παρέχει, δημιουργεί αρκετές αμφιβολίες ως προς τη σωστή εκτίμησή τους.

1. Χρειάζονται ορισμένες διευκρινήσεις για τις επετηρίδες των διαφόρων

Σελ. 9
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/10.gif&w=600&h=915 5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

Στις επόμενες σελίδες παρουσιάζονται 324 νεανικά έντυπα των ετών 1915-1936. Η συναγωγή αυτή προέκυψε από συστηματική έρευνα τα χρόνια 1983-1984, σε δημόσιες ή ιδιωτικές βιβλιοθήκες και αρχεία της Αθήνας και μεγάλων επαρχιακών πόλεων. Από τα βιβλιογραφικά αυτά λήμματα που ανακοινώνονται, τα 171 αντιστοιχούν σε περιγραφές από αυτοψία και λεπτομερή αποδελτίωση των εντύπων, ενώ τα υπόλοιπα 153 αντιστοιχούν σε έντυπα έμμεσα γνωστά, τα οποία λανθάνουν. Οι πληροφορίες μας γι' αυτά είναι αρκετά περιορισμένες και στηρίζονται σε βιβλιογραφικές μνείες ή αναφορές.

Οι αριθμοί που παρουσιάζονται θα πρέπει να θεωρηθούν προσωρινοί και αποκαλυπτικό τεκμήριο γι' αυτό αποτελεί ο ιδιαίτερα υψηλός αριθμός των εντύπων που λανθάνουν. Προέρχονται κυρίως από επαρχιακές πόλεις, στις οποίες η πιθανότητα εντοπισμού τους είναι σχετικά περιορισμένη, καθώς δεν υπάρχει στις βιβλιοθήκες τους οργανωμένο αρχείο εφημερίδων ή περιοδικών για την περίοδο αυτή1. Το γεγονός αυτό, όπως επίσης και ότι, στο μεγαλύτερο μέρος τους, τα έντυπα αυτού του είδους ήταν εξαιρετικά βραχύβια και κυκλοφορούσαν σ' ένα περιορισμένο αριθμό αντιτύπων, αυξάνει την έκταση των όσων αγνοούμε. Οι δύο αυτές αιτίες, αποτελούν μια ικανοποιητική δικαιολογία, για τις απώλειες που 

—————————————————

σχολείων. Χωρίς να παραγνωρίζεται το γεγονός της δημοσίευσης μέσα σ' αυτές αρκετών μαθητικών συνεργασιών, η επιμέλεια και η ευθύνη για την έκδοσή τους, συνδέεται περισσότερο με το σώμα των καθηγητών του σχολείου παρά με τη μαθητική πρωτοβουλία. Αυτή η πραγματικότητα θέτει ορισμένους περιορισμούς ως προς την κατηγορία αυτών των εντύπων. Έτσι, στην παρούσα καταγραφή ο έλεγχος για την επισήμανση τους δεν ήταν εξαντλητικός και συμπεριλήφτηκε ένα μικρό μόνο τμήμα αυτού του είδους των εντύπων.

1. Το κενό καλύπτουν εν μέρει στην περίπτωση αυτή οι λίγοι δημοσιευμένοι κατάλογοι επαρχιακού τύπου, οι οποίοι παρουσιάζονται αναλυτικά στα αντίστοιχα λήμματα της βιβλιογραφίας. Το σοβαρότερο όμως μειονέκτημα αυτών των προσπαθειών είναι ότι περιορίζονται στα γενικά χαρακτηριστικά των εντύπων (συνήθως αναφέρεται o τίτλος, ο υπότιτλος και ο χρόνος έκδοσης), χωρίς να παρατίθενται άλλα στοιχεία που θα επέτρεπαν μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγισή τους.

Σελ. 10
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/11.gif&w=600&h=915 5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

παρουσιάζονται στην περίπτωση των νεανικών εντύπων. Η εξήγηση όμως για μια τέτοια τακτική, που δυστυχώς, ως ένα βαθμό, εξακολουθεί να τηρείται μέχρι σήμερα, είναι ότι κρίνεται υποβαθμισμένη η προσφορά των εντύπων αυτού του είδους. Αυτό ισχύει τόσο για τις βιβλιοθήκες, όσο κυρίως, για τους υπεύθυνους έκδοσης ή συνεργάτες αυτών των εντύπων, που θεωρούν ως νεανικό αμάρτημα αυτήν τους τη συμμετοχή και δεν τα διασώζουν. Έτσι, μια αποδελτίωση του περιοδικού τύπου του Μεσοπόλεμου, θα μπορούσε, και ως προς το θέμα αυτό, να αναπληρώσει τα κενά που προκύπτουν από τις βιβλιογραφικές αυτές ελλείψεις: σημαντικές πληροφορίες παρέχουν οι σελίδες της καταχώρησης αγγελιών, παρουσίασης νέων εντύπων, όπως επίσης και οι σελίδες αλληλογραφίας1.

Για την κάλυψη των ελλείψεων που υπάρχουν, μπορούν να αναφερθούν οι παρακάτω κατηγορίες νεανικών εντύπων, που μια συστηματικότερη αναζήτηση και καταγραφή τους θα μπορούσε να βελτιώσει την παρούσα βιβλιογραφία. Είναι πρώτα οι απόπειρες πολλών Μαθητικών Κοινοτήτων, κυρίως την περίοδο 1928-1932, έκδοσης σχολικών εντύπων όπου θα αποτυπώνονται οι προβληματισμοί τους. Αν κάτι τέτοιο φαίνεται αυτονόητο για τα ιδιωτικά σχολεία, όπου με την οικονομική ενίσχυση της διεύθυνσης και τη συμπαράσταση των καθηγητών, εκδίδονται έντυπα τεχνικά άρτια, η περίπτωση πλήθους δημόσιων σχολείων που ξεπερνούν αυτές τις δυσκολίες και παρουσιάζουν δικά τους έντυπα, προκαλεί μια ευχάριστη έκπληξη. Περισσότερο ζωντανά από τα αντίστοιχα των ιδιωτικών, φανερώνουν το πάθος των δημιουργών τους για διάλογο. Συχνά μάλιστα, υπάρχουν ενδείξεις, πως στο ίδιο σχολείο κυκλοφορούσε και δεύτερο ή ακόμα και τρίτο έντυπο, πέρα από την

—————————————————

1. Βλέπε Αδαμάντιου Στ. Ανεστίδη, «H ευρετηρίαση των περιοδικών (σχεδίασμα βασικών μεθοδολογικών αρχών)», π. Διαβάζω, τχ. 21, Ιούνιος 1979, σ. 32-35. Στο άρθρο προτείνονται ορισμένες βασικές αρχές για την ευρετηρίαση των περιοδικών, που συνδέονται άμεσα με τα όσα γράφτηκαν πιο πάνω και παρουσιάζεται κατάλογος ευρετηρίων ελληνικών περιοδικών.

Σελ. 11
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/12.gif&w=600&h=9155. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

επίσημη έκδοση της Μαθητικής Κοινότητας, με πρωτοβουλία των μαθητών ορισμένων τάξεων1. Δίπλα στα έντυπα αυτά, είναι όσα εκδίδονται από Νεανικούς Πνευματικούς Ομίλους. Οι Όμιλοι αυτοί, που συγκροτούνται, στην πρωτεύουσα και σε πολλές επαρχιακές πόλεις, αποτελούνται από ολιγάριθμα μέλη, νέους κατά κανόνα λογοτέχνες, που επιθυμούν να εμφανίζονται ως υπέρτεροι, με τάσεις πνευματικής καθοδήγησης. Τα βραχύβια έντυπά τους, με τη δημοσίευση πρωτόλειων δημιουργιών και επιστολών, αποτελούν πολύτιμη πηγή αποθησαύρισης γεγονότων και εικονογράφησης όψεων της ζωής2. Έχουμε ακόμα τις εκδόσεις των δεκάδων προσκοπικών ομάδων, που παρουσιάζουν μεγάλη δραστηριότητα την περίοδο αυτή, ιδιαίτερα μάλιστα μετά την ίδρυση, με το νόμο 1066/1917, του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων, Η επισήμανση πολλών τέτοιων εντύπων, κυρίως στην Αίγυπτο όπου ανθούσε o προσκοπισμός, αποκαλύπτει το μέγεθος αυτής της κατηγορίας αλλά και των κενών που υπάρχουν γι' αυτά3. Τέλος υπάρχουν τα

—————————————————

1. Η αναζήτηση στο Υπουργείο Παιδείας, που θα αποτελούσε τον παραλήπτη πολλών τέτοιων εντύπων, αρχείου μαθητικού τύπου είχε αρνητικά αποτελέσματα. Η ίδια φυσικά κατάσταση ισχύει και για τα μεταγενέστερα χρόνια. Επομένως οι έρευνες θα έπρεπε να ξεκινήσουν με τη συγκέντρωση πληροφοριών από τα ίδια τα σχολεία που πολλές φορές διατηρούν αρχείο των εντύπων που εκδίδουν.

2. Μια πρώτη καταγραφή των νεανικών πνευματικών ομίλων στις αρχές της δεκαετίας του 1930, επιχειρείται μέσα από τις σελίδες του περιοδικού Νέα Εστία. Στο τχ. 229 (1 Ιουλίου 1936) δημοσιεύεται στις σελίδες 921928 το άρθρο του Γεωργίου Ζώρα "Επαρχία και Πνευματική ζωή". Για ένα ολόκληρο περίπου χρόνο μετά, δημοσιεύονται επιστολές ή άρθρα νεαρών διανοούμενων από την επαρχία, με πολύτιμες πληροφορίες τόσο για τους ομίλους που είχαν συγκροτηθεί τα τελευταία χρόνια όσο και για τη δράση τους (εκδόσεις εντύπων, διαλέξεις, θεατρικές παραστάσεις).

3. Στη βιβλιοθήκη του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων, του Σώματος Ελληνίδων Οδηγών και στις δημόσιες βιβλιοθήκες, διασώζεται μικρό τμήμα από τη μεγάλη παραγωγή της περιόδου που μας απασχολεί. Η έρευνα για έντυπα αυτής της κατηγορίας σε τοπικά γραφεία προσκοπικών ομάδων δεν είχε θετικά αποτελέσματα. Στη μη διατήρηση των εντύπων αποφασιστικό ρόλο θα πρέπει να έπαιξε η διάλυση των προσκοπικών ομάδων και η ένταξή τους

Σελ. 12
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/13.gif&w=600&h=9155. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

έντυπα, που εκδίδονται από ομάδες ή σωματεία στο χώρο του Πανεπιστήμιου. Λογοτεχνικά κατά κανόνα, συμμετέχουν ενεργά στις πνευματικές διεργασίες του Μεσοπόλεμου και διατυπώνουν ολοκληρωμένες προτάσεις για την επίλυση των φοιτητικών προβλημάτων της εποχής. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται και όσα εκδίδονται με πρωτοβουλία της Ομοσπονδίας των Κομμουνιστικών Νεολαιών της Ελλάδος (Ο.Κ.Ν.Ε.), με στόχο τη διάδοση των αρχών της. Οι πληροφορίες μας γι' αυτά, οφείλονται πολλές φορές σε μαρτυρίες συνδικαλιστών φοιτητών της εποχής1, καθώς η δικτατορία της 4ης Αυγούστου που μεσολάβησε και το γνωστό καθεστώς που ίσχυε μέχρι πρόσφατα, περιόρισε σημαντικά κάθε πιθανότητα ανεύρεσής τους. Τα λιγοστά που σώθηκαν, σε ιδιωτικά κυρίως αρχεία, αποτελούν ένα μόνο μέρος της μεγάλης εκδοτικής παραγωγής του Μεσοπόλεμου2.

Ιδιαίτερη μνεία θα πρέπει να γίνει για μια άλλη κατηγορία, τα χειρόγραφα περιοδικά ή εφημερίδες. Εδώ βρισκόμαστε σ' ένα χώρο με ιδιαίτερα υψηλούς αριθμούς, που δεν μπορούν να υπολογιστούν ούτε καν κατά προσέγγιση. Πρόκειται για όλες εκείνες τις ολιγοσέλιδες δημιουργίες, προϊόντα μιας πιο άμεσης επικοινωνίας και δραστηριότητας. Γραφόταν άτακτα ή τακτικά, από

—————————————————

στην Εθνική Οργάνωση Νεολαίας (Ε.Ο.Ν.), που έγινε με το νόμο 1798/ Ιούνιος 1939 του δικτατορικού καθεστώτος της 4ης Αυγούστου.

1. Ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το βιβλίο του Αντώνη Φλούντζη, Το φοιτητικό κίνημα 1923-1928. Σ' αυτό δημοσιεύονται πολλές πληροφορίες για τις εκδοτικές πρωτοβουλίες αριστερών φοιτητών του Πανεπιστημίου Αθηνών στα χρόνια του Μεσοπόλεμου καθώς και περιγραφές πολλών εντύπων.

2. Η πρώτη και μοναδική, απ' όσο γνωρίζω, καταγραφή των αριστερών εντύπων του Μεσοπόλεμου δημοσιεύεται στο βιβλίο: Ο Κομμουνισμός στην Ελλάδα, Έκδοσις "Εθνικής Εταιρείας", Αθήναι 1937, σ. 156-161. Συνολικά απαριθμούνται 163 έντυπα, μέρος από τα οποία είναι νεανικά. Το μειονέκτημα της καταγραφής, που έγινε από το δικτατορικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου με στόχο να καταδείξει την υποτιθέμενη επιρροή του Κ.Κ.Ε. στον τύπο, είναι ότι συχνά δεν αναφέρεται ο τόπος έκδοσης και καθόλου το έτος κυκλοφορίας των εντύπων.

Σελ. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/14.gif&w=600&h=9155. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

ολιγομελείς ομάδες ή και ένα πρόσωπο και κυκλοφορούσαν χέρι με χέρι, εμπιστευτικά γράμματα κάποιων μύχιων πόθων και ελπίδων. Οι πληροφορίες μας γι' αυτά αντλούνται από μαρτυρίες συντακτών τους ή τυχόν διάσωσης τους στα αρχεία κάποιων παραληπτών τους.

Τα κενά λοιπόν είναι πολλά. Για την κάλυψη τους, πέρα απ' όσα επισημάνθηκαν πιο πάνω, χρειάζεται μια πολύχρονη, επίπονη και συστηματική έρευνα σε βιβλιοθήκες και ιδιωτικά αρχεία της Αθήνας και προπαντός της επαρχίας, πράγμα που επιδιώχτηκε εν μέρει στην παρούσα βιβλιογραφία. Στην προσπάθειά μου αυτή, πολύτιμη στάθηκε η βοήθεια αρκετών γνωστών και φίλων, που με υποδείξεις άγνωστων εντύπων ή τη συζήτηση γενικότερων προβλημάτων, βοήθησαν σημαντικά στην καλύτερη παρουσίαση της1.

Στη συνέχεια, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, θα επιχειρηθεί ένας πρώτος απολογισμός για το νεανικό περιοδικό τύπο του Μεσοπόλεμου. Διευκρινίζεται πως, παρά τις ελλείψεις μας, για τις οποίες ήδη έγινε λόγος, τα στοιχεία που θα ακολουθήσουν θα πρέπει να θεωρηθούν ως ισχύοντα στις γενικές τους γραμμές. Και τούτο γιατί οι προσθήκες νέων βιβλιογραφικών λημμάτων, δεν πρόκειται να μεταβάλουν αισθητά την ήδη διαμορφωμένη εικόνα.

Για την περίοδο 1915-1936, όπως αναφέρθηκε, έχουν εντοπιστεί και βιβλιογραφούνται 324 έντυπα. Στον πίνακα 1 συγκεντρώνεται

—————————————————

1. Θέλω να ευχαριστήσω τον ακαδημαϊκό κ. Μανούσο Ι. Μανούσακα, τον καθηγητή Νίκο Γ. Σβορώνο, όπως και τους: Γιώργο Βαλέτα, Χρήστο Χειμώνα, Γιώργο Ζεβελάκη, Λάκη Παπαστάθη, Π. Πατρίκιο, Μάρθα Καρπόζηλου, Νίκο Γιανναδάκη, Αντώνη Φλούντζη, Σπύρο Κοκκίνη, Θάνο Βαγενά, Δημήτρη Σταμέλλο, Αγγελική Πανοπούλου, Σούλα Κάμπα, Χριστίνα Ντουνιά, Οντέτ Βαρόν, Ντίνο Χριστιανόπουλο και Γ. Κουκά, για τις συζητήσεις που είχα μαζί τους πάνω στην εργασία ή την επισήμανση άγνωστων εντύπων. Ακόμα ευχαριστώ για τις υποδείξεις τους και τους: Ελευθέριο Πλατάκη, Αλέκο Αμανίτη, Αντώνη Μπούνα, Ανδρέα Νενεδάκη, Θανάση Καραγιάννη, Πανταζή Κοντομίχη, Μάνο Χαριτάτο, Αλέκο Σάλτα, Μαρή Ανδρουλιδάκη, Γιώργο Ξ. Στογιαννίδη, Δημήτριο Θ. Νάτσιο, Κώστα Καραθανάση, Κώστα Κόλλια και Στέφανο Ιωαννίδη.

Σελ. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/15.gif&w=600&h=9155. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

η ετήσια βιβλιογραφημένη παραγωγή τους για τα χρόνια αυτά, υπολογιζόμενης της αρχικής ημερομηνίας έκδοσης. Το συμπέρασμα που προκύπτει από την επεξεργασία των στοιχείων είναι το ακόλουθο. Η περίοδος 1924-1936 αντιπροσωπεύει, από αριθμητική άποψη, υψηλότερα ποσοστά σε σύγκριση με την προηγούμενη. Ένας λεπτομερέστερος μάλιστα έλεγχος αποκαλύπτει ότι παρουσιάζεται σημαντική αύξηση εκείνων των εντύπων που εκδίδονται από νεανικές πρωτοβουλίες (μαθητικά, λογοτεχνικά, φοιτητικά), ενώ αντίθετα, εκείνα που εκδίδονται από μεγάλους εκδοτικούς οίκους ή οργανώσεις με εθνική διάσταση, δεν παρουσιάζουν παρόμοια αύξηση. Οι διαπιστώσεις αυτές έχουν ήδη εξηγηθεί: η περίοδος 1915-1923, μεστή σε πολεμικές και πολιτικές διενέξεις, αποτέλεσε ανασχετικό παράγοντα στην εκδοτική παραγωγή· η οποία αντίθετα ενισχύθηκε τα χρόνια 1924-1936 που συμπίπτουν περίπου με τη Δεύτερη Ελληνική Δημοκρατία και την παγίωση μιας νέας πραγματικότητας1.

Το δεύτερο στοιχείο αφορά τους τόπους έκδοσης των νεανικών εντύπων. Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, η περιοχή της πρωτεύουσας κυριαρχεί στη συνολική εκδοτική παραγωγή, πολύ δε περισσότερο στην έκδοση νεανικών εντύπων. Μεγάλες επαρχιακές πόλεις (Πάτρα, Ηράκλειο, Ερμούπολη) ή σημαντικά κέντρα Ελλήνων του εξωτερικού (Κωνσταντινούπολη, Αλεξάνδρεια, Σμύρνη) ακολουθούν, αντιπροσωπεύοντας μικρά, αν όχι ελάχιστα ποσοστά2. Μια εντελώς διαφορετική κατάσταση επικρατεί στα

—————————————————

1. Βλέπε σχετικά Άλκης Ρήγος, "Πολιτικές εκφράσεις στη Β΄ Ελληνική Δημοκρατία", στον τόμο: Κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα, Αθήνα 1977, σ. 175-216. Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια καταγραφή των πολιτικών δυνάμεων και τάσεων της B' Ελληνικής Δημοκρατίας.

2. Από τη Μάρθα Καρπόζηλου που ετοιμάζει εργασία για τα νεανικά έντυπα της περιόδου 1830-1914, έχουν εντοπιστεί περί τους 41 τίτλους. Η Αθήνα με 25 τίτλους, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της κατέχει το 61% της συνολικής εκδοτικής παραγωγής του νεανικού τύπου. Το υπόλοιπο της παραγωγής αντιπροσωπεύουν οι επαρχιακές πόλεις και τα κέντρα Ελλήνων του εξωτερικού.

Σελ. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/16.gif&w=600&h=9155. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

χρόνια του Μεσοπόλεμου. Η περιοχή της πρωτεύουσας (Αθήνα-Πειραιάς), εξακολουθεί να προηγείται στην παραγωγή νεανικών εντύπων, με ποσοστά όμως πολύ μικρότερα, σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο. Αντίθετα, πράγμα που μπορεί να διαπιστωθεί στον πίνακα 2, αυξάνεται σημαντικά, τόσο ο αριθμός των επαρχιακών πόλεων που συμμετέχουν στην παραγωγή, όσο και τα ποσοστά παραγωγής νεανικών εντύπων από μέρους τους. Επισημαίνεται ιδιαίτερα η σημαντική εκδοτική παραγωγή της Μυτιλήνης, στην οποία έπαιξε αποφασιστικό ρόλο η εγκατάσταση στο νησί, μετά το 1922, μεγάλου αριθμού προσφύγων από τη Μικρά Ασία1. Επίσης σημειώνεται η περίπτωση της Αιγύπτου, που αντιπροσωπεύει αρκετά υψηλά ποσοστά τα χρόνια του Μεσοπόλεμου και που έχει άμεση σχέση με μια γενικότερη πνευματική άνθηση του Ελληνισμού της περιοχής2.

Σε σχέση με το μέσο όρο ζωής του νεανικού περιοδικού τύπου της περιόδου, οι υπολογισμοί βασίζονται στα 171 έντυπα στα οποία έχει γίνει αυτοψία. Από αυτά, λιγοστά είναι εκείνα, τα οποία συνεχίζουν να κυκλοφορούν πέραν των πέντε ετών3. Πρόκειται

—————————————————

1. Για τον προσδιορισμό της συνολικής εκδοτικής παραγωγής στη Μυτιλήνη κατά την περίοδο του Μεσοπόλεμου πολύτιμα στοιχεία διασώζουν οι εργασίες: Γιώργος Βαλέτας, Αιολική Βιβλιογραφία. Λέσβος-Αδραμυτικός κόλπος 1566-1939, Μυτιλήνη 1939· Κ. Μ. Μιχαηλίδης, Συμβολή στην Αιολική Βιβλιογραφία, Αθήνα 1940.

2. Για τον τύπο της Αιγύπτου το βιβλίο του Ευγένιου Μιχαηλίδη, Μητρώον του Δημοσιογραφικού Περιοδικού Τύπου της Αιγύπτου υπό Αιγυπτιωτών Ελλήνων (1862-1963), Αλεξάνδρεια 1964, εξακολουθεί να παραμένει το πιο σημαντικό βοήθημα που διαθέτουμε για την εκδοτική παραγωγή της περιοχής· βλέπε επίσης την εργασία του ίδιου: Πανόραμα ήτοι εικονογραφημένη ιστορία του Δημοσιογραφικού Περιοδικού Τύπου της Αιγύπτου υπό Αιγυπτιωτών Ελλήνων (1862-1972), Αλεξάνδρεια 1972.

3. Η περίπτωση του περιοδικού Η Διάπλασις των Παίδων, του οποίου η έκδοση είχε ξεκινήσει το 1879 και συνεχίστηκε ως τα μέσα της δεκαετίας του 1950, αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση στην ιστορία του ελληνικού τύπου. Αν και εξακολουθεί να είναι το πιο σημαντικό νεανικό έντυπο και για τα χρόνια του Μεσοπόλεμου, κρίθηκε σκόπιμη η μη παρουσίασή του στη 

Σελ. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/17.gif&w=600&h=9155. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

για έντυπα που τυπώνονται από εκδοτικούς οίκους ή οργανώσεις με εθνική διάσταση, τα οποία καλύπτουν ολόκληρη την ελληνική επικράτεια1. Όλα τα υπόλοιπα είναι βραχύβια, με μέση διάρκεια ζωής περίπου δύο χρόνια. Κυκλοφορούν σ' ένα μικρό, γεωγραφικά, χώρο ή σ' ένα περιορισμένο αριθμό συνδρομών, που υιοθετεί ή αποδέχεται εν μέρει τις απόψεις που εκφράζουν. Η εφήμερη παρουσία τους έχει σχέση με την εγκατάλειψη της προσπάθειας από τη συντακτική επιτροπή που είναι υπεύθυνη για την έκδοσή τους, η οποία ενηλικιώνεται και στρέφεται στην καθημερινότητα, χωρίς να έχει αφήσει διαδόχους της. Τέλος, δεν λείπουν εκείνες οι περιπτώσεις εντύπων, των οποίων η ζωή περιορίστηκε στην έκδοση του πρώτου και μοναδικού φύλλου. Οι υπεύθυνοι σταματούν την έκδοση, μπροστά στις πολλές δυσκολίες, οικονομικής κυρίως φύσης, που αντιμετωπίζουν.

Τα αριθμητικά δεδομένα για τα τραβήγματα των εντύπων είναι λίγα και κατά κύριο λόγο οφείλονται στη Στατιστική του Ελληνικού Περιοδικού Τύπου κατά το 1927. Στη συγκεκριμένη όμως περίπτωση, η Στατιστική αποδεικνύεται, σχετικά χρήσιμη μόνο για την μέχρι το 1927 περίοδο, ενώ για την, πλούσια εκδοτικά, επόμενη περίοδο οι πληροφορίες μας οφείλονται σε σκόρπιες ανακοινώσεις που δημοσιεύονται στις σελίδες ορισμένων νεανικών

—————————————————

βιβλιογραφία, καθώς θα αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερης μελέτης και έρευνας στα πλαίσια του "Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας" του Υφυπουργείου Νέας Γενιάς.

1. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα έντυπα των εκδοτών Αρ. Ι. Ράλλη (Παιδική Χαρά: 1921-1931 και 1935-1936) και Περικλή Αγγελίδη - Γεωργίου Σ. Βλέσσα (Παιδικός Κόσμος: 1931-1941 κ.ε.)· επίσης τα έντυπα που εκδίδονται από το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων (Προσκοπική Ηχώ: 19241937) και τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό (Ερυθρός Σταυρός της Νεότητας: 1924-1941). H έκδοση της εφημερίδας Νεολαία από την Ομοσπονδία των Κομμουνιστικών Νεολαιών της Ελλάδος (Ο.Κ.Ν.Ε.) τα χρόνια 1922-1936, αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση που δεν εντάσσεται στην παραπάνω κατηγορία. Κυκλοφορούσε, κατά κανόνα παράνομα, σ' ολόκληρη την Ελλάδα, με πρωτοβουλία των μελών της Ο.Κ.Ν.Ε., σε αρκετά υψηλούς αριθμούς φύλλων.

2

Σελ. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/18.gif&w=600&h=915 5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

εντύπων. Οι τελευταίες, πρέπει να χρησιμοποιούνται με πολλή προσοχή, καθώς, στις περισσότερες περιπτώσεις, εκφράζουν μια αισιόδοξη πρόβλεψη, παρά μια πραγματικότητα. Από τα στοιχεία που διαθέτουμε, φαίνεται, πως τα 4.000-5.000 αντίτυπα αποτελούν τα συνηθισμένα τραβήγματα για τα περιοδικά που καλύπτουν ολόκληρη την ελληνική επικράτεια και τα οποία αναφέρθηκαν πιο πάνω. Αντίθετα, η κυκλοφορία των υπόλοιπων κυμαίνεται σ' έναν αριθμό 100-500 αντιτύπων· στην περίπτωση μάλιστα των μαθητικών περιοδικών, μια κυκλοφορία τους προσδιοριζόμενη στις λίγες δεκάδες, φαίνεται η πιο πιθανή,

Κλείνοντας την ενότητα αυτή, θεωρώ σκόπιμη την καταγραφή των προσανατολισμών των βιβλιογραφούμενων εντύπων. Χωρίς να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι υπάρχουν αλληλοκαλύψεις ως προς το θέμα αυτό, τούτο θα επιτρέψει την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων για τις κατευθύνσεις του νεανικού περιοδικού τύπου του Μεσοπόλεμου. Έτσι τα λήμματα μπορούν να καταταχτούν στο παρακάτω σχήμα: Θρησκευτικά 13, Λογοτεχνικά 70, Μαθητικά 128, Πολιτικά 25, Ποικίλης Ύλης 39, Προσκοπικά 25, Φοιτητικά 24. Η κυριαρχία των μαθητικών και λογοτεχνικών εντύπων στην παραπάνω καταμέτρηση, επιβεβαιώνει με τον καλύτερο τρόπο την προσπάθεια των νέων της εποχής να αρθρώσουν ένα λόγο αδύνατο μα συγκεκριμένο. Ένα λόγο επικοινωνίας και διεξόδου μέσα σε μια ατμόσφαιρα φιλάρεσκα αρκούμενη στην πεζότητα και την ακινησία1.

Στο τελευταίο τμήμα του σύντομου αυτού εισαγωγικού σημειώματος, δίνονται οι απαραίτητες διευκρινήσεις για τον τρόπο

—————————————————

1. Επισημαίνω τα άρθρα του Μανώλη Αναγνωστάκη, «Τα περιοδικά και η εποχή: ένας δίαυλος επικοινωνίας», εφημ. Η Αυγή (1 Δεκεμβρίου 1983) και «Παλιά και νέα περιοδικά. Αναλογίες και διαφορές», εφημ. Η Αυγή (2 Δεκεμβρίου 1983). Ο συντάκτης τους, προτείνοντας μια καταγραφή των τίτλων των περιοδικών της τελευταίας πεντηκονταετίας, καταλήγει σε πολύ εύστοχες παρατηρήσεις για τα έντυπα και τη λειτουργία τους.

Σελ. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/19.gif&w=600&h=915 5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

με τον οποίο παρουσιάζονται τα. λήμματα της παρούσας βιβλιογραφίας.

Η ολοκληρωμένη παρουσίαση κάθε εντύπου, κρίθηκε απαραίτητο να περιλαμβάνει τα παρακάτω στοιχεία1: 1. Τίτλος 2. Υπότιτλος-Μόττο 3. Τόπος έκδοσης-Τυπογραφείο 4. Υπεύθυνοι 5. Διάρκεια 6. Συνδρομή 7. Σχήμα 8, Περιοδικότητα 9. Χαρακτηρισμός 10. Περιεχόμενα 11. Εικονογράφηση 12. Συνεργάτες 13. Βιβλιογραφία 14. Βιβλιοθήκες.

ΤΙΤΛΟΣ: Ο τίτλος του εντύπου τις πιο πολλές φορές είναι δηλωτικός του περιεχομένου και του κοινού προς το οποίο απευθύνεται. Για όσα έντυπα είναι γνωστή η αρχική ημερομηνία έκδοσής τους, η κατάταξη γίνεται χρονολογικά κατά χρόνο και μέσα στο χρόνο πάλι κατά μήνα ή ημερομηνία. Για τα υπόλοιπα, κατά κανόνα λανθάνοντα, επιλέγεται η πρώτη βιβλιογραφική ένδειξη που έχουμε για την έκδοση τους. Οι ελάχιστες αλλαγές τίτλου που διαπιστώθηκαν, σημειώνονται αναλυτικά, όπως επίσης και οι περιπτώσεις ύπαρξης δεύτερου, ξενόγλωσσου τίτλου.

ΥΠΟΤΙΤΛΟΣ-MOTTO: Ο υπότιτλος, τις περισσότερες φορές, αναφέρεται στο είδος και την περιοδικότητα του εντύπου ή δηλώνει τους υπεύθυνους για την έκδοσή του. Παρατίθενται όλες οι αλλαγές που παρουσιάζονται καθώς και οι λίγες περιπτώσεις που υπάρχει μόττο,

ΤΟΠΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ: Σημειώνεται ο τόπος έκδοσης και η διεύθυνση των γραφείων του εντύπου, όπως και το Τυπογραφείο που τυπωνόταν. Όσες φορές το έντυπο είναι πολυγραφημένο ή χειρόγραφο, τούτο δηλώνεται. Στην περίπτωση του τόπου έκδοσης επισημαίνονται οι τέσσερεις περιπτώσεις αλλαγής πόλης που όμως δεν επηρεάζει τον γενικό προσανατολισμό του εντύπου.

—————————————————

1. Για τη συγκρότηση του δελτίου περιγραφής, στηρίχτηκα αρχικά στην πρόταση της Μάρθας Καρπόζηλου, όπως διατυπώνεται στο άρθρο της: «Η βιβλιογράφηση των ελληνικών περιοδικών του 19ου αιώνα», ό.π. Μετά από συζητήσεις με τα μέλη της «Επιτροπής Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας» του Υφυπουργείου Νέας Γενιάς, πρόσθεσα όσα στοιχεία έκρινα απαραίτητα για την περίπτωση των εντύπων του Μεσοπόλεμου.

Σελ. 19
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/20.gif&w=600&h=915 5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ: Αναφέρονται όλοι οι υπεύθυνοι για την έκδοση του εντύπου (Εκδότης, Διευθυντής, Αρχισυντάκτης, Επιμελητής, ή Συντακτική Επιτροπή),

ΔΙΑΡΚΕΙΑ: Καταβλήθηκε προσπάθεια ώστε να εξακριβωθεί επακριβώς η διάρκεια έκδοσης όσων εντύπων εντοπίστηκαν. Για το λόγο αυτό επιδιώχτηκε η διασταύρωση των πληροφοριών από δύο τουλάχιστο σώματα· όπου αυτό δεν συνέβη, αναφέρονται τα στοιχεία για τα οποία υπάρχουν πληροφορίες. Έτσι σε κάθε λήμμα σημειώνεται, αναλυτικά, η διάρκεια έκδοσης του όπως και των τευχών που τυπώθηκαν (τα διπλά ή τριπλά τεύχη θεωρούνται ως δύο ή τρεις αριθμοί αντίστοιχα και παρατίθενται οι ημερομηνίες κυκλοφορίας τους). Στις περιπτώσεις που οι πληροφορίες για τη διάρκεια της έκδοσης προέρχονται από έμμεσες μνείες ή βιβλιογραφικές ενδείξεις, τα στοιχεία δίνονται μέσα σε αγκύλες.

ΣΥΝΔΡΟΜΗ: Σημειώνεται η τιμή της ετήσιας συνδρομής όπως επίσης και η τιμή του τεύχους. Επίσης, εάν υπάρχουν, παρατίθενται στοιχεία σχετικά με το τιράζ του εντύπου.

ΣΧΗΜΑ: Οι διαστάσεις δίνονται σε εκατοστά. Ακολουθεί ο αριθμός των σελίδων κάθε τεύχους, ο αριθμός των στηλών και το είδος της σελιδαρίθμησης.

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΤΗΤΑ: Αρκετές φορές η περιοδικότητα δηλώνεται στον υπότιτλο. Η διαπίστωση που προέκυψε από την έρευνα, είναι πως επιδιώκεται η τήρηση της, πράγμα που κατορθώνεται συχνά.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ: Δίνονται όσα στοιχεία κρίνονται αναγκαία για να συνθέσουν ένα γενικό προφίλ του εντύπου. Για την αποφυγή χαρακτηρισμών, ή κρίσεων, προτιμήθηκε η παράθεση τμήματος του προγραμματικού άρθρου, άλλων κειμένων του εντύπου ή, όπου υπάρχει, του άρθρου που αναγγέλλει τη διακοπή της έκδοσης του. Για όσα έντυπα δεν προέρχονται από αυτοψία, παρουσιάζονται όλες οι γνωστές πληροφορίες που διαθέτουμε γι' αυτά από άλλες πηγές.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Περιγράφονται, στις γενικές τους γραμμές τα περιεχόμενα του εντύπου και επισημαίνονται τα κείμενα που προκαλούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Σελ. 20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/21.gif&w=600&h=9155. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Καταχωρείται, όπου υπάρχει, το είδος της εικονογράφησης (φωτογραφίες, σχέδια, σκίτσα), όπως επίσης και των διαφημίσεων που δημοσιεύονται.

ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ: Παρατίθενται αλφαβητικά όλοι οι συνεργάτες του εντύπου. Στις ελάχιστες φορές που αυτό δεν συνέβη, οφείλεται, στο μεγάλο αριθμό τους, που θα βάρυνε υπερβολικά το βιβλιογραφούμενο λήμμα. Σημειώνεται, ότι δεν έγινε δυνατό να εξακριβωθεί σε ικανοποιητικό βαθμό, αν τα ονόματα των συνεργατών των εντύπων είναι πραγματικά ή αντιπροσωπεύουν ψευδώνυμα1.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Καταχωρούνται χρονολογικά οι μελέτες ή τα άρθρα που δίνουν πληροφορίες για το έντυπο.

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ: Κατονομάζονται οι δημόσιες ή ιδιωτικές βιβλιοθήκες και τα αρχεία που κατέχουν πλήρεις σειρές ή αξιόλογο μέρος των εντύπων. Επειδή ένα σημαντικό μέρος από τα περιγραφόμενα έντυπα βρίσκεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, θεωρήθηκε σκόπιμη η παραπομπή στα στοιχεία του καταλόγου της.

Στο παραπάνω δελτίο, όπως εύκολα διαπιστώνει κανείς, επιδιώχτηκε, πέρα από τα στοιχεία περιγραφής της εξωτερικής εμφάνισης του εντύπου (αρ. 1-8), να ενσωματωθούν όλες εκείνες οι πληροφορίες που θα εξασφάλιζαν μια ολοκληρωμένη παρουσίασή του (αρ. 9-14).

Οι αλλαγές και παραλλαγές σημειώνονται μαζί με τα αρχικά στοιχεία: π.χ. οι διαφορές από τεύχος σε τεύχος στον υπότιτλο ή τη συντακτική επιτροπή. Αποφεύγονται οι περιφράσεις και οι

—————————————————

1. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε το βιβλίο του Κυριάκου Ντελόπουλου, Νεοελληνικά Φιλολογικά ψευδώνυμα 1800-1981. Δεύτερη έκδοση αναθεωρημένη και ανασυνταγμένη, Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1983. Τα προβλήματα όμως που σχετίζονται με τα ψευδώνυμα είναι δυστυχώς δισεπίλυτα σε δύο τουλάχιστο περιπτώσεις: στα μαθητικά έντυπα, στα οποία οι μαθητές χρησιμοποιούν για λόγους εντυπωσιασμού ποικίλα ψευδώνυμα· και κυρίως των αριστερών εντύπων, των οποίων οι συνεργάτες αποφεύγουν κατά κανόνα το πραγματικό τους όνομα, επειδή φοβούνται μια πιθανή δίωξή τους.

Σελ. 21
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/22.gif&w=600&h=9155. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

χαρακτηρισμοί-ποιοτικές κρίσεις και δεν γενικεύονται οι περιγραφές που ανταποκρίνονται σε μερικά τεύχη.

Για τα έντυπα των οποίων η περιγραφή στηρίζεται σε αυτοψία χρησιμοποιήθηκε ο αστερίσκος· χωρίς αστερίσκο παρουσιάζονται τα λανθάνοντα έντυπα όπως και εκείνα για τα οποία δεν γνωρίζουμε την ημερομηνία έκδοσης τους. Τα δευτέρα καλύπτουν την τελευταία ενότητα της βιβλιογραφίας.

Κλείνοντας θέλω να ευχαριστήσω το Υφυπουργείο Νέας Γενιάς που στα πλαίσια του προγράμματός του έγινε δυνατή η παρούσα έρευνα. Επίσης τα μέλη της Επιτροπής "Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας" του Υφυπουργείου Σπύρο Ασδραχά, Γιάννη Γιαννουλόπουλο, Φίλιππο Ηλιού και Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη, για τις χρήσιμες συζητήσεις και υποδείξεις τους, από την αρχή της έρευνας ως το τέλος της. Ιδιαίτερα οι δύο τελευταίοι στάθηκαν συμπαραστάτες σε κάθε δύσκολη φάση της και με υπομονή έδωσαν λύση σε όσα προβλήματα ανέκυπταν. Τους ευχαριστώ θερμά.

Το βιβλίο αυτό είναι αφιερωμένο στη μητέρα μου Ιωάννα· στ' αδέλφια μου Χρήστο και Μαρία και τον ανηψιό μου Γιώργο. Χωρίς τη βοήθειά τους, ηθική και υλική, δεν θα ολοκληρωνόταν. Δικαιωματικά λοιπόν τους ανήκει. Μικρή οφειλή για όσα μου προσφέρουν τόσα χρόνια.

Κ.Γ.Τ.

Σελ. 22
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/23.gif&w=600&h=915 5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

ΠΙΝΑΚΕΣ

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Ετήσια, βιβλιογραφημένη, παραγωγή ελληνικών νεανικών εντύπων στα χρόνια 1915-1936

Έτος

Πρωτοεκδιδόμενα

Έντυπα που συνεχί-

Σύνολο

έντυπα

ζεται η κυκλοφορία τους

1915

7

4

11

1916

4

2

6

1917

7

2

9

1918

8

3

11

1919

15

6

21

1920

4

11

15

1921

5

7

12

1922

6

7

13

1923

17

7

24

1924

27

12

39

1925

12

16

28

1926

17

14

31

1927

26

ι8

44

1928

17

25

42

1929

15

29

44

1930

19

25

44

1931

19

22

41

1932

17

27

44

1933

23

33

56

1934

22

34

56

1935

16

29

45

1936

8

26

34

χωρίς χρονολογία

13

13

σύνολο

324

23

Σελ. 23
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/24.gif&w=600&h=915 5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

Γεωγραφική κατανομή των ελληνικών νεανικών εντύπων στα χρόνια 1915-1936

Τόπος

Έντυπα

Ποσοστό

Αθήνα

109

33,7%

Μυτιλήνη

18

5,5%

Πειραιάς

18

5,5%

Αλεξάνδρεια

17

5,2%

Θεσσαλονίκη

15

4,6%

Τρίπολη

9

2,7%

Κωνσταντινούπολη

8

2,4%

Μανσούρα Αιγύπτου

8

2,4%

Ζάκυνθος

7

2,1%

Χαλκίδα

7

2,1%

Πάτρα

6

1.8%

Χανιά

6

1,8%

Δράμα

5

1,5%

Βόλος

4

1,2%

Ερμούπολη

4

1,2%

Ηράκλειο

4

1,2%

Κάιρο

4

1,2%

Ιωάννινα

3

0,9%

Κέρκυρα

3

0,9%

Λαμία

3

0,9%

Ρέθυμνο

3

0,9%

Σκιάθος

3

0,9%

Χίος

3

0,9%

Αγιάσος Λέσβου

2

0,6%

Αίγινα

2

0,6%

Άργος

2

0,6%

Καβάλα

2

0,6%

Καλαμάτα

2

0,6%

Λάρνακα

2

0,6%

Μεσολόγγι

2

0,6%

Νέα Υόρκη

2

0,6%

Πέτρα Λέσβου

2

0,6%

Σέρρες

2

0,6%

Τρίκαλα

2

0,6%

Αγ. Ανάργυροι Αττικής

1

0,3%

Σελ. 24
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/8/gif/25.gif&w=600&h=915 5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

 

Τόπος                                          Έντυπα

Ποσοστό

Αλμυρός

1

0,3%

Άμφισσα

1

0,3%

Ανδρίτσαινα

1

0,3%

Άνδρος

1

0,3%

Άρτα

1

0,3%

Βέροια

1

ο,3%

Βοστώνη

1

0,3%

Βραχάσι Κρήτης

1

0,3%

Broocklyn

1

0,3%

Γιαννάδες Κέρκυρας

1

0,3%

Διδυμότειχο

1

0,3%

Έδεσσα

1

ο,3%

Ελληνικό

1

0,3%

Θήβα

1

0,3%

Ιεράπετρα

1

0,3%

Ιστιαία

1

0,3%

Καρδίτσα

1

0,3%

Καστρί Κυνουρίας

1

0,3%

Καφρ Ελ Ζαγιάτ Αιγύπτου

1

0,3%

Κοζάνη

1

0,3%

Λάρισα

1

0,3%

Λευκάδα

1

0,3%

Μολάοι

1

0,3%

Νάξος

1

0,3%

Ναύπλιο

1

0,3%

Ναύσταθμος

1

0,3%

Ξάνθη

1

0,3%

Π. Φάληρο

1

0,3%

Παγώνδας Σάμου

1

0,3%

Πρέβεζα

1

0,3%

Πύργος

1

0,3%

Σάμος

1

0,3%

Σικάγο

1

0,3%

Σπάρτη

1

0,3%

Σπέτσες

1

0,3%

Τεγέα

1

0,3%

Φιλιατρά

1

0,3%

Φλώρινα

1

0,3%

Σελ. 25
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Ελληνικός νεανικός τύπος (1915-1936). Καταγραφή
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 6
    5. Τσικνάκης, Τύπος (1915-1936)

    ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ